Bilimsel Araştırma Teknikleri 2025-2026 Final Soruları

Bilimsel Yöntemin Temelleri

Bilimsel araştırma, sadece veri toplamak değil, bu verileri sistematik ve nesnel bir çerçevede anlamlandırma sürecidir. Özellikle **sosyal bilimlerde**, araştırmacının ve incelenen nesnenin her ikisinin de insan olması, tam nesnelliğe ulaşmayı zorlaştırsa da temel hedef her zaman tarafsızlıktır. Araştırma süreci, problemin tanımlanmasıyla başlar ve bir **araştırma önerisi** ile yol haritasına dökülür. Bu yol haritasında araştırmanın yöntemi, teorik arka planı ve bütçesi net bir şekilde belirtilmelidir.

[Image representing the systematic steps of the scientific method from problem identification to reporting]

Tasarım ve Değişkenler

Araştırmanın kalbi olan **hipotezler**, sınanabilir yargılar içermelidir. Değişkenler ise bu hipotezlerin test edilmesini sağlar. Bağımsız değişkenler değişimin sebebini, bağımlı değişkenler ise sonucunu ifade eder. Veri toplama aşamasında kullanılan ölçme araçlarının iki temel standardı vardır: **Güvenilirlik** (ölçümün tutarlılığı) ve **Geçerlilik** (ölçümün doğruluğu). Güvenilirliği ölçmek için test-yeniden test ve içsel tutarlılık gibi yöntemler kullanılırken; içerik ve yapısal geçerlilik gibi kriterler aracın kalitesini belirler.

Örnekleme ve Veri Toplama

Evrenin tamamına ulaşmanın imkansız olduğu durumlarda **örnekleme** yoluna gidilir. Örneklem büyüklüğü; maliyetler, evrenin sıklığı ve hata payı gibi faktörlerden etkilenir. Veri toplama aşamasında **anketler** hızlı ve standart bilgi sağlarken, **mülakatlar** bir konu hakkında çok daha derinlemesine veri sunar; ancak mülakatlar zaman ve maliyet açısından oldukça zahmetlidir. Günümüzde online araştırmalar büyük kolaylık sağlasa da, temsil kabiliyeti gibi örnekleme sorunlarını beraberinde getirmektedir.

[Image showing a sample being drawn from a large population to represent the whole]

Bilimsel Yazım ve Kaynakça Etiği

Araştırma sonuçlarının paylaşılması genellikle **makale**, bildiri veya tez yoluyla olur. Makaleler, hakem değerlendirmesinden geçen ve süreli dergilerde yayımlanan kısa ve yoğun çalışmalardır. Yazım sürecinde **özet** kısmı, tüm çalışmanın bütününü kısa ve öz biçimde sunmalıdır. En kritik nokta ise kaynakça hazırlığıdır; alfabetik sıralamaya sadık kalınmalı ve asla intihal yapılmamalıdır. Bilim, daha önce yapılmış çalışmaların üzerine inşa edilen dürüst bir süreçtir.

Sonuç

Bilimsel araştırma tekniklerine hakim olmak, sadece akademik bir başarı değil, aynı zamanda doğru bilgiye ulaşma disiplinidir. Thomas Kuhn’un belirttiği üzere bilim, yerleşik **paradigmalar** içinde ilerler ve bu sürece katkı sunmak ancak doğru yöntem ve etik kurallara bağlılıkla mümkündür.

1. Aşağıdakilerden hangisi kaynakça hazırlarken araştırmacıların sıkça yaptığı hatalardan biri değildir?

A) Gereksiz yere kaynak göstermek
B) Metinde atıf yapılmayan esere kaynakçada yer vermek
C) Okunmamış eserlere okunmuş gibi atıf yapmak
D) Alfabetik sıralamaya bağlı kalmak
E) Bilimsel olmayan eserlerden atıf yapmak

Cevap : D) Alfabetik sıralamaya bağlı kalmak

Açıklama : Bilimsel yazıların hazırlanmasında kaynakça bölümü, araştırmanın güvenilirliğini ve etik standartlarını gösteren en önemli kısımlardan biridir. Kaynakça hazırlarken alfabetik sıralamaya bağlı kalmak bir hata değil, aksine (APA, MLA gibi birçok yaygın yazım kuralında) zorunlu bir standarttır. Diğer şıklarda yer alan durumlar ise ciddi akademik hatalardır: Gereksiz kaynak gösterimi metnin akışını bozar; metinde geçmeyen bir kaynağın listede olması yanıltıcıdır; okunmayan esere atıf yapmak dürüstlük kuralına aykırıdır (ikincil atıf kuralları uygulanmalıdır); bilimsel niteliği olmayan (magazin, blog vb.) kaynaklar ise akademik ağırlığı zayıflatır.

