Avrupa Birliği ve Türkiye 2024-2025 Vize Soruları

II. Dünya Savaşı Sonrası Avrupa ve Bütünleşme Hareketleri

İkinci Dünya Savaşı’nın ardından Avrupa kıtası, tarihindeki en büyük yıkımlardan birini yaşamış ve küresel güç dengesi Soğuk Savaş düzeniyle birlikte ABD ve SSCB liderliğindeki iki kutuplu bir yapıya evrilmiştir. Bu dönemde Avrupa devletleri, aşırı milliyetçiliğin ve egemenlik savaşlarının yarattığı felaketleri tekrar etmemek adına ulus-üstü (supranasyonel) bir iş birliği arayışına girmişlerdir. 1920’lerde Kont Richard Coudenhove-Kalergi tarafından temelleri atılan Pan-Avrupa Birliği hareketi, modern bütünleşme fikrinin en önemli öncüsüdür. Jeopolitik düzlemde ise 1947 yılında ilan edilen Truman Doktrini, komünizm tehdidi altındaki Türkiye ve Yunanistan’a askeri ve ekonomik yardımı öngörerek bu ülkelerin Batı Blokuna entegrasyonunu hızlandırmıştır. Aynı süreçte İngiltere liderliğinde kurulan EFTA (1960), AET’ye alternatif bir serbest ticaret alanı olarak tarih sahnesine çıkmıştır.

AB’nin Kurumsal Mimarisi: Demokratik Temsil ve Yürütme

Avrupa Birliği, kendine has hukuki ve kurumsal bir yapıya sahiptir. Bu yapının demokratik meşruiyet zemini, doğrudan halk tarafından seçilen tek organ olan Avrupa Parlamentosu üzerine kuruludur. 1979’dan beri 5 yılda bir yapılan seçimlerle vatandaşlar, birliğin geleceğinde söz sahibi olurlar. Öte yandan, birliğin “hükümeti” gibi çalışan Avrupa Komisyonu, üye devletlerden bağımsız hareket eder ve sadece Avrupa Parlamentosu önünde sorumludur. Birliğin temel organları arasında Parlamento, Komisyon, Bakanlar Konseyi, Adalet Divanı ve Sayıştay yer alırken; Genel Sekreterlik gibi birimler bu kurumlara idari destek sağlayan yardımcı yapılar statüsündedir.

Hukuki Temeller ve Genişleme Süreçleri

Birlik, imzalanan kurucu antlaşmalarla yetki alanlarını sürekli genişletmiştir. Amsterdam Antlaşması (1997) ile göç, iltica ve vize gibi kritik konular “Topluluk” yetki alanına dahil edilmiştir. Birliğin en büyük genişleme dalgası ise 1 Mayıs 2004 tarihinde yaşanmış; Malta ve (Güney) Kıbrıs Rum Yönetimi dahil 10 yeni ülke tam üye olmuştur. Bulgaristan ve Romanya ise bu süreçten üç yıl sonra, 2007’de birliğe dahil olabilmiştir. Genişleme stratejileri, 1994 yılındaki Essen Zirvesi gibi dönüm noktalarıyla şekillenmiş, ancak Türkiye bu süreçlerde genellikle farklı bir kategoride değerlendirilmiştir.

Türkiye – AB İlişkilerinde Kritik Eşikler

Türkiye’nin Avrupa serüveni, 1963 Ankara Anlaşması ile başlamış olsa da, tam üyelik yolundaki en büyük hamle 14 Nisan 1987 tarihinde yapılan resmi başvurudur. Ancak Avrupa Komisyonu, 1989 yılında yayınladığı görüşle bu başvuruya ekonomik ve siyasi nedenlerle olumsuz yanıt vermiştir. İlişkiler tarih boyunca iç siyasi dengelerden de etkilenmiştir; nitekim 1978’de Ecevit Hükümeti, AET ile ilişkileri tek taraflı olarak dondurma kararı almıştır. İlişkilerin ekonomik boyutundaki en güçlü bağ ise 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı ile kurulan Gümrük Birliği’dir. Bu karar uyarınca Türkiye, malların serbest dolaşımı önündeki teknik engelleri kaldırmak ve AB müktesebatını iç hukukuna dahil etmekle yükümlüdür. Siyasi düzlemde ise Avrupa Parlamentosu’nun 1987 tarihli “Ermeni Sorunu” kararı gibi belgeler, Türkiye ile AB arasındaki diyaloğun zorlu ve çok boyutlu doğasını yansıtmaktadır.

