Bilimsel Araştırma Teknikleri 2024-2025 Vize Soruları (Sosyoloji-Sağlık Y.)

Bilimsel Araştırma Süreçleri, Yöntemleri ve Ölçek Türleri Üzerine Akademik Bir İnceleme

Giriş

Bilimsel araştırmalar, bilgi üretmek ve mevcut problemlere çözüm önerileri geliştirmek için kullanılan sistematik süreçlerdir. Bu süreçlerde kullanılan yöntemler, veri türleri ve ölçeklendirme yaklaşımları, araştırmanın doğruluğunu ve genellenebilirliğini doğrudan etkiler. Bu çalışmada, bilimsel araştırma sürecinde sıklıkla karşılaşılan kavramlar ve uygulama yöntemleri ele alınacaktır.

Bilimsel Araştırma Yöntemleri

Bilimsel araştırma yöntemleri genellikle tümdengelim ve tümevarım yaklaşımları çerçevesinde sınıflandırılır. Tümdengelim yaklaşımında, genel bir teoriden yola çıkılarak hipotez oluşturulur ve bu hipotez test edilir. Örneğin, bir araştırmacı eğitimde teknolojinin etkileri üzerine bir teori geliştirdiğinde, bu teoriyi belirli bir öğrenci grubu üzerinde test etmek için deneyler yapabilir.

Tümevarım ise gözlemlerden genel bir teori oluşturmayı içerir. Örneğin, farklı ülkelerde yapılan bireysel gözlemler sonucunda bir davranış modeli geliştirilebilir. Bilimsel araştırmalarda metodolojinin doğru bir şekilde seçimi, araştırmanın güvenilirliğini artırır ve sonuçların genellenebilirliğini sağlar.

Örnekleme Yöntemleri

Örnekleme, bir araştırma evreninden veri toplamak için kullanılan yöntemlerin bütünüdür. Araştırmanın doğru sonuçlara ulaşabilmesi için uygun bir örnekleme yönteminin seçilmesi kritik öneme sahiptir. Sıkça kullanılan örnekleme yöntemleri arasında şunlar yer alır:

1. Tabakalı Örnekleme: Heterojen bir popülasyonda farklı grupları temsil eden alt kümelerin oluşturulduğu bir yöntemdir. Örneğin, farklı gelir düzeylerinden bireylerin temsil edilmesi için kullanılır.
2. Küme Örnekleme: Bireyler yerine grupların örneklendiği bir yöntemdir. Bu yöntem genellikle maliyet etkinliği açısından tercih edilir.
3. Kartopu Örnekleme: Özellikle erişimi zor popülasyonlar için, mevcut katılımcıların yeni katılımcılar önermesiyle yürütülen bir örnekleme yöntemidir.

Veri Türleri

Araştırmalarda kullanılan veri türleri, değişkenlerin niteliğine göre sınıflandırılır. En sık karşılaşılan veri türleri şunlardır:

• Nominal Veri: Kategorik veriler, sıralama içermez. Örneğin, cinsiyet veya medeni durum.
• Ordinal Veri: Kategoriler arasında bir sıralama bulunur. Örneğin, müşteri memnuniyet anketlerinde “Çok Memnun” ile “Hiç Memnun Değil” arasındaki sıralama.
• Sayısal Veri: Ölçülebilir ve hesaplanabilir niteliktedir. Bu veri türü sürekli (ör. boy, ağırlık) veya kesikli (ör. öğrenci sayısı) olabilir.

Ölçek Türleri

Bilimsel ölçümlerde kullanılan ölçek türleri, verilerin analiz edilebilirliği açısından kritik öneme sahiptir. Stevens’ın ölçek sınıflandırması, bu bağlamda önemli bir referans noktasıdır:

1. Nominal Ölçek: Veri kategorilerini sınıflandırır ancak sıralama yapmaz. Örneğin, şehir isimleri.
2. Ordinal Ölçek: Kategoriler arasında bir sıralama sağlar ancak bu sıralama arasındaki mesafeyi ifade etmez.
3. Interval (Aralık) Ölçek: Sıralamanın yanı sıra, kategoriler arasındaki mesafenin eşit olduğu ölçek türüdür. Ancak mutlak sıfır noktası bulunmaz. Örneğin, sıcaklık ölçümleri.
4. Ratio (Oransal) Ölçek: Sıfırın anlamlı olduğu ve aralıkların eşit olduğu bir ölçektir. Örneğin, ağırlık veya gelir ölçümleri.

