Psikoloji 2024 Ünite -8

Bu yazı, psikolojide dikkat ve bellek süreçlerini ele alıyor. Ebbinghaus’un unutma eğrisi, öğrenme eğrisi ve seçici dikkat gibi önemli kavramları inceleyerek, belleğin işleyişi ve günlük hayatta dikkat yönetiminin nasıl rol oynadığını açıklıyor.

Giriş:

Psikolojinin önemli bir alt disiplini olan bellek ve dikkat, insan zihninin bilişsel süreçleri açısından kritik bir rol oynar. Bellek, öğrenilen bilgilerin depolanması, hatırlanması ve gerektiğinde yeniden çağrılması süreçlerini kapsarken, dikkat ise dışarıdan gelen uyaranlara odaklanmayı sağlar. Bu makalede, Ebbinghaus’un “unutma eğrisi” ve seçici dikkat gibi temel konular ele alınacak ve dikkat-bellek süreçlerinin günlük hayattaki yansımaları incelenecektir.

Ebbinghaus’un Unutma Eğrisi:

Belleğin zaman içindeki işleyişi ve bilgilerin hatırlanma oranı, Ebbinghaus’un “unutma eğrisi” çalışmaları ile detaylandırılmıştır. Bu deneylerde Ebbinghaus, öğrenilen bilgilerin kısa sürede unutulduğunu, ancak bazı bilgilerin uzun süre boyunca hatırlanabilir olduğunu ortaya koymuştur. Deneyin temel bulgusu, unutma hızının zamanla azaldığı ve kalan bilginin daha uzun süre kalıcı olduğu yönündedir.

Unutma Eğrisi ile İlgili Anahtar Noktalar:

– Öğrenilen bilgilerin çoğu, kısa sürede unutulma eğilimindedir.

– Kalan bilgiler ise uzun süre hatırlanabilir.

– Bu, öğrenme süreçlerinde tekrarın önemini vurgular.

Öğrenme Eğrisi ve Dikkat:

Bellek ile sıkça ilişkilendirilen diğer bir önemli kavram da “öğrenme eğrisi”dir. Bu eğri, bilginin tekrarlar aracılığıyla daha hızlı öğrenildiğini gösterir. Yani, ne kadar çok tekrar edilirse bilgi o kadar kalıcı hale gelir. Aynı zamanda, dikkat süreçlerinin de öğrenmeye katkısı büyüktür. Öğrenme esnasında bilgilerin odaklanarak alınması, bellekte daha etkili bir şekilde kodlanmasını sağlar.

Seçici Dikkat:

Seçici dikkat, bireyin belirli bir uyaranı seçip diğer uyaranları göz ardı etmesi anlamına gelir. Günlük hayatta sıkça karşılaşılan bir durum olan seçici dikkat, çoklu görevlerde odaklanmayı kolaylaştırır. Örneğin, araba kullanırken radyo dinlemek ya da telefonla konuşmak, kişinin birden fazla uyaranı aynı anda yönetme kabiliyetini zorlar. Ancak odaklanılan asıl görev genellikle diğer uyaranların önüne geçer.

Seçici Dikkat ve Uygulama Alanları:

– Seçici dikkat, öğrenme ve iş hayatında odaklanmayı artırır.

– Araba kullanırken telefonla konuşmak gibi bölünmüş dikkat süreçleri günlük hayatta sıkça karşılaşılır.

Kısa Süreli Bellek ve Kapasitesi:

Belleğin farklı türlerinden biri olan kısa süreli bellek, yaklaşık 7±2 bilgi birimini aynı anda saklayabilir. Bu sınırlı kapasite, günlük hayatta karşılaşılan bilgilerin kısa süre içinde unutulabileceği anlamına gelir. Ancak dikkat ve tekrar süreçleriyle kısa süreli bellek, uzun süreli belleğe aktarılabilir ve daha kalıcı hale getirilebilir.

