Sosyolojiye Giriş 2025-2026 Final Soruları

Toplumsal Hiyerarşi ve Tabakalaşma Sistemleri

Sosyal bilimler tarihi boyunca insan toplumları her zaman hiyerarşik bir düzende örgütlenmiştir. Bu düzeni anlamak için toplumsal tabakalaşma kavramı kullanılır. Tarihsel süreçte; statü geçişinin imkansız olduğu dinsel temelli kast sistemi, statülerin hukukla belirlendiği ancak az da olsa hareketliliğe izin veren feodal zümre sistemi ve ekonomik temelli modern sosyal sınıf sistemleri görülmüştür. Sosyal tabakalaşma, sadece kimin ne kadar parası olduğuyla değil, bireylerin yaşamdaki avantaj ve dezavantajları topluca nasıl paylaştıklarıyla ilgilidir.

İktidar, Meşruiyet ve Otorite

Siyaset sosyolojisinde güç, başkalarına kendi iradesini dayatabilme yeteneğidir. Ancak gücün sürekli ve istikrarlı olması için meşruiyet kazanması gerekir. Yönetilenler tarafından meşru kabul edilen iktidara otorite denir. Max Weber’in tasnifine göre modern dünyada geçerli olan rasyonel-hukuki otorite, gücün kişisel karizmadan değil, yazılı yasalardan ve hukuk devletinden alınmasıdır. Bu sistemde itaat, lidere değil hukukun üstünlüğüne yapılır.

Kurumsal Yapılar: Aile, Eğitim ve Din

Toplumun temel yapı taşları olan kurumlar, bireyin yaşamını şekillendirir. Geniş aile, güçlü akrabalık bağlarıyla geleneksel toplumun dayanışma kaynağıyken, modernleşme ile yerini çekirdek aileye bırakmıştır. Eğitim, toplumsal hareketliliği sağlayan bir fırsat kapısı olabileceği gibi, mevcut sınıfsal eşitsizlikleri pekiştiren bir araç olarak da işlev görebilir. Din olgusu ise Durkheim tarafından toplumsal bütünleşmeyi sağlayan bir güç olarak görülürken, Karl Marx tarafından egemen sınıfın sömürüsünü gizleyen “gerçek dünyanın dinsel bir yansıması” olarak eleştirilmiştir.

Sanayi ve Yönetim Modelleri

Modern toplumun ekonomik temeli sanayi devrimiyle kurulmuştur. Frederick Taylor’ın Bilimsel Yönetim anlayışı ve Henry Ford’un montaj hattı sistemi, katı iş bölümü ve standartlaşma üzerine inşa edilmiştir. Bu modeller verimliliği maksimuma çıkararak kitle üretimini mümkün kılsa da, işçinin işine yabancılaşmasına ve işin monotonlaşmasına neden olmuştur. Günümüzde küreselleşme süreci, bu üretim modellerini tüm dünyaya yaymış ve ulusal ekonomileri iç içe geçirmiştir.

Sonuç

Sosyoloji, bireyin içinde yaşadığı bu karmaşık ağı çözümlemek için bize güçlü araçlar sunar. Erikson’un gelişim evrelerinden Merton’un anomi tepkilerine kadar her kuram, toplumsal düzenin nasıl kurulduğunu ve bireyin bu düzendeki konumunu açıklar. Toplumu anlamak, sadece bugünü değil, tarihin getirdiği yapısal mirasları da kavramaktır.

1. Feodal zümre sistemi ile kast sistemi arasındaki temel fark nedir?

A) Kast sistemi, toplumsal hareketliliği sağlarken, feodal zümre sistemi hareketliliği engeller.
B) Feodal sistemde toplumsal statü veraset yoluyla kazanılırken, kast sisteminde kazanılmaz.
C) Kast sistemi, toplumsal sıralamada en önemli belirleyici olarak toprağı kabul ederken, feodal sistemde bu belirleyici eğitim seviyesidir.
D) Feodal sistemde din, tabakalaşmayı belirlerken, kast sistemi dini unsurları dikkate almaz.
E) Feodal sistemde bireylere nadiren de olsa toplumsal statülerini değiştirebilme imkânı tanınırken, kast sistemi tamamen kapalıdır.

Cevap : E) Feodal sistemde bireylere nadiren de olsa toplumsal statülerini değiştirebilme imkânı tanınırken, kast sistemi tamamen kapalıdır.
Açıklama : Toplumsal tabakalaşma sistemleri kapalı ve açık sistemler olarak ikiye ayrılır. Kast sistemi, tarihteki en katı kapalı sistemdir; bireyin statüsü doğuştan belirlenir, evlilikler sadece aynı kast içinden yapılabilir ve dikey hareketlilik (üst kasta geçiş) tamamen yasaktır. Feodal zümre sistemi de kapalı bir yapıya sahip olsa da, kast sistemine göre bir miktar daha esnektir. Feodalizmde bir serf (köylü), çok istisnai başarılar veya kilise hiyerarşisindeki yükselme yoluyla zümre değiştirebilir. Bu “nadiren mümkün olan hareketlilik”, kast sistemi ile feodal sistemi ayıran en temel farktır.

