HİŞ301U Havaalanı Sistemi 2024-2025 Yaz Okulu Soruları

Uluslararası Standartlar ve Kodlama Sistemleri

Havaalanı isimlerinin yerel dillerdeki telaffuz farklılıkları, küresel havacılık operasyonlarında karmaşaya yol açabilir. Bu problemi çözmek amacıyla Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO), her havaalanı için 4 harften oluşan benzersiz yer bildirim kodları geliştirmiştir. Bu kodlar, uçuş planlamasından meteorolojik raporlara kadar her alanda standartlaşma sağlar. Havacılık sistemlerinin mülkiyet yapıları ise ülkeden ülkeye farklılık gösterir; örneğin İngiltere modelinde büyük havaalanları genellikle özelleştirilmişken, küçük ve yerel olanlar kamu yönetiminde kalabilmektedir. Sektördeki iş birliğini sağlayan bir diğer önemli kuruluş olan IATA ise havayolu şirketlerini temsil eden bir ticaret birliği olarak faaliyet gösterir.

Pist Planlaması ve Fiziksel Engeller (Mania)

Bir havaalanının en kritik unsuru olan pistlerin yönü belirlenirken rüzgar verileri esas alınır. ICAO standartlarına göre pist kullanım faktörü (rüzgar kapsamı) en az yüzde 95 olmalıdır. Kapasiteyi etkileyen faktörler arasında insan müdahalesiyle değiştirilemeyen tek unsur meteorolojik koşullardır. Havacılık emniyeti açısından, havaalanı çevresinde uçuş güvenliğini tehlikeye düşürebilecek her türlü doğal veya yapay yükseltiye mania (obstacle) adı verilir. Görsel yardımcılar kapsamında, pilotlara pistin bittiğini simgeleyen pist sonu ışıkları kırmızı renkte yanar.

Havaalanı Elemanları ve Terminal Konseptleri

Havaalanları kara tarafı ve hava tarafı olmak üzere iki ana bölgeye ayrılır. Hava tarafında pistleri apronlara bağlayan ve uçakların yer hareketlerini sağlayan yollar taksi yolu olarak tanımlanır. Terminal tasarımlarında ise ana binadan apron içine doğru parmak şeklinde uzantıların eklendiği yapıya pier (iskele) konsepti denir. Yolcu akışı açısından bakıldığında; check-in ve güvenlik işlemleri giden yolculara özgü iken, bagaj teslim işlemi sadece inen (gelen) yolcular için terminalin kara tarafına geçmeden önceki son aşamadır. Otoparklar ise terminal binası dışında yer alan yer ulaşım tesisleri elemanlarındandır.

Operasyonel Hizmetler ve Çevresel Yönetim

Havaalanlarında emniyetli bir operasyon için çeşitli hizmetler eşgüdümlü yürütülür. Apron üzerindeki trafik akışı, park yeri tahsisi ve kılavuzluk işlemleri apron yönetim hizmeti kapsamındadır. Yangın ve kaza risklerine karşı RFF (Kurtarma ve Yangınla Mücadele) kategorileri belirlenmiştir; örneğin CAT 6 ve 7 seviyesindeki bir meydanda en az 2 adet tam donanımlı araç bulunmalıdır. Çevresel açıdan, havaalanlarının kontrolü en zor etkisi uçak gürültüsüdür. Bu etkileri minimize etmek ve sürdürülebilir bir yönetim sağlamak amacıyla işletmeler stratejik bir çerçeve sunan Çevre Yönetim Sistemi (ISO 14001) standartlarını uygularlar.

1. Havaalanlarının isimleri yerel havacılık otoritesi veya siyasi otorite tarafından belirlenir. Fakat isimlerin yerel haliyle kullanılması, telaffuz farklılıkları gibi problemlere yol açabilmektedir. Yukarıdaki problemi çözebilmek için Uluslararası Sivil Havacılık Örgütünün (ICAO) havaalanlarına ilişkin geliştirdiği yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

A) Havaalanlarına 4 harften oluşan ve birbirine benzemeyen kodlar verilmiştir.
B) Havaalanlarına uluslararası bilinirliği olan isimler verilmiştir.
C) Havaalanlarına 3 rakamdan oluşan benzersiz kodlar verilmiştir.
D) Havaalanlarının koordinatları isim olarak verilmiştir.
E) Havaalanlarına en az 8 rakamdan oluşan büyük, küçük harflerin ve en az 1 rakamın olduğu kodlar verilmiştir.

