İLT107U İletişim Bilgisi Ünite -1

Giriş: İletişim Nedir ve Ne Değildir?

İletişim, genellikle basit bir bilgi alışverişi olarak düşünülse de, aslında çok daha derin ve karmaşık bir süreçtir. Sadece ne söylediğimiz değil, onu nasıl söylediğimiz, nerede söylediğimiz ve kime söylediğimiz, anlamın kendisini oluşturur. İletişim, en temel tanımıyla, içinde yeşerdiği kültürel bağlamın devamlılığını sağlayan metinlerin aktarımıdır. Bu tanım, iletişimin sadece bireyler arasında anlık bir etkileşim olmadığını, aynı zamanda bir toplumun değerlerini, normlarını ve kimliğini nesilden nesile taşıyan temel bir mekanizma olduğunu vurgular. İletişimin gerçekleşebilmesi için, üzerinde uzlaşılmış değerleri kullanması ve bu değerleri yeniden üretmesi gereken temel yapıya kültürel bağlam adı verilir. Bu bağlam olmadan, gönderilen mesajların ortak bir zeminde anlaşılması mümkün olmaz.

İletişimin Temel Yapı Taşları

Her iletişim süreci, belirli temel ögelerin bir araya gelmesiyle oluşur. Bu ögeleri anlamak, iletişimdeki olası kopuklukları ve başarıları analiz etmemizi sağlar.

• İleti (Mesaj): İletişimin özünü oluşturan içeriktir. Herhangi birisiyle iletişim kurma niyetinde olan bir kişinin tasarılarının, düşüncelerinin ya da duygularının sözlü ya da sözsüz biçimine ileti ya da mesaj denir. Bu, bir gülümseme, bir e-posta veya bir konuşma olabilir.
• Kod: Mesajın alıcı tarafından anlaşılabilmesi için ortak bir dil veya sembol sistemine dönüştürülmesi gerekir. “Belirli bir zaman ve mekânda aynı kültürün üyeleri tarafından kabul görmüş ve paylaşılan anlam sistemi” olarak tanımlanan bu yapıya kod denir. Dil, trafik işaretleri veya emojiler birer kod sistemidir.
• Gürültü: Mesajın kaynaktan alıcıya doğru bir şekilde ulaşmasını engelleyen her türlü faktördür. “Kodlama ve kodaçımı sürecinde ileti ya da mesajın anlaşılırlığını herhangi bir biçimde engel olan her şey” gürültü olarak tanımlanır. Bu, sadece fiziksel bir ses olmak zorunda değildir; önyargılar, kültürel farklılıklar veya dikkatsizlik de birer gürültü kaynağıdır.

İletişime İki Farklı Bakış Açısı: Süreç ve Anlam Üretimi

İletişim bilimi, bu karmaşık olguyu açıklamak için temelde iki farklı model sunar. Bu modeller, iletişimin amacına ve işleyişine farklı açılardan bakar.

Birincisi, iletişimi doğrusal bir akış olarak gören yaklaşımdır. Eğer etkili bir iletişim amaçlanıyor ve alıcı üzerinde istenilen duygu, düşünce veya davranış değişikliği hedefleniyorsa, burada süreç olarak iletişim modelinden söz edilir. Bu model, kaynağın bir mesajı bir kanal aracılığıyla alıcıya gönderdiği ve bir etki yaratmayı amaçladığı, daha çok propaganda ve reklamcılık gibi alanlarda kullanılan bir modeldir.

İkinci yaklaşım ise çok daha dinamiktir. Eğer iletiler ya da mesajlar birer “metin” olarak değerlendiriliyor ve bu metinlerin insanlarla nasıl etkileşime girerek anlam yarattığı üzerinde duruluyorsa, burada anlamların üretimi ve değişimi olarak iletişim modelinden bahsedilir. Bu modelde alıcı, pasif bir hedef değil, mesajı kendi deneyimleri ve kültürel birikimiyle yorumlayan aktif bir katılımcıdır.

Mesajın Yolculuğu: Araçlar ve Yorumlama Biçimleri

Mesajlar, çeşitli araçlar veya kanallar aracılığıyla alıcıya ulaşır. Bu araçlar, mesajın doğasını ve etki alanını belirler. İletişimde kullanılan araçlar temelde temsili ve mekanik olarak ikiye ayrılır. Gerçekliğin bir kaydını veya kopyasını oluşturan, ondan bağımsız olarak var olabilen iletişim araçlarına temsili araç denir; fotoğraf bu türden bir temsili araçtır. Televizyon gibi, teknolojiyi kullanarak mesajları ileten kanallar ise mekanik araçlar olarak sınıflandırılır.