2. Eğitim, toplumsal tabakalaşma üzerinde nasıl bir etkiye sahip olabilir?

A) Ekonomik büyüme ile doğrudan ilişkilidir.
B) Eşitsizlikleri artırabilir veya azaltabilir.
C) Sadece eşitsizlikleri artırır.
D) Sadece eşitsizlikleri azaltır.
E) Toplumun kültürel değerlerini değiştirir.

Cevap : B) Eşitsizlikleri artırabilir veya azaltabilir.
Açıklama : Eğitim sosyolojisinde eğitim kurumu, toplumsal tabakalaşma için çift yönlü bir araçtır. Bir yandan “fırsat eşitliği” ilkesiyle, alt sınıflardan gelen yetenekli çocukların eğitim yoluyla daha üst statülere çıkmasını sağlayarak eşitsizlikleri azaltan bir “sosyal mobilite” (hareketlilik) motorudur. Diğer yandan, Pierre Bourdieu gibi kuramcıların belirttiği üzere, üst sınıfların çocuklarına aktardığı “kültürel sermayeyi” ödüllendirerek ve eğitim masrafları gibi ekonomik engellerle sınıfsal uçurumları pekiştirerek eşitsizlikleri yeniden üreten (artıran) bir mekanizmaya da dönüşebilir.

3. Aşağıdakilerden hangisi Karl Marx’ın görüşleri arasında yer alır?

A) Kapitalizm çalışanlara zaman içinde daha yüksek refah sağlar.
B) Sosyal fenomenlerin eşya gibi ele alınması gerektiğini ortaya atmıştır.
C) Toplum, “sahip olanlar” ve “sahip olmayanlar” şeklinde iki sınıfa ayrılır.
D) Kapitalizm zaman içinde eşitsizlikleri azaltır.
E) Toplumsal var olmanın temelindeki dayanışma, mekanik ve organik olmak üzere ikiye ayrılır.

Cevap : C) Toplum, “sahip olanlar” ve “sahip olmayanlar” şeklinde iki sınıfa ayrılır.
Açıklama : Karl Marx’ın tarihsel materyalizm kuramına göre toplumun temeli ekonomik altyapıdır. Kapitalist toplumda üretim araçlarına (fabrikalar, hammadde vb.) sahip olan “Burjuvazi” ile üretim araçlarından yoksun olup emeğini satmaktan başka şansı olmayan “Proletarya” olmak üzere iki temel sınıf vardır. Marx bu durumu “sahip olanlar” ve “sahip olmayanlar” çatışması olarak tanımlar. Diğer şıklardan B seçeneği Durkheim’ın metodolojisine, E seçeneği ise yine Durkheim’ın dayanışma tiplerine aittir. Marx kapitalizmin refah sağlayacağına değil, sömürüyü derinleştireceğine inanır.

4. Kurumsallaşmış ve yönetilenler tarafından benimsenen meşru iktidara ne ad verilir?

A) Muktedir
B) Bürokrasi
C) Otorite
D) Güç
E) Totalitarizm

Cevap : C) Otorite
Açıklama : Sosyolojide “güç” (power), bir kişinin başkalarına istediklerini (gerekirse zorla) yaptırabilme kapasitesidir. Ancak bu güç, yönetilenler tarafından “doğru, haklı ve yasal” olarak kabul edilirse “otorite”ye (authority) dönüşür. Meşruiyet, gücün otorite sayılması için gerekli olan temel unsurdur. Max Weber otoriteyi; geleneksel, karizmatik ve rasyonel-hukuki otorite olarak üç tipe ayırarak modern devletin meşruiyet zeminini bu kavram üzerinden açıklamıştır.

5. Animizmde insanlar neye taparlar?

A) Doğa
B) Ateş
C) Tanrılar
D) Ruhlar
E) Yıldızlar

Cevap : D) Ruhlar
Açıklama : Animizm, dinler tarihinin en eski inanç biçimlerinden biridir ve latince “anima” (ruh) kelimesinden türetilmiştir. Bu inanç sistemine göre doğadaki her şeyin (hayvanlar, bitkiler, kayalar, nehirler) bir ruhu ve bilinci vardır. Animist toplumlarda insanlar, bu görünmez ruhlarla iletişim kurmaya, onları ritüellerle memnun etmeye veya öfkelerinden korunmaya çalışırlar. Din sosyolojisinde animizm, dinsel gelişimin ilkel aşamalarından biri olarak kabul edilir.