2. Aşağıdakilerden hangisi iyi yazılmış bir özetin özellikleri arasında yer almaz?

A) Okuyucuya problem, yöntem, bulgular ve sonuçlar hakkında özlü bilgiler sunmalıdır.
B) Duru ve anlaşılabilir bir dille yazılmalıdır.
C) Araştırmanın diğer bölümlerinden bağımsız olarak başlı başına araştırmanın bütününü içerecek biçimde olmalıdır.
D) Uzun ve çalışmanın tüm konuları açısından detaylandırılmış olmalıdır.
E) Özetin akışı, araştırma raporunun akışıyla eşgüdümlü olmalıdır. Özeti okuyan, araştırma raporunun nasıl bir içeriğe sahip olduğu konusunda fikir sahibi olmalıdır.

Cevap : D) Uzun ve çalışmanın tüm konuları açısından detaylandırılmış olmalıdır.

Açıklama : Bilimsel bir özetin (abstract) temel amacı, okuyucuya tüm metni okumasına gerek kalmadan araştırmanın özünü en kısa yoldan aktarmaktır. Bu nedenle bir özetin “uzun ve detaylandırılmış” olması akademik kurallara aykırıdır; aksine özetler genellikle 150-250 kelime arasında sınırlı, “öz” ve “yoğun” olmalıdır. İyi bir özet; araştırmanın amacını, kapsamını, kullanılan yöntemi ve ulaşılan en temel sonucu tek bir paragrafta sunmalıdır. Detaylı tartışmalar ve tüm alt konuların işlenmesi özetin değil, araştırmanın ana metninin (bulgular ve tartışma bölümlerinin) görevidir.

3. Aşağıdakilerden hangisi örnek büyüklüğünü etkileyen faktörlerden biri değildir?

A) Mali kaynak kısıtları
B) İncelenen olayın evrende görülme sıklığı
C) Örnekte yer alan alt grupların sayısı
D) Kararın önem derecesi
E) Soru-yanıt ilişkisi

Cevap : E) Soru-yanıt ilişkisi

Açıklama : Araştırmada kaç kişiyle çalışılacağını (örneklem büyüklüğü) belirlerken birçok teknik ve lojistik faktör devreye girer. Mali kaynaklar (bütçe) ve zaman, araştırmanın sınırlarını belirleyen en somut unsurlardır. İncelenen olay evrende çok nadir görülüyorsa (örneğin nadir bir hastalık), daha fazla kişiye ulaşmak gerekebilir. Örneklem içinde kadın/erkek, yaş grupları gibi alt gruplar üzerinde ayrı ayrı analiz yapılacaksa her alt grubun temsil edilebilir olması için toplam sayı artırılmalıdır. Ayrıca alınacak kararın risk ve önem derecesi (hata payının düşük tutulması isteği) daha büyük örneklemi zorunlu kılar. “Soru-yanıt ilişkisi” ise anketin içeriği veya iletişimiyle ilgilidir; sayısal büyüklüğü belirleyen bir dışsal faktör değildir.

4. Bilimsel çalışmalar daha önce yapılmış araştırmalar üzerine inşa edilirler. Yukarıdaki ifadeye göre aşağıdakilerden hangisi bilimsel bir araştırma yaparken araştırmacının kaçınması gereken bir durumdur?

