Finansal Piyasalar Ve Kurumlar 2024-2025 Vize Soruları

Finansal Piyasaların Temelleri ve Birincil-İkincil Piyasa Ayrımı

Finansal piyasalar, fon arz edenler (tasarruf sahipleri) ile fon talep edenlerin (işletmeler, devlet) bir araya geldiği mecralardır. Bu piyasalarda hane halkı, yabancı fon sağlayıcılar ve özel işletmeler fon arz eden konumunda yer alabilirken, kooperatifler genellikle bu birincil listede sayılmaz. Menkul kıymetleri çıkaran şirketler ile tasarruf sahiplerinin doğrudan karşılaştığı, kıymetlerin ilk kez el değiştirdiği piyasaya Birincil Piyasa denir. Borsa gibi mevcut kıymetlerin işlem gördüğü yerler ise ikincil piyasalardır. Borsalar, mülkiyetin tabana yayılmasını ve likiditeyi sağlarken, şirketlerin banka kredilerine olan bağımlılığını azaltma işlevi görürler.

Bankacılık Sistemi ve Risk Yönetimi

Modern bankacılıkta bir bankanın diğer bankaları kontrol ettiği yapıya Holding Bankacılığı denir. Türkiye’de BDDK kurulmadan önce denetim yetkisi Hazine Müsteşarlığı, TMSF ve TCMB arasında paylaşılmaktaydı. Bankaların karşılaştığı temel riskler arasında Kredi Riski, Döviz Kuru Riski ve Operasyonel Risk yer alır. Faiz oranları ve döviz kurlarındaki dalgalanmaların tamamı Piyasa Riski kategorisindedir. Merkez Bankası (TCMB) cephesinde ise 2001 yılındaki yasal değişiklikle temel amaç Fiyat İstikrarını Sağlamak olarak netleştirilmiştir.

Menkul Kıymetler ve Borsaların Yapısı

Hisse senedi ve tahvil gibi menkul kıymetler misli nitelikte olup seri halinde çıkarılırlar. Ancak her menkul kıymet faiz geliri sağlamaz; örneğin hisse senetleri kar payı (temettü) getirir. Hisse senetlerinde nominal, ihraç ve borsa fiyatı gibi türler varken, literatürde standart bir reel fiyat tanımı bulunmaz. Borsa yapıları ülkeden ülkeye değişir; Anglo-Sakson ülkelerde üyeler tarafından anonim şirket statüsünde kurulan borsalara Özel Borsalar adı verilir. Yatırım bankalarının halka arzda fiyat garantisi vermesi işlemi ise Underwriting (Yüklenim) olarak tanımlanır.

Sigorta Sektörü ve Gelişim Dinamikleri

Dünya sigorta sektörü, stratejik önemi nedeniyle genellikle genel ekonomik büyümenin (GSYİH) üzerinde bir gelişim hızı sergiler. İsviçre gibi ülkeler hayat dışı sigortacılıkta dünya liderleri arasındadır. Türkiye’de ise sektör 1990 öncesinde Sabit Tarife sistemiyle yönetilirken, sonrasında serbest rekabete dayalı modele geçilmiştir. Şirketlerde apel borçlarını (sermaye taahhüdü) ödemeyenler için temerrüt faizi veya ortaklıktan çıkarma gibi yaptırımlar uygulanabilirken, hisselerin zorla satılması standart bir ceza yöntemi değildir.

Alternatif Finansman Yöntemleri: Factoring ve Leasing

İşletmelerin vadeli alacaklarını nakde çevirmek için kullandığı yönteme Factoring denir. Factoring; alacak yönetimi, tahsilat yönetimi ve nakit yönetimi fonksiyonlarını bir arada sunar. Diğer bir yöntem olan Leasing (Finansal Kiralama), yatırım mallarının kullanım hakkını sağlar. Tıbbi cihazlar veya santraller leasinge konu olabilirken; Patent Hakkı gibi gayri maddi (fikri) haklar için kiralama işlemi yapılamamaktadır.