6. Toplumsal tabakalaşmanın tanımı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bir grup insanın yaşamda benzer avantaj ve dezavantajları paylaşmasıdır.
B) İnsanların yaşa ve cinsiyete göre sıralanmasıdır.
C) Sadece bireysel farklılıklara dayalı bir sıralamadır.
D) İnsanların toplumda sadece zenginlik düzeyine göre sıralanmasıdır.
E) İnsanların toplumda değerlere dayalı olarak sıralanmasıdır.

Cevap : A) Bir grup insanın yaşamda benzer avantaj ve dezavantajları paylaşmasıdır.
Açıklama : Toplumsal tabakalaşma, bir toplumdaki bireylerin hiyerarşik bir düzende (piramit yapısı gibi) konumlanmasıdır. Bu konumlanma sadece gelirle ilgili değildir; güç, prestij, eğitim ve sağlık imkanlarına erişim gibi faktörleri de kapsar. Aynı tabakada (katmanda) bulunan insanlar benzer yaşam tarzına, benzer fırsatlara ve benzer risklere (dezavantajlara) sahiptirler. Bu durum tesadüfi değil, toplumsal yapı tarafından sistemli bir şekilde üretilen ve sürdürülen bir eşitsizlik biçimidir.

7. Rasyonel-hukuki otorite ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Bireyler kurallara itaat eder.
B) Liderlerin karizmatik otoritesi hukukun güvencesidir.
C) Liderler ve bürokratlar güçlerini kanunların sınırları içinde uygular.
D) Halk, kanunların üstünlüğüne inandığı için itaat eder.
E) Emretme gücünü kullananlar, rasyonel kurallara uygun olarak davrandıklarında meşrudurlar.

Cevap : B) Liderlerin karizmatik otoritesi hukukun güvencesidir.
Açıklama : Rasyonel-hukuki otorite, modern demokratik devletlerin temelidir. Burada itaat bir kişiye değil, yazılı kurallara ve anayasal düzene yapılır. B seçeneği yanlıştır çünkü bu otorite tipinde hukukun güvencesi liderin karizması değil, tam tersine hukukun kendisi ve bağımsız yargı mekanizmalarıdır. Liderin kişisel özellikleri sistemin meşruiyet kaynağı olamaz; lider sadece yasalarla kendisine verilen yetkileri kullanabilir.

8. Aşağıdakilerden hangisi Gemeinschaft’ın özelliklerinden birisidir?

A) Kişisel çıkar öncelik kazanır.
B) Özel yaşam değerli hâle gelir.
C) Mekâna bağlılık azalır.
D) Hukuk, sözleşme, kamuoyu, para ekonomisi ve rasyonellik öne geçer.
E) “Dayanışma ruhu” ve “ortak bir irade”nin mevcudiyeti söz konusudur.

Cevap : E) “Dayanışma ruhu” ve “ortak bir irade”nin mevcudiyeti söz konusudur.
Açıklama : Alman sosyolog Ferdinand Tönnies’in geliştirdiği Gemeinschaft (Cemaat) kavramı, geleneksel kırsal toplum yapısını ifade eder. Bu tip bir yapıda ilişkiler yüz yüze, samimi ve duygusaldır. Bireysel çıkarların yerini toplumun (ailenin, köyün) çıkarları alır. “Biz” duygusu ve ortak irade (consensus) esastır. Karşıt kavram olan Gesellschaft (Cemiyet) ise modern kent hayatını, çıkar ilişkilerini ve rasyonelliği temsil eder.

9. Aşağıdakilerden hangisi küreselleşme sürecini ortaya çıkartan ekonomik faktörlerden birisidir?

A) Sovyet ekonomisinin yükselişi
B) Teknolojinin gelişmiş ülkeler tarafından kontrol edilmesi
C) İç piyasalarda üretim yetersizliği
D) Gelişmiş ülkelerde iç piyasaların doyması
E) Almanya’nın ekonomik gücü

Cevap : D) Gelişmiş ülkelerde iç piyasaların doyması.
Açıklama : Küreselleşmenin motoru kapitalizmdir. Gelişmiş Batılı ülkelerdeki dev şirketler (çok uluslu şirketler), kendi ülkelerindeki iç piyasaların doyuma ulaşması ve kâr marjlarının düşmesi üzerine yeni pazarlar arayışına girmişlerdir. Bu durum, sermayenin tüm dünyaya yayılmasını, üretim süreçlerinin farklı kıtalara bölünmesini ve ticaretin dünya ölçeğinde entegre olmasını tetikleyen temel ekonomik faktördür.

