İstatistik Ünite -4

Özlü Söz

Grafikler, sözcük ve tablolara kıyasla çok daha kısa sürede çok daha fazla şey anlatabilen görsel unsurlardır.

Giriş

Verilerin düzenlenmesi, istatistik analizlerinin ilk ve en önemli adımlarından biridir. Verilerin doğru bir şekilde düzenlenmesi, onları daha anlaşılır hale getirir ve yapılacak analizlerin doğruluğunu artırır. Bu bağlamda, seriler ve grafikler verilerin düzenlenmesinde yaygın olarak kullanılan yöntemlerdir.

Kazanımlar
Bu ünite kapsamında, aşağıdaki konulara hakim olmanız beklenmektedir:

● Seriler kavramı ve türlerini öğrenmek

● Verilerin seriler ile nasıl düzenlendiğini anlamak

● Zaman ve mekân serilerinin özelliklerini kavramak

● Bileşik seriler ve panel verilerin nasıl düzenleneceğini öğrenmek

● Verilerin grafiklerle nasıl sunulacağını öğrenmek ve hangi seri türünde hangi grafiklerin kullanıldığını anlamak

1. Seriler

Seriler, toplanan verilerin belirli bir esasa göre düzenlenmesidir. Seriler sayesinde veriler, anlamlı bir şekilde sınıflandırılarak analiz edilebilir. İstatistikte en sık kullanılan seri türleri şunlardır:

1- Zaman Serileri

2- Mekân Serileri

3- Panel Veriler

4- Bileşik Seriler

5- Bölünme (Frekans) Serileri

1.1 Zaman Serileri

Zaman serileri, verilerin zamana bağlı olarak düzenlenmesidir. Bu serilerde veriler yıllık, aylık hatta günlük olarak düzenlenebilir. Örneğin, yıllara göre enflasyon oranı, aylık satış rakamları veya günlük altın fiyatları zaman serilerine örnek verilebilir.

Örnek:

Bu tablo, Türkiye’nin yıllara göre Gayri Safi Yurt İçi Hâsılası’nı göstermektedir ve yıllık bazda düzenlenmiş bir zaman serisidir.

1.2 Mekân Serileri

Mekân serileri, verilerin coğrafi bölgeler, ülkeler veya şehirler gibi mekânlar üzerinden düzenlenmesidir. Zaman sabit tutulurken, verinin toplandığı yerler değişir. Örneğin, illere göre nüfus dağılımı ya da ülkelere göre ihracat değerleri mekân serilerine örnektir.

Örnek:

Bu tablo, Türkiye’nin en çok ihracat yaptığı ülkeleri göstermektedir.

1.3 Panel Veriler

Panel veriler, hem zaman hem mekân boyutlarını içeren serilerdir. Örneğin, bir ülkenin illere göre yıllık gayri safi milli hâsıla değerleri panel veriye örnektir.

1.4 Bileşik Seriler

Bileşik seriler, birden fazla değişken için oluşturulmuş serilerdir. Örneğin, hem ithalat hem ihracat değerlerini aynı tabloda göstermek bileşik bir seri yaratır.

1.5 Frekans (Bölünme) Serileri

Bölünme serileri, verilerin frekans dağılımlarını gösterir. Bir veri setinde her bir değerin kaç kez tekrarlandığını tespit etmek için kullanılır.

2. Grafikler

Verilerin görsel olarak sunulması, karmaşık verilerin daha kolay anlaşılmasını sağlar. Grafikler, verilerin analizini kolaylaştırdığı için istatistik çalışmalarında önemli bir yer tutar.

2.1 Nitel Veriler İçin Grafikler

Nitel veriler, sınıflama veya sıralama düzeyinde ölçülen verilerdir. Bu tür verilerin grafikleri genellikle çubuk grafikler ve daire dilimleri şeklinde sunulur.

Örnek: Çubuk Grafik
Bir sınıftaki öğrencilerin cinsiyet dağılımını gösteren çubuk grafikler, bu verilerin görselleştirilmesine iyi bir örnektir.

2.2 Nicel Veriler İçin Grafikler

Nicel veriler, sayısal değerler taşıyan verilerdir ve genellikle histogram, dağılım poligonu ve çizgi grafikleri ile sunulur.

Örnek: Histogram
Bir hastanenin acil servisindeki hastaların bekleme süreleri, histogram ile gösterilebilir.

Örnek: Çizgi Grafik
Aylar bazında cep telefonu satış rakamları çizgi grafiği ile gösterilebilir.

2.3 Serpilme Diyagramı

Serpilme diyagramı, iki nicel değişken arasındaki ilişkiyi göstermek için kullanılır. Örneğin, gelir ve harcama arasındaki ilişki serpilme diyagramı ile gösterilebilir.

Sonuç

Seriler ve grafikler, verilerin düzenlenmesi ve anlaşılması açısından büyük önem taşır. Verilerin düzenlenmesi, doğru analizler yapılabilmesi için gereklidir. Bu bağlamda serilerin ve grafiklerin doğru kullanımı, istatistiksel analizlerin başarısını doğrudan etkiler.

