ÇEK101U Sosyal Politika Ünite 1

Giriş

Sosyal politika, Sanayi Devrimi sonrası ortaya çıkan toplumsal sorunlara çözüm arayışının bir ürünüdür. Temel amacı sosyal refahı, sosyal adaleti ve sosyal barışı sağlamak olan bu disiplin, devletin toplumsal alana müdahalesini ifade eder. Sosyal politika sadece ekonomik bir yaklaşım değil, insanı merkeze alan, kamusal niteliği olan ve sosyal refahı hedefleyen bir bilim dalıdır.

Sosyal Politikanın Kapsamı

Sosyal politikanın kapsamı kişi ve konu bakımından incelenebilir:

• Kişi Bakımından Kapsam: Sosyal politika, korunmaya muhtaç kesimleri hedefler. Ekonomik yönden güçsüzler, işçiler (bağımlı çalışanlar), özürlüler, kadınlar ve yaşlılar bu kapsamdadır. Ekonomik açıdan güçlü olan şirket sahipleri ise doğrudan koruma kapsamında yer almaz.
• Konu Bakımından Kapsam: Toplumsal refahı ilgilendiren yoksulluk, çevre sorunları, ayrımcılık (ırkçılık) ve eski hükümlülerin korunması gibi konuları içerir. Siyasal partilerin örgütlenme biçimi gibi konular ise sosyal politikanın değil, siyaset biliminin alanına girer.

Dar anlamda sosyal politika, sadece işçi sınıfının sermaye karşısında korunmasına odaklanırken; geniş anlamda sosyal politika tüm toplumu kapsar.

Sosyal Politikanın Araçları ve Finansmanı

Sosyal politika hedeflerine ulaşmak için çeşitli araçlar kullanır. Yasal düzenlemeler (Anayasa, Kanunlar, Yönetmelikler) bu araçların başında gelir. Ancak “5 Yıllık Kalkınma Planları” hukuki bir mevzuat değil, bir politika belgesidir.

Bir uygulamanın sosyal politika tedbiri sayılabilmesi için sürekli, düzenli, kamusal ve objektif kriterlere dayanması gerekir; ekonomik değer taşıması zorunlu değildir. Bu politikaların finansmanı ise devlet bütçesi, vergiler, işçi-işveren primleri ve şans oyunları gelirleri gibi kamusal kaynaklardan sağlanır. Özel sigorta fonları, kâr amacı güttüğü için bu kapsama girmez.

Uluslararası Sosyal Politika

Sosyal sorunların küreselleşmesi, ulusal araçların yetersiz kalması ve sosyal adalet ihtiyacı, uluslararası sosyal politika araçlarının doğmasına neden olmuştur. Yüksek ekonomik büyüme ise bu araçların ortaya çıkış nedeni değil, daha çok sosyal adaletsizliği artırabilen bir süreçtir.

1. Aşağıdakilerden hangisi, sosyal politikaların kişi bakımından doğrudan kapsamı içerisinde yer almaz?

A) Ekonomik yönden güçsüz kesimler
B) Bağımlı çalışanlar
C) Özürlüler
D) Şirket Sahipleri
E) İşçi

Cevap : D) Şirket Sahipleri

Açıklama : Sosyal politikanın kişi bakımından kapsamı, genellikle **koruma** veya **desteğe** ihtiyacı olan kesimleri içerir: Ekonomik yönden güçsüzler (A), Bağımlı çalışanlar (B, E) ve Özel olarak korunması gerekenler (Özürlüler, Kadınlar, Yaşlılar vb.) (C). **Şirket Sahipleri** (D), genellikle ekonomik yönden avantajlı kesim olarak kabul edildiği için doğrudan koruma kapsamında yer almaz.