10. Taylorist Bilimsel Yönetim Anlayışı’nın temel karakteristiklerinden biri nedir?

A) İşçi ve işveren arasındaki çatışmanın körüklenmesi
B) Her insanın etkinliğinin ve refahının maksimum düzeyde artırılması
C) Örgütlerde bürokrasinin önemsenmemesi
D) Bireycilik ve rekabetin teşvik edilmesi
E) Sosyal adaletin sağlanması

Cevap : B) Her insanın etkinliğinin ve refahının maksimum düzeyde artırılması.
Açıklama : Frederick W. Taylor tarafından geliştirilen bu sistem, iş süreçlerini en küçük parçalarına kadar analiz ederek verimliliği artırmayı hedefler. Taylor’a göre, işin bilimsel olarak yönetilmesi hem işletme sahibinin maksimum kâr etmesini hem de işçinin yüksek üretim sonucu daha fazla ücret alarak refahının artmasını sağlayacaktır. Taylorizm, “bilimsel yöntemler” kullanılarak işçi ve işveren arasındaki çatışmanın bitirilebileceğini savunur.

11. Aşağıdakilerden hangisi çatışmacı teori ve fonksiyonalist teori arasındaki farklardan biridir?

A) Her iki teori de eğitimin toplumsal cinsiyet faktörünü dikkate alır.
B) Her iki teori de eğitimin ekonomik gereksinimlere hizmet ettiğini kabul eder.
C) Fonksiyonalistler eğitim sistemini vasıflı işgücü hazırlayan kurum olarak değerlendirirken, çatışmacılar işgücünü uysallaştıran bir araç olarak görürler.
D) Fonksiyonalistler eğitim sistemini adaletsiz ve eşitsiz olarak görürken, çatışmacılar eşit şanslar sunan bir kurum olarak değerlendirirler.
E) Her iki teori de eğitimin sınıf içi etkileşimin önemini vurgular.

Cevap : C) Fonksiyonalistler eğitim sistemini vasıflı işgücü hazırlayan kurum olarak değerlendirirken, çatışmacılar işgücünü uysallaştıran bir araç olarak görürler.
Açıklama : Fonksiyonalist (işlevselci) kuram, eğitimi toplumun ihtiyacı olan becerilerin kazandırıldığı ve liyakat temelli bir eleme yapıldığı “faydalı” bir kurum olarak görür. Çatışmacı (özellikle Marksist) kuram ise eğitimi, egemen sınıfın statükoyu korumak, eşitsizlikleri meşrulaştırmak ve işçileri sisteme sorgusuz sualsiz itaat eden uysal bireyler haline getirmek için kullandığı bir “ideolojik aygıt” olarak niteler.

12. Merton’ın anomik duruma verdiği beş farklı tepki türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Uyum, İsyan, Şekilcilik, Yenilik, Toplumsal Değişme
B) Uyum, İsyan, Şekilcilik, Yenilik, Yolsuzluk
C) Uyum, İsyan, Şekilcilik, Yenilik, İçe Kapanma
D) Uyum, İsyan, Şekilcilik, Yenilik, Çekilme
E) Uyum, Adalet, Şekilcilik, Yenilik, Çekilme

Cevap : D) Uyum, İsyan, Şekilcilik, Yenilik, Çekilme
Açıklama : Robert Merton’un Gerilim Teorisi’ne göre bireyler, toplumun yücelttiği hedefler (örn: zenginlik) ile bu hedeflere ulaşmak için sunulan meşru araçlar (örn: eğitim ve iş) arasındaki uyumsuzluğa beş şekilde tepki verir. 1) Uyum: Her ikisini de kabul eder. 2) Yenilik: Hedefi ister ama yasadışı araç kullanır. 3) Şekilcilik: Hedefi unutur ama sadece kurallara/araçlara saplanır. 4) Çekilme: Her ikisini de reddedip (evsizler, alkolikler vb.) toplum dışına kaçar. 5) İsyan: Mevcut sistemi reddedip yeni bir düzen kurmak ister.

13. Aşağıdakilerden hangisi küreselleşmeyi ortaya çıkaran ideolojik faktörlerden biridir?

A) Doğu Bloku’nun dağılması
B) Popülizmin yaygınlaşması
C) Ekonomik az gelişmişlik
D) Sovyet devrimi
E) Keynezyen anlayışın yükselişi

Cevap : A) Doğu Bloku’nun dağılması.
Açıklama : 1990’ların başında Sovyetler Birliği ve Doğu Bloku’nun çöküşü, ideolojik bir kutuplaşmanın sona ermesi anlamına geliyordu. Bu durum, serbest piyasa ekonomisinin ve liberal demokrasinin tüm dünyada tek meşru ve rakipsiz ideolojik model olarak kabul edilmesine yol açmıştır. Sosyalist modelin alternatif olmaktan çıkması, küreselleşmenin ideolojik düzeyde hızla yayılmasını sağlayan en kritik faktördür.

14. Deney yöntemi, hangi ortamda gerçekleştirilir?

A) Tarihsel bir ortamda
B) Doğal bir ortamda
C) Sosyal bir ortamda
D) Kontrollü bir ortamda
E) Açık hava ortamında

Cevap : D) Kontrollü bir ortamda
Açıklama : Bilimsel bir deneyin temel amacı, neden-sonuç ilişkisini kurabilmek için dışarıdan gelebilecek bozucu etkileri ortadan kaldırmaktır. Bu nedenle deneyler, araştırmacının değişkenleri manipüle edebildiği ve her şeyi kontrol altında tutabildiği laboratuvar gibi özel tasarlanmış kontrollü ortamlarda gerçekleştirilir. Sosyolojide etik ve pratik nedenlerle deney yöntemi diğer bilimlere göre daha kısıtlı kullanılır.