Kaynakça:

● ALOBA, K. B. (2003). İstatistiksel Analiz Metodları.

● GÜRSAKAL, N. (2012). Betimsel İstatistik.

● NEWBOLD, P. (2017). İşletme ve İktisat için İstatistik

1- Sınıflanmış serilerin grafik gösterimine…….. denir.

A) Çubuk grafik
B) Histogram
C) Serpilme diyagramı
D) Daire dilimleri
E) Bindirmeli grafik

Cevap: B) Histogram

Açıklama: Histogram, sınıflanmış serilerin grafiksel gösterimi için kullanılan bir yöntemdir. Her bir sınıfın frekansı, bu grafikte sütunlarla gösterilir.

2- Verilerin, birbirine yakın şıklarını mümkün olduğunca homojen sınıflara toplamak suretiyle oluşturulan seriye ……………..denir.

A) Sınıflanmış seri
B) Tasnif edilmiş seri
C) Sıralama
D) Düzenleme Ayırma
E) Gruplama

Cevap: A) Sınıflanmış seri

Açıklama: Sınıflanmış seri, verilerin homojen sınıflara toplanarak düzenlendiği bir veri düzenleme yöntemidir.

3- Zaman vasfının şıklarına göre düzenlenen serilere ……………….. denir.

A) Mekân serileri
B) Bölünme serileri
C) Panel veriler
D) Zaman serileri
E) Bileşik seriler

Cevap: D) Zaman serileri

Açıklama: Zaman serileri, verilerin zamana bağlı olarak düzenlenmesiyle oluşur. Örneğin, yıllara göre değişen enflasyon oranları bir zaman serisine örnektir.

4- Mekân vasfının şıklarına göre düzenlenen serilere …………………..denir.

A) Mekân serileri
B) Bölünme serileri
C) Panel veriler
D) Zaman serileri
E) Bileşik seriler

Cevap: A) Mekân serileri

Açıklama: Mekân serileri, verilerin coğrafi ya da mekânsal düzenlemelere göre sıralandığı serilerdir. Ülkelere göre ihracat rakamları buna bir örnektir.

5- Hem zaman ve hem mekân vasfına göre düzenlene serilere ………………denir.

A) Mekân serileri
B) Bölünme serileri
C) Panel veriler
D) Zaman serileri
E) Bileşik seriler

Cevap: C) Panel veriler

Açıklama: Panel veriler, hem zaman hem mekân boyutunda verilerin düzenlenmesiyle oluşturulur. Örneğin, illere göre yıllık nüfus verileri panel verilere örnektir.

6- Bir gözlem değerinin seri içinde kaç kez tekrar ettiğini gösteren değere ………..denir.

A) Frekans
B) Tasnif
C) Birim
D) Sınıf
E) Grup

Cevap: A) Frekans

Açıklama: Frekans, bir gözlem değerinin bir veri setinde kaç kez tekrar ettiğini gösteren değerdir.

7- Gözlem değerlerini küçükten büyüğe doğru sıralayarak yaratılan seriye……..denir.

A) Tasnif edilmiş seri
B) Basit seri
C) Sınıflanmış seri
D) Gruplanmış seri
E) Bileşik seri

Cevap: B) Basit seri

Açıklama: Basit seri, gözlem değerlerinin küçükten büyüğe doğru sıralandığı en temel veri düzenleme yöntemidir.

8- Bir sınıfın alt sınırı ile üst sınırının toplanarak ikiye bölünmesi ile elde edilen ve sınıfı temsil eden değere……………denir.

A) Sınıf üst sınırı
B) Sınıf alt sınırı
C) Sınıf genişliği
D) Sınıf orta noktası
E) Sınıf aralığı

Cevap: D) Sınıf orta noktası

Açıklama: Sınıf orta noktası, bir sınıfın alt ve üst sınırlarının aritmetik ortalamasıdır. Sınıfın ortalama değerini gösterir.

9- Bir sınıfın üst sınırı ile alt sınırı arasındaki farka …………….denir.

A) Sınıf üst sınırı
B) Sınıf alt sınırı
C) Sınıf genişliği
D) Sınıf orta noktası
E) Sınıf sayısı

Cevap: C) Sınıf genişliği

Açıklama: Sınıf genişliği, bir sınıfın üst ve alt sınırları arasındaki farktır. Bu değer, verilerin dağılımını ve sınıfların büyüklüğünü gösterir.

10- İki ya da daha fazla veri setini bir arada düzenleyen serilere……………..denir.

A) Mekân serileri
B) Bölünme serileri
C) Panel veriler
D) Zaman serileri
E) Bileşik seriler

Cevap: E) Bileşik seriler

Açıklama: Bileşik seriler, birden fazla veri setinin bir arada düzenlenmesiyle oluşur. Örneğin, hem ithalat hem de ihracat değerlerini bir arada gösteren tablolar bileşik serilerdir.