2. Aşağıdakilerden hangisi dar anlamda sosyal politika kavramının bir unsuru değildir?

A) Kapitalist ekonomik sistemi temel alması
B) Emek ve sermaye arasındaki mücadeleyi konu edinmesi
C) Emek ve sermaye arasındaki mücadeleyi sadece ekonomik anlamda konu edinmesi
D) Toplumun tüm kesimlerini kapsaması
E) Temel amacı mevcut ekonomik sistemin korunması olması

Cevap : D) Toplumun tüm kesimlerini kapsaması

Açıklama : **Dar anlamda sosyal politika**, Sanayi Devrimi sonrası ortaya çıkan sorunları ele alır ve kapsamını sadece **işçi statüsünde çalışanların** korunması ile sınırlar. Bu tanım, **toplumun tüm kesimlerini kapsamaz** (D); bu, **geniş anlamda sosyal politikanın** bir özelliğidir.

3. Aşağıdakilerden hangisi sosyal politika araçlarından yasal düzenlemeler içerisinde değerlendirilemez?

A) 5 Yıllık Kalkınma Planları
B) Anayasa
C) Yönetmelikler
D) Kanunlar
E) Tüzükler

Cevap : A) 5 Yıllık Kalkınma Planları

Açıklama : Sosyal politika araçlarından **Yasal Düzenlemeler** (Mevzuat), hukuki hiyerarşi içinde yer alan Anayasa (B), Kanunlar (D), Tüzükler (E), Yönetmelikler (C) ve yargı kararlarını kapsar. **5 Yıllık Kalkınma Planları** (A) ise hukuki mevzuat değil, izlenecek **kamusal politikaların genel çerçevesini** belirleyen politika metinleridir.

4. Aşağıdakilerden hangisi doğrudan sosyal politikanın konu bakımından kapsamı içerisinde değerlendirilemez?

A) Çevre sorunları
B) Irkçılık
C) Eski hükümlülerin çalışma yaşamında korunması
D) Siyasal partilerin örgütlenme biçimi
E) Yoksulluk

Cevap : D) Siyasal partilerin örgütlenme biçimi

Açıklama : Sosyal politikanın konu kapsamı, toplumsal refahı ilgilendiren tüm sosyal sorunları içerir. Bu sorunlar arasında Yoksulluk (E), Çevre sorunları (A), Ayrımcılık (Irkçılık) (B) ve özel olarak korunması gereken kesimlerin (Eski hükümlülerin) sorunları (C) yer alır. **Siyasal partilerin örgütlenme biçimi** (D) ise siyaset biliminin konusudur.

5. Aşağıdakilerden hangisi uluslararası sosyal politika araçlarının ortaya çıkma nedenleri arasında sayılamaz?

A) Sendikal hareketlerin uluslararası boyut kazanması
B) Uluslararası rekabetin eşitlenmesi düşüncesi
C) Dünya’da yaşanan yüksek ekonomik büyüme
D) Sosyal politikanın ulusal araçlarının sosyal sorunların çözümünde yetersiz kalması
E) Uluslararası düşünce alanında yaşanan değişim

Cevap : C) Dünya’da yaşanan yüksek ekonomik büyüme

Açıklama : Uluslararası sosyal politika araçlarının ortaya çıkışı, ulusal çözümlerin yetersizliği (D), sosyal sorunların küreselleşmesi, uluslararası baskı (A) ve **sosyal adaletin sağlanması** ihtiyacına dayanır. **Yüksek ekonomik büyüme** (C) sosyal sorunları azaltması beklendiği için, uluslararası araçların ortaya çıkmasının **nedeni** değil, aksine uluslararası sosyal adaletsizliklerin artmasının bir sonucu olarak ortaya çıkabilir.

6. Aşağıdakilerden hangisi bir uygulamanın sosyal politika uygulaması olarak değerlendirilmesi için gerekli özelliklerden biri değildir?