Bilimsel Araştırmaların Temel İlkeleri

Bilimsel araştırmaların temel ilkeleri, çalışmanın geçerliliği ve güvenilirliği için kritik öneme sahiptir. Araştırma yöntemlerinin seçimi sırasında şu ilkelere dikkat edilmelidir:

1. Geçerlilik: Ölçüm aracının, ölçmek istenilen şeyi doğru bir şekilde ölçmesi. Örneğin, dışsal geçerlilik insan, yer ve zaman faktörlerine göre değerlendirilir.
2. Güvenilirlik: Aynı ölçümün tekrarlandığında aynı sonuçları vermesi.

Sonuç

Bilimsel araştırma süreçlerinde kullanılan yöntemler, veri türleri ve ölçeklendirme sistemleri, araştırmanın sonuçlarını doğrudan etkiler. Örnekleme yönteminin doğru seçimi, verilerin niteliklerine uygun ölçeklendirme yapılması ve geçerlilik-güvenilirlik unsurlarının göz önüne alınması, araştırma sonuçlarının doğruluğunu artırır. Bu bağlamda, bilimsel araştırmalarda teorik bilgi ile uygulama arasında bir köprü oluşturulması gerekmektedir

1. Aşağıdakilerden hangisi araştırma projesi içinde yer almaz?

A) Giriş
B) Sonuç
C) Varsayım
D) Felsefi değerlendirme
E) Gelişme

Cevap: D) Felsefi değerlendirme

Açıklama: Araştırma projelerinde “felsefi değerlendirme” spesifik bir adım değildir. Daha çok, araştırma yöntemlerini anlamlandıran temel bir çerçeve olabilir, ancak araştırma süreçlerine dahil edilmez.

2. Bir araştırma değişkenler yönünden heterojen olduğunda bu araştırma değişkenlerine hangi örnekleme yöntemi uygulanır?

A) Kota örneklemesi
B) Sistematik örnekleme
C) Tabakalı örnekleme
D) Kartopu örnekleme
E) Yargısal örnekleme

Cevap: C) Tabakalı örnekleme

Açıklama: Heterojen bir popülasyondaki farklı alt grupları daha iyi temsil etmek için tabakalı örnekleme kullanılır. Bu yöntem, her grubu doğru bir şekilde örneklemek için popülasyonu katmanlara ayırır.

3. Bilimsel araştırmalarda çok yaygın olarak kullanılan ilişkilendirme yöntemi/yöntemleri aşağıdakilerden hangisidir?

A) Hipotez
B) Tümevarım ve tümdengelim
C) Teori
D) Kuram
E) Felsefe

Cevap: B) Tümevarım ve tümdengelim

Açıklama: Bilimsel araştırmalarda genellikle tümevarım (özelden genele) ve tümdengelim (genelden özele) yöntemleriyle ilişkiler değerlendirilir.

4. Özellikle okuma yazma bilmeyen ve küçük çocuklar üzerinde uygulanan, cevapların kelime hâlinde değil şekiller ve skeçlerle verildiği ölçek türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Çoklu ölçekler
B) Kategorili ölçekler
C) Kesikli ölçekler
D) Grafik ölçeği
E) Tekli ölçekler

Cevap: D) Grafik ölçeği

Açıklama: Grafik ölçekler, kelimeler yerine semboller veya görsel öğeler kullanarak bilgiyi daha anlaşılır hale getirir. Bu yöntem, okuma yazma bilmeyen gruplar için oldukça uygundur.

5. Tekrarlanan gözlem ve deneylerle, eldeki mevcut bilgi birikimi düzeyinde doğruluğu büyük ölçüde kabul edilmiş, ancak yine gözlem ve deneyler yoluyla yanlışlanabilme olasılığı bulunan, öngörülerinde doğru çıkmış hipoteze ne ad verilmektedir?

A) Teori
B) Örnekleme
C) Araştırma
D) Varsayım
E) Kuram

Cevap: A) Teori

Açıklama: Teoriler, yanlışlanabilir ve gözlemlerle desteklenmiş hipotezlerdir. Bilimsel bir teori, çok sayıda deney ve gözlemle doğrulansa bile yanlışlanabilir olmaya devam eder.

