Tarih Felsefesi Ünite -5

Giriş: Yöntem Sorununun Önemi

Tarih yazımında yöntem sorunu, tarihçiliğin bilimselleşme sürecinde önemli bir yer tutar. Bilimsel yöntemler, tarihsel olayların tarafsız, sistematik ve eleştirel bir şekilde ele alınmasını sağlar. Bilimsel yöntemlerin kullanılmadığı dönemlerde tarih yazımı, gelenekler, sezgiler veya dini inançlar doğrultusunda şekillenirken, modern dönemde bu anlayış yerini deneysel ve eleştirel yöntemlere bırakmıştır.

Deney ve Eleştirinin Rolü

Bilimlerin en temel güvenilirlik kaynağı, deney ve gözlem yoluyla doğrulanabilmesidir. Deneyler, teorilerin gerçeği ne kadar yansıttığını test ederken, eleştiri bu sürecin doğruluğunu artırır. Karl Popper’in bilim felsefesine göre, bilim, sorun çözme süreci olarak ele alınmalıdır. Bilimsel yöntem, karşılaşılan sorunları çözmeye ve doğru bilgiye ulaşmaya yardımcı olur. Bu süreçte eleştiri, bilginin sağlamlaştırılmasına hizmet eder; mevcut teorilerin tutarsızlıklarını ortaya koyarak yeni bilgi üretilmesini sağlar .

Tarihin Bilimselleşmesi ve Yöntemin Etkisi

Tarihsel olayların bilimsel yöntemlerle incelenmesi, tarihin bir bilim dalı olarak kabul edilmesini sağlamıştır. Özellikle 19. yüzyılın sonlarına doğru, tarih yazımı disiplinli bir çalışma alanı haline gelmiş ve nesnel bilgiye ulaşmak için bilimsel yöntemler kullanılmaya başlanmıştır. Popper’in “sorun çözme alanı” olarak tanımladığı bilimsel yöntem, tarih yazımında da uygulanmış ve bu yaklaşım tarihin daha güvenilir bir bilgi kaynağı olmasını sağlamıştır .

Bilginin Güvenilirliği ve Öznellik Sorunu

Bilimsel bir çalışmanın güvenilirliği, yalnızca kullanılan yöntemlerle değil, aynı zamanda öznellikten arındırılmış olmasıyla da ölçülür. Tarih yazımında, olayların kişisel görüşler doğrultusunda değil, nesnel bir bakış açısıyla ele alınması önemlidir. Öznellik, olayların çarpıtılmasına neden olabilirken, bilimsel yöntemler bu öznelliği minimize etmeyi hedefler. Bu anlamda, eleştirel düşünme ve karşılaştırma yöntemleri, tarihsel olayların daha tarafsız bir şekilde değerlendirilmesine katkıda bulunur .

Eleştirinin Bilgi Üretimindeki Rolü

Eleştiri, bilginin güvenilirliğini artırmada önemli bir araçtır. Bir düşünce ya da teorinin eleştirilmesi, mevcut bilgilerin yeniden gözden geçirilmesine ve yanlışların düzeltilmesine olanak tanır. Eleştirilen kişi, bu süreçte kendi düşüncelerini geliştirir ve bilgi birikimi genişler. Bu durum, bilimsel araştırmalarda bilgi üretiminin temel bir parçası haline gelir. Özellikle tarih yazımında, eleştiri yoluyla olayların farklı açılardan değerlendirilmesi, olayların doğru anlaşılmasına katkıda bulunur .

Zaman ve Tutarlılık

Zaman bilinci, tarih yazımında olayların zamansal bir sıraya oturtulmasında büyük rol oynar. Tarihsel olayların neden-sonuç ilişkileri, zamanın üç boyutu (geçmiş, şimdi ve gelecek) dikkate alınarak analiz edilmelidir. Tutarlı düşünme ve zaman bilinci, tarih yazımının nesnel ve mantıklı bir yapıya sahip olmasını sağlar. Bu da olayların derinlemesine anlaşılmasını mümkün kılar .

Sonuç: Bilimsel Yöntemin Tarih Yazımına Katkısı

Yöntem sorunu, tarih yazımında bilimsel yöntemin uygulanmasıyla aşılabilir. Bilimsel yöntemler, tarihsel olayların tarafsız ve nesnel bir şekilde ele alınmasını sağlarken, eleştiri ve deneysel doğrulama süreçleri bilginin güvenilirliğini artırır. Tarih yazımında eleştirel düşünce, karşılaştırma ve öznellikten arındırma gibi yaklaşımlar, tarihin bir bilim dalı olarak kabul edilmesine katkıda bulunur. Bu süreç, tarihçiliğin güvenilir bir bilgi kaynağı olarak gelişmesine olanak tanımıştır.