1. Dünya sigorta sektörü ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Genel ekonomik büyümenin yarı hızında gelişmektedir.
B) Büyümesinin genel ekonomik büyümeyle ilişkisi yoktur.
C) Genel ekonomik büyümenin dörtte biri hızında gelişmektedir.
D) Genel ekonomik büyümenin üzerinde gelişmektedir.
E) Genel ekonomik büyümeyle eşit gelişmektedir.

Cevap : D) Genel ekonomik büyümenin üzerinde gelişmektedir.

Açıklama : Dünya genelinde sigorta sektörü genellikle GSYİH’den (ekonomik büyümeden) daha hızlı bir büyüme oranı sergiler.

2. Şirketler tarafından çıkarılan menkul kıymetlere fiyat garantisi vererek daha sonra bunların piyasada kamuoyuna satış işlemine ne ad verilir?

A) Sendikasyon
B) Factoring
C) Securitizasyon
D) Underwriting
E) Forfaiting

Cevap : D) Underwriting

Açıklama : Yatırım bankalarının, şirketlerin ihraç ettiği menkul kıymetleri (hisse, tahvil) belirli bir fiyattan satın alma garantisi vererek halka arz etme işlemine **”Underwriting” (Yüklenim)** denir.

3. Aşağıdakilerden hangisi menkul kıymetlerin özelliklerinden biri değildir?

A) Faiz geliri sağlar.
B) Seri halinde çıkarılır.
C) Belli bir meblağı temsil eder.
D) İbareleri aynıdır.
E) Misli niteliktedir.

Cevap : A) Faiz geliri sağlar.

Açıklama : Tahvil, bono gibi borçlanma senetleri faiz geliri sağlar ancak **Hisse Senedi** gibi menkul kıymetler faiz değil, kar payı (temettü) getirir. Bu nedenle “tüm menkul kıymetler faiz geliri sağlar” ifadesi yanlıştır.

4. Aşağıdakilerden hangisi finansal piyasalarda fon arz edenlerden biri değildir?

A) Kooperatifler
B) Yabancı fon sağlayıcılar
C) Devlet kesimi
D) Hane halkı
E) Özel işletmeler

Cevap : A) Kooperatifler

Açıklama :

5. Aşağıdakilerden hangisi apel borçlarını zamanında ödemeyenlere verilebilecek cezalardan biri değildir?

A) Temerrüt faizi ödeyebilirler.
B) Tazminat ödeyebilirler.
C) Yatırdıkları miktar üzerindeki haklarını kaybedebilirler.
D) Ortaklıktan çıkarılabilirler.
E) Hisselerini satmak zorunda bırakılabilirler.

Cevap : E) Hisselerini satmak zorunda bırakılabilirler.

Açıklama :

6. Aşağıdakilerden hangisinde factoringin sunduğu hizmetler doğru verilmiştir?

A) Muhasebe yönetimi, tahsilat yönetimi ve nakit yönetimi
B) Alacak yönetimi, verecek yönetimi ve nakit yönetimi
C) Alacak yönetimi, tahsilat yönetimi ve nakit yönetimi
D) Alacak yönetimi, muhasebe yönetimi ve nakit yönetimi
E) Alacak yönetimi, verecek yönetimi ve muhasebe yönetimi

Cevap : C) Alacak yönetimi, tahsilat yönetimi ve nakit yönetimi

Açıklama : Factoring hizmetleri üç temel fonksiyonu kapsar: 1. **Finansman** (Nakit yönetimi/ön ödeme), 2. **Hizmet** (Tahsilat/Muhasebe/Alacak yönetimi), 3. **Garanti** (Alacakların ödenmeme riskini üstlenme). C şıkkı bu fonksiyonları en iyi özetleyen seçenektir.

7. Aşağıdaki tarife sistemlerinden hangisi sigorta şirketlerinin 1990 öncesinde faaliyetlerini sürdürdüğü sistemdir?

A) Değişken tarife sistemi
B) Esnek tarife sistemi
C) Benchmark sistemi
D) Sabit tarife sistemi
E) Enflasyona endeksli tarife sistemi

Cevap : D) Sabit tarife sistemi

Açıklama : Türkiye’de sigortacılık sektöründe 1990 yılına kadar devlet tarafından belirlenen **”Sabit Tarife”** sistemi uygulanmış, 1990’dan sonra “Serbest Tarife” sistemine geçilmiştir.

