İLT101U Bireyler Arası İletişim Ünite 3

Giriş

Bireylerarası iletişimin iki temel direği dinleme ve konuşmadır. Bu ünite, etkin dinlemenin özelliklerini, aşamalarını ve yararlarını incelerken, konuşma becerisinde dil kullanımı, soru sorma teknikleri ve beden dilinin önemine odaklanmaktadır.

Dinleme ve Etkin Dinleme

Dinleme, iletişimin en önemli ancak genellikle en ihmal edilen parçasıdır. İşitme ile dinleme birbirinden farklıdır:

• İşitme: Ses dalgalarının kulağa çarpmasıyla oluşan, istemsiz, fizyolojik ve kendiliğinden gelişen bir süreçtir. Dinlemenin ilk aşamasıdır (Soru 2).
• Etkin Dinleme: Zihinsel çaba, odaklanma, sabır ve irade gerektiren, bilinçli bir eylemdir. Kendiliğinden gelişmez, öğrenilen bir beceridir. Hem düşünsel hem de duygusal bir süreçtir (Soru 1).

Dinleme Aşamaları: İşitme (fiziksel) -> Dikkat Etme (seçme) -> Anlama (yorum) -> Anımsama (iz bırakma) -> Değerlendirme. Her dinlemenin sonunda dışa dönük bir “tepki verme” aşaması gerçekleşmeyebilir (Pasif dinleme vb.).

Etkin Dinlemenin Yararları: İletişim becerilerini geliştirir, konuşmacıyla bağ kurmayı sağlar, iletişime odaklanmayı artırır ve kelimelerin derin anlamına ulaşmayı sağlar. Dikkati dağıtmaz, aksine dış etkenleri izole ederek dikkati toplar (Soru 3).

Dinleme Becerileri ve Teknikleri

Etkin dinleme için çeşitli teknikler ve davranışlar kullanılır:

• Beden Dili: Göz teması kurmak, dinlediğini göstermenin en etkili yoludur. Göz temasından kaçınmak olumsuz bir davranıştır. Saate bakmamak, kıpırdanmamak ve başka şeylerle ilgilenmemek gerekir (Soru 4).
• Netleştirme: Mesajın doğru anlaşılıp anlaşılmadığını teyit etmektir. “Yanlış anlamışsam düzeltin”, “Şunu mu demek istediniz?” gibi ifadeler kullanılır (Soru 5).

Konuşma ve Dil Kullanımı

Etkili konuşma, doğru dil kullanımı ve sesletim (telaffuz/yazım) kurallarına uymayı gerektirir. Yaygın yapılan yanlışlar şunlardır (Soru 6):

• Yanlış: Hastahane, İddaa, Süpriz, Herkez.
• Doğru: Hastane, İddia, Sürpriz, Herkes, Eşofman.

Soru Sorma Teknikleri

İletişimde soru sormak, bilgiyi derinleştirmek ve etkileşimi yönlendirmek için kullanılır. Soru sormanın amaçları arasında konuyu pekiştirmek, örnek istemek, özetlemek ve eksikleri tamamlamak yer alır; ancak “ortamı germek” gibi iletişimi bozan amaçlar olamaz (Soru 7).

• Kapalı Sorular: “Evet/Hayır” cevabı alınan veya kesin bilgi (isim, tarih) isteyen sorulardır. Örnek: “Derse gittin mi?”, “Hava soğuk mu?”, “Kim o?” (Soru 8, 10).
• Açık (Uçlu) Sorular: Açıklama, detay ve yöntem gerektiren sorulardır. Genellikle “Nasıl?”, “Niçin?”, “Neler?” ile başlar. Örnek: “Ödevi nasıl yazacağız?”.
• Yorumlama Soruları: Kişinin hayal gücüne, duygu ve düşüncelerine hitap eden, varsayımsal sorulardır. Örnek: “Büyük ikramiye size çıksaydı ne yapardınız?” (Soru 9).

1. Etkin dinleme ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Etkin dinleme, odaklanılmayı gerektiren bir süreçtir.
B) Etkin dinleme, hem düşünsel hem de duygusal bir süreçtir.
C) Etkin dinleme, kendiliğinden gelişen bir süreçtir.
D) Etkin dinleme, geri bildirimde bulunulan bir süreçtir.
E) Etkin dinleme, sabır gerektiren bir süreçtir.

Cevap : C) Etkin dinleme, kendiliğinden gelişen bir süreçtir.