Kaynaklar

AUZEF, “Tarih Felsefesi – Yöntem Sorunu”.

1. Bilimlere en üstün güvenilirliği kazandıran özellik aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bilgi türünün eskiliği
B) Dini özellikler göstermesi
C) Kültür hakkında olmaları
D) Doğa araştırmaları yapmaları
E) Deneyle denetlenebilirlik

Cevap : E) Deneyle denetlenebilirlik

Açıklama : Bilimlerin güvenilirliği, deney ve gözlem yoluyla elde edilen sonuçların doğrulanabilir olmasıyla sağlanır. Deneysel yöntemler, bilimsel bilginin temeli kabul edilir.

2. Bilginin oluşturulmasında eleştiri nasıl bir rol oynamaktadır?

A) Araştırmalardaki rekabeti artırmaktadır
B) Felsefi gerekliliği yerine getirmektedir
C) Araştırmacıları huzursuz etmektedir
D) Tutarsızlıkları tespit ederek bilginin güvenilirliğini artırmaktadır
E) Bilginin reddedilmesini sağlamaktadır

Cevap : D) Tutarsızlıkları tespit ederek bilginin güvenilirliğini artırmaktadır

Açıklama : Eleştiri, mevcut bilgi birikiminde bulunan tutarsızlıkları ortaya çıkararak bilginin doğruluğunu artırır ve bilimsel yöntemin gelişmesine katkıda bulunur.

3. Bilimselliğin zayıf olduğu dönemlerde bilginin güvenilirliği hangi unsurla açıklanırdı?

A) Zanaat
B) Din
C) Tarih
D) Gelenek
E) Sezgi

Cevap : D) Gelenek

Açıklama : Bilimsel yöntemlerin henüz gelişmediği dönemlerde, bilgi gelenekler yoluyla aktarılır ve güvenilirlik bu geleneklerin otoritesiyle sağlanırdı.

4. Popper’e göre bilim nedir?

A) Sorun çözme alanıdır
B) Oyun sahasıdır
C) Entelektüel merakların giderilmesidir
D) Konular hakkında yap-boz alanıdır
E) Araştırmanın araştırılmasıdır

Cevap : A) Sorun çözme alanıdır

Açıklama : Karl Popper’a göre bilim, insanlık için sorunları çözmek amacıyla kullanılan bir araçtır. Bilimsel yöntem, sorunları ele alır ve çözümler üretir.

5. Teorilerin değeri neye göre yükselir?

A) Geniş ölçekli olmasına
B) Gerçeğe yaklaştırmalarıyla
C) Dar kapsamlı olmaları
D) Tutarlı olmaları
E) İçerdiği tanımlar

Cevap : B) Gerçeğe yaklaştırmalarıyla

Açıklama : Bilimsel teorilerin değeri, gerçeği ne kadar iyi açıklayabildikleriyle belirlenir. Bir teori, gerçeğe ne kadar yaklaşıyorsa o kadar değerlidir.

6. Öznellik terimini aşağıdakilerden hangisi açıklamaktadır?

A) Birey olma durumu
B) Olayları kişisel görüşler doğrultusunda yorumlamak
C) Araştırmaların nesnel tabana oturtulmasıdır
D) Araştırmaları sahip olunan değer sistemlerine göre yapmaktır
E) Araştırmaları ideolojik bir temele oturtmaktır

Cevap : B) Olayları kişisel görüşler doğrultusunda yorumlamak

Açıklama : Öznellik, olayların bireylerin kendi bakış açısına göre yorumlanmasıdır. Bu, kişisel deneyim ve düşüncelerle şekillenen bir yaklaşımı ifade eder.

7. Aşağıdakilerden hangisiyle tarih olayı kurulabilmektedir?

A) Olayla ilgili verileri kuramlaştırmak
B) Geleceği biçimlendirmek
C) Verileri dünya görüşüne göre yorumlamak
D) Verilerin içeriklerini değiştirmek
E) Arkeolojik verileri yorumlamak

Cevap : A) Olayla ilgili verileri kuramlaştırmak

Açıklama : Tarihsel olaylar, verilerin kuramsal bir çerçeveye oturtulmasıyla anlam kazanır. Bu, olayların neden ve sonuç ilişkilerini ortaya koyar.