15. “Artık değer”in ilk defa ortaya çıktığı toplumlar aşağıdakilerden hangisidir?

A) Göçebe toplumlar
B) Avcı toplumlar
C) Tarım toplumları
D) Bilgi toplumları
E) Toplayıcı toplumlar

Cevap : C) Tarım toplumları.
Açıklama : Avcı-toplayıcı toplumlarda insanlar sadece o günü kurtaracak kadar besin toplarlar ve mülkiyet biriktirmezler. Ancak Neolitik Devrim (tarım) ile birlikte insanlar yerleşik hayata geçmiş ve tükettiklerinden daha fazlasını (“artık değer”) üretmeye başlamışlardır. Bu üretim fazlası; mülkiyetin doğmasına, toplumsal tabakalaşmaya, uzmanlaşmaya ve merkezi devlet yapılarının kurulmasına zemin hazırlayan tarihteki en büyük dönüşümdür.

16. Erikson’un yaşam evrelerine göre 4-5 yaş arası çocuğun evresi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Becerikliliğe karşı aşağılık duygusu evresi
B) Kimlik kazanmaya karşı rol karışıklığı evresi
C) Yakınlığa karşı yalnızlık/izolasyon evresi
D) Güvene karşı güvensizlik evresi
E) Girişkenliğe karşı suçluluk evresi

Cevap : E) Girişkenliğe karşı suçluluk evresi.
Açıklama : Erik Erikson’un psikososyal gelişim kuramına göre 4-5 yaş dönemi “oyun çağı”dır. Çocuk bu evrede çevresini keşfetmeye, merakla sorular sormaya ve kendi başına işler yapmaya (girişkenlik) başlar. Eğer aile ve çevre bu çabaları desteklerse çocukta özgüven ve girişkenlik duygusu gelişir. Ancak çocuk aşırı kısıtlanır, cezalandırılır veya “çok soru soruyorsun” denilerek bastırılırsa, yaptığı her şeyden pişmanlık duyan “suçluluk” duygusuna sahip bir karakter gelişir.

17. Karl Marx’ın dinsel dünya hakkındaki düşüncesi nedir?

A) Gerçek bir dünyanın yansımasından başka bir şey değildir.
B) İnsanları bir araya getiren bir yapıdır.
C) Evrenin sırlarını açıklamaya çalışan bir çabadır.
D) İnsanların gündelik hayatını düzenleyen bir sistemdir.
E) Toplumsal bütünleşmeyi sağlayan bir güçtür.

Cevap : A) Gerçek bir dünyanın yansımasından başka bir şey değildir.
Açıklama : Karl Marx dini bir “yanlış bilinç” ve “üstyapı kurumu” olarak görür. Ona göre din, insanların yaşadığı sefil maddi dünyanın ve sömürü düzeninin dinsel bir kılıf altında gizlenmesi veya dindirilmesidir. Marx, dini gerçek acıları uyuşturan bir illüzyon olarak tanımladığı için meşhur “Din halkın afyonudur” sözünü söylemiştir. Ona göre din, ekonomik sömürüyü (altyapıyı) haklı çıkaran dinsel bir yansımadan ibarettir.

18. Henslin’in araştırmasında mutlu çiftlerin hangi özelliğine değinilmemiştir?

A) Aynı dini inançlara sahiptirler.
B) Evliliği uzun süreli bir bağlılık olarak düşünürler.
C) Eşinin amaç ve hedefleri ile uzlaşma içindedirler.
D) Birlikte gülerler.
E) Çiftler birbirlerini en iyi arkadaş olarak görürler.

Cevap : A) Aynı dini inançlara sahiptirler.
Açıklama : James Henslin, mutlu ve uzun süreli evlilikleri olan çiftler üzerinde yaptığı araştırmada; bağlılık duygusu (B), hedeflerde uyum (C), mizahın paylaşılması (D) ve arkadaşlık temeli (E) gibi psikolojik ve sosyal faktörlerin hayati olduğunu ortaya koymuştur. Ancak “aynı dini inanca sahip olmak”, bu araştırmada mutluluğu belirleyen temel bir yapısal kriter veya zorunlu bir değişken olarak sunulmamıştır.

19. Aşağıdakilerden hangisi geniş ailenin özelliklerindendir?

A) Endüstriyel toplumlarda daha yaygındır.
B) Akrabalık bağları güçlüdür.
C) Kişiler aileden önce gelir.
D) Akrabalık bağları zayıftır.
E) Çocuklar belirli bir yaşa geldiklerinde evden ayrılırlar.