A) Konu ile ilgili benzer kaynakları incelemek
B) Konu ile ilgili benzer kaynakları toplamak
C) Konu ile ilgili benzer kaynakları kopyalamak
D) Konu ile ilgili benzer kaynakları sınıflandırmak
E) Konu ile ilgili benzer kaynakları değerlendirmek

Cevap : C) Konu ile ilgili benzer kaynakları kopyalamak

Açıklama : Bilim kümülatif (birikimli) ilerleyen bir süreçtir ve her yeni çalışma, literatürdeki önceki bilgi birikiminden faydalanmak zorundadır. Ancak bu faydalanma süreci “etik” kurallar çerçevesinde olmalıdır. Araştırmacı; mevcut kaynakları toplamalı, incelemeli, sınıflandırmalı ve onları kendi çalışmasının özgünlüğüyle sentezleyerek değerlendirmelidir. “Kopyalamak” (intihal/plagiarism) ise akademik hırsızlık olup bilimsel yöntemin ve etiğin temelinden sarsılmasına neden olur. Araştırmacı başkasına ait fikirleri atıf yaparak kullanmalı, asla doğrudan kopyalama yoluna gitmemelidir.

5. I. Büyük örnek kütle sorunu,
II. Online araştırmalarda örnekleme sorunu,
III. Sanal ortamda araştırma imkanının geniş olması.
Yukarıda verilenlerden hangisi veya hangileri örnekleme sorunlarının içinde yer alır?

A) Yalnız II

B) Yalnız I

C) I ve II

D) II ve III

E) I ve III

Cevap : C) I ve II

Açıklama : Araştırmalarda “örnekleme süreci” her zaman sorunsuz ilerlemez. I. öncülde belirtilen büyük örnek kütlesi; veri toplama maliyetini artırması, kontrolün zorlaşması ve zaman kaybı yaratması nedeniyle bir sorundur. II. öncülde yer alan online araştırmalar, internete erişimi olmayanların veya belirli demografik grupların (örneğin yaşlılar) dışlanması (temsil kabiliyeti sorunu) nedeniyle ciddi bir örnekleme sorunu barındırır. III. öncül olan “imkanın geniş olması” bir sorun değil, aksine bir avantaj ve fırsattır. Bu nedenle sadece I ve II teknik açıdan “sorun” kategorisindedir.

6. Aşağıda verilenlerden hangisi değişken türlerinden biri değildir?

A) Yapaysanal
B) Kategorik – sürekli
C) Nicel-nitel
D) Aracı düzenleyici
E) Bağımlı bağımsız

Cevap : A) Yapaysanal

Açıklama : Bilimsel araştırmalarda değişkenler özelliklerine ve rollerine göre sınıflandırılır. Sayısal değer alanlar nicel, özellik belirtenler niteldir. Birbirini takip eden değerler sürekli (boy, kilo), grup belirtenler kategoriktir (cinsiyet, medeni durum). Değişime neden olan bağımsız, etkilenen ise bağımlı değişkendir. Ayrıca değişkenler arasındaki ilişkiyi etkileyen aracı ve düzenleyici (moderator) değişkenler mevcuttur. Ancak “Yapaysanal” diye bir akademik değişken sınıflandırması bilimsel araştırma literatüründe bulunmamaktadır.

7. Aşağıdakilerden hangisi geçerlilik kategorisi içinde bulunmaz?

A) İçerik geçerliliği
B) Yapısal geçerlilik
C) Ayırt edici geçerlilik
D) Düzeysel geçerlilik
E) Yakınsak geçerlilik

Cevap : D) Düzeysel geçerlilik

Açıklama : Geçerlilik (validity), bir ölçme aracının ölçmeyi amaçladığı özelliği başka özelliklerle karıştırmadan ne kadar doğru ölçtüğüdür. İçerik geçerliliği maddelerin konuyu kapsamasını; yapısal geçerlilik kuramsal temeli; ayırt edici geçerlilik farklı kavramlarla karışmamasını; yakınsak geçerlilik ise benzer kavramlarla olan uyumunu ölçer. Şıklarda geçen “Düzeysel geçerlilik” ifadesi, genellikle ölçeğin ilk bakışta neyi ölçtüğünün görünmesi anlamına gelen “Görünüş Geçerliliği” (Face Validity) kavramının hatalı veya uydurma bir çevirisi/kullanımı gibi durmaktadır; standart akademik kategoriler arasında bu isimle yer almaz.

