Ata Aöf Çocuk Gelişimi 2 2024-2025 Vize Soruları

Gelişimin Temel İlkeleri ve Tanımlar

Çocuk gelişimi, kalıtım ve çevrenin dinamik etkileşimi sonucu meydana gelen sistemli ve düzenli değişimlerin bütünüdür. Fiziksel büyüme sadece niceliksel bir artışı (boy ve kilo) ifade ederken; gelişme, bireyin biyolojik, sosyal ve bilişsel alanlarda dünyaya uyumunu artıran niteliksel bir olgunlaşma sürecidir. Motor gelişim ise en yalın haliyle hareket gelişimi olarak tanımlanır ve organizmanın istemli kas kontrolünü kazanmasını kapsar. Gelişimin yönü evrensel olarak baştan ayağa (sefalokaudal) ve merkezden dışa doğrudur; yani bir bebek bacaklarını kontrol etmeden önce baş ve boyun kaslarını yönetmeyi öğrenir.

Dil Gelişimi ve Sosyal Etkileşim Kuramları

Dil gelişimi sadece seslerin üretimi değil, sosyal bir kodun kazanılmasıdır. Sosyolinguistik Kuram, ana dili öğrenmenin temelinin sosyal gelişim sürecinde yattığını savunurken; Pragmatik Kuram, dilin asıl işlevinin sosyal etkileşim kurmak ve istekleri belirtmek olduğunu vurgular. Fizyolojik açıdan bakıldığında, çocuklar genellikle 2,5 yaş civarına kadar ana dillerindeki tüm ünlü ve ünsüz sesleri çıkarabilme becerisine ulaşırlar. Bu süreçte dil, çocuğun dünyayı anlamlandırma ve iletişim kurma kapasitesini doğrudan şekillendirir.

Motor Gelişim Evreleri ve Manipülatif Beceriler

Motor beceriler, kaba ve ince motor olarak sınıflandırılır. İp atlamak kaba motor bir beceriyken, kalemi parmakla tutmak veya topu ellerle yakalamak ince motor gelişime örnektir. 1 yaşından önce bebeklerin iki eliyle bir cismi kavraması beklenen bir gelişimsel adımdır; el-göz koordinasyonu ise genellikle 6. aydan itibaren belirginleşmeye başlar. Nesne kontrolünü içeren hareketler (örneğin uzanma) manipülatif hareketler olarak adlandırılır. Motor gelişimini prematüre doğum veya uyarı yoksulluğu gibi faktörler etkileyebilirken; refleksler gelişimin bir parçası ve başlangıç noktası olarak kabul edilir.

[Image comparing fine motor skills vs gross motor skills in early childhood]

Nörolojik Temeller ve “Duygusal Beyin”

Merkezi sinir sisteminin bilinç merkezi beyindir; bilgiyi algılayan, yorumlayan ve tepkiyi kararlaştıran yapı burasıdır. Beynin en dış katmanını oluşturan ve üst düzey zihinsel işlevlerden sorumlu olan kıvrımlı yapıya korteks denir. Duyguların, hafızanın ve uyku-uyanıklık döngüsünün merkezi olan limbik sistem ise literatürde “duygusal beyin” olarak tanımlanır. Duygusal gelişim, çocuğun kendi hislerini tanıması kadar başkalarının hislerini tanıması, anlaması ve yorumlaması gibi iletişimsel görevleri de içerir.

Doğum Öncesi Takip ve Yenidoğan Refleksleri

Gebelikte embriyonun yerleştiği uterusun iç tabakasının kalınlaşmış haline desidua denir. Fetüsün sağlık durumunu izlemek için kullanılan Kontraksiyon Stres Testi (CST), bebeğin rahim kasılmaları altındaki oksijenlenme kapasitesini ölçer. Yenidoğan döneminde ise refleksler hayati bir tanı aracıdır. Örneğin, beslenme için kritik olan arama refleksinin zayıflığı, merkezi sinir sisteminde bir sorun olduğuna işaret edebilir. 4-6 yaş aralığına gelindiğinde çocuk, ebeveynle sıcak ilişkiler kursa da, sosyal normları öğrenmek için disipline ve kontrole ihtiyaç duyan bir duygusal olgunluğa erişir.