1. AB kurumları içinde doğrudan halk tarafından seçilen organ aşağıdakilerden hangisidir?

A) Avrupa Parlamentosu
B) Ekonomik ve Sosyal Komite
C) Avrupa Konseyi
D) Avrupa Yatırım Bankası
E) Komisyon

Cevap : A) Avrupa Parlamentosu

Açıklama : Avrupa Parlamentosu, 1979 yılından bu yana AB üyesi ülkelerin vatandaşları tarafından her 5 yılda bir yapılan doğrudan genel seçimlerle belirlenen, birliğin demokratik temsil organıdır.

2. Aşağıdakilerden hangisi Gümrük Birliği Kararı hükümlerince Türkiye’nin malların serbest dolaşımına ilişkin yükümlülükleri arasında gösterilemez?

A) Kararın yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 5 yıl içerisinde Türkiye ticarette teknik engellerin kaldırılması konusundaki topluluk araçlarını benimseyecektir.
B) Türkiye ticaret engellerinin kaldırılması konusundaki topluluk müktesebatını iç hukuk sistemine dahil olmayabilecektir.
C) Üçüncü ülke kaynaklı eşyaya uygulanmakta olan gümrük vergisinde Ortak Gümrük Tarifesi’ne uyum sağlanacaktır.
D) Her iki taraf, ithalat ve ihracatta uyguladıkları miktar kısıtlamalarını kaldıracaklardır.
E) Türkiye listelerde bulunan eşyanın topluluktan ithalatında uyguladığı gümrük vergisini kaldıracaktır.

Cevap : B) Türkiye ticaret engellerinin kaldırılması konusundaki topluluk müktesebatını iç hukuk sistemine dahil olmayabilecektir.

Açıklama : Gümrük Birliği kararı gereğince Türkiye, malların serbest dolaşımını sağlamak amacıyla teknik engellerin kaldırılmasına ilişkin AB müktesebatını iç hukukuna **dahil etmek zorundadır**. “Dahil olmayabilecektir” ifadesi, bu zorunluluğu ortadan kaldırdığı için yanlıştır.

3. Avrupa Topluluğu, AB içinde kişilerin serbest dolaşımı için gerekli olduğu ölçüde göç ve iltica, dış sınırlar ve medeni hukukta adli iş birliği konularında mevzuat çıkarma yetkisine hangi antlaşma ile sahip olmuştur?

A) Kopenhag
B) Nice
C) Maastricht
D) Amsterdam
E) Lizbon

Cevap : D) Amsterdam

Açıklama : 1997’de imzalanan ve 1999’da yürürlüğe giren **Amsterdam Antlaşması** ile daha önce “Adalet ve İçişleri” (3. sütun) kapsamında hükümetlerarası işbirliği ile yürütülen göç, iltica ve vize konuları, Topluluk sütununa (1. sütun) aktarılarak AB’nin yetki alanına (Topluluklaşma) dahil edilmiştir.

4. Aşağıdakilerden hangisi 2. Dünya Savaşı sonrası dünya düzeni için geçerli değildir?

A) Milliyetçilik ve egemenlik kavramları yükselişe geçmiştir.
B) Savaş sonrası Batı Avrupa ülkelerine ABD ekonomik yardımda bulunmuştur.
C) Dünya Batı Bloğu ve Doğu Bloğu şeklinde iki ayrı kutba bölünmüştür.
D) Savaş sonrası yeni düzen Soğuk Savaş düzeni olarak adlandırılmıştır.
E) Avrupa kıtasının batı kısmı ABD liderliğindeki Batı Bloğuna, doğu kısmı da SSCB liderliğindeki Doğu Bloğuna dahil olmuştur.