8. Aşağıdakilerden hangisi örnekleme süreci aşamaları arasında yer almaz?

A) Araştırmanın evrenini tanımlamak
B) Uygun örnekleme tekniğini kullanarak örneği oluşturmak
C) Verilerin analizini gerçekleştirmek
D) Örnek büyüklüğü belirlemek
E) İdeal evreni ulaşılabilir evrene dönüştürmek

Cevap : C) Verilerin analizini gerçekleştirmek

Açıklama : Örnekleme süreci, verilerin analizine kadar olan hazırlık ve seçim aşamalarını kapsar. Bu süreç; kimlerin araştırılacağını belirlemek (evren tanımı), bütçe ve zamanla sınırlı ulaşılabilir bir kitle seçmek, kaç kişiyle görüşüleceğine karar vermek ve hangi yöntemle (rastgele, tabakalı vb.) seçimin yapılacağını içerir. Verilerin analiz edilmesi ise, örnekleme yapılıp veri toplama işlemi tamamen bittikten sonra başlayan bambaşka bir aşamadır. Yani örnekleme “kimi seçeceğimizi”, analiz ise “topladığımız verinin ne dediğini” belirler.

9. “….. yöntem konusunda karşılaşılan en önemli sorun hem eylemleri incelenen varlığın, hem de eylemleri inceleyenlerin insan olmasıdır. Bu da araştırmacının nesnelliği sorununu akla getirmektedir.”
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Gök biliminde B) Doğa bilimlerinde C) Matematikte D) Sosyal bilimlerde E) Tıbbi bilimlerde

Cevap : D) Sosyal bilimlerde

Açıklama : Doğa bilimlerinde araştırmacı (özne), incelediği nesneden (taş, bitki, kimyasal) bağımsız kalabilir. Ancak sosyal bilimlerde durum farklıdır: Araştırmacı da bir insandır, incelediği toplum ve bireyler de insandır. Bu durum, araştırmacının kendi değer yargılarının, inançlarının ve ön yargılarının sürece sızma riskini (subjektiflik) doğurur. Sosyal bilimlerde tam nesnelliğe (objektiflik) ulaşmanın matematik veya fizik kadar kolay olmamasının temel nedeni, özne ve nesnenin her ikisinin de toplumsal bir varlık olan “insan” olmasıdır.

10. Aşağıdakilerden hangisi iyi bir hipotezin sahip olması gereken özellikleri arasında yer almaz?

A) Mantıksal olmalıdır.
B) Alandaki güncel bilgi ile uyumluluk göstermelidir.
C) Doğru terimlerle açık ve öz bir şekilde ifade edilmelidir.
D) Sınanabilir olmalıdır.
E) Yargı niteliğinde olmamalıdır.

Cevap : E) Yargı niteliğinde olmamalıdır.

Açıklama : Hipotez (denence), bir araştırmada test edilmek üzere ortaya atılan geçici bir çözüm önerisi veya iki değişken arasındaki ilişkiye dair bir iddiadır. Doğası gereği hipotezler mutlaka bir “yargı” bildirmelidir (Örn: “Gelir arttıkça tüketim de artar”). Bir yargı bildirmeyen cümle hipotez olamaz. Şıklar arasındaki diğer özellikler ise şarttır: Hipotez mantıklı olmalı, havada kalmamalı; mevcut literatürle zıt düşmemeli; karmaşık olmamalı ve en önemlisi verilerle ispatlanabilir ya da reddedilebilir (sınanabilir) olmalıdır.

11. Bir ölçeğin güvenilirliğini ölçmede kullanılan üç yaklaşım çeşidi aşağıdaki seçeneklerden hangisinde verilmiştir?

A) Sağlamlık göstergesi/Çeşitlilik/Test-yeniden test
B) Test-yeniden test / Alternatif formlar / İçsel tutarlılık
C) Sabitlilik/Çeşitlilik / İçsel tutarlılık
D) Düzey araştırması / Kalite kontrol / Alternatif formlar
E) Alternatif formlar / Düzey araştırması / Çeşitlilik

