Kullanıcı Deneyimi Tasarımı Ünite -4

– Albert Camus

Kazanımlar:

1- Her proje için gerekli olan evrensel tasarım ilkelerini örnekleriyle öğrenir.
2- Projenin içeriği ne olursa olsun evrensel tasarım ilkelerini uygular.
3- Arayüz tasarımında etki eden prensiplerini detaylarıyla kavrar.
4- Etkili arayüz için dikkat edilmesi gereken unsurları öğrenir.
5- Gestalt ilkelerinin arayüze olan etkisini öğrenir ve tasarlarken uygular.

Birlikte Düşünelim:

– Tasarımda evrensel değerler ne olabilir?

– Arayüz tasarımında hangi ilkelere daima dikkat etmek gerekir?
– Gestalt arayüze etki edebilir mi? Hangi açılardan arayüz tasarımını şekillendirir?
– Öğelerin ortak kaderi nedir?
– Simetri, başarılı bir arayüz tasarımının sırrı olabilir mi?

Başlamadan Önce:

Tasarım çözümü evrensel ilkelere göre şekillenir. Tasarım ister fiziksel ister sanal probleme çözüm üretsin, daima kültürler üstü, coğrafyalar üstü bir bakış açısıyla şekillenmelidir. Ancak bu şekilde tasarım çözümü, özelden genele gidebilir. Evrensel ilkeler bunu sağlar. Diğer taraftan arayüz tasarımında da uygulanması gereken temel prensipler vardır. Hangi cihaz veya ortam için olursa olsun çözümün etkili ve güçlü olması için bu temel prensiplere göre şekillenmesi gerekir. Bu bölüm içerisinde evrensel tasarım ilkelerini ve arayüz tasarımında temel prensipleri inceleyeceğiz.

Evrensel Tasarım İlkeleri

“Herkes için tasarım” amacı, evrensel tasarımın yedi ilkesiyle gerçekleştirilebilir. Bu ilkeler 1997 yılında Ronald Mace liderliğinde oluşturulmuştur ve tasarımın herkes tarafından erişilebilir olmasını sağlar:

Eşit Kullanım:

Farklı yetkinliklere sahip kullanıcılar, farklı beceri setlerine sahip olsalar bile eşit kullanım deneyimi yaşamalıdır. Bu ilke özellikle engelli kullanıcılar için önemlidir.

Kullanımda Esneklik:

Kullanıcıların farklı bilişsel seviyelerine ve motor becerilerine göre esnek kullanım seçenekleri sunulmalıdır. Sistem, hataları tolere edebilmeli ve kullanıcının deneyimini kolaylaştırmalıdır.

Basit ve Sezgisel Kullanım:

Tasarımın dil ve bilgi seviyesi, kullanıcıların anlayabileceği ve hızlıca kavrayabileceği şekilde olmalıdır. Karmaşık bilgi ve senaryolardan kaçınılmalı, tasarım basit olmalıdır.

Algılanabilir Bilgi:

Kullanıcıların bilişsel performansları farklı zamanlarda değişebilir. Bilgi, kullanıcının durumu ve bağlamına göre sunulmalıdır. Anlamlı ve simgesel bilgi kullanıcıya doğru zamanda gösterilmelidir.

Hata Toleransı:

Tasarım, olası hataları minimize etmeli ve kullanıcının hata yapmasına engel olmalıdır. “Kullanıcı hata yapmaz, sistem yapar” ifadesi bu ilkenin temelidir.

Asgari Fiziksel Çaba:

Tasarım, kullanıcıdan minimum fiziksel efor talep etmeli ve uzun süreli kullanımda rahatlık sağlamalıdır.

Uygun Mekân ve Boyut:

Tasarım, kullanıcıların fiziksel yapıları ve davranışlarına uygun olmalıdır. Arayüzdeki öğelerin yerleşimi, dokunulabilir alanların genişliği gibi unsurlar, kullanıcı konforunu sağlamalıdır.

Arayüz Tasarımında Temel İlkeler

Arayüz tasarımında uygulanan beş temel ilke, etkili ve güçlü bir arayüz ortaya çıkarmanın anahtarıdır:

Denge:

Tasarımda denge, kullanıcıya huzur veren simetrik bir düzen yaratmalıdır. Dengeli bir tasarım, kullanıcıyı rahatsız etmez ve olumlu bir izlenim bırakır.