1. Aşağıdakilerden hangisi 4-6 yaş aralığındaki bir çocuğun duygusal gelişim özelliklerindendir?

A) Çocuklarda masa altı ya da dar yerlere saklanıp oynama, bir eşyaya ya da nesneye bağlanma tutumu yaygındır.
B) Çocuğun bağımsızlık isteğinin ortaya çıktığı, kendini denetlemeye başladığı bir dönemdir.
C) Bu dönemde duygular, çocuğun dil gelişimini de oluşturur.
D) İyi-kötü, doğru-yanlış değer yargıları gelişmiştir.
E) Anne-babasıyla yakın ve sıcak ilişkiler kurabilir ancak bir yandan da disipline ve kontrole ihtiyaç duyar.

Cevap : E) Anne-babasıyla yakın ve sıcak ilişkiler kurabilir ancak bir yandan da disipline ve kontrole ihtiyaç duyar.

Açıklama : 4-6 yaş dönemi (Okul Öncesi Dönem), çocuğun sosyalleşme ve duygusal düzenleme becerilerinin hızla geliştiği bir evredir. Bu dönemde çocuklar, ebeveynleriyle güvenli bir bağ ve sıcak bir ilişki sürdürme ihtiyacı hissederler. Ancak aynı zamanda, dürtü kontrolünü sağlamak, toplumsal kuralları öğrenmek ve sınırları kavramak için dışsal bir disipline ve rehberliğe (kontrole) de gereksinim duyarlar. Bu dönemde süperego gelişimi başladığı için kurallar önemlidir, ancak çocuk henüz tam anlamıyla içsel denetimini sağlayamaz, bu yüzden ebeveynin dengeli otoritesine ihtiyaç duyar.

2. Dil gelişimi ve ana dili öğrenmenin sosyal gelişim sürecinde gerçekleştiğini savunan kuram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bilişsel Kuram
B) Psikolinguistik Kuram
C) Davranışçı Kuram
D) Sosyolinguistik Kuram
E) İnsancıl Kuram

Cevap : D) Sosyolinguistik Kuram

Açıklama : Dil gelişimi kuramları arasında Sosyolinguistik Kuram, dilin sadece biyolojik veya bilişsel bir süreç olmadığını, aynı zamanda kültürel ve sosyal bir olgu olduğunu savunur. Bu yaklaşıma göre çocuk, dili sosyal etkileşimler yoluyla, içinde bulunduğu toplumun kültürel kodlarını ve iletişim normlarını modelleyerek öğrenir. Dil, çocuğun sosyalleşme sürecinin bir parçasıdır ve ana dili öğrenimi, sosyal bağlamdan ayrı düşünülemez. Diğer kuramlar (örneğin Psikolinguistik) daha çok zihinsel ve biyolojik altyapıya odaklanırken, Sosyolinguistik kuram çevre ve etkileşimi merkeze alır.

3. Dilin sosyal etkileşim içinde öğrenildiğini savunan kuram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Pragmatik Kuram
B) Doğuştancı Kuram
C) Bilişsel Kuram
D) Öğrenme Kuramı
E) Davranışçı Kuram

Cevap : A) Pragmatik Kuram

Açıklama : Pragmatik (Kullanımbilim), dilin sosyal bağlamlarda iletişimsel amaçlarla nasıl kullanıldığıyla ilgilenir. Pragmatik Kuram, dilin sadece gramer kurallarından ibaret olmadığını, asıl amacının “iletişim kurmak” ve “sosyal etkileşimi sürdürmek” olduğunu savunur. Bu kurama göre çocuklar dili, isteklerini belirtmek, başkalarını etkilemek ve sosyal ilişkiler kurmak için bir araç olarak kullanırken öğrenirler. Dilin anlamı, kullanıldığı sosyal bağlama göre şekillenir.