Cevap : A) Havaalanlarına 4 harften oluşan ve birbirine benzemeyen kodlar verilmiştir.

Açıklama : ICAO, dünya genelindeki havaalanlarını standartlaştırmak için 4 harfli yer bildirim kodları kullanır (Örneğin İstanbul Havalimanı için LTFM). Bu kodların ilk harfi bölgeyi, ikinci harfi ülkeyi temsil eder. IATA kodları (3 harfli) ise daha çok ticari havayolu işlemlerinde kullanılır.

2. Türkiye’de Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından özel amaçlar için işletilmesi uygun görülen terminalleri içeren havaalanı grubu aşağıdakilerden hangisidir?

A) II grubu havaalanları
B) IV grubu havaalanları
C) A grubu havaalanları
D) C grubu havaalanları
E) D grubu havaalanları

Cevap : E) D grubu havaalanları

Açıklama :

3. İngiltere’nin havacılık sisteminin oluşturan havaalanları aşağıdakilerin hangisinde birlikte ve doğru olarak verilmiştir?

A) Tümü özelleştirilmiş havaalanları
B) Büyük özel havaalanları – kamuya ait küçük havaalanları
C) Tümü kamuya ait havaalanları
D) Yarı özelleştirilmiş büyük havaalanları – kamuya ait küçük havaalanları
E) Kamuya ait büyük havaalanları – özelleştirilmiş küçük havaalanları

Cevap : B) Büyük özel havaalanları – kamuya ait küçük havaalanları

Açıklama : İngiltere, havaalanı özelleştirmelerinde öncü bir ülkedir. BAA (British Airports Authority) özelleştirmesiyle Heathrow, Gatwick gibi büyük havaalanları özel sektöre geçerken, daha küçük yerel havaalanları genellikle yerel yönetimlerin (kamunun) elinde kalmıştır.

4. Havaalanı kurulmasının çevre üzerindeki en önemli ve kontrolü zor olan etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Zemin özellikleri
B) Tarihi eserler
C) Yeraltı su kaynakları
D) Uçak gürültüsü
E) Maden kaynakları

Cevap : D) Uçak gürültüsü

Açıklama : Havacılık faaliyetlerinin çevre üzerindeki en belirgin, halk tarafından en çok tepki çeken ve fiziksel olarak kontrol altına alınması en zor olan etkisi gürültü kirliliğidir.

5. Yan rüzgâr bileşeniyle bağlantılı olarak rüzgârın yönüne göre değişen pist kullanım faktörü en az yüzde kaç olmalıdır?

A) 90
B) 93
C) 95
D) 98
E) 99

Cevap : C) 95

Açıklama : ICAO Ek-14 standartlarına göre, bir havaalanındaki pist veya pistler, yılın en az yüzde 95’inde (rüzgar kapsamı/usability factor) uçakların emniyetle inip kalkabileceği şekilde yönlendirilmelidir. Eğer tek pist bunu sağlamıyorsa tali pist gerekir.

6.

Yukarıdaki tabloya göre, 4D sınıfı bir aletsiz pistle paralel taksi yolu arasındaki mesafe en az kaç metre olmalıdır?

A) 101
B) 107,5
C) 115
D) 168
E) 176

Cevap : A) 101

Açıklama :

7. Aşağıdakilerden hangisi havaalanı yer ulaşım tesislerinin elemanlarından biridir?

A) Otoparklar
B) Pasaport kontrol alanı
C) CIP salonu
D) Check-in alanı
E) Bekleme salonu

Cevap : A) Otoparklar

Açıklama : Pasaport, CIP, Check-in ve Bekleme salonları terminal binasının iç fonksiyonlarıdır. Otoparklar, tren istasyonları ve otobüs durakları ise havaalanının kara tarafında yer alan “yer ulaşım tesisleri” grubuna girer.