8. Aşağıdakilerden hangisi bütün Anglo-Sakson ülkelerinde, üyeleri tarafından bir mesleki kuruluş niteliğinde ve anonim şirket statüsünde kurulan borsalara verilen addır?

A) Karma borsalar
B) Resmî borsalar
C) Devlet borsaları
D) Tezgâh üstü borsalar
E) Özel borsalar

Cevap : E) Özel borsalar

Açıklama : Kıta Avrupası’nda borsalar genellikle devlet veya kamu kurumu niteliğindeyken (Resmi Borsalar); İngiltere ve ABD gibi Anglo-Sakson ülkelerde borsalar, üyelerin kurduğu **”Özel Borsa”** (Private Exchange) statüsündedir.

9. 2001 yılında TCMB Kanunu’nda yapılan değişiklikle TCMB’nin temel amacı olarak aşağıdakilerden hangisi belirlenmiştir?

A) Fiyat istikrarı
B) Döviz kuru istikrarı
C) istihdam artışı
D) Ekonomik büyüme
E) Finansal istikrar

Cevap : A) Fiyat istikrarı

Açıklama : 2001 yılında yapılan değişiklikle (1211 sayılı Kanun), Merkez Bankası’nın temel amacı açıkça **”Fiyat İstikrarını Sağlamak”** olarak belirlenmiştir.

10. Aşağıdakilerden hangisi bankacılık sektörü risklerinden biri değildir?

A) Portföy riski
B) Piyasa riski
C) Kredi riski
D) Operasyonel risk
E) Döviz kuru riski

Cevap : A) Portföy riski

Açıklama : Bankacılıkta Piyasa, Kredi, Operasyonel ve Döviz Kuru riskleri temel risklerdir. **Portföy Riski** ise daha çok yatırım yönetimi (menkul kıymet) ile ilgili bir kavramdır ve genellikle “Piyasa Riski” başlığı altında veya çeşitlendirme bağlamında ele alınır; ana bankacılık risk kategorileri (Basel kriterleri vb.) arasında tek başına sayılmaz.

11. Aşağıdaki ülkelerden hangisi hayat dışı sigortası bakımından diğer ülkelerle karşılaştırıldığında daha ileri durumdadır?

A) Kanada
B) Türkiye
C) İsviçre
D) İspanya
E) İtalya

Cevap : C) İsviçre

Açıklama :

12. Aşağıdakilerden hangisi menkul kıymet borsalarının ekonomik işlevlerinden biri değildir?

A) Ekonomiye yeni kaynak sağlanması
B) Likidite sağlama
C) Tek fiyat oluşumu
D) Banka kredilerinin artması
E) Mülkiyetin tabana yayılması

Cevap : D) Banka kredilerinin artması

Açıklama : Borsalar, şirketlerin sermaye piyasasından doğrudan fon bulmasını sağlar (menkul kıymet ihracı). Bu durum, şirketlerin **banka kredilerine olan bağımlılığını azaltır**. Dolayısıyla “banka kredilerinin artması” borsanın bir işlevi değil, tam tersine alternatifidir.

13. Doğrudan veya dolaylı olarak bir veya birden fazla bankaya, bir bankanın sahip olduğu veya kontrol ettiği bankacılık türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ortaklık bankacılığı
B) Yatırım bankacılığı
C) Katılım bankacılığı
D) İştirak bankacılığı
E) Holding bankacılığı

Cevap : E) Holding bankacılığı

Açıklama : Holding bankacılığı, doğrudan veya dolaylı olarak bir veya birden fazla bankaya sahip olan ya da bu bankaları kontrol eden bir yapıyı ifade eder. Yani bir banka veya finansal grup, başka bankalar üzerinde sahiplik ya da kontrol gücüne sahipse bu durum holding bankacılığı olarak adlandırılır.