6. Araştırmada veri toplama yöntemlerinden birisi olan gözlem yöntemi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Post-pozitivizmin en yaygın türlerinden biri eleştirel realizm felsefesidir.
B) Kantitatif çalışmalarda kişi, teoriyi tümdengelim yöntemi ile kullanır.
C) Doğrudan gözlem çok zaman alıcıdır.
D) Araştırma probleminin seçiminde veri toplama iznine sahiplik, genel adıttır.
E) Literatür taraması, tanımlanan problemin iskeletini oluşturur.

Cevap: D) Araştırma probleminin seçiminde veri toplama iznine sahiplik, genel adıttır.

Açıklama: Veri toplama izni, her zaman genel bir koşul değildir; belirli durumlarda etik kurallar veya yasal gerekliliklerle sınırlı olabilir.

7. Araştırma yöntemlerinin en genel anlatımı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Deneysel ve yarı deneysel işlem hazırlamayı kapsar.
B) Araştırmada teorik esasları kapsar.
C) Araştırmada sorulacak soruların hazırlanmasını kapsar.
D) Araştırmada felsefi esasları kapsar.
E) Araştırma sürecinin tümünü kapsar.

Cevap: E) Araştırma sürecinin tümünü kapsar.

Açıklama: Araştırma yöntemleri, soruların hazırlanmasından veri toplama ve analizine kadar tüm süreci kapsar.

8. Aşağıdaki geçerlilik türlerinden hangisinde, insan, yer ve zaman yanlışlıkları yapılabilir?

A) Dışsal geçerlilik
B) Yüzey geçerliliği
C) Kapsam geçerliliği
D) Yapı geçerliliği
E) İçsel geçerlilik

Cevap: A) Dışsal geçerlilik

Açıklama: Dışsal geçerlilik, bir çalışmanın bulgularının farklı yer, zaman veya insan gruplarına genellenebilirliği ile ilgilidir. Yanlışlıklar genellikle bu genelleme süreçlerinde yapılabilir.

9. Keşfedici araştırmalara yönelik aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Araştırma süreci esnektir ve bir planlanmış formatı yoktur.
B) Gereken bilgi, denenmemiş yöntemle tanımlanabilir.
C) Temel bilgilerin analizi kantitatif olarak gerçekleşir.
D) Örnek küçüktür, temsil ediciliği yoktur.
E) Bulgular kesin değildir.

Cevap: C) Temel bilgilerin analizi kantitatif olarak gerçekleşir.

Açıklama: Keşfedici araştırmalar genellikle niteliktedir ve temel bilgilerin kantitatif analizini içermez. Daha çok bilgi toplama ve anlam oluşturma aşamalarında kullanılır.

10. Aşağıdakilerden hangisi Stevens’ın tek boyutlu ölçekler sınıflandırmasında yer almaz?

A) Kümesel ölçek
B) İnterval ölçek
C) Oransal ölçek
D) Ordinal ölçek
E) Nominal ölçek

Cevap: A) Kümesel ölçek

Açıklama: Stevens’ın sınıflandırmasında nominal, ordinal, interval ve ratio (oransal) ölçekler yer alır. Kümesel ölçek bu sınıflandırmada bulunmaz.

11. Küme içindeki birimlerin homojen olması durumunda örneklem hatası ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Küçülür.
B) Büyür.
C) Az büyür.
D) Az küçülür.
E) Değişmez.

Cevap: B) Büyür.

Açıklama:

12. Aşağıdakilerden hangisi sıralı ölçeklerde dikkat edilmesi gereken kriterlerden biri değildir?

A) Özelliğin fark miktarının en az üç örneği arasındaki ilişkiler göz önüne alınmalıdır.
B) Ölçülebilen ve ölçülemeyen özellikler arasındaki ilişkiler önemlidir.
C) Özellik ve sistem arasındaki ilişkiler önemli değildir.
D) Özelliğin aynı miktarının iki örneği arasındaki ilişkilerin aynı olması gerekmez.
E) Özellik ve belirli bir özellik arasındaki ilişki önemsizdir.

Cevap: B) Ölçülebilen ve ölçülemeyen özellikler arasındaki ilişkiler önemlidir.

