TAR131U Genel Biyoloji 2024-2025 Final Soruları

1. Hücre Biyolojisi ve Genetik Esaslar

Hücre içerisinde organeller arası işbirliği hayati bir öneme sahiptir; bu doğrultuda Golgi aygıtı, endoplazmik retikulumdan (ER) gelen proteinleri modifiye ederek paketleyen ve hücre içi veya dışındaki doğru yerlere ileten bir merkezdir. Organizmaların genetik yapısının ve çevre etkileşiminin bir sonucu olarak ortaya çıkan morfoloji, anatomi ve davranış gibi gözlemlenebilir tüm karakterlerine fenotip denir. Genetik varyasyonlar bazen hayati riskler taşıyabilir; örneğin bitkilerde fotosentezi imkansız kılan albinizm durumu, çekinik bir letal gen etkisi sonucunda meydana gelir.

2. Bitki Anatomisi ve Fizyolojisi

Bitkilerin yaşamsal faaliyetleri özelleşmiş dokular aracılığıyla yürütülür. Bitkilerde su ve minerallerin köklerden yapraklara doğru tek yönlü iletiminden ksilem sorumludur. Çok yıllık bitkilerde gövdenin enine kalınlaşmasını (sekonder büyüme) sağlayan temel doku kambiyumdur. Yapraklarda fotosentezin en yoğun gerçekleştiği yassılaşmış bölüme yaprak ayası adı verilir. Bitkinin dış yüzeyindeki epidermis üzerinde bulunan ve gaz alışverişini sağlayan stomalar klorofil içermelerine rağmen, parankima hücrelerinde değil epidermis tabakasında yer alırlar. Ayrıca, bazı bitki türlerinin çiçeklenebilmesi için belirli bir süre düşük sıcaklığa maruz kalması sürecine vernalizasyon denir.

3. Bitkilerde Üreme Stratejileri

Çiçekli bitkilerde neslin devamı için erkek üreme birimi olan polen kritik rol oynar. Buna karşın, eğrelti otu gibi çiçeksiz bitkilerde üreme, olumsuz şartlara dayanıklı sporlar aracılığıyla gerçekleşir. Tarımsal üretimde ise meyve tadı veya çevreye dayanıklılık gibi spesifik özellikleri korumak veya iyileştirmek amacıyla aşılama yöntemi ile vejetatif üreme sıklıkla tercih edilir.

4. Hayvan Fizyolojisi ve Dokular

Hayvanlar aleminde dokular özelleşmiş görevlere sahiptir. Epitel doku temel olarak koruma ve emme işlevlerini üstlenirken , kıkırdak doku soluk borusu ve bronşlar gibi yapılarda esnek bir destek sağlar. Canlılar dünyasında koordinasyonu sağlayan ana kontrol sistemi sinir sistemidir. Dolaşım sistemleri açısından incelendiğinde, Arthropoda (Eklembacaklılar) grubunda kanın damar dışına çıktığı açık dolaşım sistemi görülür. Balıklar ise iç iskeletleri ve solungaçlarıyla gerçek omurgalı hayvanlar sınıfında yer alır.

5. Üreme ve Ekolojik Kavramlar

Üreme biyolojisinde, aynı bireyin hem erkek hem dişi gametleri üretebilmesi durumu hermafrodit (erselik) olarak tanımlanır. Erkek eşey hücrelerinin (sperm) oluşum süreci spermatogenez olarak adlandırılır. Dış döllenme yapan canlılarda döllenme suda gerçekleştiği için gametlerin kaybı riski yüksektir; bu nedenle bu yöntemde döllenme ihtimali oldukça düşüktür. Ekolojik düzeyde ise, sınırları belli bir bölgede yaşayan aynı türe ait bireyler topluluğu popülasyon olarak tanımlanır.

1. ER’den gelen proteinleri modifiye eden ve ürünleri hücre dışına gönderen ya da hücre içerisinde doğru yerlere iletilmesini sağlayan organel aşağıdakilerden hangisidir?