Mesaj alıcıya ulaştığında ise “kodaçımı” yani yorumlama süreci başlar. Bu süreç her zaman kaynağın niyet ettiği şekilde işlemez. Örneğin, kaynaktan gelen mesaja alıcının ürettiği cevaplardan biri olan müzakereci okuma, alıcının mesajın ana fikrini kabul etmekle birlikte, kendi sosyal konumu ve deneyimlerine göre bu anlamı kısmen değiştirerek kendine uyarlamasıdır. Bu, alıcının mesajı ne tamamen kabul ettiğini ne de tamamen reddettiğini gösterir.

1 İletişimin gerçekleşebilmesi için, üzerinde uzlaşılmış değerleri kullanması ve yeniden üretmesi gereken kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A. İleti ya da mesaj
B. Geri besleme
C. Kültürel bağlam
D. Eş zamanlılık
E. Gürültü

Cevap : C. Kültürel bağlam

Açıklama : Kültürel bağlam, iletişimi çevreleyen ve anlamların üretilip yorumlandığı toplumsal çerçevedir. İletişim, ancak paylaşılan ortak kültürel kodlar, değerler ve normlar aracılığıyla mümkün olur. Bu nedenle iletişim, mevcut kültürel bağlamı hem kullanır hem de onu yeniden üreterek devamlılığını sağlar.

2 Etkili bir iletişim amaçlanıyor ve alıcı, hedef kişi ya da kitle üzerinde istenilen duygu, düşünce, davranış, tutum ve alışkanlık değişikliği isteniyorsa, burada hangi iletişimden söz edilir?

A. Kültürel iletişim
B. Süreç olarak iletişim
C. Anlamların üretimi ve değişimi olarak iletişim
D. Eş zamanlı iletişim
E. Bireylerarası iletişim

Cevap : B. Süreç olarak iletişim

Açıklama : İletişimin “süreç olarak” ele alınması, onun bir başlangıcı, gelişimi ve sonucu olan, genellikle kaynağın alıcı üzerinde belirli bir etki (düşünce, tutum, davranış değişikliği vb.) yaratmayı amaçladığı bir akış olduğunu vurgular. Bu model, iletişimin doğrusal ve hedef odaklı yönüne odaklanır.

3 Kodun tanımı aşağıdakilerden hangisidir?

A. Belirli bir zaman ve mekânda aynı kültürün üyeleri tarafından kabul görmüş ve aylaşılan anlam sistemidir.
B. Sembollerin aktarıldığı fiziksel nesnelerdir.
C. Kodlama ve kodaçımı sürecinde ileti ya da mesajın anlaşılırlığını herhangi bir biçimde engel olan her şeydir.
D. İleti ya da mesaj olarak kodlanan metnin, olduğu gibi kabul edilmemesidir.
E. Alıcının kaynaktan gelen iletiye cevabı olarak tanımlanabilir.

Cevap : A. Belirli bir zaman ve mekânda aynı kültürün üyeleri tarafından kabul görmüş ve aylaşılan anlam sistemidir.

Açıklama : Kod, bir mesajı oluşturan işaretlerin (harfler, kelimeler, semboller vb.) organize edildiği bir kurallar ve anlamlar sistemidir. Bu sistem, aynı kültürel çevreye ait insanlar tarafından ortaklaşa kabul edilir ve anlaşılır, böylece anlam aktarımı mümkün olur. Dil, en yaygın kod sistemidir.

4 Herhangi birisiyle iletişim kurma niyetinde olan bir kişinin tasarılarının, düşüncelerinin ya da duygularının sözlü ya da sözsüz biçimine ne ad verilir?

A. Gürültü
B. Kodlama
C. Müzakereci okuma
D. İleti ya da mesaj
E. Geri besleme

Cevap : D. İleti ya da mesaj

Açıklama : İleti (mesaj), iletişim sürecinde kaynağın alıcıya göndermek istediği duygu, düşünce veya bilginin kodlanmış halidir. Bu, konuşulan sözcükler, yazılan metinler, yapılan jestler veya kullanılan görseller gibi çeşitli formlarda olabilir.

5 Gürültünün tanımı aşağıdakilerden hangisidir?

A. Alıcının kaynaktan gelen iletiye cevabıdır.
B. Duygu, düşünce, tasarı ya da hayallerin ileti ya da mesaj haline getirilmesidir.
C. İletiyi sembole dönüştüren teknik ve fiziki nesnelerdir.
D. Kaynak ile alıcı arasında eş zamanlı ya da değil, bir bilgi aktarım sürecidir.
E. Kodlama ve kodaçımı sürecinde ileti ya da mesajın anlaşılırlığını herhangi bir biçimde engel olan her şeydir.