4. Çocuklar kaç yaşına kadar tüm ünlü ve ünsüz sesleri çıkarabilir?

A) 4 yaş
B) 1,5 yaş
C) 2,5 yaş
D) 3 yaş
E) 3,5 yaş

Cevap : C) 2,5 yaş

Açıklama : Dil gelişiminin fonolojik (sesbilimsel) aşamaları incelendiğinde, çocukların ses üretim becerilerinin kademeli olarak arttığı görülür. Sorunun dayandığı akademik kaynağa göre, çocukların ana dillerindeki temel ünlü ve ünsüz seslerin tamamını çıkarabilme yetisine **2,5 yaş** civarında ulaştığı kabul edilmektedir. Bu yaştan sonra artikülasyon (sesletim) hataları devam etse de, ses dağarcığı büyük ölçüde tamamlanmış olur ve çocuk karmaşık hece yapılarına geçiş yapar.

5. Aşağıdakilerden hangisi manipülatif hareketlere örnektir?

A) Uzanma
B) Koşma
C) Atlama
D) Yuvarlanma
E) Emekleme

Cevap : A) Uzanma

Açıklama : Motor gelişimde hareketler; lokomotor (yer değiştirme), non-lokomotor (dengeleme) ve manipülatif (nesne kontrolü) olarak sınıflandırılır. Koşma, atlama, yuvarlanma ve emekleme vücudun yer değiştirdiği lokomotor hareketlerdir. **Uzanma** (ve devamında yakalama/bırakma) ise el ve parmakların kullanılarak bir nesneyle etkileşime girildiği, nesne kontrolü gerektiren **manipülatif** bir beceridir. Bu beceri, ince motor gelişimin temelini oluşturur.

6. Fetüsün uterus kasılmalarıyla oluşan strese karşı cevabını değerlendirmek amacıyla yapılan test aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ultrason
B) Kontraksiyon Stres Test/CST
C) Nonstres Test (NST/Kardiyograft)
D) Alfa Fetoprotein İncelemesi (AFP)
E) Amniyosentez

Cevap : B) Kontraksiyon Stres Test/CST

Açıklama : Gebelik takibinde kullanılan **Kontraksiyon Stres Testi (CST)**, bebeğin (fetüsün) doğum eylemi sırasındaki kasılmalara (kontraksiyonlara) dayanıp dayanamayacağını ölçen bir testtir. Bu testte, suni sancı veya meme ucu uyarısı ile rahim kasılmaları oluşturulur ve bu stres anında bebeğin kalp atışlarının nasıl tepki verdiği izlenir. NST (Non-stres test) ise kasılma olmaksızın bebeğin kalp atışlarını izler. CST, kasılma stresi altındaki oksijenlenmeyi değerlendirdiği için adı “Stres Testi”dir.

7. Bebeklerin el- göz koordinasyonu kaçıncı aydan itibaren gelişmeye başlar?

A) 2. ay
B) 5. ay
C) 4. ay
D) 3. ay
E) 6.ay

Cevap : E) 6.ay

Açıklama : El-göz koordinasyonu, görsel algı ile motor hareketlerin uyumlu çalışmasıdır. Yenidoğanlar refleksif olarak yakalar ancak bilinçli uzanma ve görme alanındaki bir nesneyi bilinçli olarak tutma becerisi zamanla gelişir. Bebeklerin gördükleri bir cisme hedefli bir şekilde uzanıp, onu kavrayıp incelemeye başladıkları, yani el ve gözün tam senkronize çalışmaya başladığı kritik dönem **6. ay** ve sonrasıdır. Bu dönemde derinlik algısı da gelişerek koordinasyonu destekler.