Açıklama : Dinleme ile İşitme birbirinden farklıdır. İşitme, ses dalgalarının kulağa çarpmasıyla oluşan fizyolojik ve kendiliğinden (istemsiz) gelişen bir süreçtir. Ancak Etkin Dinleme; zihinsel çaba, odaklanma, sabır ve irade gerektiren, öğrenilen ve geliştirilen bir beceridir. Kendiliğinden gelişmez, bilinçli bir eylemdir.

2. Dinleme aşamalarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Dinlemenin ilk aşaması seslerin kulağa ulaştığı, işitmedir.
B) Dinleme aşamaları birbirini tamamlayan eylemler bütünüdür.
C) Sesleri ileti olarak seçme, dikkat etme aşamasıdır.
D) Her dinlemenin sonunda, tepki verme aşaması gerçekleşir.
E) İletiye ilişkin belli bir iz oluşturma aşaması, anımsama adını alır.

Cevap : D) Her dinlemenin sonunda, tepki verme aşaması gerçekleşir.

Açıklama : Dinleme süreci; işitme, dikkat etme, anlama, anımsama ve değerlendirme aşamalarını içerir. Ancak her dinleme eyleminin sonunda, özellikle de pasif dinleme durumlarında veya kitle iletişim araçlarını dinlerken, dışa dönük bir tepki verme (yanıtlama) aşaması gerçekleşmeyebilir. Tepki verme, etkileşimli iletişimin bir parçasıdır ancak dinlemenin mutlak ve zorunlu bir sonucu değildir.

3. Aşağıdakilerden hangisi, etkin dinlemenin yararlarından biri değildir?

A) Etkin dinleme, iletişim becerilerini geliştirir.
B) Etkin dinleme, dış etkenlerle dikkati dağıtır.
C) Etkin dinleme, sözcüklerin derin anlamına ulaştırır.
D) Etkin dinleme, konuşmacıyla dinleyici arasında bağ kurar.
E) Etkin dinleme, iletişim odaklı olunmasını sağlar.

Cevap : B) Etkin dinleme, dış etkenlerle dikkati dağıtır.

Açıklama : Etkin dinlemenin temel amacı, dikkatin konuşmacıya ve mesaja yoğunlaştırılmasıdır. Dolayısıyla etkin dinleme dış etkenlerle dikkati dağıtmaz, aksine dış etkenleri (gürültü, çevre vb.) izole ederek dikkatin toplanmasını sağlar.

4. Aşağıdakilerden hangisi, etkin dinleme becerilerinden beden dilini olumsuz kullanmaya örneklerden biridir?

A) Huzursuzluk yaratan kıpırdamalardan kaçınmak.
B) Elde herhangi bir nesneyle oynamaktan uzak durmak.
C) Sürekli, saate bakmaktan kaçınmak.
D) Gözden kaçırmadan konuşmacıyı izlemek.
E) Konuşmacıyla göz iletişiminden kaçınmak.

Cevap : E) Konuşmacıyla göz iletişiminden kaçınmak.

Açıklama : Etkin dinlemede beden dili, karşı tarafa “seni dinliyorum ve önemsiyorum” mesajı vermelidir. Göz iletişimi kurmak bunun en temel yoludur. Göz iletişiminden kaçınmak, ilgisizlik, güvensizlik veya sıkılma belirtisi olarak algılanır ve beden dilinin olumsuz kullanımıdır. Diğer şıklar (A, B, C, D) olumlu dinleme davranışlarıdır.

5. Aşağıdakilerden hangisi, etkin dinleme becerilerinden “netleştirme” için, örnek cümlelerden biridir?

A) “Yanlış anlamışsam düzeltin lütfen.”
B) “Sabah, hava çok soğuktu.”
C) “Aylık toplantımıza herkes geldi.”
D) “Bugün gideceğimiz için mutluyum.”
E) “Bu tür aksaklıklar yaşanabilir.”

Cevap : A) “Yanlış anlamışsam düzeltin lütfen.”

Açıklama : Netleştirme, dinleyicinin duyduklarını doğru anlayıp anlamadığını teyit etmek için soru sorması veya özetleme yapmasıdır. “Yanlış anlamışsam düzeltin” ifadesi, mesajın doğruluğunu kontrol etmeye yönelik bir netleştirme cümlesidir. Diğerleri durum bildiren veya duygu ifade eden cümlelerdir.

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, “sesletim” (telaffuz/yazım) yanlışı yoktur?