Cevap : A) Milliyetçilik ve egemenlik kavramları yükselişe geçmiştir.

Açıklama : II. Dünya Savaşı sonrasında, aşırı milliyetçiliğin yarattığı yıkımı gören Avrupa devletleri, ulusal egemenliklerini paylaşarak **uluslarüstü (supranasyonel)** birlikler kurma ve entegrasyon yoluna gitmişlerdir. Bu nedenle milliyetçilik yükselişe geçmemiş, aksine uluslararası işbirliği ve bütünleşme ön plana çıkmıştır.

5. Avrupa Komisyonu ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Komisyonun merkezi Brüksel’dedir.
B) Komisyon, görev süresi boyunca üye devlet hükümetlerince görevden alınabilir.
C) Komisyon her üye devletten bir kişinin yer aldığı 28 üyeden oluşur. (Not: Üye sayısı Brexit öncesi döneme göre)
D) Avrupa Parlamentosu önünde sorumludur.
E) Birliğin hükümet gibi çalışan organıdır.

Cevap : B) Komisyon, görev süresi boyunca üye devlet hükümetlerince görevden alınabilir.

Açıklama : Avrupa Komisyonu üyeleri (Komiserler) bağımsızdır ve görev süreleri boyunca üye devlet hükümetlerinden talimat alamazlar. Üye devletler Komisyonu görevden alamaz; Komisyonu toplu halde istifaya zorlama (gensoru ile düşürme) yetkisi sadece **Avrupa Parlamentosu’na** aittir.

6. Türkiye’nin, 1995 yılında Gümrük Birliği’ne dahil olmasını sağlayan AB ile arasındaki düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ortak Gümrük Kararı
B) Ortaklık Anlaşması
C) Gümrük Anlaşması
D) Avrupa Tek Senedi
E) Ortaklık Konseyi Kararı

Cevap : E) Ortaklık Konseyi Kararı

Açıklama : Türkiye ile AB arasındaki Gümrük Birliği, 6 Mart 1995 tarihli ve **1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı** ile tesis edilmiş ve 1 Ocak 1996’da yürürlüğe girmiştir.

7. I. Türkiye
II. Slovak Cumhuriyeti
III. Macaristan
IV. Romanya
Avrupa Birliği’nin 9-10 Aralık 1994 tarihinde Almanya’nın Essen kentinde yapmış olduğu zirveye yukarıdaki hangi ülke liderleri davet edilmiştir?

A) III-IV
B) II-III-IV
C) I-II
D) I-III
E) I-II-IV

Cevap : B) II-III-IV

Açıklama : 1994 Essen Zirvesi, Merkezi ve Doğu Avrupa Ülkeleri’nin (MDAB) AB’ye katılım stratejisinin (Katılım Öncesi Strateji) belirlendiği zirvedir. Bu zirveye ve yapılandırılmış diyaloğa Slovakya, Macaristan, Romanya gibi aday olma yolundaki MDAB ülkeleri davet edilmiştir. Türkiye bu spesifik genişleme stratejisi grubunun dışında tutulmuştur.

8. Eski adı Avrupa Topluluğu olan Avrupa Birliği’ne Türkiye, ilk hangi tarihte tam üyelik başvurusunda bulunmuştur?

A) 1963
B) 1981
C) 1973
D) 1987
E) 1957

Cevap : D) 1987

Açıklama : Türkiye, Avrupa Topluluğu’na (AET) tam üyelik başvurusunu Turgut Özal hükümeti döneminde **14 Nisan 1987** tarihinde yapmıştır. (1963 Ankara Anlaşması bir ortaklık anlaşmasıdır, tam üyelik başvurusu değildir).

