ARK101U Anadolu Arkeolojisi Ünite 3

Giriş

Anadolu, Orta ve Geç Tunç Çağları’nda büyük devletlerin (Hitit Krallığı) yükselişine, Asur ticaret kolonileriyle ekonomik entegrasyona ve Batı’da Troia gibi güçlü yerleşimlerin gelişimine tanıklık etmiştir. Bu dönem, hem sosyal hiyerarşinin belirginleştiği hem de uluslararası ilişkilerin kurulduğu (Kadeş Antlaşması) bir süreçtir.

📈 Orta Tunç Çağı (Asur Ticaret Kolonileri Dönemi)

Orta Tunç Çağı (MÖ 2000-1750), Anadolu’da köklü değişimlerin yaşandığı bir dönemdir.

• Sosyal Hiyerarşi: Bu dönemde, Mezopotamya ile yoğun ticaretin ve nüfus artışının etkisiyle, sosyal statü farklılıkları (üst tabaka-alt tabaka) ve hiyerarşik düzen belirginleşmiştir.
• Ticaret ve Ekonomi: Asurlu tüccarlar, anavatanları Mezopotamya’dan (Dicle ve Fırat nehirleri arasında kalan bölge) kalay, kumaş ve parfüm gibi malları Anadolu’ya getirmiş, karşılığında altın ve gümüş almışlardır. Bu ticareti yapabilmek için yerel beyliklere vergi ödemişlerdir.
• Teknolojik Gelişme: Çömlekçi çarkı, bu dönemde tüm Anadolu’ya yayılmaya başlamıştır.

Hitit Krallığı

Hititler, Anadolu’nun merkezinde, güçlü bir devlet kurarak yaklaşık 450 yıl egemenlik sürmüşlerdir.

• Başkent ve Siyaset: Eski Hitit Devleti’nin başkenti, kurucusu Labarna tarafından ele geçirilen Hattuşa (Boğazköy) olmuştur.
• Uluslararası İlişkiler: Tarihin bilinen ilk yazılı barış antlaşması olan Kadeş Barış Antlaşması, Hitit Kralı III. Hattuşili ile Mısır Kralı II. Ramses arasında imzalanmıştır.
• Din ve Kültür: Hitit dini, çevresindeki Hatti, Hurri ve diğer kültürlerin tanrılarını bünyesine katması nedeniyle kültürel karışım (sinkretizm) özelliği gösterir. Bu yüzden “bin tanrılı” bir din olarak anılır.
• Mimari: Hitit mimarlığının en önemli özelliği, yapıların herhangi bir geometrik ilkeye bağlı olmayıp, doğal bir oluşum içinde (asimetrik) yapılmasıdır.

Troia ve Homeros

Troia yerleşimi, Batı Anadolu’da Çanakkale Boğazı yakınlarında yer alır ve destanlara konu olmuştur.

• Troia Yerleşimi: Troia V yapı katında evlerin genişliğinin artması, bu dönemin bir önceki döneme (Troia IV) göre refah seviyesinin arttığını gösterir.
• Destanlar: Batı Edebiyatı’nın ilk büyük eserleri olan İlyada ve Odysseia destanlarını derleyen veya yazan kişi Homeros’tur.

Giriş

Anadolu, Orta Tunç Çağı ile birlikte hem ekonomik hem de sosyal açıdan büyük bir değişim sürecine girmiştir. Asur Ticaret Kolonileri’nin Anadolu’ya gelişiyle başlayan bu dönem, Hitit İmparatorluğu’nun yükselişi ve Troia gibi stratejik kentlerin refahıyla devam etmiştir. Bu makalede, Tunç Çağı’nın hiyerarşik düzeni, Asur ticareti, Hitit medeniyetinin özgün yapısı ve Troia’nın gelişim evreleri incelenecektir.

Orta Tunç Çağı ve Sosyal Örgütlenme

Toplumların giderek karmaşıklaşması, Orta Tunç Çağı’nda belirgin bir hiyerarşik düzenin doğmasına yol açmıştır. Zenginliğin artmasıyla birlikte üst ve alt tabakalar arasındaki sosyal statü farklılıkları keskinleşmiştir. Bu dönemde teknolojinin gelişimi de hızlanmış; çömlekçi çarkı Mezopotamya’dan tüm Anadolu’ya yayılmaya başlamıştır.

Asur Ticaret Kolonileri Dönemi

Mezopotamya (Dicle ve Fırat nehirleri arası) ile kurulan yoğun ticari bağlar, Anadolu’yu küresel bir ticaret merkezine dönüştürmüştür. Asurlu tüccarlar Anadolu’ya kalay, kumaş ve parfüm gibi lüks mallar getirmiş, karşılığında hammadde (altın, gümüş, bakır) alarak yerli beylere vergi ödemişlerdir.

