Türkiye’de Sporun Yönetim Yapısı 2024-2025 Vize Soruları

1. Türk Spor Teşkilatının Tarihsel Gelişimi

Türkiye’de sporun ulusal düzeyde örgütlenmesi Cumhuriyet’in ilanından hemen önce başlamıştır. Ülkemizdeki ilk resmi ve sivil spor örgütlenmesi, 1922 yılında kurulan Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakı (TİCİ)’dır. TİCİ, Türk sporunu uluslararası alanda temsil eden ilk federatif yapıydı.

Ancak 1936 yılına gelindiğinde, tek parti döneminin politikaları gereği TİCİ lağvedilmiş ve yerine doğrudan Cumhuriyet Halk Partisi himayesinde olan Türk Spor Kurumu (TSK) kurulmuştur. TSK’nın kurulmasıyla Türk sporu bağımsız ve federatif yapısından çıkartılarak tamamen parti/devlet yönetimine geçirilmiştir.

1938 yılında ise 3530 sayılı kanunla Türk Spor Kurumu kapatılarak, doğrudan devlete bağlı resmi bir kurum olan Beden Terbiyesi Genel Müdürlüğü kurulmuştur. Bu kurumun en önemli özelliği, Türk spor yönetiminde ilk defa Genel Müdürlük makamına “siyasi atama” usulüyle yönetici getirilmiş olmasıdır.

2. Günümüzde Sporun Yönetim Yapısı: GSB ve Yerel Yönetimler

Türkiye’de sporun merkezi yönetimi günümüzde Gençlik ve Spor Bakanlığı (GSB) tarafından yürütülmektedir. (2024 yılı itibariyle Bakanlık görevini Osman Aşkın Bak yürütmektedir).

GSB’nin temel görevleri; gençliğin ihtiyaçlarını araştırmak, yurt yapmak/işletmek, öğrencilere kredi ve burs vermek, spor kulüplerini ve sporcuları desteklemek ile yurt dışı teşkilatı kurmaktır. Ancak bakanlığın, “yurt dışındaki yabancı sporcuları desteklemek” veya kararname düzeyinde “Gençlik haftası etkinliklerini düzenlemek” gibi doğrudan görev tanımları bulunmaz.

GSB’nin merkez teşkilatı içinde Gençlik Hizmetleri, Spor Hizmetleri, Yatırım ve İşletmeler ile Uluslararası Organizasyonlar Genel Müdürlükleri yer alırken, Dopingle Mücadele Genel Müdürlüğü adında bir birim yoktur; bu görev bağımsız komisyonlarca yürütülür.

Yerel yönetimler bağlamında ise, spor hizmetlerinin yürütülmesi ve tesislere destek sağlanması görevleri 5393 Sayılı Belediye Kanunu ile açıkça belirlenmiştir. Belediyeler ve köyler “yerel yönetim” birimleriyken, Bakanlıklar doğrudan merkezi yönetimin temsilcisidirler. (Örneğin İ.B.B. Gençlik ve Spor Müdürlüğü bünyesinde tesis ve spor şeflikleri bulunur ancak bağımsız bir Fair-play Birimi yer almaz).

3. Olimpiyatların Tarihçesi ve Yönetimi

Tarihteki ilk Antik Olimpiyat Oyunları, MÖ 776 yılında Yunanistan’ın Olympia kentinde, baş tanrı Zeus’u anmak amacıyla düzenlenmiştir.

Antik oyunları modern çağa uyarlayarak yeniden hayata geçiren ve Modern Olimpiyatların kurucusu sayılan kişi Fransız eğitimci Baron Pierre de Coubertin’dir. Onun öncülüğünde İlk Modern Olimpiyat Oyunları 1896 yılında Atina’da yapılmıştır.

Olimpiyatların en üst düzey yönetim organı olan Uluslararası Olimpiyat Komitesi (IOC); ev sahibi şehri seçmek, IOC üyelerini atamak ve antlaşmayı onaylamak gibi yetkilere sahiptir. Ancak doping yapan sporculara ceza vermek IOC’nin doğrudan yetkisinde değildir; bu işlem WADA ve ilgili federasyonların kurallarına göre yürütülür.