9. Türk dış politikasının Türkiye AB ilişkilerindeki yansımasına ilişkin olarak 18 Haziran 1987’de alınan Avrupa Parlamentosu kararı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ermeni Meselesi Kararı
B) Kıbrıs Kararı
C) İnsan Hakları Kararı
D) Kürt Sorunu Kararı
E) Gümrük Kararı

Cevap : A) Ermeni Meselesi Kararı

Açıklama : Avrupa Parlamentosu, 18 Haziran 1987 tarihinde aldığı “Ermeni Sorunu’nun Siyasi Çözümü Üzerine Karar” ile 1915 olaylarını “soykırım” olarak nitelendirmiş ve Türkiye’nin AB üyelik sürecinde bu konuyu siyasi bir engel olarak öne sürmüştür.

10. Avrupa Tek Senedi hangi tarihte imzalanmıştır?

A) 1991
B) 1982
C) 1970
D) 1987
E) 1965

Cevap : D) 1987

Açıklama :

11. Ecevit Hükümeti konjonktürün de etkisiyle 1978 yılı Ekim ayında AET ile ilişkilere yönelik nasıl bir karar almıştır?

A) Tam üyelik başvurusu kararı alınmıştır.
B) İlişkileri geliştirme kararı alınmıştır.
C) İlişkileri dondurma kararı alınmıştır.
D) AET’ye giriş için görüşmelerin başlatılması kararı alınmıştır.
E) AET’den çıkış kararı alınmıştır.

Cevap : C) İlişkileri dondurma kararı alınmıştır.

Açıklama : 1978 yılında Bülent Ecevit hükümeti, ekonomik zorluklar ve AET’nin Türkiye’ye yeterli desteği vermediği gerekçesiyle Katma Protokol’den kaynaklanan yükümlülükleri ve ilişkileri 5 yıl süreyle **dondurma** kararı almıştır.

12. Ermeni meselesine ilişkin olarak “Ermeni Sorununun Siyasi Çözümü Üzerine Karar” hangi AB organı tarafından alınmıştır?

A) Adalet Divanı
B) Komisyon
C) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi
D) Avrupa Parlamentosu
E) Avrupa Konseyi

Cevap : D) Avrupa Parlamentosu

Açıklama : 1987 yılında Türkiye aleyhine olan ve Ermeni iddialarını tanıyan siyasi karar, AB’nin yasama organı olan **Avrupa Parlamentosu** tarafından alınmıştır.

13. Aşağıdaki ülkelerden hangisi 2004 yılında AB’ye üye olan ülkelerden değildir?

A) Bulgaristan
B) Malta
C) Litvanya
D) Macaristan
E) Polonya

Cevap : A) Bulgaristan

Açıklama : 2004 yılındaki büyük genişlemede 10 ülke (Polonya, Macaristan, Çek Cumhuriyeti, Slovakya, Slovenya, Litvanya, Letonya, Estonya, Malta, GKRY) AB’ye üye olmuştur. **Bulgaristan** ve Romanya ise bu dalgaya yetişememiş ve **2007** yılında üye olmuşlardır.

14. Avrupa Komisyonu, Türkiye’nin tam üyelik başvurusuna yönelik olumsuz görüşünü hangi tarihte yayınlamıştır?

A) 1990
B) 1989
C) 1987
D) 1991
E) 1992

Cevap : B) 1989

Açıklama : Türkiye’nin 1987 yılındaki tam üyelik başvurusuna Avrupa Komisyonu, **18 Aralık 1989** tarihinde verdiği “Görüş” (Avis) ile yanıt vermiş; Türkiye’nin üyeliğe ehil olduğunu teyit etmekle birlikte, o an için ekonomik ve siyasi nedenlerle katılım müzakerelerinin başlatılamayacağını belirtmiştir.