8. Ana terminale parmak şeklinde uzantıların eklenmesi ile elde edilen konsepte ….. konsepti adı verilir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?

A) açık apron
B) lineer
C) uydu
D) pier
E) doğrusal

Cevap : D) pier

Açıklama : “Pier” (İskele/Parmak) konsepti, ana terminal binasından apron içine doğru uzanan parmak şeklindeki koridor yapılarıdır. Bu yapı uçak park sayısını artırır.

9. Bir havaalanının hava tarafı elemanları arasındaki bağlantıyı sağlayan eleman aşağıdakilerden hangisidir?

A) Pist
B) Taksi yolu
C) Apron
D) Park yeri
E) Kapı

Cevap : B) Taksi yolu

Açıklama : Taksiyolları (Taxiways), pistleri apronlara (park yerlerine) ve diğer hava tarafı tesislerine bağlayan yollardır.

10. İnsan tarafından değiştirilemeyen ve havaalanı kapasitesini etkileyen tek faktör aşağıdakilerden hangisidir?

A) Hava tarafı
B) Havaalanına ulaşım
C) Meteoroloji
D) Hava sahası
E) Kara tarafı

Cevap : C) Meteoroloji

Açıklama : Altyapı (pist, terminal, ulaşım) insanlar tarafından geliştirilebilir ancak hava durumu (sis, rüzgar, kar) doğal bir olaydır ve müdahale edilemez; sadece etkileri yönetilebilir.

11. Aşağıdakilerden hangisi havaalanı terminal binasında gelen yolcu için yapılan işlemlerden biridir?

A) Yolcu check-in
B) Güvenlik kontrolü
C) Bagaj check-in
D) Boarding check
E) Bagaj teslim

Cevap : E) Bagaj teslim

Açıklama : Check-in, güvenlik ve boarding (uçağa biniş) giden yolcu akışındadır. Gelen (inen) yolcu ise pasaport kontrolünden (dış hat ise) sonra “Bagaj Teslim” (Baggage Claim) alanına geçer.

12. Aşağıdakilerden hangisi taksiyolu ışıklarından biri değildir?

A) Pist dönüş alanı ışıkları
B) Taksiyolu merkez hattı ışığı
C) Durma barı ışıkları
D) Kanat bar ışıkları
E) Taksiyolu kenar ışıkları

Cevap : D) Kanat bar ışıkları

Açıklama : Taksiyolu ışıkları genellikle yeşil (merkez) ve mavi (kenar) renklidir. “Kanat bar ışıkları” (Wing bar lights) ise pist eşiğinde veya yaklaşma ışık sistemlerinde (PAPI vb.) bulunan, pist ile ilgili ışıklardır.

13. Pist sonu ışıklarının rengi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Mavi
B) Beyaz
C) Kırmızı
D) Yeşil
E) Sarı

Cevap : C) Kırmızı

Açıklama : Pilotlara pistin bittiğini göstermek için pist sonu ışıkları, pist yönünden bakıldığında “Kırmızı” renkte görünür.

14. ……., bir havaalanında hava trafiği, uçuş güvenliği ve haberleşmeyi engelleyecek, hava seyrüseferi ve havaalanı güvenliğini tehlikeye düşürebilecek nitelikte ve yükseklikte binalar, yapılar, inşaat çalışmaları, ağaçlar, direkler gibi insan ya da doğa yapısı engellerdir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?

A) Tepe
B) Sütun
C) Mania
D) Sabit cisimler
E) Yükselti

Cevap : C) Mania

Açıklama : Havacılık terminolojisinde uçuş güvenliğini tehlikeye atan doğal veya yapay her türlü engele “Mania” (Obstacle) denir.