Vurgu:

Arayüzde, kullanıcının dikkatini çekmesi gereken öğeler belirgin hale getirilmelidir. Bu, kontrast, renk, boyut gibi görsel araçlarla yapılabilir.

Ritim:

Tasarımda ritim, düzenli ve tekrarlanan unsurlarla oluşturulur. Ritim, tasarımda görsel bir akış sağlar ve kullanıcıyı yönlendirir.

Hiyerarşi:

Görsel hiyerarşi, arayüzde önemli bilgilerin öne çıkmasını sağlar. Kullanıcılar, hiyerarşi sayesinde önemli bilgilere daha hızlı ulaşır.

Bütünlük:

Tasarımda bütünlük, diğer ilkelerin dengeli bir şekilde uygulanmasıyla sağlanır. Bütünlüğü olmayan bir tasarım, kullanıcıya karmaşık ve güvenilmez gelebilir.

Arayüz Tasarımında Gestalt İlkeleri

Gestalt ilkeleri, kullanıcıların görsel öğeleri nasıl algıladığını tanımlar ve arayüz tasarımında algı düzenini sağlamak için kullanılır. Bu ilkeler arayüzde algıyı güçlendirir ve tasarımın daha kullanıcı dostu olmasına katkı sağlar.

Devamlılık:

Öğeler düzenli bir akış içinde yerleştirilirse, kullanıcı bu düzeni rahatça algılar.

Tamamlama:

Kullanıcılar, eksik görünen öğeleri zihinlerinde tamamlar. Tasarımda bu ilkeden yararlanmak, merak uyandırabilir ve kullanıcı etkileşimini artırabilir.

Yakınlık:

Birbirine yakın öğeler, kullanıcı tarafından aynı gruba ait olarak algılanır. Arayüzde bu ilke, ilgili öğeleri bir arada sunmak için kullanılır.

Benzerlik:

Kullanıcılar, benzer öğeleri birbiriyle ilişkili olarak algılar. Bu, özellikle arayüzdeki butonlar ve diğer etkileşim öğeleri için önemlidir.

Şekil/Zemin:

Arayüzdeki şekil ve zemin arasındaki kontrast, kullanıcının dikkatini doğru noktalara çeker.

Bölüm Özeti: Bu ünitede, evrensel tasarım ilkelerini ve Gestalt ilkelerini öğrenerek, arayüz tasarımında nasıl uygulanabileceğini inceledik. Tasarımın evrensel ilkelerle şekillendirilmesi, kullanıcı deneyimini iyileştirir ve daha kullanıcı dostu bir arayüz sunar

1- Evrensel tasarım ilkelerinden “Eşit Kullanım” neyi ifade eder?

A) Kullanıcıların her biri için farklı deneyim sağlanması
B) Farklı yetenek ve becerilere sahip kullanıcıların aynı şekilde yararlanması
C) Her kullanıcının özel ayarlar yapabilmesi
D) Sistemlerin sadece belirli kullanıcı grupları için tasarlanması
E) Kullanıcı geri bildirimlerine dayalı güncellemeler yapılması

Cevap : B) Farklı yetenek ve becerilere sahip kullanıcıların aynı şekilde yararlanması

Açıklama : Evrensel tasarımda, eşit kullanım ilkesi, tüm kullanıcıların farklı yetenek ve becerilere rağmen aynı deneyimi yaşayabilmesini sağlamayı hedefler.

2- “Hata Toleransı” ilkesi neyi amaçlar?

A) Kullanıcının yaptığı hataların sistem tarafından fark edilmemesi
B) Sistemin kullanıcı hatalarını önceden tahmin edip çözmesi
C) Sistem hatalarını kullanıcıya göstermemek
D) Kullanıcının hatalarının cezalandırılması
E) Kullanıcı hatalarının tamamen önlenmesi

Cevap : B) Sistemin kullanıcı hatalarını önceden tahmin edip çözmesi

Açıklama : Hata toleransı, sistemin kullanıcı hatalarını fark edip onları çözümlemesini ve olası kazaları önlemesini sağlar.

3- Arayüz tasarımında “Simetri” neden önemlidir?