Hitit İmparatorluğu: Hattuşa’dan Kadeş’e

Kuşşaralı Labarna tarafından kurulan Hitit Devleti’nin başkenti Hattuşa’dır (Boğazköy). Hititler, askeri başarılarının yanı sıra diplomasiye de önem vermişler; MÖ 1270’te Mısır ile tarihin ilk yazılı barış antlaşması olan Kadeş Barış Antlaşması’nı imzalamışlardır.

Hitit kültürü sinkretik (karışımcı) bir yapıdadır. Resmi inanç sistemine farklı kültürlerin tanrılarını dahil ettikleri için kendilerine “Bin Tanrılı Halk” demişlerdir. Mimari açıdan ise düzenli bir sıralama yerine, arazinin yapısına uygun doğal bir oluşum (asimetrik) içindeki tasarımlarıyla bilinirler.

Troia’nın Gelişimi ve Epik Eserler

Troia kenti, yapı katları incelendiğinde sürekli gelişen bir refah düzeyi sergiler. Troia V yapı katında evlerin genişlemesi, kentin refah seviyesinin önceki dönemlere oranla arttığının kanıtıdır. Troia’nın bu şanlı tarihi, Batı edebiyatının temel taşı sayılan İlyada ve Odysseia destanlarında Homeros tarafından ölümsüzleştirilmiştir.

1. Toplumların örgütlenmesi neticesinde hiyerarşik düzen dediğimiz (üst tabaka-alt tabaka) sosyal statü farklılıkları hangi dönemde ortaya çıkmıştır?

A) Neolitik Dönem
B) Kalkolitik Dönem
C) Frig Dönemi
D) Orta Tunç Çağı
E) Geç Hititler

Cevap : D) Orta Tunç Çağı

Açıklama : **Orta Tunç Çağı** (Asur Ticaret Kolonileri Dönemi), Anadolu’da nüfus yoğunluğunun artması, örgütlenmenin güçlenmesi ve Mezopotamya ile yoğun ticaretin getirdiği zenginlik nedeniyle, **sosyal statü farklılıkları** ve hiyerarşik düzenin belirginleştiği dönemdir.

2. Mezopotamya olarak adlandırılan yer aşağıdaki bölgelerin hangisinde yer alır?

A) Dicle ve Fırat nehirleri arasında kalan bölge
B) Doğu Anadolu Bölgesi
C) Karadeniz Bölgesi
D) Akdeniz Bölgesi
E) Van Gölü ve çevresi

Cevap : A) Dicle ve Fırat nehirleri arasında kalan bölge

Açıklama : **Mezopotamya**, coğrafi olarak Dicle ve Fırat nehirleri arasında kalan, Güneydoğu Anadolu’dan başlayıp Basra Körfezine kadar uzanan bölgeye verilen isimdir.

3. Asur koloni çağında yapılan ticaret ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Asurlu tüccarlar Anadolu’ya hububat, bakır, demir ticareti yapmışlardır.
B) Asurlu tüccarlar Anadolu’ya kalay başta olmak üzere, parfüm, kumaş gibi malları da getirmişlerdir.
C) Asurlu tüccarla getirdikleri malların yerine Anadolu’dan savaş malzemeleri almışlardır.
D) Asurlu tüccarlar Anadolu’yu bir geçiş güzergahı olarak kullanmışlardır.
E) Asurlu tüccarlar yaptıkları ticaret karşılığında yerli beylere vergi vermişlerdir.

Cevap : B) Asurlu tüccarlar Anadolu’ya kalay başta olmak üzere, parfüm, kumaş gibi malları da getirmişlerdir.

Açıklama :

4. Çömlekçi çarkı tüm Anadolu’ya hangi dönemde yayılmaya başlamıştır?

A) Kalkolitik Dönem
B) Erken Tunç Çağı
C) Neolitik Dönem
D) Orta Tunç Çağı
E) Geç Hititler

Cevap : D) Orta Tunç Çağı

Açıklama : Çömlekçi çarkı ilk olarak MÖ 4. binyılın sonlarında Güney Mezopotamya’da görülse de, tüm Anadolu’ya yayılması ve yaygınlaşması **Asur Ticaret Kolonileri Çağı** olan **Orta Tunç Çağı** ile birlikte gerçekleşmiştir.