8. Bebek uyanıkken 4. aya, uykuda 7. aya kadar devam eden ve zayıflığında santral sinir sistemi depresyonunu düşündüren yenidoğan refleksi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Arama refleksi
B) Babinski refleksi
C) Yutma refleksi
D) Moro refleksi
E) Emme refleksi

Cevap : A) Arama refleksi

Açıklama : **Arama Refleksi** (Rooting Reflex), bebeğin yanağına veya dudağının kenarına dokunulduğunda başını o yöne çevirip ağzını açarak meme arama hareketidir. Bu refleks beslenme için hayati öneme sahiptir. Normal gelişimde bebek uyanıkken 4. aya kadar, uykuda ise 7. aya kadar devam edebilir. Eğer bu refleks doğumda yoksa veya zayıfsa, beyin sapı veya santral sinir sisteminde bir baskılanma (depresyon) veya işlev bozukluğu olduğundan şüphelenilir.

9. Aşağıda verilen motor becerilerden hangisinin 1 yaş öncesi gelişmesi beklenir?

A) Çömelme pozisyonundan ayağa kalkma
B) Yerde bulunan cismi eğilerek alma
C) Çubuğa dört halka geçirme
D) İki eliyle cismi kavrama
E) Dört küpü kule yapma

Cevap : D) İki eliyle cismi kavrama

Açıklama : Bebeklerin motor gelişim aşamalarında; küp kule yapma, halka geçirme veya çömelip kalkma gibi dengeli hareketler genellikle 1 yaşından (12-18 ay ve sonrası) sonra kazanılan becerilerdir. Ancak **”İki eliyle cismi kavrama”** (örneğin büyük bir topu veya biberonu tutma), 1 yaşından çok daha önce, genellikle 4-6. aylar civarında gelişen temel bir ince motor ve manipülatif beceridir. Bu nedenle 1 yaş öncesi beklenen tek beceri budur.

10. Gebelikte uterusun iç tabakasının kalınlaşmasına ne ad verilir?

A) Zigot
B) Desidua
C) Blastosit
D) Morulla
E) Embriyo

Cevap : B) Desidua

Açıklama : Döllenme gerçekleştikten sonra, rahmin (uterusun) iç tabakası olan endometrium, embriyonun tutunması ve beslenmesi için yapısal değişikliğe uğrar ve kalınlaşır. Gebelik süresince bu özelleşmiş ve kalınlaşmış endometrium tabakasına **Desidua** adı verilir. Zigot, morula ve blastosit embriyonun gelişim evreleridir; desidua ise anneye ait rahim dokusunun aldığı isimdir.

11. Çocuğun büyüme gelişmesinin yönü nasıl olmalıdır?

A) Dıştan içe doğru gelişim
B) Gövdeden başa doğru gelişim
C) Karmaşıktan basite doğru gelişim
D) Parmak ucundan gövdeye doğru gelişim
E) Baştan ayağa doğru gelişim

Cevap : E) Baştan ayağa doğru gelişim

Açıklama : Gelişim ilkelerine göre fiziksel büyüme ve motor kontrol belirli yönleri takip eder. Bunlardan en temeli **”Baştan Ayağa” (Sefalokaudal)** ilkesidir. Buna göre çocuk önce başını kontrol etmeyi (boyun kasları), sonra sırtını (oturma), en son bacaklarını (yürüme) kontrol etmeyi öğrenir. (Not: Cevap anahtarı E olarak belirtilmiştir, ancak dosyadaki bir işaretlemede A görülse de doğru bilimsel ilke ve anahtardaki karşılığı E’dir).