4. Türk Anayasasında Gençlik ve Spor

1982 Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, gençliği ve sporu doğrudan güvence altına almıştır.
• 58. Madde: Devletin, gençleri alkol düşkünlüğünden, uyuşturucu maddelerden, suçluluk, kumar ve benzeri kötü alışkanlıklardan korumakla yükümlü olduğunu belirtir.
• 59. Madde: Sporun temel bir hak olduğunu, devletin vatandaşların beden ve ruh sağlığını geliştirecek tedbirleri alması ve başarılı sporcuyu koruması gerektiğini hükme bağlar.

1. Aşağıdakilerden hangisi Gençlik ve Spor Bakanlığının görev ve yetkileri arasında yer almaz?

A) Gençliğin ihtiyaçları ile gençliğe sunulan hizmet ve imkânlar konusunda inceleme ve araştırmalar yapmak ve öneriler geliştirmek, gençlik alanında bilgilendirme, rehberlik ve danışmanlık yapmak
B) Gençlik ve spor kulüpleri ile başarılı sporcuları ve çalıştırıcıları desteklemek
C) Yurt yapmak, yaptırmak, işletmek, işlettirmek, desteklemek ve yurt hizmetlerine ilişkin usul ve esasları belirlemek
D) Öğrencilere verilecek öğrenim kredisi, burs ve diğer yardımlara ilişkin hizmetleri yürütmek ve bunlara dair usul ve esasları belirlemek
E) Yurt dışındaki yabancı sporcuları desteklemek

Cevap: E) Yurt dışındaki yabancı sporcuları desteklemek

Açıklama: Gençlik ve Spor Bakanlığının (GSB) temel kuruluş amacı; Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan gençlerin gelişimini sağlamak, Türk sporunu ve sporcularını desteklemek, yurt ve kredi/burs hizmetlerini yürütmektir. Bakanlığın görev tanımları arasında “yurt dışındaki yabancı (başka ülke vatandaşı) sporcuları desteklemek” gibi uluslararası bir yükümlülük bulunmamaktadır.

2. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’deki ilk spor örgütlenmesidir?

A) Spor Bakanlığı
B) Beden Terbiyesi Genel Müdürlüğü
C) Spor Genel Müdürlüğü
D) Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakı
E) Türk Spor Kurumu

Cevap: D) Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakı

Açıklama: Türkiye’nin ilk resmi ve ulusal düzeydeki spor örgütü 1922 yılında kurulan “Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakı” (TİCİ)’dır. Sivil ve demokratik bir inisiyatif olarak kurulan bu örgüt, Türk sporunun federatif bir yapıya kavuşmasını ve uluslararası alanda temsil edilmesini sağlayan ilk kurumdur.

3. Aşağıdaki örgütlenmelerin hangisinin döneminde Türk sporu federatif bir yapıdan çıkartılıp tamamen devlet yönetimine geçirilmiştir?

A) Beden Terbiyesi Genel Müdürlüğü
B) Türk Spor Kurumu
C) Spor Bakanlığı
D) Spor Müdürlüğü
E) Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakı

Cevap: B) Türk Spor Kurumu

Açıklama: 1922’de kurulan sivil TİCİ’nin ardından, 1936 yılında Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) himayesinde “Türk Spor Kurumu” (TSK) kurulmuştur. Bu kurumun kurulmasıyla Türk sporu ilk kez bağımsız (federatif/sivil) yapısından kopartılarak tamamen yarı resmi/devlet-parti güdümünde bir yapıya (tek parti dönemi uygulamaları gereği) dönüştürülmüştür.

4. Belediyelerde sporla ilgili görev ve sorumluluklar hangi kanunda açıkça belirtilmiştir?

A) 5397 Sayılı Kanun
B) 5394 Sayılı Kanun
C) 5393 Sayılı Kanun
D) 5396 Sayılı Kanun
E) 5395 Sayılı Kanun

Cevap: C) 5393 Sayılı Kanun

Açıklama: Türkiye’de belediyelerin görev, yetki, teşkilat ve sorumluluklarını (gençlik ve spor hizmetleri, amatör spor kulüplerine destek, tesis yapımı dahil) düzenleyen temel yasa “5393 sayılı Belediye Kanunu”dur.