Cevap : B) Test-yeniden test / Alternatif formlar / İçsel tutarlılık

Açıklama : Güvenilirlik (reliability), bir ölçümün kararlılığı ve tutarlılığıdır. Bilimsel yöntemde bunu ölçmek için üç standart yol vardır: 1. **Test-Yeniden Test:** Aynı ölçeği aynı kişilere farklı zamanda tekrar uygulayıp sonuçların benzerliğine bakmak. 2. **Alternatif Formlar:** Aynı şeyi ölçen iki farklı ama eşdeğer ölçek hazırlayıp sonuçları karşılaştırmak. 3. **İçsel Tutarlılık:** Ölçekteki soruların birbiriyle ne kadar uyumlu olduğunu (Örn: Cronbach Alpha katsayısı) kontrol etmek. Diğer şıklardaki “çeşitlilik” veya “kalite kontrol” gibi ifadeler güvenilirlik ölçüm teknikleri değildir.

12. Aşağıdakilerden hangisi araştırma önerisinin içeriğinde bulunmaz?

A) Araştırmanın sabitliği
B) Araştırma başlığı
C) Araştırmanın arka planı
D) Maddi kaynaklar
E) Araştırmanın yöntemi

Cevap : A) Araştırmanın sabitliği

Açıklama : Bir araştırma önerisi (propozal), yapılacak çalışmanın yol haritasıdır ve onay makamlarını (kurullar, fon sağlayanlar) ikna etmeyi amaçlar. Bu dokümanda çalışma konusu için çarpıcı bir başlık, konunun tarihsel ve teorik arka planı (literatür özeti), araştırmanın nasıl yapılacağı (yöntem) ve maliyetleri karşılayacak kaynaklar (bütçe) mutlaka yer almalıdır. “Araştırmanın sabitliği” akademik literatürde yer alan bir raporlama başlığı veya bölümü değildir; bu nedenle öneri içeriğinde yer almaz.

13. I. Araştırmacının ihtiyacını karşılamayacak nitelikte olmaları,
II. Ticari amaçlı verilere ulaşmanın pahalı olabilmesi,
III. Değişkenlere karşı uyumlu olabilmeleri,
IV. Çalışmanın olması gerekenden çok, verilerin elverdiği şekilde tasarlanması.
Yukarıda verilenlerden hangisi ya da hangileri İkincil Verilerin Zayıflıklarından değildir?

A) Yalnız III
B) I ve II
C) I, III ve IV
D) II ve III
E) II ve IV

Cevap : A) Yalnız III

Açıklama : İkincil veri, araştırmacının kendisinin toplamadığı, daha önce başkaları veya kurumlar (TÜİK vb.) tarafından toplanmış verilerdir. İkincil verinin en büyük **zayıflığı**, sizin spesifik ihtiyacınıza %100 uymaması (I), pahalı olması (II) ve çalışmanızı mevcut hazır veriye göre şekillendirmek zorunda kalmanızdır (IV). Ancak III. öncülde geçen “Değişkenlere karşı uyumlu olabilmeleri” bir zayıflık değil, aksine bir avantaj veya beklenen bir durumdur. Dolayısıyla III numaralı ifade zayıflıklar listesinde yer alamaz.

14. Aşağıdakilerden hangisi anket teriminin en genel ifadesidir?

A) Katılımcıların fikir alışverişi yapabileceği bir ortama zemin hazırlama tekniğidir.
B) Katılımcının genel, gündelik yaşamına ilişkin soruların yöneltilmesiyle konuya dair tartışma ortamı yaratma tekniğidir.
C) Katılımcının rahatsız olduğu bir konu hakkında o alanın uzman ekibine dileklerini belirtme tekniğidir.
D) Katılımcıların birbirleriyle belli bir konuya dair münazara etmesi tekniğidir.
E) Katılımcının daha önce belirlenmiş bir sıralamada ve yapıda oluşturulan sorulara karşılık vermesiyle gerçekleşen veri elde etme tekniğidir.

Cevap : E) Katılımcının daha önce belirlenmiş bir sıralamada ve yapıda oluşturulan sorulara karşılık vermesiyle gerçekleşen veri elde etme tekniğidir.

