Havalimanı Yönetimi 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Havalimanı yönetimi; operasyonel süreçlerin planlanması, kalite yönetimi, güvenlik standartları ve pazarlama gibi çok yönlü disiplinleri içerir. Bu makalede havalimanı işletmeciliğinin temel kavramları, yönetim stratejileri ve operasyonel gereklilikleri ele alınacaktır.

Yönetim ve Kalite Süreçleri

• Üst Yönetimin Rolü: Vizyon, politika ve strateji belirler. “Günlük operasyonel planlama” ise alt kademe yönetimin işidir.
• Özelleştirme Kriterleri: Finansal durum, hizmet taahhütleri ve geliştirme planları önceliklidir. 1994 Avustralya örneğinde olduğu gibi “Sosyal Planlar” birincil teknik ihale kriteri değildir.
• Risk Yönetimi: Kuruluşun hedeflerini etkileyebilecek belirsiz olaylara Risk denir.

Operasyonel Planlama ve Hizmetler

• Havalimanı Ağları: Hub-and-Spoke sisteminin tersi olan, bir noktadan diğerine doğrudan uçuşların yapıldığı yapıya Doğrudan Uçuş Ağı (Point-to-Point) denir.
• Terminal İşlemleri: Gelen yolcu bagajını teslim alır (claim). Bagaj Check-in işlemi giden yolcuya aittir. Terminallerde gıda lojistiği (catering) değil, yolcu hizmetleri ön plandadır.
• Ekip Planlama: Uçuş bacaklarına personel atanması işlemidir.
• Taksi Yolları: Pisti aprona bağlayan yollardır ve Hava Tarafı (Airside) tesisidir.

Güvenlik ve Çevre

• Güvenlik Standartları: IATA/ICAO standartları erişim kontrolü ve taramaya odaklanır. Terminal içi yürüyüş yollarının raporlanması birincil güvenlik standardı değildir.
• Kazalar: Havacılık kazaları genellikle tek bir nedene değil, zincirleme faktörlere dayanır (İsviçre Peyniri Modeli).
• Çevre Etkisi: Havalimanlarının en önemli çevre sorunu Gürültü kirliliğidir.
• Yer Seçimi: Meteoroloji ve mania (yükselti) kritiktir. Denize yakınlık zorunlu bir kriter değildir.

İş Modelleri ve Hizmet Özellikleri

• Hizmet Kavramı: Hizmetler soyuttur (elle tutulamaz) ve stoklanamaz.
• Havalimanı Sınıflandırması: Yılda en az 2.500 yolcu çıkışı olanlara Ticari Hizmet Havaalanı denir. “Orta maliyetli havaalanı” diye bir sınıflandırma yoktur.

1. Üst yönetim, kalite yönetim sisteminin kurulması, etkinliğinin sağlanması ve sürdürülmesi için bazı konulara öncülük eder ve taahhütte bulunur.
Aşağıdaki ifadelerden hangisi, bahsi geçen üst yönetimin öncülük ettiği konuların dışında kalmaktadır?

A) İyileşmeyi teşvik etmek
B) Kalite yönetim sisteminin etkinliğinde mesuliyet almak
C) Süreç yaklaşımının kullanılmasını ve risk esaslı düşünceyi teşvik etmek
D) Kalite politikasının, kuruluş bünyesinde iletildiğini, anlaşıldığını ve uygulandığını güvence altına almak
E) Günlük operasyonel faaliyetleri planlamak

Cevap : E) Günlük operasyonel faaliyetleri planlamak

Açıklama : Üst yönetim strateji, politika, kaynak sağlama ve vizyon belirleme gibi konulara odaklanır. **Günlük operasyonel faaliyetlerin planlanması** ise genellikle orta ve alt kademe yönetimin sorumluluğundadır.

2. 1994 yılında Avustralya Hükümeti, elindeki havaalanlarını satma niyetini açıklamıştır. Bu satışlar ile temel amacın maksimum gelir elde ederek borç yükünün azaltılması olduğu açıktır. Ancak, hükümet teklifleri değerlendirirken fiyat dışında bazı kriterleri de önemli olarak açıklamıştır. Aşağıdaki ifadelerden hangisi bahsi geçen kriterlerin dışında kalmaktadır?