A) Lizozom
B) Golgi aygıtı
C) Peroksizom
D) Ribozom
E) Mitokondri

Cevap : B) Golgi aygıtı
Açıklama : Golgi aygıtı, hücrenin “postanesi” veya “paketleme merkezi” olarak görev yapar. Granüllü endoplazmik retikulumda (ER) sentezlenen proteinler, taşıyıcı kofulcuklar aracılığıyla Golgi’ye gelir. Burada proteinlere karbonhidrat eklenerek glikoproteinlere dönüştürülmesi gibi modifikasyon işlemleri gerçekleştirilir. Ardından bu ürünler, hücre zarına gönderilerek salgılanmak üzere paketlenir veya hücre içindeki diğer organellere (örneğin lizozomlara) yönlendirilir. Bitki hücrelerinde ise hücre duvarı bileşenlerinin sentezinde de kritik rol oynar.

2. Aşağıdakilerden hangisi çekinik letal gen etkisi sonucu oluşur?

A) Minör brakidaktili
B) Pembe çiçekli akşam sefası
C) Düz-sarı bezelye tohumu
D) Bitkilerde albinizm
E) Kan gruplarının oluşumu

Cevap : D) Bitkilerde albinizm
Açıklama : Letal (öldürücü) genler, organizmanın ölümüne neden olan genetik varyasyonlardır. Çekinik letal genler, sadece homozigot durumda (aa) fenotipte etkisini gösterir ve organizmanın yaşamını yitirmesine sebep olur. Bitkilerde albinizm buna en tipik örnektir; klorofil sentezinden sorumlu genin çekinik homozigot olması durumunda bitki klorofil üretemez, fotosentez yapamaz ve tohumdaki besin bittikten sonra ölür. Diğer seçenekler eksik baskınlık (akşam sefası), tam baskınlık (bezelye) veya eş baskınlık (kan grupları) örnekleridir.

3. Sınırları belli bir bölgede, belli bir zaman içinde yaşayan aynı türe ait bireylerin oluşturduğu topluluğa ne ad verilir?

A) Habitat
B) Ekosistem
C) Endemik
D) Popülasyon
E) Biyom

Cevap : D) Popülasyon
Açıklama : Ekolojik hiyerarşide “Popülasyon”, belirli bir alanda (örneğin Beyşehir Gölü) ve belirli bir zamanda yaşayan, birbirleriyle çiftleşip verimli döller verebilen aynı türe ait bireyler topluluğudur. Habitat canlının adresini, ekosistem canlı ve cansız çevreyi, biyom geniş iklim kuşaklarındaki ekosistemleri ifade ederken; popülasyon tanımında “aynı türe ait olma” kriteri merkezi öneme sahiptir.

4. Canlı bir organizmaya ait olan morfoloji, anatomi, fizyoloji ve davranış gibi görünebilir karakterlerinin tümüne …… denir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?

A) Fenotip
B) Filogenetik
C) Ekolojik niş
D) Polimorfizm
E) Taksonomi

Cevap : A) Fenotip
Açıklama : Fenotip, bir canlının genetik yapısının (genotip) ve çevresel faktörlerin etkileşimi sonucunda ortaya çıkan, dışarıdan gözlemlenebilen tüm özellikleridir. Bu sadece boy uzunluğu veya göz rengi gibi fiziksel (morfolojik) özellikleri değil, aynı zamanda enzimlerin çalışma hızı (fizyolojik) veya sergilenen davranış kalıplarını da kapsar. Özetle fenotip, genotipin somut bir yansımasıdır.

5. Aşağıdakilerden hangisi bitkide su ve minerallerin tek yönlü iletiminden sorumludur?

A) Sklerenkima
B) Ksilem
C) Kollenkima
D) Floem
E) Parankima

Cevap : B) Ksilem
Açıklama : Bitkilerde iki ana iletim dokusu bulunur. Ksilem (odun boruları), kökler vasıtasıyla topraktan alınan suyun ve suda çözünmüş minerallerin yapraklara doğru tek yönlü (aşağıdan yukarıya) taşınmasını sağlar. Ksilem hücreleri olgunlaştığında ölüdür ve madde iletimi terleme-çekim teorisi ile pasif olarak gerçekleşir. Floem (soymuk boruları) ise fotosentez ürünlerini çift yönlü taşır; parankima, kollenkima ve sklerenkima ise temel doku elemanlarıdır.

6. I. Gaz alışverişini ve suyun geçişini sağlar.
II. Klorofil içerir.
III. Stoma hücreleri arasında por adı verilen aralık bulunur.
IV. Parankima hücrelerinde yer alırlar.
Stomalar ile ilgili yukarıdaki ifadelerden hangisi/hangileri yanlıştır?