A) “Yarın, trafik kazası geçiren arkadaşımı ziyaret etmek için, hastahaneye gideceğim.”
B) “Herhangi bir iddaaya girmeyeceğime söz verdiğimi biliyorum; ama, kendimi tutamadım işte.”
C) “Erkek arkadaşımın benim için süpriz bir doğum günü kutlaması düzenleyeceği aklımın ucundan geçmezdi.”
D) “Gelecek ayki genel kurul toplantımıza, listedeki herkezin davet edildiğinden emin olmalıyız.”
E) “Üniversitemizin basketbol takımının giyeceği eşofmanlarını, moda tasarımı bölümünün öğrencileri hazırladı.”

Cevap : E) “Üniversitemizin basketbol takımının giyeceği eşofmanlarını, moda tasarımı bölümünün öğrencileri hazırladı.”

Açıklama : Seçeneklerdeki hatalar şöyledir:

A) “Hastahane” değil, “Hastane” olmalıdır.

B) “İddaa” değil, “İddia” olmalıdır.

C) “Süpriz” değil, “Sürpriz” olmalıdır.

D) “Herkez” değil, “Herkes” olmalıdır.

E şıkkındaki “Eşofman” kelimesi ve cümlenin geri kalanı doğru yazılmıştır/sesletilmiştir.

7. Aşağıdakilerden hangisi, konuşmalardaki soru sormanın amaçlarından biri değildir?

A) Örnek verilmesini sağlamak.
B) Konunun pekiştirilmesini sağlamak.
C) Anlatılanların özetlenmesini sağlamak.
D) Ortamın gerilmesini sağlamak.
E) Eksikliklerin tamamlanmasını sağlamak.

Cevap : D) Ortamın gerilmesini sağlamak.

Açıklama : İletişimde soru sormanın amacı; bilgi almak, anlaşılmayan yerleri netleştirmek, konuyu derinleştirmek veya karşı tarafı teşvik etmektir. Ortamın gerilmesini sağlamak, sağlıklı ve yapıcı bir iletişimin amacı olamaz; bu, iletişimi bozan bir durumdur.

8. Aşağıdakilerden hangisi, kapalı sorulardan biri değildir?

A) “Ödevi nasıl yazacağız?”
B) “Dünkü, derse gittin mi?”
C) “Hava soğuk mu?”
D) “Onu seviyor musun?”
E) “Kim o?”

Cevap : A) “Ödevi nasıl yazacağız?”

Açıklama : Kapalı Sorular, genellikle “Evet/Hayır” veya çok kısa, net cevaplar (isim, tarih vb.) gerektiren sorulardır (B, C, D, E şıkları).

Açık Sorular ise açıklama, yorum ve detay gerektirir. “Ödevi **nasıl** yazacağız?” sorusu bir yöntem ve açıklama gerektirdiği için **Açık Uçlu** bir sorudur.

9. Aşağıdakilerden hangisi, yorumlama sorularından biridir?

A) “Ben gittikten sonra, evde neler yaşandı?”
B) “Öğrenciler arasındaki kavganın nedenini anlatır mısınız?”
C) “Büyük ikramiye size çıksaydı ne yapardınız?”
D) “Ne demek istiyorsunuz?”
E) “Kendini baskı altında mı hissediyorsun?”

Cevap : C) “Büyük ikramiye size çıksaydı ne yapardınız?”

Açıklama : Yorumlama soruları, kişinin kendi duygu, düşünce ve hayal gücünü kullanarak varsayımsal durumlara cevap vermesini ister. “Büyük ikramiye size çıksaydı ne yapardınız?” sorusu, olgusal bir bilgi değil, kişisel bir **yorum ve hayal** gerektirir. Diğerleri bilgi (A, B), açıklama (D) veya teyit (E) sorularıdır.

10. Aşağıdakilerden hangisi, kesin bilgi ya da evet/hayır cevabı yöneltilen soru türüdür?

A) Açık sorular
B) Kapalı sorular
C) Hedef sorular
D) Yorumlama soruları
E) Yansıtma soruları

Cevap : B) Kapalı sorular

Açıklama : Cevabı “Evet”, “Hayır” gibi tek kelimelik onaylamalar veya “Saat 5”, “Ahmet” gibi kesin ve kısa bilgiler olan soru türüne **Kapalı Sorular** denir. Bu sorular konuşmayı genişletmekten ziyade teyit etmek veya spesifik bilgi almak için kullanılır.