A) Havaalanı geliştirme planları
B) Sosyal planlar
C) Havaalanı hizmetlerini geliştirme taahhütleri
D) Yerel katılım oranı
E) Finansal durum

Cevap : B) Sosyal planlar

Açıklama : Özelleştirme süreçlerinde genellikle finansal güç, fiyat, geliştirme planları ve hizmet taahhütleri ana kriterlerdir. O dönemdeki (1994) özelleştirme mantığında **sosyal planlar**, ihale kriterleri arasında öncelikli veya belirleyici bir teknik şart olarak yer almamıştır.

3. Aşağıdakilerden hangisi IATA tarafından uluslararası havaalanları için tavsiye edilen güvenlik standartlarından biri değildir?

A) Havaalanı terminal içerisindeki yürüyüş yollarının kontrolü yapılır ve havaalanı işletmesine düzenli raporlanır.
B) Uçakların park alanları kontrol edilir, gözlenir ve iyi bir şekilde aydınlatılır.
C) Halka açık alanlar ile tüm kargo, bagaj, posta, depolar, operatörün tedarik ve ikramı amacıyla uçağa taşınacak her şey fiziksel bariyerler yerleştirilerek ayrılır.
D) Direkt ya da aşamalı iletişim sistemleriyle, yolcu tarama noktalarında ve diğer giriş noktalarında herhangi bir kanunsuz girişime karşı havaalanı kontrol merkezi ile temas sağlanmalıdır.
E) Murahhas yetkililer, uygun eğitimli ve teçhizatlı devriyeler, olası kanunsuz girişim şüphesi ya da gerçekleşmesi durumuna karşı hazır olmalıdır.

Cevap : A) Havaalanı terminal içerisindeki yürüyüş yollarının kontrolü yapılır ve havaalanı işletmesine düzenli raporlanır.

Açıklama : IATA ve ICAO güvenlik standartları temel olarak hava tarafı güvenliği, erişim kontrolü, tarama ve çevre güvenliğine odaklanır. Terminal içi yürüyüş yollarının (konfor/bakım amaçlı) raporlanması, birincil bir “havacılık güvenliği (security)” standardı değildir.

4. Aşağıdakilerden hangisi kara tarafı tesis ve donanımlardan biri değildir?

A) Taksi yolları
B) Kargo kabul tesisleri
C) Yolcu terminal binaları
D) Yolcu indirme – bindirme alanları
E) Havaalanı erişim imkanları

Cevap : A) Taksi yolları

Açıklama : Taksi yolları, uçakların pist ile apron arasında hareket ettiği yollardır ve havaalanının **Hava Tarafı (Airside)** bölümünde yer alır. Diğer şıklar kara tarafındadır.

5. Havacılık olay ve kazaları ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Uçaklar devamlı arıza yapar.
B) Uçuşta risk yoktur.
C) Kurallar ana nedendir.
D) Genellikle tek bir nedene bağlı değildir.
E) Pilotlar hata yapmazlar.

Cevap : D) Genellikle tek bir nedene bağlı değildir.

Açıklama : Havacılık kazaları genellikle “İsviçre Peyniri Modeli” ile açıklanır; yani kazalar tek bir hatadan değil, birden fazla faktörün (insan, teknik, çevre) zincirleme etkisiyle meydana gelir.

6. Bir havaalanının faaliyete geçmesi ile ortaya çıkan en önemli çevre sorunu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Gürültü
B) Görüntü kirliliği
C) Titreşim ve sarsıntılar
D) Bölgedeki trafik yoğunluğunun artması
E) Yüksek seviyeli uyarıcı kokular

Cevap : A) Gürültü

Açıklama : Havalimanları ve uçak operasyonlarının çevre üzerindeki en büyük ve en çok şikayet edilen etkisi **gürültü kirliliği**dir.

7. Bu tip hava alanı ağında, hava taşımacılık hizmetlerinin büyük çoğunluğu, bir noktadan diğerine doğrudan gerçekleştirilir. Hava trafiği tamamen dağılmış bir durumdadır. Talebin az olduğu hatlarda, frekans ve uçak doluluk oranı düşüktür. Merkezi hava alanlarındaki uçak hareketi sayısı ise diğer sistemlere göre daha azdır.
Aşağıdaki ifadelerden hangisi bahsi geçen tanımı ifade eden hava alanı ağı seçeneğidir?