A) Sürekli olması
B) Düzenli olması
C) Bir defalık olmaması
D) Objektif kriterlere dayanması
E) Ekonomik değer taşıması

Cevap : E) Ekonomik değer taşıması

Açıklama : Bir uygulamanın sosyal politika tedbiri olarak kabul edilmesi için **düzenli, sürekli** olması ve **tesadüfi/bir defalık olmaması** (A, B, C) gerekir. Ayrıca **kamusal bir çerçevesinin** ve **objektif kriterlerinin** (D) olması gerekir. **Ekonomik değer taşıması** (E) ise bir zorunluluk değildir; ayni yardımlar ve hukuki düzenlemeler gibi ekonomik değeri olmayan uygulamalar da sosyal politika aracıdır.

7. Aşağıdakilerden hangisi sosyal politikanın finansman kaynaklarından birisi olarak değerlendirilemez?

A) Özel sigortaların fonları
B) Özel amaçlı vergiler
C) Şans oyunlarından elde edilen gelirler
D) Yerel yönetimlerin bütçeleri
E) Devlet bütçesi

Cevap : A) Özel sigortaların fonları

Açıklama : Sosyal politikanın finansmanı, **Devlet Bütçesi** (E), vergiler (B), harçlar, özel ayrılan paylar (Şans oyunları geliri (C)), **işçi/işveren katkıları** ve **Yerel Yönetim bütçeleri** (D) gibi kamusal nitelikli kaynaklardan sağlanır. **Özel sigortaların fonları** (A) kâr amacı gütmesi ve kamu müdahalesi dışında kalması nedeniyle sosyal politikanın ana finansman kaynağı olarak değerlendirilemez.

8. Sosyal politikayı diğer sosyal bilim dallarından ayıran en önemli özellik hangisidir?

A) İnsanı temel alması
B) Kullandığı yöntem ve teknikler
C) Sosyal refahı hedef alması
D) Ekonomik temelli yaklaşımı olması
E) Kamusal niteliği

Cevap : C) Sosyal refahı hedef alması

Açıklama : Sosyal politikanın diğer sosyal bilim dallarından (Ekonomi, Sosyoloji, Hukuk) temel farkı, toplumsal refahı temel konu edinmesi ve nihai hedefinin **Sosyal Refahı sağlamak ve artırmak** olmasıdır (C).

9. Aşağıdakilerden hangisi sosyal politikanın önemini ifade etmemektedir?

A) Sosyal politikalara konu olan kesimlerin sayısal çokluğu
B) Sosyal politikanın gelişmişlik düzeyi ile sosyal devlet ilkesi arasındaki yakın ilişki
C) Sosyal politikanın kamusal niteliği
D) Sosyal politikalara konu olan kesimlerin niteliği
E) Sosyal politikaların gelişmişlik düzeyinin insani gelişmişlik düzeyini yansıtması

Cevap : C) Sosyal politikanın kamusal niteliği

Açıklama : Sosyal politikanın önemi, **neden yürütülmesi gerektiği** ile ilgilidir: Kapsamdaki kişilerin çokluğu (A), niteliği (D), sosyal devlet ilkesinin göstergesi olması (B) ve insani gelişmişliği yansıtması (E) onun **önemini** açıklar. **Kamusal niteliği** (C) ise onun **özelliklerinden** (kimin tarafından yürütüldüğünden) biridir, neden önemli olduğunu doğrudan açıklamaz.

10. Aşağıdakilerden hangisi doğrudan sosyal politikanın bir hedefi olarak değerlendirilemez?

A) Ekonomik büyüme
B) Sosyal refah
C) Sosyal adalet
D) Sosyal barış
E) Sosyal refahın geliştirilmesi

Cevap : A) Ekonomik büyüme

Açıklama : Sosyal politikanın temel hedefleri toplumsal refah, sosyal adalet, sosyal barış ve sosyal refahın yükseltilmesidir (B, C, D, E). **Ekonomik büyüme** (A) ise öncelikli olarak **ekonomi biliminin** temel hedefidir. Sosyal politika, büyümeyi, kendi hedeflerine (refah, istihdam, yoksullukla mücadele) ulaşmak için bir **araç** olarak kullanır.