5. Modern Olimpiyat Oyunlarının kurucusu kimdir?

A) Juan Antonio Samaranch
B) Jacques Rogge
C) Baron Pierre de Coubertin
D) Demetrius Vikelas
E) Lord Killanin

Cevap: C) Baron Pierre de Coubertin

Açıklama: Antik Yunan’da yapılan olimpiyatları modern çağa uyarlayarak yeniden hayata geçiren, Uluslararası Olimpiyat Komitesi’nin (IOC) kurulmasına öncülük eden ve modern olimpiyatların “babası” sayılan Fransız eğitimci ve tarihçi Baron Pierre de Coubertin’dir.

6. Aşağıdakilerden hangisi ilk defa siyasi atama usulüyle yönetim yapısı oluşturan kurumdur?

A) Spor Bakanlığı
B) Beden Terbiyesi Genel Müdürlüğü
C) Türk Spor Kurumu
D) Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakı
E) Milli Eğitim ve Spor Bakanlığı

Cevap: B) Beden Terbiyesi Genel Müdürlüğü

Açıklama: 1938 yılında çıkarılan 3530 sayılı yasayla Türk Spor Kurumu lağvedilmiş ve yerine doğrudan devlete bağlı “Beden Terbiyesi Genel Müdürlüğü” (BTGM) kurulmuştur. Bu kurumun başına bir Genel Müdür atanmış ve böylece Türk spor yönetiminde ilk kez doğrudan devletin memuru olan, “siyasi atama” usulüyle göreve gelen bir devlet teşkilatı dönemi başlamıştır.

7. Modern Olimpiyat Oyunları ilk olarak hangi tarihte yapılmıştır?

A) 1890
B) 1896
C) 1898
D) 1894
E) 1892

Cevap: B) 1896

Açıklama: Baron Pierre de Coubertin’in çabalarıyla hayata geçirilen ilk Modern Olimpiyat Oyunları, antik olimpiyatların doğduğu topraklara saygı amacıyla 1896 yılında Yunanistan’ın başkenti Atina’da düzenlenmiştir.

8. Antik Olimpiyat Oyunları hangi Yunan Tanrısını anmak için yapılırdı?

A) Demeter
B) Hephaistos
C) Zeus
D) Ares
E) Poseidon

Cevap: C) Zeus

Açıklama: Antik Yunan’da olimpiyat oyunları, sadece bir spor müsabakası değil, aynı zamanda büyük bir dini ritüeldi. Bu oyunlar, Yunan panteonunun baş tanrısı olan, göklerin ve şimşeklerin hakimi Zeus’u onurlandırmak ve anmak amacıyla Olympia (Olimpiya) kentinde düzenlenirdi.

9. Sporun temel bir hak olduğu Anayasa’nın kaçıncı maddesinde belirtilmiştir?

A) 57. Madde
B) 58. Madde
C) 60. Madde
D) 61. Madde
E) 59. Madde

Cevap: E) 59. Madde

Açıklama: 1982 Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 59. Maddesi “Sporun geliştirilmesi” başlığını taşır. Bu maddede “Devlet, her yaştaki Türk vatandaşlarının beden ve ruh sağlığını geliştirecek tedbirleri alır, sporun kitlelere yayılmasını teşvik eder. Devlet başarılı sporcuyu korur.” ibaresi yer alır ve sporu anayasal güvence altına alır.

10. “Devlet, gençleri alkol düşkünlüğünden, uyuşturucu maddelerden, suçluluk, kumar ve benzeri kötü alışkanlıklardan ve cehaletten korumak için gerekli tedbirleri alır.” ifadesi Anayasa’nın kaçıncı maddesinde belirtilmiştir?

A) 59. Madde
B) 60. Madde
C) 58. Madde
D) 57. Madde
E) 61. Madde

Cevap: C) 58. Madde

Açıklama: 1982 Anayasası’nın 58. Maddesi “Gençliğin korunması” başlığını taşır. Bu madde, devletin gençleri her türlü zararlı alışkanlıktan (uyuşturucu, alkol, kumar vb.) korumakla yükümlü olduğunu açıkça hükme bağlamıştır.

11. Aşağıdakilerden hangisi Uluslararası Olimpiyat Komitesi Kurulunun yetkileri arasında yer almamaktadır?

A) IOC’nin denetçilerini atamak.
B) Olimpik Antlaşmayı onaylamak ya da değiştirmek.
C) IOC üyelerini, Onursal Başkanı, onursal üyeleri ve onur üyelerini seçmek.
D) Doping yapan sporculara ceza vermek.
E) Olimpiyat Oyunlarının ev sahibi olacak şehri seçmek.