Açıklama : Anket, nicel araştırmaların temel veri toplama aracıdır. En temel özelliği; tüm katılımcılara aynı soruların, aynı sıralamayla ve aynı standartlarda sorulmasıdır. Tartışma, münazara veya dilek belirtme gibi süreçler etkileşimli ve nitel süreçlerdir. Anket ise katılımcının önceden yapılandırılmış bir formdaki (fiziksel veya dijital) sorulara yanıt vermesiyle sistematik veri toplanmasını sağlayan yapılandırılmış bir tekniktir.

15. Aşağıdakilerden hangisi tipik bir araştırma sürecinde görülmez?

A) Araştırmanın konu aldığı ana kütlenin ve örnek kütlenin belirlenmesi
B) Verilerin raporlanması
C) Araştırma probleminin seçimi ve araştırma önerisinin oluşturulması
D) Eleştirel kaynak incelemesi yaparak araştırma stratejisi ve hipotezlerinin belirlenmesi
E) Araştırma sorularının veya hipotezlerinin sınanabileceği verilerin toplanması

Cevap : B) Verilerin raporlanması

Açıklama : Araştırma süreci; problem tespitiyle başlar, öneri hazırlanır, literatür (kaynak) taranır, hipotezler kurulur, kime sorulacağı (örneklem) belirlenir ve veriler toplanır. Burada kritik nokta B şıkkındaki ifadedir: Veriler doğrudan “raporlanmaz”; toplanan veriler önce **analiz edilir** ve **yorumlanır**, ancak bu işlemlerden sonra sonuçlar rapor haline getirilir. “Verilerin raporlanması” ifadesi, analiz ve yorum aşamasını atladığı için süreci tam doğru betimlemez (Tipik süreçlerde ‘Bulguların ve Sonuçların Raporlanması’ denmesi daha doğrudur).

16. “….. görece kısa sürede yazılırlar ve yılda birden çok sayı yayınlanan dergilere gönderilirler. Hakem değerlendirmesinden geçenler yayımlanırlar. Sayfa sayıları 10-40 arası olabilir.”
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere gelmesi gereken çalışma türünün adı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bildiri/Tebliğ
B) Bilimsel kitap
C) Lisans bitirme ödevi
D) Yüksek lisans tezi
E) Makale

Cevap : E) Makale

Açıklama : Bilimsel makaleler, akademik dünyadaki bilgi paylaşımının en yaygın ve dinamik aracıdır. Kitaplar kadar uzun sürede hazırlanmazlar ve tezler gibi sadece bir mezuniyet için değil, sürekli bir bilimsel katkı için yazılırlar. Süreli yayınlar olan “dergilerde” yayınlanmaları, mutlaka “hakem” (peer-review) süzgecinden geçmeleri ve sayfa sınırlarının (genellikle 10-40 arası) olması onları diğer çalışma türlerinden ayıran temel özelliklerdir. Bildiriler ise genellikle dergilerde değil, kongre/konferans kitapçıklarında basılır.

17. Aşağıda belirtilen durumlardan hangisi bilimsel araştırmalarda yapılan yaygın hatalar arasında yer almaz?

A) Verilerin tarafsız bir şekilde seçilmesi
B) Yanlış muhakeme ve çıkarım
C) Aşırı yorumlama
D) Yetersiz mülakat ve gözlemler
E) Yanlış denek seçimi

Cevap : A) Verilerin tarafsız bir şekilde seçilmesi

Açıklama : Bilimsel yöntemin en temel kuralı tarafsızlıktır (objektiflik). Verilerin tarafsız bir şekilde seçilmesi bir “hata” değil, aksine araştırmanın kalitesini ve doğruluğunu sağlayan en büyük “başarıdır”. Diğer şıklardaki mantık hataları, verinin dışına çıkarak aşırı yorum yapma, örneklemin yetersiz olması veya yanlış kişilerin araştırmaya dahil edilmesi çalışmanın geçerliliğini ve güvenilirliğini yok eden yaygın bilimsel hatalardır.