15. Aşağıdakilerden hangisi havaalanlarında havacılık faaliyetleri dışında verilen ticari hizmetlerden biri değildir?

A) Güvenlik hizmetleri
B) İkram hizmetleri
C) Vergisiz mağazalar
D) Araba park yerleri
E) Eğlence hizmetleri

Cevap : A) Güvenlik hizmetleri

Açıklama : Otopark, duty-free, restoranlar ticari gelir sağlayan havacılık dışı (non-aeronautical) hizmetlerdir. Ancak Güvenlik (Security), havacılık operasyonunun temel ve zorunlu bir parçasıdır.

16. Her havaalanında RFF kategorisine göre belirlenmiş, minimum sayıdaki RFF aracının faal durumda bulundurulması gerekmektedir. En az olmak şartıyla, araç sayısı ICAO tarafından CAT 6, 7 için …… adet olarak belirlenmiştir.
Yukarıdaki parçada boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?

A) 1
B) 2
C) 3
D) 4
E) 5

Cevap : B) 2

Açıklama : ICAO standartlarına göre Kategori 6 ve 7 havalimanlarında bulundurulması gereken minimum Kurtarma ve Yangınla Mücadele (RFF) aracı sayısı 2’dir.

17. Uçak park pozisyonunun tahsisi, uçağın parklandırılması ve kılavuzluk hizmetlerini kapsayan havaalanı hizmeti aşağıdakilerden hangisidir?

A) Apron emniyeti
B) Apron yönetim hizmeti
C) Parklandırma yönetimi
D) Hareket kabiliyetini kaybetmiş uçakların kaldırılması
E) PAT sahasının operasyona elverişli tutulması

Cevap : B) Apron yönetim hizmeti

Açıklama : Apron üzerindeki trafiği düzenlemek, uçaklara park yeri (stand) atamak ve follow-me/marshalling gibi rehberlik hizmetlerini vermek “Apron Yönetim Hizmeti” (Apron Management Service) kapsamındadır.

18. Havayolu işletmelerini temsil eden ve amacı, üyeleri arasında iş birliği ve eşgüdümü sağlamak, ticari hava ulaştırmasını teşvik etmek, uluslararası teşkilatlar ile yakın iletişimde bulunarak sektörün gelişimini sağlamak olan organizasyon aşağıdakilerden hangisidir?

A) ECAC
B) SHGM
C) ICAO
D) EASA
E) IATA

Cevap : E) IATA

Açıklama : IATA (International Air Transport Association), havayolu şirketlerinin üye olduğu uluslararası bir ticaret birliğidir. ICAO devletlerin üye olduğu BM organıdır.

19. Aşağıdakilerden hangisi havaalanı kaynaklı gürültünün azaltılmasında kullanılan yöntemlerden biri değildir?

A) Gürültü izleme ve ölçüm sistemlerinin kullanılması
B) Gürültünün kaynağından azaltılması
C) Gece uçuşlarına kısıtlama getirilmesi
D) Uygun pist kullanımı
E) Kara ulaşımı kullanımının artırılması

Cevap : E) Kara ulaşımı kullanımının artırılması

Açıklama : Kara ulaşımını (araç trafiğini) artırmak, havaalanı çevresindeki gürültü ve emisyonu artırır. Gürültü azaltma stratejileri genellikle uçuş prosedürleri ve motor teknolojileri üzerine kuruludur.

20. ……, çevresel amaç ve hedeflerin belirlenmesinde ve gerçekleştirilmesinde sistemli bir yaklaşımı mümkün kılmakta ve işletmenin çevre ile ilgili politika, plan ve faaliyetleri için stratejik bir çerçeve sunmaktadır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?

A) Hizmet kalite sistemi
B) Çevresel etki değerlendirmesi
C) Apron verimlilik programı
D) Çevre yönetim sistemi
E) Hava trafik etkinlik izleme

Cevap : D) Çevre yönetim sistemi

Açıklama : Çevre Yönetim Sistemi (ÇYS), genellikle ISO 14001 standardı ile bilinen, işletmelerin çevresel performanslarını yönetmek için kullandıkları stratejik çerçevedir.