Ata Aöf Araştırma Yöntem ve Teknikleri I Ünite -1

Bilginin Tanımı

Bilgi, genel olarak bilen kişi ile bilinen şey arasındaki ilişki sonucu ortaya çıkan bir kavramdır. Burada bilen, insanı; bilinen ise doğal dünyada yer alan olaylar ve nesneleri ifade eder. İnsan, bilgiyi zihinsel bir süreç olarak edinir ve bu nedenle bilgi, insandan bağımsız düşünülemez. Bilginin kaynağına dair farklı görüşler, iki ana akımda toplanır: Akılcılık (rasyonalizm) ve deneycilik (empirizm). Akılcılık, bilginin akıldan türediğini savunurken; deneycilik, bilginin deneyimlerden kaynaklandığını ileri sürer.

Bilgi Türleri

Bilgi beş farklı başlık altında incelenir:

Gündelik Bilgi: Bireyin günlük yaşantısında, çevresiyle ve diğer insanlarla etkileşimi sonucu edindiği sıradan bilgidir. Genellikle sağduyu bilgisi olarak adlandırılır.

Felsefi Bilgi: Temel kaynağı akıl ve mantıktır. Felsefi bilgi, düşünme ve sorgulama yoluyla elde edilir. Bu bilgi türü öznel olup, varlık ve bilgi gibi temel kavramları sorgular.

Sanatsal Bilgi: İnsan yaratıcılığına dayalı olan ve herhangi bir yöntemle sınırlandırılmayan bilgi türüdür. Hayal gücü ve özgünlük gerektiren bu bilgi türü, bilimsel bilgiden farklı olarak estetik kaygılar içerir.

Dinî Bilgi: Vahiy yoluyla elde edilen ve mutlak doğruluğu kabul edilen bilgi türüdür. Bu bilgi dogmatiktir ve eleştiriden uzak, inanç temellidir.

Bilimsel Bilgi: Sistematik yöntemlerle elde edilen, gözleme ve akıl yürütmeye dayanan bilgi türüdür. Eleştirel düşünmeyi gerektiren ve sürekli gelişen bir yapıya sahiptir.

Bilgiye Ulaşma Yöntemleri

İnsan, karşılaştığı problemlere çözüm bulmak için çeşitli bilgi edinme yollarına başvurur. Bunlar:

– Deneyimlerden faydalanma,

– Diğer insanlara danışma,

– Uzman görüşlerinden yararlanma,

– Mantıklı çıkarımlar yapma,

– Bilimsel yöntem kullanma.

Deneyimler kişisel olduğu için her birey için geçerli çözümler sunmayabilir. Bazen de çevremizdeki insanlardan geri bildirim alarak bilgiyi doğrulama yoluna gideriz. Ancak bu doğrulama her zaman kesin sonuç vermez.

Uzmanlara Danışma

Bilgi edinme süreçlerinde, uzmanlara danışmak çoğu zaman daha güvenilir bir yoldur. Uzmanların bilgi birikimi ve tecrübeleri, güvenilir bir bilgi kaynağı olarak kabul edilir. Fakat her uzman görüşü de mutlak doğru olmayabilir; uzmanlar arasındaki farklılıklar bu güveni zaman zaman zedeler.

Mantıksal Düşünme ve Bilimsel Yöntem

Mantıksal düşünme, felsefi ve bilimsel düşünmenin temelini oluşturur. İki temel düşünme biçimi vardır:

– Tümden gelim: Genel ilkelerden özel sonuçlara ulaşma yoludur.

– Tüme varım: Özel gözlemlerden genel ilkelere ulaşma yoludur.

Bilimsel Yöntem

Bilimsel yöntem, problemlerin çözümünde en güvenilir ve geçerli yol olarak kabul edilir. Bu yöntem, sistematik bir süreç izler ve çeşitli aşamalardan oluşur:

– Gözlem yapma,

– Deney ve hipotez geliştirme,

– Sonuç çıkarma ve genelleme.

Bilim ve Bilimsel Faaliyetler

Bilim, doğal dünyayı anlamaya yönelik sistematik bir çabadır. Bilimsel bilgi, doğrudan gözlemlere ve mantıklı çıkarımlara dayanır. Bilim insanları, doğal dünyadaki olayları deneyler ve gözlemler yoluyla açıklar ve genel yasalar oluşturmaya çalışır. Bu yasalar, bilimsel bilginin temellerini oluşturur ve sürekli eleştiriye açıktır.

Sonuç olarak, bilimsel bilgi sürekli gelişir ve değişir; bu da bilimi diğer bilgi türlerinden ayıran en önemli özelliktir

1. Aşağıdakilerden hangisi bilimsel araştırma sürecinde yer alan kavram ve süreçlerden biri değildir?

A) Deney
B) Gözlem
C) Teori
D) Yasa
E) Kabul

Cevap: E) Kabul

Açıklama: Bilimsel araştırma süreçleri deney, gözlem, teori ve yasa gibi kavramları içerir. Ancak “kabul” bilimsel bir süreç ya da kavram değildir; daha çok sosyal ya da kişisel bir durumu ifade eder.

2. Bilimsel gözlemlerdeki hataları azaltmak için aşağıdaki önlemlerin hangisi alınır?

A) Gözlemlerin sayısı arttırılır.
B) Gözlemler aynı kişi tarafından yapılır.
C) Gözlemler yerine deneyler yapılır.
D) Gözlem yapılacak durumlar önceden düzenlenir.
E) Gözlemlerin yapılmasında standart olmayan araçlar kullanılır.