A) Direkt uçuş ağı
B) Çok merkezli hava alanı ağı
C) Tek merkezli hava alanı ağı
D) Dolaylı uçuş ağı
E) Doğrudan uçuş ağı

Cevap : E) Doğrudan uçuş ağı

Açıklama : Tanım, Hub-and-Spoke (Merkez-Dağıtım) sisteminin tersi olan, noktadan noktaya (Point-to-Point) uçuşları ifade eden **Doğrudan Uçuş Ağı**nı tanımlamaktadır.

8. Aşağıdakilerden hangisi, havaalanı yapımı için uygun arazi seçiminde kullanılan kriterlerden biri değildir?

A) Meteorolojik şartlar
B) Çevre ile etkileşim
C) İniş ve kalkış yolu üzerindeki yükseltiler
D) Denize yakınlık
E) Var olan hava sahası ile uyum

Cevap : D) Denize yakınlık

Açıklama : Rüzgar, mania (yükselti), çevre ve hava sahası uyumu zorunlu teknik kriterlerdir. **Denize yakınlık** ise bir zorunluluk değil, coğrafi bir durumdur (hatta korozyon ve kuş tehlikesi gibi riskler yaratabilir).

9. Aşağıdaki IATA yolcu terminali alan gereksinimleri için tanımlanmış hizmet seviyelerinden hangisinin açıklaması yanlıştır?

A) Seviye E: Yetersiz seviyede hizmet (Kabul edilemeyecek gecikmeler)
B) Seviye B: Yüksek seviyede hizmet
C) Seviye A: Hizmet seviyesi mükemmel
D) Seviye C: Orta hizmet seviyesi
E) Seviye D: Yeterli seviyede hizmet (Çok kısa süreli gecikmeler kabul edilebilir.)

Cevap : D) Seviye C: Orta hizmet seviyesi

Açıklama :

10. Aşağıdaki ifadelerden hangisi günümüzde havaalanı iş modellerinden birini ifade etmemektedir?

A) Bölgesel havaalanı
B) Orta maliyetli havaalanı
C) Kargo havaalanı
D) Birincil merkez havaalanı
E) İkincil merkez havaalanı

Cevap : B) Orta maliyetli havaalanı

Açıklama : Literatürde “Düşük Maliyetli Havaalanı” (Low Cost Airport) kavramı vardır ancak **”Orta maliyetli havaalanı”** diye standartlaşmış bir iş modeli sınıflandırması yoktur.

11. Aşağıdakilerden hangisi, terminallerde gerçekleştirilen temel aktivitelerden biri değildir?

A) Resmi kurum aktiviteleri
B) Doğrudan yolcu hizmetleri
C) Gıda malzemesi organizasyonu
D) Havayolu ilişkili yolcu hizmetleri
E) Havayolu aktiviteleri

Cevap : C) Gıda malzemesi organizasyonu

Açıklama : Terminaller yolcu ve bagaj işlemlerinin yapıldığı yerlerdir. Gıda malzemesi organizasyonu (ikram lojistiği) genellikle terminal binası dışında, ayrı catering tesislerinde yapılan bir arka plan operasyonudur.

12. “…….. belli bir uçuş çizelgelemesindeki her uçuş bacağına uçuş için gereksinimi karşılayacak şekilde görevlinin atanmasıdır.” ifadesinde yer alan boşluk aşağıdakilerden hangisi ile doldurulursa ifade doğru olur?

A) Uçak rotalama
B) Uçuş dizisi planlama
C) Ekip planlama
D) Uçuş planlama
E) Rota planlama

Cevap : C) Ekip planlama

Açıklama : Uçuş bacaklarına pilot ve kabin memurlarının (görevlilerin) atanması işlemi **Ekip Planlama** (Crew Scheduling) sürecidir.

13. Aşağıdakilerden hangisi, denetleyici kurumlardandır?

A) Hissedarlar
B) Seyahat acenteleri
C) Finans kuruluşları
D) Hava yolu firmaları
E) Devlet

Cevap : E) Devlet

Açıklama : Havacılık sektöründe kuralları koyan, lisans veren ve denetleyen ana otorite **Devlet** (Sivil Havacılık Otoriteleri) dir.

14. Kuruluşun stratejik, finansal, operasyonel ve mevzuata uyumluluğu ile ilgili başarısını etkileyebilecek ve/veya etkileme potansiyeli olan olaylar …… olarak tanımlanır.
Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdaki ifadelerden hangisi gelmelidir?

