TAR131U Genel Biyoloji 2024-2025 Vize Soruları

Canlılığın Temeli ve Hücresel Yapı

Canlılığın tüm özelliklerini sergileyen en küçük yapısal ve işlevsel birim hücre olarak tanımlanır. Hücrelerin yönetimi ve organizasyonu, karmaşık moleküler yapılar üzerinden yürütülür. Örneğin, karbonhidratlar grubunda yer alan maltoz (arpa şekeri), iki glikoz molekülünün birleşmesiyle oluşan önemli bir disakkarit örneğidir. Bitki hücrelerinde ise ışık enerjisini kullanarak besin ve oksijen üretimini sağlayan özelleşmiş organel kloroplasttır.

Madde Taşınımı ve Genetik Bilginin Kopyalanması

Hücre zarından madde geçişleri hayati bir öneme sahiptir. Maddelerin çok yoğun ortamdan az yoğun ortama, ATP harcanmadan ancak kanal veya taşıyıcı proteinler yardımıyla geçişine kolaylaştırılmış difüzyon denir. Hücre bölünmesi öncesinde ise kalıtsal materyalin korunması ve aktarılması için DNA’nın kendi kopyasını oluşturması süreci replikasyon olarak adlandırılır.

Kalıtım İlkeleri ve Genetik Varyasyonlar

Bir organizmanın sahip olduğu genetik materyalin tamamına genom denir. Somatik hücrelerde, biri anneden diğeri babadan gelen ve benzer karakterleri taşıyan kromozom çiftleri homolog kromozom (2n) olarak tanımlanırken, mayoz bölünme sonucu oluşan gamet hücreleri haploit (n) genom yapısına sahiptir. Kalıtım sürecinde, baskın bir genin çekinik gen üzerinde tam hakimiyet kuramadığı ve heterozigot bireylerde ara bir fenotipin görüldüğü duruma yarıbaskınlık (eksik baskınlık) denir. DNA diziliminde meydana gelen kalıcı ve ani değişimler ise mutasyon olarak adlandırılır.

Türleşme, Evrim ve Mekanizmalar

Biyolojik açıdan tür, birbirleri ile çiftleşip verimli (kısır olmayan) döller verebilen ve diğer gruplardan üreme yalıtımı ile ayrılan bireyler topluluğudur. Yeni türlerin oluşumu farklı şekillerde gerçekleşebilir; örneğin coğrafi bir engel olmaksızın aynı bölgede genetik farklılaşma ile ortaya çıkan türleşmeye simpatrik türleşme denir. Popülasyonlarda alel frekanslarının yangın veya sel gibi şansa bağlı olaylar sonucu rastgele değişmesine genetik sürüklenme denir. Aynı türe ait bireylerin farklı morfolojik formlarda bulunması durumu ise polimorfizm (çok şekillilik) olarak bilinir. Ortak atadan gelen, yapıları benzer ancak görevleri farklı olabilen organlar ise homolog organ olarak adlandırılır.

Ekoloji ve Canlıların Dağılımı

Bir canlının doğal olarak yaşadığı ve ürediği yere habitat denir. Belirli bir türün yeryüzünde ilk kez ortaya çıktığı bölgeye ise gen merkezi adı verilir. Sadece belirli bir coğrafi bölgede dağılım gösteren türler endemik olarak sınıflandırılır. Hayvanlar aleminde, hem suda hem karada yaşayabilen ve omurgalıların kara yaşamına uyum sağlamış en ilkel grubu olan amfibiler (iki yaşamlılar), kış uykusuna yatan soğukkanlı canlılardır. Tüm bu tür, genetik ve ekosistem çeşitliliğinin bütününe ise biyoçeşitlilik denir.

1. Aşağıdakilerden hangisi disakkaritlere örnektir?

A) Gliseraldehit
B) Maltoz
C) Glukoz
D) Früktoz
E) Riboz

Cevap : B) Maltoz

Açıklama : Maltoz (arpa şekeri), iki glikoz molekülünün birleşmesiyle oluşan bir disakkarittir. Glukoz, Früktoz ve Riboz monosakkarit; Gliseraldehit ise trioz (3 karbonlu şeker) grubundadır.

2. Yaşamın temel işlevsel birimi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Hücre
B) Organizma
C) Doku
D) Atom
E) Molekül

Cevap : A) Hücre

Açıklama : Canlılığın tüm özelliklerini gösteren en küçük yapısal ve işlevsel birim hücredir.

3. Moleküllerin zardan geçişinde kanal proteinleri ya da taşıyıcı proteinlerin görev aldığı süreç aşağıdakilerden hangisidir?