8. Tarih araştırmalarında amacı aşağıdaki kavramlardan hangisi temsil etmektedir?

A) Toplumun duygu durumunu beslemek
B) Akademik başarılar elde etmek
C) İyi tarihçi olduğunu sergilemek
D) Rakip ideolojileri zayıflatmak
E) Nesnellik

Cevap : E) Nesnellik

Açıklama : Tarih araştırmalarında amaç, olayları tarafsız ve nesnel bir bakış açısıyla ele almak olmalıdır. Bu, bilimsel tarihin temel ilkelerindendir.

9. Gözlemin yöntemdeki yerini aşağıdakilerden hangisi açıklamaktadır?

A) Bir şeyin sürekliliğinin kayıtlara geçirilmesi ve güvenilir veri olarak benimsenmesi
B) Manzara seyretmek
C) Gözlemcinin öznelliği veriyi çarpıtmaktadır
D) Geçmiş gözlemlenemeyeceğine göre tarihte gözlemin yeri yoktur
E) Gözlem yapacak kişilerin donanımları yaptığı işe uygun olmalıdır

Cevap : A) Bir şeyin sürekliliğinin kayıtlara geçirilmesi ve güvenilir veri olarak benimsenmesi

Açıklama : Gözlem, bilimsel yöntemde önemli bir rol oynar. Gözlemler sonucunda elde edilen verilerin kaydedilmesi, bilimsel bilginin oluşturulmasında kritik öneme sahiptir.

10. Aşağıdakilerden hangisi eleştiren kişinin vardığı sonucu daha iyi açıklamaktadır?

A) Eleştirilen kişi değersizleşmektedir
B) Konuya ilişkin kendi düşüncelerini vermektedir
C) Konu hakkındaki bilgileri artırmaktadır
D) Eleştirdiği konu hakkında düşüncelerini geliştirmiştir
E) Sadece yorulmuştur

Cevap : D) Eleştirdiği konu hakkında düşüncelerini geliştirmiştir

Açıklama : Eleştiri süreci, eleştiren kişinin de düşüncelerini geliştirmesine yardımcı olur. Bu süreç, bilgi birikimini artırarak, daha derin bir anlayış sağlar.

11. Aşağıdakilerden hangisi karşılaştırma aracılığıyla varılan sonuçlar arasındadır?

A) Öznellik
B) Eleştiri
C) Anlama
D) Nesnellik
E) Gözlem

Cevap : D) Nesnellik

Açıklama : Karşılaştırma yöntemi, olayları tarafsız ve nesnel bir bakış açısıyla ele almayı sağlar. Bu yöntem, bilimsel araştırmalarda sıklıkla kullanılır.

12. İlk ilke ifadesi aşağıdakilerden hangisi tarafından daha iyi açıklanmaktadır?

A) Tanrı
B) Belirsiz bir kabul
C) Bütün neden zincirlerinin ulaştığı ilk neden
D) Zamanı başlatan eylem
E) Büyük patlama

Cevap : C) Bütün neden zincirlerinin ulaştığı ilk neden

Açıklama : İlk ilke, tüm neden-sonuç ilişkilerinin dayandığı temel neden olarak kabul edilir. Bu, felsefi düşüncenin temel kavramlarından biridir.

13. Zaman bilincini aşağıdakilerden hangisi açıklamaktadır?

A) Zamanın ne olduğunu fark etmek
B) Canlılığın geçiciliğini düşünmek
C) İnsanların kısa ömürlü olduğunu düşünmek
D) Eylemleri zamanın üç boyutuna göre düşünerek yapmak
E) Gelecek planları yapıp gerçekleştirmek

Cevap : D) Eylemleri zamanın üç boyutuna göre düşünerek yapmak

Açıklama : Zaman bilinci, eylemlerin geçmiş, şimdi ve geleceği kapsayan bir anlayışla yapılmasını ifade eder. Bu, bireylerin karar alma süreçlerinde önemlidir.

14. Tutarlı düşünmenin geliştirilmesinde zamanın etkisi nedir?

A) Kavramsal yapıdaki etkileri
B) Düşünce konularının zamansal sıraya konulması
C) Yargıların zamansızlaştırılması
D) Doğru yargıların zaman üstü olmaları
E) Psikolojik zamanın devreye sokulması

Cevap : B) Düşünce konularının zamansal sıraya konulması

Açıklama : Tutarlı düşünmenin gelişimi, düşüncelerin mantıklı bir sırayla ele alınmasıyla mümkündür. Bu sıranın zaman kavramına dayandırılması, düşüncenin derinleşmesini sağlar.