Cevap: A) Gözlemlerin sayısı arttırılır.

Açıklama: Gözlemlerin sayısının arttırılması, hataları en aza indirmek için alınabilecek en iyi önlemlerden biridir. Çok sayıda gözlem, sapmaları azaltır ve daha güvenilir sonuçlar elde edilmesini sağlar.

3. Bilimsel araştırma ile aşağıdakilerden hangisine cevap bulunabilir?

A) İyi ve kötü davranışların belirlenmesi
B) Güzel olan manzaranın seçilmesi
C) Ahlaki değeri yüksek olan insanın belirlenmesi
D) Teoremlerin ispat edilmesi
E) İletişimi etkileyen faktörlerin tespit edilmesi

Cevap: E) İletişimi etkileyen faktörlerin tespit edilmesi

Açıklama: Bilimsel araştırmalar, doğrudan gözlemler ve deneyler ile doğrulanabilen olayları incelemektedir. İletişimi etkileyen faktörlerin tespiti de bilimsel araştırma ile yapılabilir.

4. Sanat bilgisi ile bilimsel bilginin ortak özelliklerinden biri aşağıdakilerden hangisidir?

A) Hayalgücü gerektirmesi
B) Mantıklı düşünmeye dayalı olması
C) Olgulara dayalı olması
D) Değişmeye açık olmaması
E) Değer yargısal olması

Cevap: A) Hayalgücü gerektirmesi

Açıklama: Hem sanat bilgisi hem de bilimsel bilgi, yaratıcılık ve hayal gücü gerektirir. Bilimsel bilgide yaratıcılık, yeni çözümler ve hipotezler geliştirilmesi aşamasında önemlidir.

5. Felsefi bilginin onu ileri süren filozofların damgasını taşıması bu bilgi türünün hangi özelliği ile ilgilidir?

A) Seçiciliği
B) Öznelliği
C) Genel geçerliği
D) Eleştiriye açık olması
E) Tutarlılığı

Cevap: B) Öznelliği

Açıklama: Felsefi bilgi, filozofların bireysel düşünce ve görüşlerini içerdiği için öznel bir bilgi türüdür. Bu nedenle, her filozofun düşünceleri kendi damgasını taşır.

6. Bilimsel bilgilerin elde edilmesinde hem duyular hem hayal gücü ve yaratıcılık hem de ———- kullanılır.

A) olgusal düşünme
B) mantıklı düşünme
C) ileri görüşlülük
D) sağduyulu düşünme
E) öznel bakış

Cevap: B) Mantıklı düşünme

Açıklama: Bilimsel bilgi, duyular, hayal gücü ve mantıklı düşünme ile elde edilir. Mantıklı düşünme, bilimsel bilgilerin doğrulanmasında ve sistematik olarak incelenmesinde kilit bir rol oynar.

7. Bilimsel araştırma sürecinde mutlaka takip edilmesi gereken hiyerarşik adımlardan oluşan tek bir bilimsel yöntemin bulunmamasının nedenlerinden biri aşağıdakilerden hangisi değildir?

A) Bilim insanlarının farklı bakış açıları
B) Araştırma problemlerinin farklılığı
C) Bilim insanlarının bilgi birikimleri
D) Araştırmanın yapıldığı alan
E) Bilimin evrensel olması

Cevap: E) Bilimin evrensel olması

Açıklama: Bilim evrenseldir ve bu durum bilimsel yöntemin değişkenliğine neden olmaz. Ancak araştırma problemleri ve bilim insanlarının bakış açıları, yöntemde farklılıklar oluşturabilir.

8. “Rasyonalizme göre bilginin tek kaynağı akıldır.” bilgisi hangi bilgi türüne örnektir?

A) Bilimsel bilgi
B) Sanat bilgisi
C) Dinî bilgi
D) Felsefi bilgi
E) Gündelik bilgi

Cevap: D) Felsefi bilgi

Açıklama: Rasyonalizm, felsefi bir yaklaşımdır ve aklı tek bilgi kaynağı olarak kabul eder. Bu nedenle bu görüş, felsefi bilgi türüne örnektir.

9. Aşağıdaki bilgi türlerinden hangisi daha çok sağduyu yardımı ile elde edilen bilgi türüdür?

A) Felsefi bilgi
B) Sanat bilgisi
C) Bilimsel bilgi
D) Gündelik bilgi
E) Dinî bilgi

Cevap: D) Gündelik bilgi

Açıklama: Gündelik bilgi, bireylerin sağduyuya dayalı olarak edindikleri sıradan bilgi türüdür. Gündelik hayatla ilgili pratik ve kişisel bilgiler bu kapsama girer.

10. Russell’ın “bilim, gözlem ve gözleme dayalı uslama yoluyla önce dünyaya ilişkin olguları, sonra bu olguları birbirine bağlayan yasalar bulma çabasıdır” tanımında bilimin hangi iki önemli özelliği ön plana çıkmaktadır?

A) Mantıklı düşünme ve hayal gücü
B) Mantıklı düşünme ve olgusallık
C) Hayal gücü ve yaratıcılık
D) Sistematik olma ve mantıklı düşünme
E) Olgusallık ve sezgi

Cevap: B) Mantıklı düşünme ve olgusallık

Açıklama: Russell’ın tanımında bilimin gözlem ve mantıklı düşünme üzerine kurulu olduğu vurgulanmaktadır. Bilimsel yasalar, olgusal gerçekleri temel alır ve mantıklı düşünme ile anlamlandırılır.