Açıklama:

13. Örnekleme biriminin tek kişi ya da aile değil bir grup olduğu örnekleme yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bütünsel örnekleme
B) Küme örnekleme
C) Sezgisel örnekleme
D) Kartopu örnekleme
E) Kota örneklemesi

Cevap: B) Küme örnekleme

Açıklama: Küme örnekleme, popülasyonun gruplar (kümeler) halinde örneklendiği bir yöntemdir. Bu yöntemde örnekleme birimi bireyler değil, gruplardır.

14. Tümdengelim yaklaşımıyla yapılan araştırmaların en önemli özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

A) Araştırma evreninin tanımlanması
B) Konunun sonra seçilmesi
C) Metodun ilk önce belirlenmesi
D) Kuramın araştırmanın başında oluşturulması
E) Konunun ilk önce seçilmesi

Cevap: D) Kuramın araştırmanın başında oluşturulması

Açıklama: Tümdengelim, genel bir kuramdan başlayarak spesifik hipotezlere ve sonuçlara ulaşmayı amaçlar. Bu nedenle kuram, araştırmanın başlangıç noktasını oluşturur.

15. Bilimsel araştırmalarda araştırmacının izlediği genel yolu karşılayan ifade aşağıdakilerden hangisidir?

A) Metodoloji
B) Pozitivizm
C) Epistemoloji
D) Filoloji
E) Rölatvizm

Cevap: A) Metodoloji

Açıklama: Metodoloji, bilimsel araştırmalarda izlenen genel yolu ve kullanılan yöntemlerin sistematik olarak incelenmesini ifade eder.

16. Ahmet ile Berk’in yaş, boy ve aylık gelirlerinin kaydedilmesiyle elde edilen yaş, boy ve aylık gelir değişkenleri hangi tür veriye örnek olur?

A) Tek değişkenli sayısal veri
B) Nominal veri
C) Çok değişkenli sayısal veri
D) İki değişkenli sayısal veri
E) Panel veri

Cevap: C) Çok değişkenli sayısal veri

Açıklama: Birden fazla değişkenin (yaş, boy ve aylık gelir gibi) ölçüldüğü durumlarda, bu tür verilere çok değişkenli sayısal veri denir.

17. Ölçeklerden bazılarında reel sayılar sistemine göre gerçek bir sıfır noktası bulunmaz. Bu özelliğe sahip olan ölçek türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Oransal ölçek
B) Nominal ölçek
C) Ordinal ölçek
D) Kardinal ölçek
E) Interval ölçek

Cevap: E) Interval ölçek

Açıklama: Interval (aralık) ölçeklerde sıfır, mutlak bir anlam taşımaz. Örneğin, sıcaklık ölçümleri bu ölçeğe örnektir.

18. Bilimsel araştırmalarda aşağıdakilerden hangisi beklenemez?

A) Yeni bir ürün ortaya koymak
B) Bir sorunu çözmek
C) Bilim adamı yetiştirmek
D) Yeni bir bilgi ortaya koymak ya da ekonomik yarar sağlamak
E) Yeni bir yöntem veya teknoloji ortaya koymak

Cevap: C) Bilim adamı yetiştirmek

Açıklama: Bilimsel araştırmaların amacı bilgi üretmek ve sorunlara çözüm bulmaktır. Bilim insanı yetiştirmek bir araştırma sürecinin doğrudan amacı değildir.

19. Genellikle küçük hacimli ana kütlelere uygulanan, sonlu bir ana kütlenin bütün birimlerinin incelenmesi işlemine ne ad verilmektedir?

A) Kolayda örnekleme
B) Kartopu örneklemesi
C) Standart hata
D) Küme örnekleme
E) Tam sayım

Cevap: E) Tam sayım

Açıklama: Tüm ana kütlenin (popülasyonun) incelendiği yöntem tam sayım olarak adlandırılır. Bu yöntem genellikle küçük popülasyonlar için uygundur.

20. ………. değişken, ………. değişken tarafından etkilenen değişkendir.

Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Nitel – Nicel
B) Sürekli – Kesikli
C) Bağımsız – Bağımlı
D) Kesikli – Sürekli
E) Bağımlı – Bağımsız

Cevap: E) Bağımlı – Bağımsız

Açıklama: .