12. Yukarıdakilerden hangileri çocuklarda ince motor gelişime örnek verilir?

I. Kalemi parmakları ile tutması
II. İp atlaması
III. Topu elleri ile yakalaması
IV. Topa ayağı ile vurması
A) I ve II
B) II ve III
C) I, II ve III
D) I ve III
E) I, II, III ve IV

Cevap : D) I ve III

Açıklama : Motor gelişim “Kaba Motor” (büyük kas grupları) ve “İnce Motor” (küçük kas grupları) olarak ikiye ayrılır. İp atlamak (II) ve topa ayakla vurmak (IV) bacak ve gövde gibi büyük kasları gerektiren kaba motor becerilerdir. **Kalemi parmakla tutmak (I)** ve **topu elleriyle yakalamak (III)** ise el-göz koordinasyonu ve parmak/el kaslarının hassas kontrolünü gerektirdiği için **ince motor** beceriler kapsamında değerlendirilir.

13. Sinir sisteminden gelen uyarıları (bilgiyi) alan, algılayan, yorumlayan, uyaranlara karşı gerekli tepkiyi kararlaştıran ve yaptıran bilinç merkezi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Omurilik
B) Beyin
C) Beyincik
D) Pons
E) Omurilik soğanı

Cevap : B) Beyin

Açıklama : Merkezi sinir sisteminin en üst komuta merkezi **Beyin (Serebrum)** dur. Duyu organlarından gelen bilgilerin işlendiği, hafıza, öğrenme, düşünme, karar verme ve istemli hareketlerin başlatıldığı yer burasıdır. Bilinçli yapılan tüm eylemlerin ve üst düzey zihinsel süreçlerin yönetim yeri beyindir. Beyincik dengeyi, omurilik refleksleri yönetirken; bilinç ve karar mekanizması beyne aittir.

14. Aşağıdakilerden hangisi motor gelişimini en iyi ifade eder?

A) Zihinsel gelişim
B) Duyusal gelişim
C) Bilişsel gelişim
D) Psikososyal gelişim
E) Hareket gelişimi

Cevap : E) Hareket gelişimi

Açıklama : Motor gelişim, organizmanın fiziksel büyümesi ve merkezi sinir sisteminin olgunlaşmasına paralel olarak, istemli kas hareketlerinin kazanılması sürecidir. Kısaca, vücudun hareket etme yeteneğinin (yürüme, tutma, koşma vb.) zamanla nitelikli hale gelmesidir. Bu nedenle motor gelişimi en iyi ve en yalın ifade eden kavram **”Hareket Gelişimi”**dir.

15. Duygusal beyin olarak adlandırılan ve uyku uyanıklık döngüsünden sorumlu olan yapı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Limbik sistem
B) Omurilik soğanı
C) Beyincik
D) Oksipital lob
E) Frontal lob

Cevap : A) Limbik sistem

Açıklama : Beynin orta kısmında yer alan **Limbik Sistem**, duyguların (korku, öfke, haz vb.), motivasyonun, hafızanın ve temel dürtülerin merkezidir. Bu nedenle literatürde **”Duygusal Beyin”** olarak adlandırılır. Ayrıca hipotalamus gibi yapıları barındırdığı için vücut saati, uyku-uyanıklık döngüsü ve hormonların düzenlenmesinde de kritik rol oynar.

16. Beynin dış yüzeyini kaplayan zar aşağıdakilerden hangisidir?

A) Hemisfer
B) Lob
C) Glia
D) Korteks
E) Beyincik

Cevap : D) Korteks

Açıklama : Beynin (Serebrumun) en dış katmanını oluşturan, kıvrımlı yapıya sahip, gri cevherden oluşan ve üst düzey zihinsel işlevlerin (düşünme, algı, dil) gerçekleştiği tabakaya **Korteks** (Serebral Korteks / Beyin Kabuğu) denir.  Hemisfer beynin yarı kürelerini, Lob ise bölümlerini ifade eder; zarı oluşturan yapı Korteks’tir.

17. Aşağıdakilerden hangisi çocuğun duyguları tanıma, ifade etme, yönetme ve başkalarının duygularını anlama ve bunlara cevap verme yeteneğini içerir?