A) Elektrokimyasal gradient
B) Ozmoz
C) Basit difüzyon
D) Kolaylaştırılmış difüzyon
E) Fagositoz

Cevap : D) Kolaylaştırılmış difüzyon

Açıklama : Maddelerin çok yoğun ortamdan az yoğun ortama, ATP harcanmadan ancak taşıyıcı veya kanal proteinleri yardımıyla geçmesine “Kolaylaştırılmış Difüzyon” denir.

4. Hücre bölünmesi öncesinde DNA’nın kendi kopyasını oluşturmasına ne ad verilir?

A) Detoksifikasyon
B) Transkripsiyon
C) Sentral dogma
D) Replikasyon
E) Translasyon

Cevap : D) Replikasyon

Açıklama : DNA’nın kendini eşleyerek kopyasını oluşturması işlemine Replikasyon denir. Bu olay hücre bölünmesinin hazırlık (interfaz) evresinde gerçekleşir.

5. Bitki hücrelerinde fotosentezde görevli organel aşağıdakilerden hangisidir?

A) Lizozom
B) Mitokondri
C) Kloroplast
D) Golgi aygıtı
E) Ribozom

Cevap : C) Kloroplast

Açıklama : Kloroplast, yapısında klorofil bulunduran ve ışık enerjisini kullanarak besin (glikoz) ve oksijen üreten (fotosentez yapan) organeldir.

6. Eşeyli üreyen canlılarda, gamet hücreleri hangi genoma sahiptir?

A) Haploit (n)
B) Diploit (2n)
C) Triploit (3n)
D) Tetraploit (4n)
E) Homolog kromozom (2n)

Cevap : A) Haploit (n)

Açıklama : Mayoz bölünme sonucu oluşan üreme hücreleri (gametler), ana canlının kromozom sayısının yarısı kadar (n) kromozom taşırlar. Buna haploit genom denir.

7. Kromozom ya da gen düzeyinde oluşan kalıtsal değişimlere ne ad verilir?

A) Rekombinasyon
B) Modifikasyon
C) Yapay varyasyon
D) Krossing over
E) Mutasyon

Cevap : E) Mutasyon

Açıklama : DNA diziliminde veya kromozom yapısında meydana gelen kalıcı ve ani değişimlere mutasyon denir.

8. Bir canlının taşıdığı genlerin toplamına ne ad verilir?

A) Allel
B) Genom
C) Kromozom
D) Sentrozom
E) Gonozom

Cevap : B) Genom

Açıklama : Bir organizmanın sahip olduğu genetik materyalin (DNA) tamamına genom denir.

9. Somatik hücrelerde genlerin çift olarak bulunan kromozomların her bir çiftine ne ad verilir?

A) Genom
B) Homolog kromozom
C) Somatik kromozom
D) Haploid kromozom
E) Eşey kromozom

Cevap : B) Homolog kromozom

Açıklama : Biri anneden diğeri babadan gelen, aynı karakterlere ait genleri taşıyan, şekil ve büyüklük bakımından benzer kromozom çiftlerine “Homolog Kromozom” denir.

10. “Dominant olan genin heterozigot durumda tam baskın olmadığı” monohibrit kalıtım ilkesinden sapma durumu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Epistazi
B) Kodominantlık
C) Yarıbaskınlık
D) Letal gen etkileşimi
E) Eşbaskınlık

Cevap : C) Yarıbaskınlık

Açıklama : Baskın genin çekinik gen üzerinde tam hakimiyet kuramadığı ve heterozigot bireylerin ara bir fenotip gösterdiği duruma “Yarıbaskınlık” (Eksik Baskınlık) denir.

11. Bir alandaki canlı türlerinin listesine, ekosistemin farklılıklarına, genetik zenginliğe ve ekolojik olaylar ve işlevler çeşitliliğinin hepsine birden ………. denir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?

A) Biyoçeşitlilik
B) Genetik çeşitlilik
C) Ekosistem çeşitliliği
D) Tür çeşitliliği
E) Flora çeşitliliği

Cevap : A) Biyoçeşitlilik

Açıklama : Biyoçeşitlilik; genetik, tür ve ekosistem çeşitliliğini kapsayan geniş bir kavramdır.

12. Su dışında da yaşayabilmeleri sayesinde omurgalıların kara yaşamına uyum sağlamış en ilkel grubu olan ve soğukkanlı hayvanlar olduklarından kış uykusuna yatan canlı grubu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Solucanlar
B) Kafatassızlar
C) Tulumlular
D) Amfibiler
E) Sürüngenler

Cevap : D) Amfibiler

Açıklama : Amfibiler (İki yaşamlılar/Kurbağalar), hem suda hem karada yaşayabilen, metamorfoz geçiren ve omurgalılar içinde karaya uyum sağlamış en ilkel gruptur.