A) Kullanıcı deneyimini sıkıcı hale getirir
B) Kullanıcılara güven duygusu sağlar
C) Tasarımda karmaşayı artırır
D) Kullanıcıları farklı yönlendirmelere maruz bırakır
E) Sistem performansını artırır

Cevap : B) Kullanıcılara güven duygusu sağlar

Açıklama : Simetri, kullanıcıya düzenli ve güvenilir bir arayüz sunarak deneyimi iyileştirir.

4- “Algılanabilir Bilgi” ilkesi neyi ifade eder?

A) Kullanıcının tüm bilgileri hızlıca okumasını sağlamak
B) Bilginin her an aynı şekilde sunulmasını sağlamak
C) Bilginin kullanıcıya en hızlı ve etkili şekilde aktarılması
D) Karmaşık bilgilerin her kullanıcıya aynı şekilde sunulması
E) Bilgilerin kullanıcılara zorunlu olarak sunulması

Cevap : C) Bilginin kullanıcıya en hızlı ve etkili şekilde aktarılması

Açıklama : Algılanabilir bilgi, bilginin kullanıcının durumsal ve bilişsel durumuna göre hızlı ve etkin bir biçimde sunulmasını amaçlar.

5- “Basit ve Sezgisel Kullanım” ilkesi neyi hedefler?

A) Karmaşık süreçlerin basitleştirilmesini sağlamak
B) Kullanıcıların tüm seçenekleri görebilmesini sağlamak
C) Kullanıcıların bilgiyi taramasını kolaylaştırmak
D) Kullanıcıların deneyimlerini zorlaştırmak
E) Kullanıcılara sürekli yardım sunmak

Cevap : A) Karmaşık süreçlerin basitleştirilmesini sağlamak

Açıklama : Basit ve sezgisel kullanım, karmaşık süreçlerin kullanıcıya basit ve anlaşılır bir biçimde sunulmasını amaçlar.

1- Evrensel tasarım nedir?

A) Sadece engelli kullanıcılar için yapılan tasarım
B) Herkes tarafından kullanılabilir ve erişilebilir ürünler tasarlama yaklaşımı
C) Yalnızca yaşlılar için yapılan tasarım
D) Estetik açıdan mükemmel ürünler tasarlama yaklaşımı

Cevap : B) Herkes tarafından kullanılabilir ve erişilebilir ürünler tasarlama yaklaşımı

Açıklama : Evrensel tasarım, tüm bireylerin erişebilirliği göz önünde bulundurularak yapılan tasarım yaklaşımıdır.

2- “Eşit kullanım” ilkesi neyi ifade eder?

A) Ürünün sadece belirli bir grup tarafından kullanılabilmesini
B) Ürünün farklı yeteneklere sahip insanlar tarafından kullanılabilmesini
C) Ürünün estetik olarak hoş olmasını
D) Ürünün sadece çocuklar tarafından kullanılabilmesini

Cevap : B) Ürünün farklı yeteneklere sahip insanlar tarafından kullanılabilmesini

Açıklama : Eşit kullanım, ürünün farklı yetenek ve becerilere sahip kullanıcılar tarafından kullanılabilmesi anlamına gelir.

3- Hangi ilke, ürünlerin kullanıcı hatalarına karşı toleranslı olmasını gerektirir?

A) Esneklik
B) Basit ve sezgisel kullanım
C) Hata toleransı
D) Algılanabilir bilgi

Cevap : C) Hata toleransı

Açıklama : Hata toleransı ilkesi, sistemlerin kullanıcı hatalarına karşı toleranslı olmasını ve bu hataları önceden çözümleyebilmesini ifade eder.

4- Kullanıcıda büyü etkisini yaratan arayüz tasarım ilkesi hangisidir?

A) Ritim
B) Vurgu
C) Bütünlük
D) Denge

Cevap : A) Ritim

Açıklama : Ritim ilkesi, arayüzde tutarlı ve tekrarlayan öğelerle kullanıcıda büyü etkisi yaratır.

5- Arayüzde katman efekti oluşturmak için hangi gestalt ilkesi kullanılır?

A) Benzerlik
B) Yakınlık
C) Simetri
D) Şekil/zemin

Cevap : D) Şekil/zemin

Açıklama : Şekil/zemin ilkesi, arayüzde farklı katmanlar ve derinlik hissi oluşturarak öğeler arasında fark yaratır.