Alan Baddeley ve Çalışma Belleği Modeli:

Alan Baddeley ve Graham Hitch tarafından önerilen çalışma belleği modeli, bellek süreçlerinin nasıl yönetildiğini açıklar. Bu modelde merkezi yürütücü, bellek süreçlerini düzenler ve diğer bileşenleri koordine eder. Çalışma belleği, hem görsel hem de sözel bilgilerin bir arada işlenmesini sağlar, bu da günlük hayatta çoklu görevleri yapabilmeyi kolaylaştırır.

Belleğin Anlamsal Türleri:

Bellek, farklı türler halinde işlenir ve saklanır. Anlamsal bellek, genel bilgi ve gerçeklerin saklandığı bellek türüdür. Kişisel deneyimler ve olaylar ise farklı bir bellek türü olan epizodik bellek içinde saklanır. Anlamsal bellek, özellikle öğrenme süreçlerinde genel bilgilerle çalışır ve eğitim hayatında önemli bir role sahiptir.

Sonuç:

Dikkat ve bellek süreçleri, insan zihninin karmaşık yapısını anlamada önemli bir yer tutar. Ebbinghaus’un unutma eğrisi, dikkat ve öğrenme eğrisi gibi psikolojik teoriler, bilgi edinme ve saklama süreçlerini açıklar. Günlük hayatta, dikkat süreçlerinin yönetimi ve belleğin etkin kullanımı, bireylerin başarı ve performanslarını artıran unsurlar olarak öne çıkar. Bu süreçlerin doğru yönetilmesi, hem eğitim hem de iş hayatında daha verimli bir performans sergilemeyi sağlar

1. Ebbinghaus’un “Unutma Eğrisi” deneyinin temel bulgusu nedir?

A) Öğrenilen bilginin zaman geçtikçe tamamen unutulduğu
B) Bilgilerin çoğunun kısa süre içinde unutulduğu, ancak geri kalan kısmının uzun süre hatırlanabileceği
C) Bilgilerin zamanla hiç unutulmadığı
D) Bilgilerin yalnızca tekrar edildiğinde hatırlandığı
E) Bilgilerin yalnızca öğrenme sırasında unutulduğu

Cevap: B) Bilgilerin çoğunun kısa süre içinde unutulduğu, ancak geri kalan kısmının uzun süre hatırlanabileceği

Açıklama: Ebbinghaus’un çalışması, bilgilerin büyük bir kısmının hızla unutulduğunu, ancak belirli bir miktarının uzun süre hafızada kaldığını göstermiştir.

2. “Öğrenme Eğrisi” neyi ifade eder?

A) Bilginin tekrarlar arttıkça daha hızlı öğrenildiğini
B) Bilgilerin zamanla unutulma hızını
C) Bilgilerin zamanla kalıcılığını kaybettiğini
D) Öğrenilen bilginin zamanla unutulmadığını
E) Bilginin tekrar edildiğinde etkisinin azaldığını

Cevap: A) Bilginin tekrarlar arttıkça daha hızlı öğrenildiğini

Açıklama: Öğrenme eğrisi, öğrenme tekrarlandıkça öğrenme hızının arttığını ve süreçlerin daha etkili hale geldiğini ifade eder.

3. Seçici dikkat nedir?

A) Aynı anda birden fazla görevi yerine getirme yeteneği
B) Belirli bir uyaranı seçip ona odaklanma ve diğer uyaranları göz ardı etme süreci
C) Birden fazla kişiyi aynı anda dinleme yeteneği
D) Bilgiyi sürekli tekrar etme süreci
E) Bellek süreçlerini yönetme yeteneği

Cevap: B) Belirli bir uyaranı seçip ona odaklanma ve diğer uyaranları göz ardı etme süreci

Açıklama: Seçici dikkat, belirli bir uyarana odaklanarak diğer dikkat dağıtıcı unsurları dışarıda bırakma sürecidir.