Cevap: D) Doping yapan sporculara ceza vermek.

Açıklama: Uluslararası Olimpiyat Komitesi (IOC) Olimpiyat oyunlarının en üst idari organıdır; ev sahibi şehri seçer, antlaşmayı değiştirir, üyeleri atar. Ancak “Doping yapan sporculara doğrudan ceza vermek” (hak mahrumiyeti, men cezası vb.) IOC’nin değil, bağımsız bir kuruluş olan Dünya Anti-Doping Ajansı’nın (WADA) belirlediği kurallar çerçevesinde, sporcunun bağlı bulunduğu Uluslararası Federasyonun (IF) veya Uluslararası Spor Tahkim Mahkemesi’nin (CAS) görevidir. (IOC sadece olimpiyat madalyasını geri alabilir, genel men cezası veremez).

12. Aşağıdakilerden hangisi Cumhurbaşkanlığı 1 nolu Kararnamesinin 184. Maddesine göre Gençlik ve Spor Bakanlığının görev ve yetkilerinden biri değildir?

A) Gençlik çalışma ve projelerine ilişkin usul ve esasları belirlemek
B) Yurt yapmak, yaptırmak, işletmek, işlettirmek, desteklemek ve yurt hizmetlerine ilişkin usul ve esasları belirlemek
C) Gençlik ve spor kulüpleri ile başarılı sporcuları ve çalıştırıcıları desteklemek
D) Gençlik çalışma ve projeleri yapmak, bu çalışma ve projeleri desteklemek
E) Gençlik haftası etkinliklerini düzenlemek

Cevap: E) Gençlik haftası etkinliklerini düzenlemek

Açıklama: 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 184. maddesinde GSB’nin genel vizyonu, projeleri, yurtları, kulüpleri ve sporcuları destekleme esasları yazar. “Gençlik haftası etkinliklerini düzenlemek” gibi çok spesifik ve uygulamaya dönük dar bir faaliyet, anayasal/kararname düzeyindeki genel görev tanımı maddesinde doğrudan ismen yer almaz; bu daha çok bakanlığın alt birimlerinin operasyonel işlerinden biridir.

13. 2024 yılı itibariyle halen görevde olan spor bakanımız kimdir?

A) Mehmet Kasapoğlu
B) Murat Kurum
C) Derya Yanık
D) Fatih Dönmez
E) Osman Aşkın Bak

Cevap: E) Osman Aşkın Bak

Açıklama: 2023 yılında kurulan Cumhurbaşkanlığı Kabinesi’nde (ve 2024 yılı itibariyle) Türkiye Cumhuriyeti Gençlik ve Spor Bakanı görevini Osman Aşkın Bak yürütmektedir.

14. Aşağıdaki yönetim yapılarından hangisinin yurt dışı teşkilatı kurmaya yetkisi vardır?

A) Spor Hizmetleri Genel Müdürlüğü
B) Türkiye Milli Olimpiyat Komitesi
C) Spor Federasyonları
D) Gençlik ve Spor Bakanlığı
E) Gençlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü

Cevap: D) Gençlik ve Spor Bakanlığı

Açıklama: Türkiye Cumhuriyeti devlet teşkilatlanması yapısında, büyükelçilikler veya konsolosluklar bünyesinde ataşelik/müşavirlik düzeyinde “yurtdışı teşkilatı” kurma yetkisi Genel Müdürlüklerin (Spor Hizmetleri, Gençlik Hizmetleri vb.) veya Federasyonların değil, doğrudan en üst icracı merci olan Bakanlıkların (Gençlik ve Spor Bakanlığı) yetkisindedir.

15. Aşağıdakilerden hangisinde Beden Terbiyesi Genel Müdürlüğünün kuruluş tarihi doğru verilmiştir?

A) 1940
B) 1938
C) 1930
D) 1932
E) 1936

Cevap: B) 1938

Açıklama: Türk Spor Kurumu’nun (1936) devletçi yapısının ardından, sporun tamamen bir devlet politikası ve resmi bir kurum bünyesinde yönetilmesi kararıyla 3530 sayılı kanun ile “Beden Terbiyesi Genel Müdürlüğü” 1938 yılında kurulmuştur.