A) Yalnız III
B) Yalnız IV
C) I ve II
D) II ve III
E) III ve IV

Cevap : B) Yalnız IV
Açıklama : Stomalar (gözenekler), bitkilerde gaz alışverişi ve terlemeyi (transpirasyon) kontrol eden yapılardır. Bekçi hücreleri klorofil içerir ve fotosentez yapabilir (II doğru). Ortalarında bir por (açıklık) bulunur (III doğru). Ancak stomalar parankima hücrelerinde değil, bitkinin dış yüzeyini örten epidermal doku (epidermis) içerisinde yer alırlar. Görevleri gereği atmosferle doğrudan temas halinde olmaları gerekir, bu nedenle epidermis üzerindeki konumları kritiktir.

7. Basit bir yaprakta, yaprağın en genişlemiş ve yassılaşmış kısmına ne ad verilir?

A) Yaprak sapı
B) Yaprak tabanı
C) Yaprakçık
D) Sesil
E) Yaprak ayası

Cevap : E) Yaprak ayası
Açıklama : Tipik bir yaprak yapısı incelendiğinde; fotosentezin en yoğun gerçekleştiği, güneş ışığını yakalamak için genişleyip yassılaşmış olan ana bölüme “yaprak ayası” (lamina) denir. Yaprak sapı (petiol) ayayı gövdeye bağlar. Yaprak tabanı ise sapın gövdeye birleştiği kısımdır. Basit yapraklarda tek bir aya bulunurken, bileşik yapraklarda aya küçük “yaprakçıklara” bölünmüştür.

8. Çok yıllık bitkilerde bulunan ve bulunduğu yerde yapıların enine kalınlaşmasını sağlayan meristematik doku aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kambiyum
B) Korteks
C) Kollenkima
D) Parankima
E) Ksilem

Cevap : A) Kambiyum
Açıklama : Bitkilerde büyüme, bölünür doku olan meristemler sayesinde olur. Uç meristemler boyuna uzamayı sağlarken, yanal (lateral) meristemler enine kalınlaşmayı (sekonder büyüme) sağlar. Kambiyum, enine kalınlaşmadan sorumlu olan yanal meristemdir. Vasküler kambiyum yeni iletim borularını oluşturarak gövdenin kalınlaşmasını sağlar, mantar kambiyumu ise koruyucu dış tabakayı (mantar doku) oluşturur. Diğer seçenekler temel veya iletim dokusu sınıflarına aittir.

9. Bitkilerde çiçeklenmenin uyarılması için gerekli olan düşük sıcaklık isteğine ne ad verilir?

A) Absisyon
B) Senesens
C) Fotoperiyodizm
D) Dormansi
E) Vernalizasyon

Cevap : E) Vernalizasyon
Açıklama : Bazı bitki türlerinin çiçek açabilmesi ve üreme evresine geçebilmesi için belirli bir süre düşük sıcaklığa (soğuğa) maruz kalması gerekir; bu fizyolojik sürece “vernalizasyon” (soğuklama) denir. Bu mekanizma, bitkinin kış bitmeden çiçek açmasını engelleyerek hayatta kalma şansını artırır. Fotoperiyodizm ışık süresiyle ilgiliyken, dormansi tohum veya tomurcuklardaki uyku halini, absisyon yaprak dökümünü, senesens ise yaşlanmayı ifade eder.

10. Özelleşmiş, çok sağlam bir örtü ile çevrelenen olumsuz şartlara dayanıklı, çiçeksiz bitkilerdeki üreme birimi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Spor
B) Yumurta
C) Kozalak
D) Gemma
E) Tohum

Cevap : A) Spor
Açıklama : Tohumsuz (çiçeksiz) bitkilerde (eğrelti otları, kara yosunları gibi) üreme, döllenme gerektirmeyen ve olumsuz çevre koşullarına karşı oldukça dirençli olan “sporlar” aracılığıyla gerçekleşir. Sporlar, tek hücreli olmalarına rağmen kalın bir koruyucu duvarla çevrilidir. Uygun şartlar oluştuğunda bu sporlar çimlenerek yeni bir organizmayı başlatır. Tohum ise çiçekli bitkilere özgü, içinde embriyo ve besin deposu barındıran çok hücreli bir yapıdır.

11. Aşağıdaki vejetatif üreme çeşitlerinden hangisi bitkinin sahip olduğu meyve tadı, çevre koşullarına dayanma gibi özelliklerini değiştirmek amacıyla yapılır?