Cevap : B) Akrabalık bağları güçlüdür.
Açıklama : Geniş aile tipi, anne-baba ve çocukların yanında dede, nene ve bazen amca/hala gibi akrabaların aynı çatı altında veya çok yakın yaşadığı geleneksel yapıdır. Bu ailede kan bağı ve akrabalık ilişkileri en temel dayanışma kaynağıdır. Bireysel özgürlüklerden ziyade ailenin bütünlüğü ve otoritesi ön plandadır. Endüstriyel toplumda ise yerini daha parçalı ve mobil olan “çekirdek aile”ye bırakmıştır.

20. Aşağıdakilerden hangisi Henry Ford’un çalışma ilkeleri arasında yer alır?

A) Sipariş usulü üretim yapar.
B) İşçi yaptığı işin kalite kontrolünü de yapar.
C) Bir işçi birkaç işi yapabilecek yeterlilikte eğitilir.
D) İşçi işe başlamadan kapsamlı bir eğitimden geçer.
E) İş bölümü ve standartlaşmayı katı bir biçimde uygular.

Cevap : E) İş bölümü ve standartlaşmayı katı bir biçimde uygular.
Açıklama : Henry Ford’un üretim modeli (Fordizm), modern sanayinin temelidir. Ford, üretim hattı (montaj hattı) sistemini kurarak işi en basit ve en standart parçalara bölmüştür. Bir işçi gün boyu sadece tek bir basit hareketi (örn: bir vida sıkmak) tekrarlar. Bu katı iş bölümü ve standartlaşma, üretim hızını devasa oranda artırıp maliyeti düşürerek otomobil gibi lüks ürünlerin kitlelere ulaşmasını sağlamıştır.

Cevap: E) Feodal sistemde bireylere nadiren de olsa toplumsal statülerini değiştirebilme imkânı tanınırken, kast sistemi tamamen kapalıdır.

Detaylı Açıklama: Toplumsal tabakalaşma sistemleri arasında kast sistemi, dikey hareketliliğin yasak olduğu en katı ve kapalı sistemdir. Bireyin statüsü doğuştan belirlenir ve dinsel (özellikle Hinduizm) bir meşruiyete dayanır. Feodal zümre sisteminde ise tabakalar hukuk ve geleneklerle belirlenmiş olsa da, kast sistemine kıyasla daha esnektir. Örneğin, bir köylünün üstün hizmetler karşılığında şövalye olması veya kilise hiyerarşisinde yükselerek statü değiştirmesi teorik olarak mümkündür.

2. Eğitim, toplumsal tabakalaşma üzerinde nasıl bir etkiye sahip olabilir?

Cevap: B) Eşitsizlikleri artırabilir veya azaltabilir.

Detaylı Açıklama: Eğitim sosyolojisinde eğitim “iki ucu keskin bir bıçak” olarak görülür. Bir yandan liyakat temelli bir sistemde alt sınıflardan gelen bireylere statü atlama imkânı tanıyarak eşitsizlikleri azaltabilir. Diğer yandan, çatışmacı kuramcıların vurguladığı üzere, üst sınıfların kültürel sermayesini pekiştirerek ve okul masrafları, özel eğitim gibi faktörlerle var olan sınıfsal uçurumları yeniden üreterek eşitsizlikleri artırabilir.

3. Aşağıdakilerden hangisi K. Marks’ın görüşleri arasında yer alır?

Cevap: C) Toplum, “sahip olanlar” ve “sahip olmayanlar” şeklinde iki sınıfa ayrılır.

Detaylı Açıklama: Karl Marx’ın teorisi sınıf çatışmasına dayanır. Ona göre kapitalist toplumda üretim araçlarına sahip olan “Burjuvazi” (sahip olanlar) ve sadece emek gücüne sahip olup onu satmak zorunda kalan “Proletarya” (sahip olmayanlar) olmak üzere iki ana sınıf vardır. Marx için tarihin motoru bu iki sınıf arasındaki çatışmadır. Şıkta belirtilen “mekanik ve organik dayanışma” Emile Durkheim’a aittir.

4. Kurumsallaşmış ve yönetilenler tarafından benimsenen meşru iktidara ne ad verilir?

Cevap: C) Otorite.

Detaylı Açıklama: Sosyolojide “güç” ve “otorite” farklı kavramlardır. Güç, birinin istediğini zorla yaptırabilme kapasitesidir. Otorite ise, bu gücün yönetilenler tarafından haklı, yasal ve doğru (meşru) olarak kabul edilmesidir. Max Weber otoriteyi; geleneksel, karizmatik ve rasyonel-hukuki olmak üzere üç tipe ayırmıştır.

5. Animizmde insanlar neye taparlar?

Cevap: D) Ruhlar.