13. Embriyonik kökenleri (orijini) aynı, fakat görevleri farklı olan (ya da aynı olabilen) organlara ne ad verilir?

A) Homolog organ
B) Analog organ
C) Gerçek organ
D) Yalancı organ
E) Organımsı yapılar

Cevap : A) Homolog organ

Açıklama : Kökenleri aynı (ortak atadan gelen), görevleri aynı veya farklı olabilen organlara homolog organ denir (Örn: İnsanın kolu, yarasanın kanadı, balinanın yüzgeci).

14. Bir canlı türünün veya bir cinsin yeryüzünde ilk defa ortaya çıktığı yere ne ad verilir?

A) Sıcak nokta
B) Canlı merkezi
C) Milli park
D) Yaşam merkezi
E) Gen merkezi

Cevap : E) Gen merkezi

Açıklama : Bir bitki veya hayvan türünün ilk oluştuğu, çeşitlendiği ve dünyaya yayıldığı bölgeye “Gen Merkezi” denir.

15. Bir türün hayatsal faaliyetlerini en iyi şekilde devam ettirebildiği yani yaşadığı, ürediği yaşam yerine ne ad verilir?

A) Popülasyon
B) Biyom
C) Endemik
D) Ekosistem
E) Habitat

Cevap : E) Habitat

Açıklama : Habitat, bir organizmanın doğal olarak yaşadığı, beslendiği ve ürediği “adresidir”.

16. Aşağıdakilerden hangisi biyolojik tür tanımı için temel özelliktir?

A) Aynı ekolojik nişe sahip bireylerden oluşan topluluk
B) Bireylerin birbirleri ile ortak özelliklere sahip olduğu topluluk
C) Dış görünüş bakımından birbirine benzeyen bireyler topluluğu
D) Aynı kalıtsal materyale sahip ancak fenotipik özellikleri ile birbirlerinden farklı olan bireyler topluluğu
E) Birbirleri ile çiftleşip verimli döller veren ve diğer organizmalardan üreme yalıtımı ile ayrılan bireyler topluluğu

Cevap : E) Birbirleri ile çiftleşip verimli döller veren ve diğer organizmalardan üreme yalıtımı ile ayrılan bireyler topluluğu

Açıklama : Biyolojik tür kavramının en önemli kriteri, doğal koşullarda çiftleşebilmeleri ve “kısır olmayan” (verimli) yavrular meydana getirebilmeleridir.

17. Dünyada sadece tek bir coğrafik bölgede dağılım gösteren türlere ne ad verilir?

A) Dispersal
B) Vikaryans
C) Endemik
D) Sibling
E) Popülasyon

Cevap : C) Endemik

Açıklama : Yeryüzünün sadece belirli bir bölgesinde (yöre, ülke veya kıta) yaşayan ve başka yerlerde bulunmayan türlere “Endemik” türler denir.

18. Aşağıdakilerden hangisi coğrafik yalıtımın olmaksızın aynı bölgede dağılım gösteren bir populasyondaki varyasyonlar arasında görülen türleşme şeklidir?

A) Dispersal
B) Allopatrik
C) Simpatrik
D) Endemik
E) Vikaryans

Cevap : C) Simpatrik

Açıklama : Coğrafi bir engel (izolasyon) olmadan, aynı yaşam alanını paylaşan popülasyonlarda genetik farklılaşma veya kromozom değişimleri sonucu üreme yalıtımının oluşarak yeni türlerin ortaya çıkmasına “Simpatrik Türleşme” denir.

19. Aşağıdakilerden hangisi genetik sürüklenmeye örnektir?

A) Gagasındaki değişimlerle besin bulabilme yeteneği farklılaşan kuş türleri
B) Mutasyon sonucu yeni alellerin oluşması
C) Eşeyli üreme sırasında genetik materyalin yarıya indirilmesi
D) Kırmızı çiçek rengine sahip bitkilerin çoğunlukta olduğu bölgede meydana gelen yangın sonucunda beyaz çiçekli bitkilerin artması
E) Çevresel faktörlerin etkisi ile bireylerde görülen modifikasyon

Cevap : D) Kırmızı çiçek rengine sahip bitkilerin çoğunlukta olduğu bölgede meydana gelen yangın sonucunda beyaz çiçekli bitkilerin artması

Açıklama : Genetik sürüklenme (Genetic Drift), popülasyonun gen havuzundaki alel frekanslarının şansa bağlı olaylar (yangın, sel, deprem gibi darboğaz etkileri) sonucu rastgele değişmesidir. Yangın sonucu hayatta kalanların rastgele olması buna örnektir.

20. Aynı türe ait farklı bireylerin en az iki farklı görünüşe sahip olmaları durumuna ne ad verilir?

A) Ekolojik niş
B) Polimorfizm
C) Fenotip
D) Filogenetik
E) Taksonomi

Cevap : B) Polimorfizm

Açıklama : Bir popülasyonda aynı türe ait bireylerin farklı morfolojik formlarda (örneğin farklı renklerde veya desenlerde) bulunmasına “Polimorfizm” (Çok şekillilik) denir.