Cevap : E. Kodlama ve kodaçımı sürecinde ileti ya da mesajın anlaşılırlığını herhangi bir biçimde engel olan her şeydir.

Açıklama : İletişim modelinde gürültü, mesajın kaynaktan alıcıya doğru ve eksiksiz bir şekilde ulaşmasını engelleyen her türlü faktördür. Bu, fiziksel (yüksek ses, bozuk hat), psikolojik (önyargılar, dikkatsizlik) veya anlamsal (kelimelerin yanlış anlaşılması) olabilir.

6 Aşağıdakilerden hangisi temsili bir araçtır?

A. Ses
B. Beden dili
C. Fotoğraf
D. Telefon
E. Radyo

Cevap : C. Fotoğraf

Açıklama : Temsili araçlar, gerçekliğin bir kaydını veya kopyasını oluşturan, ondan bağımsız olarak var olabilen iletişim araçlarıdır. Fotoğraf, bir anı veya nesneyi “temsil eder” ve onu yaratan kişiden bağımsız olarak bir metin oluşturur. Resim, kitap, heykel de bu kategoriye girer.

7 Aşağıdakilerden hangisi mekanik bir araçtır?

A. Televizyon
B. Resim
C. Roman
D. İnsan
E. Sözcükler

Cevap : A. Televizyon

Açıklama : Mekanik araçlar, teknolojiyi kullanarak mesajları ileten kanallardır. Televizyon, radyo, telefon gibi araçlar, mesajların zaman ve mekân engellerini aşarak geniş kitlelere veya uzak noktalara ulaştırılmasını sağlar. Bu araçlar, iletiyi taşımak için bir teknolojiye (mekaniğe) bağımlıdır.

8 İletiler ya da mesajlar; yani ileti ve mesaj olarak kodlanmış ürünler, bir metin olarak değerlendiriliyor ve bu metinlerin insanlarla nasıl etkileştiği üzerinden duruluyorsa, hangi iletişim türünden söz edilir?

A. Bireylerarası iletişim
B. Sözlü iletişim
C. Sözsüz iletişim
D. Anlamların üretimi ve değişimi olarak iletişim
E. Süreç olarak iletişim

Cevap : D. Anlamların üretimi ve değişimi olarak iletişim

Açıklama : Bu yaklaşım, iletişimi basit bir bilgi aktarımı (süreç) olarak görmekten öte, insanların mesajlar (metinler) aracılığıyla nasıl anlam yarattıklarını ve bu anlamları nasıl paylaşıp müzakere ettiklerini inceler. Odak noktası, mesajın kendisinden ziyade, mesaj ile alıcı arasındaki etkileşim ve anlamlandırma sürecidir.

9 Aşağıdakilerden hangisi kaynaktan gelen, kaynak tarafından kodlanan ve alıcıda, hedef kişide ya da kitlede istenilen doğrultuda bir duygu, düşünce, davranış, tutum ve alışkanlık değişikliği meydana getirmesi amaçlanan iletiye ya da mesaja alıcı, hedef kişi ya da kitlenin ürettiği cevaplardan biridir?

A. Kodlama
B. Müzakereci okuma
C. Sunumsal okuma
D. Temsili okuma
E. Eş zamanlı okuma

Cevap : B. Müzakereci okuma

Açıklama : Stuart Hall’un kodlama/kodaçımı modeline göre “müzakereci okuma”, alıcının, kaynağın gönderdiği baskın anlamı genel olarak kabul etmekle birlikte, kendi sosyal konumu ve deneyimleri doğrultusunda bu anlamda küçük değişiklikler veya istisnalar yaparak onu kendine uyarlamasıdır. Alıcı, mesajı ne tamamen kabul ne de tamamen reddeder.

10 Aşağıdakilerden hangisi iletişimin tanımlarından biridir?

A. Dilin kullanımının olmazsa olmaz olduğu bir etkinliktir.
B. Sadece bireylerarası ve eş zamanlı gerçekleşen bir etkinliktir.
C. İçinde yeşerdiği kültürel bağlamın devamlılığını sağlayan metinlerin aktarımıdır.
D. Yeni medya araçları ile mümkün olan bir haberleşme biçimidir.
E. Haber metinlerine verilen

Cevap : C. İçinde yeşerdiği kültürel bağlamın devamlılığını sağlayan metinlerin aktarımıdır.

Açıklama : Bu tanım, iletişimin toplumsal ve kültürel işlevini vurgular. İletişim sadece bireyler arasında bilgi alışverişi değil, aynı zamanda toplumun kültürel değerlerini, inançlarını ve geleneklerini taşıyan metinlerin (hikayeler, ritüeller, medya içerikleri vb.) aktarılarak toplumsal devamlılığı sağlayan temel bir süreçtir.