A) Kritik
B) Tehdit
C) Tehlike
D) Güvensiz
E) Risk

Cevap : E) Risk

Açıklama : Hedeflere ulaşmayı etkileyebilecek belirsizlikler ve olaylar kurumsal yönetimde **Risk** olarak tanımlanır.

15. Aşağıdakilerden hangisi, Avrupa’da havaalanı özelleştirmesine neden olan faktörlerden değildir?

A) Havaalanı yatırımlarına özel şirketlerin artan ilgisi
B) Havaalanı altyapısı için ihtiyaç duyulan finansman miktarının yüksekliği
C) Halkın bu yöndeki talepleri
D) Kamu harcamalarının kısıtlanması yönündeki baskı
E) Devletin her zaman en iyi hizmet sağlayıcısı olmadığı fikri

Cevap : C) Halkın bu yöndeki talepleri

Açıklama : Özelleştirmeler genellikle ekonomik verimlilik ve finansman ihtiyacı nedeniyle yapılır. **Halkın talebi** genellikle özelleştirme yönünde değil, ucuz ve kamu hizmeti yönündedir.

16. …. bir alışveriş süreci içinde yer alan, müşteri veya tüketici gereksinim ve beklentilerini belirler.
Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdaki ifadelerden hangisi gelmelidir?

A) Tedarik ve satın alma
B) İnsan kaynakları
C) Pazarlama
D) Satış
E) Operasyon

Cevap : C) Pazarlama

Açıklama : Müşteri ihtiyaçlarını belirleme, talep yaratma ve karşılama süreçlerinin bütünü **Pazarlama** (Marketing) disiplinidir.

17. Aşağıdaki ifadelerden hangisi, havaalanlarında doğrudan yaratılmış olan istihdam alanlarından biri değildir?

A) Havaalanı işletmecisi
B) İkram
C) Yer hizmeti
D) Çalışanların havaalanına ulaştırılmasını üstlenen çalışan grubu
E) Havayolu işletmeleri

Cevap : D) Çalışanların havaalanına ulaştırılmasını üstlenen çalışan grubu

Açıklama : Havayolu, yer hizmetleri ve işletme personeli “doğrudan” istihdamdır. Personel servisi/ulaşımı sağlayanlar ise genellikle **dolaylı** veya uyarılmış istihdam kapsamında değerlendirilir.

18. Aşağıdakilerden hangisi, havaalanına gelen bir yolcunun yaptığı işlemlerden biri değildir?

A) Dış hat yolcusu ise pasaport kontrol
B) Bagaj check-in
C) Bagaj teslim
D) Terminal binasından yer ulaşımı
E) Dış hat yolcusu ise gümrük kontrol

Cevap : B) Bagaj check-in

Açıklama : Havaalanına uçakla **gelen** bir yolcu bagajını teslim alır (claim). **Bagaj check-in** işlemi, havaalanından **giden** (departing) yolcuların yaptığı bir işlemdir.

19. Kamuya açık, her takvim yılında en az 2.500 tarifeli yolcunun çıkış yaptığı havaalanlarıdır. Aşağıdaki havaalanı sınıflarından hangisi bahsi geçen tanımı ifade etmektedir?

A) Genel havacılık havaalanları
B) Ticari hizmet veren havaalanları
C) Kargo hizmeti veren havaalanları
D) Askeri havacılık havaalanları
E) Trafiği rahatlatıcı havaalanları

Cevap : B) Ticari hizmet veren havaalanları

Açıklama : ABD ve uluslararası literatürde (FAA tanımı), yılda en az 2.500 yolcu uçağa binişine (enplanement) sahip olan kamuya açık havaalanları **Ticari Hizmet Havaalanları** (Commercial Service Airports) olarak sınıflandırılır.

20. I. Fiziksel nesne halinde olmayan
II. Stoklanamayan
III. Elle tutulabilen
IV. Sonradan tüketilebilen
V. İhtiyaçları gidermeye yönelik faaliyetler sonucu ortaya çıkan
Yukarıdaki ifadelerden hangileri, hizmetlerin özelliklerinden biri değildir?

A) III, IV
B) II, III, IV
C) I, II
D) II, III, IV, V
E) Yalnız I

Cevap : A) III, IV

Açıklama : Hizmetler soyuttur (elle tutulamaz) ve üretildiği anda tüketilir (stoklanamaz). Dolayısıyla **III (Elle tutulabilen)** ve **IV (Sonradan tüketilebilen)** maddeleri hizmetin özelliği değildir.