14. Aşağıdakilerden hangisi TCMB’nin görev ve yetkilerinden biri değildir?

A) Reeskont ve avans işlemleri gerçekleştirmek
B) Bankalar ve diğer mali kurumlar tarafından dikkate alınmak üzere zorunlu kanuni karşılık oranlarını ve genel disponilite oranlarını belirlemek
C) Hükümet ile birlikte TL’nin iç ve dış değerini korumak için gerekli önlemleri almak
D) TL’nin yabancı paralar ve altın karşısındaki değerini belirlemeye yönelik olarak ilgili kur rejimini belirlemek ve uygulamaya geçirmek
E) Ülke altın ve döviz rezervlerini ülke çıkarlarını gözeterek bağımsız bir şekilde yönetmek

Cevap : E) Ülke altın ve döviz rezervlerini ülke çıkarlarını gözeterek bağımsız bir şekilde yönetmek

Açıklama :

15. Aşağıdakilerden hangisi hisse senedinde fiyat türlerinden biri değildir?

A) Borsa fiyatı
B) İhraç fiyatı
C) Reel fiyat
D) Piyasa fiyatı
E) Nominal fiyat

Cevap : C) Reel fiyat

Açıklama : Hisse senetlerinin Nominal (üzerinde yazılı), İhraç (satış), Piyasa/Borsa (işlem gören) ve Defter Değeri gibi fiyatları vardır. **”Reel Fiyat”** diye standart bir hisse senedi fiyat türü literatürde kullanılmaz.

16. Aşağıdakilerden hangisi hisse senedi ve tahvil gibi menkul değerleri çıkaran şirketler ile bu menkul değerleri satın alan iktisadi birimlerin yani tasarruf sahiplerinin doğrudan doğruya karşılaştıkları piyasadır?

A) Borsa
B) Organize piyasa
C) Birincil piyasa
D) Doğrudan piyasa
E) Yüz yüze piyasa

Cevap : C) Birincil piyasa

Açıklama : Menkul kıymetlerin ilk kez ihraç edildiği ve fon talep eden (şirket) ile fon arz edenin (yatırımcı) karşılaştığı piyasaya **”Birincil Piyasa”** denir. (Borsa ikincil piyasadır).

17. Aşağıdakilerden hangisine leasing yapılamamaktadır?

A) Tıbbi cihazlar
B) Patent hakkı
C) Komple hastane
D) Santraller
E) Enerji tesisleri

Cevap : B) Patent hakkı

Açıklama : Finansal Kiralama (Leasing), amortismana tabi iktisadi kıymetler (makine, teçhizat, gayrimenkul vb.) için yapılır. Patent, marka, lisans gibi **Fikri ve Sınai Haklar (Gayri Maddi Haklar)** leasinge konu olamaz.

18. Döviz kuru ve faiz oranındaki hareketler ile likidite darlığı sonucu doğabilecek problemler aşağıdaki risk kategorilerinden hangisine girer?

A) Yönetim riski
B) Piyasa riski
C) Likidite riski
D) Operasyonel risk
E) Faaliyet riski

Cevap : B) Piyasa riski

Açıklama : Faiz oranları, döviz kurları ve hisse senedi fiyatlarındaki dalgalanmalardan kaynaklanan zarar olasılığına **”Piyasa Riski”** denir.

19. I. Hazine Müsteşarlığı
II. TMSF
III. TCMB
BDDK kurulmadan önce bankaların denetim ve gözetiminden yukarıdakilerden hangisi veya hangileri sorumluydu?

A) Yalnız I
B) I, II ve III
C) Yalnız III
D) Yalnız II
E) I ve III

Cevap : B) I, II ve III

Açıklama :

20. Aşağıdakilerden hangisi iç ve dış ticaret işlemlerine uygulanan ve özellikle kısa vadeli kredili satış yapan firmaların, bu satışlardan doğan alacak haklarının bir şirket tarafından satın alınması esasına dayanan bir finansman yöntemidir?

A) Devredilebilir akreditif
B) Factoring
C) Akreditif
D) Varlık şirketi
E) Leasing

Cevap : B) Factoring

Açıklama : Vadeli satışlardan doğan alacakların bir finansman şirketi (Faktör) tarafından satın alınarak nakde çevrilmesi işlemine **”Factoring”** denir.