A) Rizomla üreme
B) Aşılama ile üreme
C) Doku kültürü ile üreme
D) Sürünücü gövdeyle üreme
E) Çelikle üreme

Cevap : B) Aşılama ile üreme
Açıklama : Aşılama, iki farklı bitki parçasının (anaç ve aşı) birleştirilerek tek bir bitki gibi büyümesini sağlayan bir vejetatif üreme yöntemidir. Genellikle kök sistemi güçlü ve hastalıklara dayanıklı bir bitki (anaç) üzerine, meyve kalitesi yüksek başka bir bitkinin dalı (aşı) eklenir. Bu yöntemle bitkinin mevcut genetik yapısı korunurken, verim ve dayanıklılık gibi ticari özellikleri optimize edilir. Diğer yöntemler genellikle mevcut bitkinin aynısını çoğaltmak için kullanılır.

12. Aşağıdakilerden hangisi çiçekli bitkilerde erkek üreme birimidir?

A) Sperm
B) Spor
C) Yumurta
D) Tomurcuk
E) Polen

Cevap : E) Polen
Açıklama : Çiçekli bitkilerde erkek üreme organı (erkek organ) tarafından üretilen ve erkek gametofiti taşıyan yapıya “polen” (çiçek tozu) denir. Polenler, bitkinin türüne göre rüzgar, böcekler veya su yoluyla dişi organın tepeciğine taşınır (tozlaşma). Döllenme gerçekleştikten sonra polen tüpü aracılığıyla sperm hücreleri yumurtalığa iletilir. Polen, bitkinin neslini sürdürmesi için genetik materyalin taşınmasındaki en kritik birimdir.

13. Aşağıdakilerden hangisi epitel dokunun görevlerinden biridir?

A) Koruma ve emme
B) Yağın depolanması
C) Kan hücrelerinin üretimi
D) Dokuların arasını doldurma
E) Dokuları besleme

Cevap : A) Koruma ve emme
Açıklama : Epitel doku, vücudun dış yüzeyini ve iç organların boşluklarını örten temel dokudur. Hücreleri birbirine çok yakındır ve hücreler arası madde azdır. Epitel dokunun temel görevleri arasında; vücudu fiziksel ve kimyasal dış etkenlerden “korumak”, bağırsak gibi organlarda besin maddelerini “emmek” (absorpsiyon), bezler aracılığıyla salgı üretmek ve duyuları algılamak yer alır. Diğer seçenekler (depolama, besleme, doldurma) bağ dokunun görevleridir.

14. Esnek yapısı nedeniyle, yumuşak dokuların desteklenmesi ve korunmasını sağlayan, soluk borusu (trake) ve bronşların yapısında da bulunan doku aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kemik doku
B) Kan doku
C) Kıkırdak doku
D) Kas doku
E) Sinir doku

Cevap : C) Kıkırdak doku
Açıklama : Kıkırdak doku, sertliği ve esnekliği birleştiren bir destek dokusudur. Damar içermez ve kondrosit adı verilen hücrelerden oluşur. Soluk borusu ve bronşlarda bulunan “hiyalini kıkırdak”, bu kanalların esnek kalmasını sağlarken aynı zamanda çökmesini (kapanmasını) engelleyen bir iskelet görevi görür. Kemik doku daha sert ve mineralleşmişken, kıkırdak doku vücudun bükülebilir destek noktalarını (kulak, burun ucu, eklem yüzeyleri) oluşturur.

15. Aşağıdaki hayvan gruplarından hangisinde açık dolaşım sistemi vardır?

A) Nemertin (Hortumlu solucanlar)
B) Kurbağalar
C) Arthropoda (Eklembacaklılar)
D) Annelida (Toprak solucanları)
E) Balıklar

Cevap : C) Arthropoda (Eklembacaklılar)
Açıklama : Açık dolaşım sisteminde kan (veya hemolenf), sadece damarlar içinde değil, vücut boşluklarına (sinüsler/hemosel) dökülerek organlarla doğrudan temas eder. Eklembacaklılar (böcekler, örümcekler, yengeçler vb.) ve yumuşakçaların çoğu (mürekkep balığı ve ahtapot hariç) bu sisteme sahiptir. Omurgalılar (balık, kurbağa vb.) ve halkalı solucanlarda (Annelida) ise kanın daima damarlar içerisinde kaldığı kapalı dolaşım sistemi görülür.