Detaylı Açıklama: Animizm, doğadaki her nesnenin, bitkinin ve hayvanın bir “ruh” (spirit) taşıdığına dair inanç sistemidir. İnsanlar bu ruhlarla iletişim kurmaya, onlara tapınarak yardımlarını almaya veya öfkelerinden korunmaya çalışırlar. Modern dinlerin en eski formlarından biri olarak kabul edilir.

6. Toplumsal tabakalaşmanın tanımı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevap: A) Bir grup insanın yaşamda benzer avantaj ve dezavantajları paylaşmasıdır.

Detaylı Açıklama: Toplumsal tabakalaşma, bir toplumdaki bireylerin ve grupların servet, güç ve prestij gibi değerlere erişim düzeylerine göre hiyerarşik bir şekilde sıralanmasıdır. Bu sistemde üst tabakadaki insanlar avantajları (iyi eğitim, sağlık, gelir) paylaşırken, alt tabakadakiler dezavantajları paylaşır. Bu bir piramit yapısına benzetilebilir.

7. Rasyonel-hukuki otorite ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Cevap: B) Liderlerin karizmatik otoritesi hukukun güvencesidir.

Detaylı Açıklama: Rasyonel-hukuki otoritede meşruiyetin kaynağı kişinin özellikleri (karizma) değil, yazılı kanunlar ve kurallardır. Bu sistemde bireyler liderin kendisine değil, o makama ve o makamın bağlı olduğu kanunlara itaat ederler. Dolayısıyla karizmatik otorite hukukun güvencesi değildir; aksine modern devletlerde hukuk, kişisel karizmanın üzerinde yer alır.

8. Aşağıdakilerden hangisi Gemeinschaft’ın özelliklerinden birisidir?

Cevap: E) “Dayanışma ruhu” ve “ortak bir irade”nin mevcudiyeti söz konusudur.

Detaylı Açıklama: Ferdinand Tönnies’in geliştirdiği bu kavram, “Cemaat” anlamına gelir. Gemeinschaft (Cemaat) tipinde ilişkiler samimi, yüz yüze ve duygusaldır. Geleneksel kırsal hayatı temsil eder; burada toplumsal bütünlük, “biz” duygusu ve ortak irade çok güçlüdür. Zıt kavramı olan Gesellschaft (Cemiyet) ise modern, çıkarcı ve rasyonel şehir hayatını temsil eder.

9. Aşağıdakilerden hangisi küreselleşme sürecini ortaya çıkartan ekonomik faktörlerden birisidir?

Cevap: D) Gelişmiş ülkelerde iç piyasaların doyması.

Detaylı Açıklama: Küreselleşmenin en önemli ekonomik itici güçlerinden biri, kapitalist ülkelerin (Gelişmiş Batılı ülkeler) kendi iç piyasalarında kâr oranlarının düşmesi ve tüketimin doyma noktasına ulaşmasıdır. Şirketler hayatta kalabilmek için yeni pazarlara, ucuz ham maddeye ve ucuz iş gücüne ihtiyaç duymuş; bu da sermayenin tüm dünyaya yayılmasını tetiklemiştir.

10. Taylorist Bilimsel Yönetim Anlayışı’nın temel karakteristiklerinden biri nedir?

Cevap: B) Her insanın etkinliğinin ve refahının maksimum düzeyde artırılması.

Detaylı Açıklama: Frederick Taylor tarafından geliştirilen bu sistem, iş süreçlerini küçük, basit ve tekrarlanabilir parçalara ayırarak verimliliği (etkinliği) artırmayı amaçlar. Taylor’a göre, bilimsel olarak planlanan iş süreçleri hem işletmenin kârını hem de yüksek ücret yoluyla işçinin refahını maksimize edecektir.

11. Çatışmacı teori ve fonksiyonalist teori arasındaki farklardan biridir?

Cevap: C) Fonksiyonalistler eğitim sistemini vasıflı işgücü hazırlayan kurum olarak değerlendirirken, çatışmacılar işgücünü uysallaştıran bir araç olarak görürler.

Detaylı Açıklama: İşlevselciler eğitimi toplumun ihtiyaç duyduğu rolleri dağıtan “yararlı” bir sistem olarak görür. Çatışmacılar (Marksistler gibi) ise eğitimi, egemen sınıfın statükoyu korumak için kullandığı bir “ideolojik aygıt” olarak görür. Onlara göre okul, işçileri sisteme isyan etmeyen, uysal ve itaatkâr bireyler olarak eğitir.

12. Merton’ın anomik duruma verdiği beş farklı tepki türü aşağıdakilerden hangisidir?

Cevap: D) Uyum, İsyan, Şekilcilik, Yenilik, Çekilme.

Detaylı Açıklama: Robert Merton, toplumsal amaçlar ile bu amaçlara ulaşmak için sunulan araçlar arasındaki uyumsuzluğun sapmaya yol açtığını savunur. Beş tepki şudur: 1) Uyum: Amaçları ve araçları kabul eder. 2) Yenilik: Amacı kabul eder ama yasadışı araç kullanır (Örn: Hırsızlık). 3) Şekilcilik: Amacı unutur sadece araca takılır. 4) Çekilme: Her ikisini de reddedip toplum dışına çıkar (Örn: Evsizler). 5) İsyan: Her ikisini de reddedip yenisini kurmak ister.