4. Bölünmüş dikkat süreci günlük hayatta nasıl bir örnekle açıklanabilir?

A) Sadece bir kişiyle sohbet etmek
B) Sınav sırasında sorulara odaklanmak
C) Sessiz bir odada kitap okumak
D) Araba kullanırken radyo dinlemek veya telefonla konuşmak
E) Bir kişiyle göz teması kurmak

Cevap: D) Araba kullanırken radyo dinlemek veya telefonla konuşmak

Açıklama: Bölünmüş dikkat, aynı anda birden fazla işle ilgilenilmesi durumunda ortaya çıkar, örneğin araba sürerken başka bir görevle meşgul olmak.

5. Kısa süreli belleğin kapasitesi yaklaşık olarak kaç bilgi birimi saklayabilir?

A) 3±1
B) 5±1
C) 7±2
D) 9±2
E) 10±3

Cevap: C) 7±2

Açıklama: Kısa süreli bellek yaklaşık 7 bilgi birimini (+/- 2) saklayabilir.

6. Alan Baddeley ve Graham Hitch tarafından önerilen çalışma belleği modelinde, merkezi yürütücünün görevi nedir?

A) Sadece görsel bilgileri saklamak
B) Sözel bilgileri tekrarlamak
C) Bilginin yönetilmesi ve diğer bileşenlerin koordine edilmesi
D) Motor becerileri kontrol etmek
E) Bilgiyi uzun süreli belleğe aktarmak

Cevap: C) Bilginin yönetilmesi ve diğer bileşenlerin koordine edilmesi

Açıklama: Merkezi yürütücü, çalışma belleğindeki bilgilerin yönetilmesinden ve diğer bileşenlerin koordinasyonundan sorumludur.

7. Uzun süreli belleğin “Anlamsal Bellek” türü hangi bilgiyi saklar?

A) Kişisel deneyimler ve olaylar
B) Genel bilgi ve gerçekler
C) Motor beceriler
D) Korku ve kaygı anıları
E) Kısa süreli bilgileri

Cevap: B) Genel bilgi ve gerçekler

Açıklama: Anlamsal bellek, dünya hakkında genel bilgiler ve gerçekler gibi kişisel olmayan bilgileri saklar.

8. Hipokampusun bellek süreçlerindeki rolü nedir?

A) Yeni anıların oluşumu ve uzun süreli belleğe aktarılması
B) Sadece motor becerilerin saklanması
C) Korku anılarının işlenmesi
D) Dikkatin sosyal yönünün yönetilmesi
E) Yalnızca duyusal bilgilerin işlenmesi

Cevap: A) Yeni anıların oluşumu ve uzun süreli belleğe aktarılması

Açıklama: Hipokampus, yeni anıların oluşturulması ve uzun süreli belleğe aktarılması ile ilgilidir.

9. Amnezi nedir ve kaç ana türü vardır?

A) Bellek kaybı; iki ana türü vardır: anterograd ve retrograd amnezi
B) Dikkat bozukluğu; üç ana türü vardır: seçici, bölünmüş ve ortak dikkat
C) Öğrenme güçlüğü; dört ana türü vardır
D) Yalnızca geçici bellek kaybı; bir türü vardır
E) Bilgilerin kalıcı olarak saklanamaması; bir türü vardır

Cevap: A) Bellek kaybı; iki ana türü vardır: anterograd ve retrograd amnezi

Açıklama: Amnezi, bellek kaybıdır ve anterograd (yeni anı oluşturamama) ve retrograd (önceki anıların kaybı) olmak üzere iki ana türü vardır.

10. Elizabeth Loftus’un görgü tanıklığı üzerine yaptığı çalışmaların temel bulgusu nedir?

A) Tanıkların her zaman doğru hatırlamalar yaptığı
B) Bellek bozulmalarının tanık ifadelerinin doğruluğunu etkileyebileceği
C) Tanıkların sadece önemli bilgileri hatırladığı
D) Bellek süreçlerinin görsel bilgilere dayandığı
E) Tanıkların hatırladıklarının her zaman kesin olduğu

Cevap: B) Bellek bozulmalarının tanık ifadelerinin doğruluğunu etkileyebileceği

Açıklama: Loftus’un çalışmaları, tanıkların belleklerinin bozulabileceğini ve bu bozulmaların ifadelerinin doğruluğunu etkileyebileceğini göstermektedir.