16. Aşağıdakilerden hangisi kontrol sistemi olarak da bilinen bir organ sistemidir?

A) Sindirim sistemi
B) Solunum sistemi
C) Dolaşım sistemi
D) Boşaltım sistemi
E) Sinir sistemi

Cevap : E) Sinir sistemi
Açıklama : Vücudun iç ve dış çevresinden gelen uyarıları algılayan, işleyen ve bu uyarılara uygun tepkilerin verilmesini koordine eden ana “kontrol ve düzenleme” sistemi sinir sistemidir. Hormonal (endokrin) sistemle birlikte çalışarak vücudun dengesini (homeostazi) korur. Sindirim, solunum veya dolaşım sistemleri belirli birer yaşamsal fonksiyonu (beslenme, gaz değişimi vb.) yerine getirirken, sinir sistemi tüm bu faaliyetlerin uyum içinde yönetilmesini sağlar.

17. Hem erkek hem dişi üreme organına sahip canlılara ne ad verilir?

A) Kemotropizm
B) Haploid
C) Rejenerasyon
D) Hermafrodit
E) Saprofit

Cevap : D) Hermafrodit
Açıklama : Biyolojide aynı birey üzerinde hem erkek gametleri (sperm) hem de dişi gametleri (yumurta) üretebilen organlara sahip olan canlılara “hermafrodit” (erselik) denir. Bazı yassı solucanlar ve bitkilerin çoğu hermafrodittir. Bu canlılar bazen kendi kendini dölleyebilirken, genellikle genetik çeşitliliği artırmak için başka bir bireyle karşılıklı döllenme yaparlar. Saprofit çürükçül beslenmeyi, haploid tek takım kromozomu, rejenerasyon ise yenilenmeyi ifade eder.

18. Aşağıdakilerden hangisi omurgalı hayvanlar grubunda yer alır?

A) Eklem bacaklılar
B) Sölenterler
C) Balıklar
D) Solucanlar
E) Sünger

Cevap : C) Balıklar
Açıklama : Hayvanlar alemi omurgasızlar ve omurgalılar (Kordalılar şubesi) olarak ikiye ayrılır. Omurgalılar; balıklar, iki yaşamlılar (kurbağalar), sürüngenler, kuşlar ve memeliler olmak üzere beş sınıftan oluşur. Balıklar, solungaç solunumu yapan, yüzgeçleri olan ve iç iskeleti kemik veya kıkırdaktan yapılmış gerçek omurgalılardır. Eklembacaklılar, süngerler ve sölenterler (deniz anası gibi) ise omurgasız hayvanlar kategorisindedir.

19. Erkek eşey hücrelerinin oluşum sürecine ne ad verilir?

A) Spermatogonyum
B) Spermatosit
C) Spermatogenez
D) Spermatit
E) Spermatogamet

Cevap : C) Spermatogenez
Açıklama : Erkek üreme organı olan testislerde, spermatogonyum adı verilen kök hücrelerin mayoz bölünme ve farklılaşma geçirerek olgun sperm hücrelerine dönüşmesi sürecine “spermatogenez” denir. Bu süreç ergenlikle başlar ve yaşam boyu devam eder. Spermatosit ve spermatit bu sürecin ara evrelerini oluşturur. Dişi eşey hücrelerinin (yumurta) oluşum sürecine ise oogenez adı verilir.

20. Aşağıdakilerden hangisi dış döllenmenin özelliklerinden biri değildir?

A) Döllenmenin suda gerçekleşmesi
B) Çiftleşme olayının olmaması
C) Genellikle yavru bakımının olmaması
D) Döllenme ihtimalinin oldukça yüksek olması
E) Dış gelişme gözlenmesi

Cevap : D) Döllenme ihtimalinin oldukça yüksek olması
Açıklama : Dış döllenmede yumurta ve sperm hücreleri dış ortama (genellikle suya) bırakılır. Bu yöntemde gametlerin akıntıyla sürüklenmesi, avcılar tarafından yenmesi veya olumsuz çevre koşulları nedeniyle “döllenme ihtimali oldukça düşüktür”. Bu riski telafi etmek için dış döllenme yapan canlılar (balıklar, kurbağalar vb.) binlerce yumurta ve milyonlarca sperm hücresi üretirler. İç döllenmede ise döllenme dişi vücudunda güvenli bir ortamda olduğu için ihtimal daha yüksektir.