13. Aşağıdakilerden hangisi küreselleşmeyi ortaya çıkaran ideolojik faktörlerden biridir?

Cevap: A) Doğu Bloku’nun dağılması.

Detaylı Açıklama: 1989-1991 yılları arasında Sovyetler Birliği ve Doğu Bloku’nun çökmesi, komünizmin bir alternatif olmaktan çıkmasına neden olmuştur. Bu durum, serbest piyasa ekonomisinin ve liberal demokrasinin tüm dünyaya tek ve rakipsiz ideolojik model olarak yayılmasının (küreselleşmenin ideolojik zaferi) önünü açmıştır.

14. Deney yöntemi, hangi ortamda gerçekleştirilir?

Cevap: D) Kontrollü bir ortamda.

Detaylı Açıklama: Bilimsel bir deneyin en temel özelliği, araştırmacının değişkenleri izole edebilmesi için ortamı manipüle etmesidir. Dış etkenlerin sonucu bozmaması için deneyler laboratuvar gibi kontrollü ortamlarda yapılır.

15. “Artık değer”in ilk defa ortaya çıktığı toplumlar aşağıdakilerden hangisidir?

Cevap: C) Tarım toplumları.

Detaylı Açıklama: Avcı-toplayıcı toplumlarda sadece günlük ihtiyaca yetecek kadar üretim yapılır. Ancak tarımın keşfiyle insanlar tükettiklerinden daha fazla besin (“artık değer”) üretmeye başlamışlardır. Bu üretim fazlası, mülkiyetin doğmasına, sınıfsal ayrışmaya ve devlet yapısının kurulmasına temel oluşturmuştur.

16. Erikson’un yaşam evrelerine göre 4-5 yaş arası çocuğun evresi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevap: E) Girişkenliğe karşı suçluluk evresi.

Detaylı Açıklama: Erik Erikson’un psikososyal gelişim kuramına göre okul öncesi dönem (4-5 yaş), çocuğun dünyayı keşfettiği, sorular sorduğu ve inisiyatif aldığı bir dönemdir. Bu süreç desteklenirse girişkenlik gelişir; ancak cezalandırılır veya kısıtlanırsa çocukta yaptıklarından dolayı suçluluk duygusu oluşur.

17. Marks’ın dinsel dünya hakkındaki düşüncesi nedir?

Cevap: A) Gerçek bir dünyanın yansımasından başka bir şey değildir.

Detaylı Açıklama: Marx’a göre din, ekonomik altyapının bir yansımasıdır (üstyapı kurumu). Din, insanların yaşadığı maddi sefaleti ve sömürüyü dindiren bir illüzyondur. Meşhur “Din halkın afyonudur” sözüyle, dinin insanların gerçek acılarını uyuşturduğunu ve onları devrimden uzaklaştırdığını savunmuştur.

18. Henslin’in araştırmasında mutlu çiftlerin hangi özelliğine değinilmemiştir?

Cevap: A) Aynı dini inançlara sahiptirler.

Detaylı Açıklama: Henslin’in araştırmasında uzun ömürlü ve mutlu evliliklerin temelinde; eşi en iyi arkadaş olarak görme (E), birlikte gülme (D), amaçlarda uzlaşma (C) ve evliliği kutsal bir bağlılık olarak görme (B) gibi özellikler vurgulanmıştır. Ancak aynı dini inanç her zaman mutluluğun mutlak bir şartı veya araştırmada öncelikli bir sonuç olarak sunulmamıştır.

19. Aşağıdakilerden hangisi geniş ailenin özelliklerindendir?

Cevap: B) Akrabalık bağları güçlüdür.

Detaylı Açıklama: Geniş aile; anne, baba ve çocukların yanı sıra büyükanne, büyükbaba, amca gibi diğer akrabaları da içine alan bir yapıdır. Bu aile tipinde dayanışma ve akrabalık bağları çok yüksektir; aile üyeleri ekonomik ve sosyal olarak birbirine sıkı sıkıya bağlıdır. Genellikle geleneksel tarım toplumlarının özelliğidir.

20. Aşağıdakilerden hangisi Ford’un çalışma ilkeleri arasında yer alır?

Cevap: E) İş bölümü ve standartlaşmayı katı bir biçimde uygular.

Detaylı Açıklama: Henry Ford’un üretim modeli (Fordizm), montaj hattı sistemine dayanır. Her işçi sadece tek bir basit ve standart görevi (Örn: Bir vidayı sıkmak) sürekli olarak yapar. Bu, üretimin hızlanmasını ve maliyetin düşmesini sağlar ancak işi monotonlaştırır.