16. Aşağıdaki birimlerden hangisi İ.B.B. Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü’nün birimleri arasında yer almamaktadır?

A) Fair-play Birimi
B) Gençlik Hizmetleri Şefliği
C) Spor Hizmetleri Şefliği
D) Okul Spor Salonları Şefliği
E) Spor Tesisleri İşletmeciliği Şefliği

Cevap: A) Fair-play Birimi

Açıklama: İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) Gençlik ve Spor Şube Müdürlüğü’nün (veya ilgili daire başkanlığının) organizasyon şemasında operasyonel hizmetleri yürütmek üzere Gençlik, Spor Hizmetleri, Okul Salonları ve Tesis İşletmeciliği gibi somut fiziki şeflikler bulunur. “Fair-play Birimi” adlı resmi ve bağımsız bir idari şeflik/birim bulunmamaktadır (Fair-play daha çok TMOK’un -Türkiye Milli Olimpiyat Komitesi- komisyonları arasında yer alır).

17. Aşağıdakilerden hangisi Gençlik ve Spor Bakanlığının merkez teşkilat birimlerinden biri değildir?

A) Gençlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü
B) Uluslararası Organizasyonlar ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü
C) Spor Hizmetleri Genel Müdürlüğü
D) Dopingle Mücadele Genel Müdürlüğü
E) Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğü

Cevap: D) Dopingle Mücadele Genel Müdürlüğü

Açıklama: Gençlik ve Spor Bakanlığı’nın (GSB) güncel merkez teşkilatı yapısında Gençlik Hizmetleri, Spor Hizmetleri, Yatırım İşletmeler, Kredi Yurtlar, Uluslararası Organizasyonlar gibi Genel Müdürlükler vardır. Ancak dopingle mücadele işleri Bakanlığa bağlı bir Genel Müdürlük tarafından değil, bağımsız ve özel bir yapı olan Türkiye Dopingle Mücadele Komisyonu (TDMK) tarafından yürütülmektedir.

18. Antik Olimpiyat Oyunları hangi tarihte başlamıştır?

A) MÖ 776
B) MÖ 823
C) MÖ 605
D) MÖ 654
E) MÖ 760

Cevap: A) MÖ 776

Açıklama: Tarihsel kayıtlara ve yazılı belgelere dayanan bilgilere göre, ilk Antik Olimpiyat Oyunları (Zeus onuruna yapılan şenlikler) Yunanistan’ın Olympia bölgesinde Milattan Önce (M.Ö.) 776 yılında başlamıştır. Bu tarih aynı zamanda antik Yunan takviminin de başlangıcı (olimpiyat dönemi) kabul edilir.

19. Türk Spor Kurumu hangi tarihte kurulmuştur?

A) 1936
B) 1945
C) 1940
D) 1925
E) 1928

Cevap: A) 1936

Açıklama: Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakı’nın (TİCİ) sivil yapısının sonlandırılarak sporun parti-devlet himayesine alındığı ve başına Cumhuriyet Halk Partisi genel sekreterinin getirildiği “Türk Spor Kurumu” (TSK) 1936 yılında kurulmuştur (Ancak ömrü kısa olmuş, 1938’de BTGM’ye devredilmiştir).

20. Aşağıdakilerinden hangisi Türkiye’deki yerel yönetim birimlerinden biri değildir?

A) Bakanlıklar
B) Belediyeler
C) Köyler
D) Büyükşehir Belediyeleri
E) İl Özel İdareleri

Cevap: A) Bakanlıklar

Açıklama: Türkiye Cumhuriyeti idari teşkilatında idare; “Merkezi Yönetim” (Başkent ve Taşra teşkilatı) ve “Yerel Yönetimler” (Mahalli İdareler) olarak ikiye ayrılır. Belediyeler, Büyükşehir Belediyeleri, İl Özel İdareleri ve Köyler, seçimle işbaşına gelen karar organlarına sahip “Yerel Yönetim” birimleridir. Ancak Bakanlıklar (Örn: Gençlik ve Spor Bakanlığı) doğrudan Başkent teşkilatını, yani “Merkezi Yönetimi” temsil ederler.