18. Aşağıdakilerden hangisi ölçeklerle ilgili dikkat edilmesi gereken hususlar arasında yer almaz?

A) Ölçek kategorilerinin yapısı ve yazılı gösterimi
B) Ölçeklerdeki olumlu ve olumsuz kategori sayısı
C) Ölçeklerde yargıların nesnel olmaması
D) Ölçek formu ve konfigürasyonu
E) Ölçeklerde kullanılacak kategori sayısı

Cevap : C) Ölçeklerde yargıların nesnel olmaması

Açıklama : Ölçek tasarımında teknik olarak kategorilerin nasıl sıralanacağı (A), kaç kategorinin (örneğin 5’li mi 7’li mi) kullanılacağı (E), ölçekteki ifadelerin dengesi (B) ve fiziksel tasarımı (D) dikkat edilmesi gereken “yapısal” unsurlardır. Ancak C şıkkı kafa karıştırıcıdır: Ölçeklerin içindeki ifadeler (yargılar) zaten genellikle katılımcının “öznel” fikrini almak için tasarlanır (Örn: “Bu ürünü seviyorum”). Dolayısıyla yargıların nesnel olmaması bir tasarım “hususu” veya “hatası” değil, ölçümün doğasıyla ilgili olabilir. (Bazı kaynaklarda bu soru, yargıların muğlak olmaması gerekliliği üzerinden C’yi doğru kabul eder).

19. Bilimsel yaklaşımlara ilişkin olarak aşağıda verilen ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Comte’ye göre sosyal bilimler doğal bilimlerin yöntemlerini kullanmamalıdır.
B) Thomas Kuhn bilimsel faaliyetleri paradigma adını verdiği bir kavramla açıklamaya çalışmıştır.
C) Paul Feyerabend’e göre özgür bir toplumda bir bilginin bilimsel olması, insanların ona itaat etmesini gerektirmektedir.
D) Thomas Kuhn’a göre normal bilimde bir paradigma sadece mantıksal veya rasyonel gerekçelerle kabul edilir.
E) Karl Popper, tümevarımın mantıksal olarak imkânsızlık içermediğini belirtmiştir.

Cevap : B) Thomas Kuhn bilimsel faaliyetleri paradigma adını verdiği bir kavramla açıklamaya çalışmıştır.

Açıklama : Thomas Kuhn, “Bilimsel Devrimlerin Yapısı” adlı eserinde bilimin doğrusal değil, sıçramalı ilerlediğini savunmuş ve “Paradigma” (bilim insanlarının paylaştığı ortak bakış açısı) kavramını literatüre kazandırmıştır. Diğer şıklar yanlıştır: Auguste Comte tam tersine sosyal bilimlerin de fizik gibi “pozitif” yöntemler kullanması gerektiğini savunur. Karl Popper tümevarımın mantıksal olarak sorunlu olduğunu belirtmiş ve “yanlışlanabilirlik” ilkesini getirmiştir. Feyerabend ise “yönteme hayır” diyerek bilimin bir dayatma olmasına karşı çıkmıştır.

20.
I. Mülakatlar, bir olgu hakkında anketlerle edinilemeyecek derinlikte veriye ulaşılmasını sağlarlar.
II. Mülakatçı ile katılımcı arasında iyi bir iletişim kurulursa, cevapların anketlere nazaran daha dürüst ve doğru olma ihtimali artar.
III. Mülakatlar zaman konusunda anket yöntemine göre daha az zaman almaktadır.
IV. Mülakatlarda bireysel temas yoğun olması nedeniyle sübjektiflik ve ön yargının oluşma ihtimali yüksektir.
Yukarıda mülakatlarla ilgili verilen bilgilerden hangisi/hangileri yanlıştır?

A) I ve IV
B) Yalnız III
C) Yalnız IV
D) II ve III
E) III ve IV

Cevap : B) Yalnız III

Açıklama : Mülakat (görüşme) yöntemi nitel bir tekniktir. Anketlere göre çok daha derinlemesine bilgi sağlar (I) ve güven ortamında daha samimi yanıtlar alınabilir (II). Ancak mülakatlar, hazırlık, uygulama ve deşifre aşamaları nedeniyle anketlere göre **çok daha fazla zaman** ve maliyet gerektirir. Bu yüzden III. öncül kesinlikle yanlıştır. Ayrıca mülakatçı ile katılımcı arasındaki kişisel etkileşim, araştırmacının ön yargılarının sürece karışma riskini artırır (IV), bu da mülakatın geçerli bir dezavantajıdır. Yanlış olan tek seçenek III’tür.