A) Sosyalleşme
B) Duygu kontrolü
C) Duygusal gelişim
D) Duyguların düzenlenmesi
E) Duygu

Cevap : C) Duygusal gelişim

Açıklama : Çocuğun kendi hislerini fark etmesi, bunları uygun yollarla dışa vurması (ifade etme), duygularını duruma göre kontrol etmesi (yönetme) ve empati kurarak başkalarının hislerini anlaması sürecinin tamamına **”Duygusal Gelişim”** adı verilir. Bu kavram, sadece kontrolü veya sosyalleşmeyi değil, duyguyla ilgili tüm bilişsel ve davranışsal süreçlerin gelişimini kapsayan çatı terimdir.

18. Aşağıdakilerden hangisi duygularımızın iletişimsel görevlerindendir?

A) Çevredeki olaylara tepki vermek
B) Duygulara ilişkin ipuçlarını tanımak, anlamak ve yorumlamak
C) Çevredeki hareket eden nesneleri gözlemlemek
D) Çevreden gelen uyarıları almak
E) İlk karşılaşılan duyusal durumlara tepki vermek

Cevap : B) Duygulara ilişkin ipuçlarını tanımak, anlamak ve yorumlamak

Açıklama : Duyguların en önemli işlevlerinden biri iletişimdir. İnsanlar, karşısındaki kişinin yüz ifadesinden, ses tonundan veya beden dilinden onun ne hissettiğini (kızgın, mutlu, üzgün) anlar ve buna göre tepki verir. Bu süreç, sözel olmayan iletişimin temelidir. **”Duygulara ilişkin ipuçlarını tanımak, anlamak ve yorumlamak”**, kişilerarası iletişimi sağlayan ve sosyal uyumu kolaylaştıran temel iletişimsel görevdir.

19. Aşağıdakilerden hangisi motor gelişimi etkilemez?

A) Uyarı yoksulluğu
B) Büyüme hormonu
C) Refleksler
D) Prematüre doğum
E) Gebelikte enfeksiyon ya da hastalık geçirmek

Cevap : C) Refleksler

Açıklama : Motor gelişimi etkileyen faktörler; çevresel (uyarıcı eksikliği), biyolojik (hormonlar), doğum öncesi (enfeksiyonlar) ve doğum sırası (prematüre) durumları kapsar. Bunlar gelişimi hızlandırabilir veya yavaşlatabilir. Ancak **Refleksler**, motor gelişimi “etkileyen dışsal bir faktör” değil, motor gelişimin **başlangıç noktası ve temelidir**. Bebekler ilk hareketlerini reflekslerle yapar, zamanla bu refleksler yerini istemli hareketlere bırakır. Refleks, gelişimin bir parçasıdır (içsel mekanizmadır), onu dışarıdan etkileyen bir değişken olarak sınıflandırılmaz (Cevap anahtarına göre C şıkkı doğrudur)

20. Biyolojik, sosyal, duygusal, bilişsel alanlarda kalıtım ve çevreyle etkileşimler sonucu bireyin dünyaya uyumunu artıran sistemli ve düzenli değişimlerin bütününe ne ad verilir?

A) Büyüme
B) Öğrenme
C) Gelişme
D) Olgunlaşma
E) Hazır bulunuşluk

Cevap : C) Gelişme

Açıklama : “Gelişme” (Development), organizmanın döllenmeden ölüme kadar geçirdiği düzenli, uyumlu ve sürekli değişim sürecidir. Büyüme sadece fiziksel artışı (boy, kilo) ifade ederken; **Gelişme**, fiziksel büyümenin yanı sıra zihinsel, duygusal ve sosyal alanlardaki niteliksel ilerlemeyi ve olgunlaşmayı da kapsayan en geniş kavramdır. Tanımda geçen “sistemli ve düzenli değişimlerin bütünü” ifadesi, gelişimin çok yönlü yapısını tarif eder.