5. Eski Hitit Devleti’nin Başkenti aşağıdakilerden hangisidir?

A) Van (Tuşpa)
B) Gordion (Yassıhöyük)
C) Hattuşa (Boğazköy)
D) Karum
E) Çatalhöyük

Cevap : C) Hattuşa (Boğazköy)

Açıklama : Eski Hitit Devleti, Kuşşaralı Labarna’nın Hattuş’u ele geçirip burayı **Hattuşa** adıyla yeni bir başkent yapmasıyla (Boğazköy, Çorum) resmen kurulmuştur.

6. Tarihin bilinen ilk barış antlaşması olarak kabul edilen Kadeş Barış Antlaşması hangi devletler arasında imzalanmıştır?

A) Mısır – Suriye
B) Hitit – Asur
C) Asur – İran
D) Mısır – Frig
E) Hitit – Mısır

Cevap : E) Hitit – Mısır

Açıklama : Kadeş Barış Antlaşması, Suriye toprakları üzerindeki egemenlik mücadelesi sonucu, MÖ 1270 yılında Hitit Kralı III. Hattuşili ile Mısır Kralı II. Ramses arasında imzalanan, tarihin bilinen ilk yazılı barış antlaşmasıdır.

7. Hitit dininin en belirgin özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

A) Hititler kendi kültür öğelerinin yanı sıra, çevresinde yer alan kültürlerden, kendi dinlerine uygun gördükleri pek çok unsuru kabul etmişlerdir.
B) Tek tanrıya inanmışlardır.
C) Sadece kendi kültürlerine ait olan tanrı ve tanrıçalara tapınılmıştır.
D) Kendi dinlerini diğer toplumların dinlerinden soyutlamışlardır.
E) İnanç sistemlerinin temelini Asur dini oluşturmuştur.

Cevap : A) Hititler kendi kültür öğelerinin yanı sıra, çevresinde yer alan kültürlerden, kendi dinlerine uygun gördükleri pek çok unsuru kabul etmişlerdir.

Açıklama : Hititler, çevrelerindeki Hatti, Hurri, Sümer gibi kültürlerin tanrılarını resmi panteonlarına dâhil ettikleri için kendilerini **”bin tanrılı” toplum** olarak tanımlamışlardır. Bu durum, Hitit dininin **kültürel karışım** (sinkretizm) özelliğini gösterir.

8. Hitit mimarlığının en önemli özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

A) Mimari yapılar bir düzen içinde ve bir sıralamaya göre yapılmak zorundaydı.
B) Düzenli bir sıralama sadece devlet yapılarında görülürdü.
C) Sivil mimarinin belli bir düzen içinde yapılması gerekliydi.
D) Bütün mimari, sıralanmaya, hizalanmaya bağlı olmayıp doğal oluşum içinde yapılırdı.
E) Dini mimarinin yapımı devlet idaresi gözetimindeydi.

Cevap : D) Bütün mimari, sıralanmaya, hizalanmaya bağlı olmayıp doğal oluşum içinde yapılırdı.

Açıklama : Hitit mimarlığının en belirgin özelliği, yapıların (dinsel ve sivil) herhangi bir geometrik ilkeye veya simetriye bağlı olmayıp, **doğal bir oluşum içinde (asimetrik) yapılmasıdır**.

9. Troia V yapı katı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Beslenme alışkanlıkları Troia IV’e göre daha çok gelişmiştir.
B) Troia V’de evlerin genişliğinin artması, bir önceki dönem olan Troia IV’e göre refah seviyesinin arttığını göstermektedir.
C) Troia V’de, Troia IV’e göre daha çok Hititler ile ticaret yapılmıştır.
D) Kubbeli fırın kullanımı yaygınlaşmaya bu yapı katında başlanmıştır.
E) Troia V’de, Troia IV’e göre daha çok Hititler ile ticaret yapılmıştır.

Cevap : B) Troia V’de evlerin genişliğinin artması, bir önceki dönem olan Troia IV’e göre refah seviyesinin arttığını göstermektedir.

Açıklama : Troia V yapı katında, evlerin genişliğinin artması, bu dönemde yerleşimin bir önceki dönem olan Troia IV’e göre **refah seviyesinin arttığını** gösteren önemli bir göstergedir.

10. Batı Edebiyatı’nın ilk büyük eserleri sayılan İlyada ve Odysseia Destanları’nın derleyicisi kimdir?

A) Aristo
B) Ksenephon
C) Strabon
D) Spartianus
E) Homeros

Cevap : E) Homeros

Açıklama : Batı Edebiyatı’nın ilk büyük eserleri olan **İlyada** ve **Odysseia** Destanları’nın derleyicisi (veya yazarı) **Homeros**’tur.