15. Aşağıdakilerden hangisi AB’nin temel organlarından değildir?

A) Bakanlar Konseyi
B) Adalet Divanı
C) Genel Sekreterlik
D) Komisyon
E) AB Parlamentosu

Cevap : C) Genel Sekreterlik

Açıklama : AB’nin kurucu antlaşmalarla belirlenen temel organları (kurumları); Avrupa Parlamentosu, Avrupa Zirvesi, Konsey (Bakanlar Konseyi), Komisyon, Adalet Divanı, Merkez Bankası ve Sayıştay’dır. **Genel Sekreterlik**, Konsey’e idari destek sağlayan bir birimdir, birliğin temel karar alıcı organı statüsünde değildir.

16. Avrupa Bütünleşmesi, düşünce olarak daha eskilere dayanmaktadır. Pek çok düşünür, bilim adamı, siyasetçi sürekli savaş içerisinde olan Avrupa’nın birlik ve bütünlüğüne yönelik düşünceler ortaya atmışlar, plan ve projeler üretmişlerdir.
Bu noktada öne sürülen düşüncelerden en önemli ve etkilisi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Jean Monnet Projesi
B) European Integration
C) ERASMUS
D) Council for European
E) Pan European Union

Cevap : E) Pan European Union

Açıklama : 1920’lerde Kont Richard Coudenhove-Kalergi tarafından ortaya atılan ve modern Avrupa bütünleşmesi fikrinin öncüsü sayılan hareket **Pan-Avrupa Birliği (Pan-European Union)** hareketidir.

17. 7’ler olarak anılan ve İngiltere’nin öncülüğünde, Avusturya, Danimarka, Norveç, Portekiz, İsveç ve İsviçre’nin bir araya gelerek oluşturdukları EFTA’yı (Avrupa Serbest Mübadele Birliği)
kuran antlaşma İsveç’in başkenti Stockholm’de imzalanmıştır.
EFTA’nın kuruluş tarihi aşağıdakilerden hangisidir?

A) 1957
B) 1992
C) 1949
D) 1963
E) 1960

Cevap : E) 1960

Açıklama : Avrupa Ekonomik Topluluğu’na (AET) katılmayan İngiltere öncülüğündeki 7 ülke, alternatif bir ticari blok olarak **1960** yılında Stockholm Antlaşması ile **EFTA’yı (Avrupa Serbest Ticaret Birliği)** kurmuşlardır.

18. 2004 yılında AB’ye kaç ülke üye olarak katılmıştır?

A) 14
B) 2
C) 10
D) 8
E) 12

Cevap : C) 10

Açıklama : 1 Mayıs 2004 tarihinde gerçekleşen AB tarihinin en büyük genişlemesiyle Birlik’e aynı anda **10 yeni ülke** katılmıştır.

19. (Güney) Kıbrıs hangi tarihte AB’ye üye olmuştur?

A) 2013
B) 2015
C) 2007
D) 2000
E) 2004

Cevap : E) 2004

Açıklama : Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (Kıbrıs Cumhuriyeti adıyla), 1 Mayıs **2004** tarihindeki büyük genişleme dalgasıyla Avrupa Birliği’ne tam üye olmuştur.

20. Dönemin ABD başkanı tarafından ortaya atılan ve komünizm tehlikesine karşı iç savaştaki Yunanistan ile Türkiye’ye yardım etmek esasına dayanan doktrin aşağıdakilerden hangisidir?

A) Winston Churchill Doktrini
B) Schuman Plant
C) Truman Doktrini
D) Marshall Planı
E) Altiero Spinelli Ventotene Doktrini

Cevap : C) Truman Doktrini

Açıklama : 1947 yılında ABD Başkanı Harry Truman tarafından ilan edilen ve Sovyet tehdidi altındaki ülkelere (özellikle Yunanistan ve Türkiye’ye) askeri ve ekonomik yardım yapılmasını öngören politika **Truman Doktrini**dir.