Ata-Aöf Engellilik ve Sosyal Hizmet Ünite -5

İŞİTME DUYUSU VE ÖNEMİ

İşitme duyusu, bireyin dil öğrenimi, iletişim, bilişsel beceri gelişimi ve duygularını ifade edebilme gibi birçok temel yaşamsal alanı destekler. İşitme, bireyin çevresini anlamlandırması ve hayatla bütünleşmesi için kritik bir rol oynar.

İŞİTME MEKANİZMASI

Kulak, işitme sürecinin temel organıdır ve üç bölümden oluşur: dış kulak, orta kulak ve iç kulak. İşitme, sesin kulağa ulaşması, işitme yollarını aşması ve beyindeki işitme merkezinde algılanması ile gerçekleşir. Herhangi bir aşamada sorun yaşanması işitme kaybına neden olabilir.

İŞİTME ENGELİNİN TANIMI

• Amerikan Yetersizliği Olan Bireylerin Eğitimi Yasası’na Göre:
  İşitme engeli, bireyin işitme yoluyla dil bilgilerini toplamada yaşadığı yetersizlik ve bunun eğitsel performans üzerindeki olumsuz etkisidir.
• Türkiye Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’ne Göre:
  İşitme yetersizliği, işitme kaybı nedeniyle konuşmayı öğrenme ve iletişim kurmada zorluk yaşayan ve özel eğitim ihtiyacı olan bireyler için kullanılan bir terimdir.

İŞİTME ENGELİNİN SINIFLANDIRILMASI

1. Kaybın Oluştuğu Yere Göre:
   • İletimsel, duyusal-sinirsel, karma, merkezi ve işlevsel işitme kaybı olarak sınıflandırılır.
2. Kaybın Oluştuğu Yaşa Göre:
   • Dil öncesi (doğumdan önce veya erken çocukluk) ve dil sonrası (daha ileri yaşlarda) olarak ikiye ayrılır.
3. Kaybın Derecesine Göre:
   • Hafif kayıptan çok ileri kayıplara kadar değişen derecelerle ölçülür. Normal işitme için 15 desibel altındaki kayıplar dikkate alınmaz.

İŞİTME ENGELİNİN NEDENLERİ

1. Doğum Öncesi:
   Genetik faktörler, hamilelikte geçirilen hastalıklar, ilaç kullanımı veya annenin sağlığına ilişkin sorunlar.
2. Doğum Sırası:
   Doğumun zor veya uzun sürmesi, oksijen eksikliği gibi nedenler.
3. Doğum Sonrası:
   Enfeksiyon hastalıkları, kazalar, yüksek sese uzun süre maruz kalma.

TANILAMA VE ERKEN MÜDAHALE

• Yenidoğan İşitme Taraması: İşitme kaybının erken teşhisi için kritik bir tarama yöntemidir.
• Erken Tanının Önemi: Erken tanı, bireylerin sosyal, bilişsel, dil ve iletişim becerilerinin desteklenmesi açısından hayati öneme sahiptir.

İŞİTME ENGELLİ BİREYLERİN ÖZELLİKLERİ

Her bireyin ihtiyaçları ve özellikleri farklıdır. Bu durum; kaybın türü, derecesi, yaşı ve çevresel faktörlere göre değişiklik gösterir. İşitme engellilik durumu genellikle bilişsel, dilsel ve sosyal gelişimi etkiler.

İLETİŞİM YÖNTEMLERİ

1. Sözel İletişim Yaklaşımı:
   • Konuşma diline dayalı yöntemler.
2. İşaret Dili Yaklaşımı:
   • Amerikan İşaret Dili, parmak heceleme gibi çeşitli yöntemler içerir.
3. Tüm İletişim Yaklaşımı:
   • Hem işaret dilini hem de sözel dili kapsar.
4. İki Dillilik Yaklaşımı:
   • Önce işaret dilini, ardından sözel dili öğretmeyi hedefler.

TEKNOLOJİNİN ROLÜ

• Yardımcı Teknolojiler: İşitme cihazları, kapı zili, yangın alarmları gibi araçlar bireylerin günlük yaşamlarını kolaylaştırır.
• Öğretim Teknolojileri: Okuma-yazma ve işaret dili öğretiminde mikrobilgisayar kullanımı.

EĞİTİM VE AİLE DESTEĞİ

1. Eğitim Olanakları:
   • Çoğu işitme engelli birey, yatılı özel eğitim kurumlarında eğitim alır. Ancak genel eğitim kurumlarındaki fırsatlar sınırlıdır.
2. Aile Desteği:
   • Ailelerin durumu anlaması ve kabullenmesi, bireyin gelişimine büyük katkı sağlar. Ailelere yönelik eğitim programları ile bu süreç desteklenmelidir.

Erken müdahale, uygun iletişim yöntemlerinin belirlenmesi ve teknolojik desteklerle işitme engelli bireylerin yaşam kalitesi artırılabilir. Ailelerin ve toplumun desteği ise bireylerin topluma uyumunda kritik rol oynamaktadır.

1. Aşağıdakilerden hangisi işitme mekanizmasında gelen iletileri anlamlandıran ve titreşimin ne tür bir ses olduğunu ayırt eden organdır?

a) Salyangoz
b) Yarım daire kanalları
c) Korti
d) Orta kulak
e) Beyin

Cevap: e) Beyin
Açıklama: Beyin, gelen ses iletilerini anlamlandıran ve ses türünü ayırt eden organ olarak işlev görür. Diğer şıklardaki yapılar işitme sürecinin farklı fiziksel aşamalarında rol oynar.

2. Aşağıdakilerden hangisi beyinde yer alan işitme merkezinin hasar görmesi sonucu oluşan işitme kaybıdır?

a) İşlevsel
b) Merkezî
c) Karışık
d) Duyusal-sinirsel
e) İletimsel

Cevap: b) Merkezî
Açıklama: Merkezî işitme kaybı, beyindeki işitme merkezinin hasar görmesiyle meydana gelir. Diğer seçenekler, işitme kaybının farklı fizyolojik nedenlerini temsil eder.

3. Normal konuşmaları yalnızca yakın mesafeden anlar, anlamada güçlük yaşar, işitme cihazı kullanması gerekir. Bu özelliklere sahip işitme engelli bireyin kayıp derecesi aşağıdakilerden hangisidir?

a) Çok hafif
b) Hafif
c) Orta
d) İleri
e) Çok ileri

Cevap: c) Orta
Açıklama: Orta düzeyde işitme kaybı, bireyin yakın mesafeden konuşmaları anlamasını zorlaştırır ve işitme cihazı gerektirir. Diğer seçenekler, işitme kaybının farklı şiddet seviyelerini ifade eder.

4. Aşağıdakilerden hangisi işitme kaybının doğum öncesi nedenlerinden biridir?

a) Korti organının oluşumundaki bozukluk
b) Prematürelik
c) Düşük doğum ağırlığı
d) Orta kulak iltihabı
e) Menenjit

Cevap: a) Korti organının oluşumundaki bozukluk
Açıklama: Korti organının oluşumundaki bozukluk, doğum öncesi dönemde meydana gelen genetik veya gelişimsel bir problemdir. Diğer seçenekler doğum sonrası veya çevresel nedenlerdir.

5. Aşağıdakilerden hangisi işitme engelli bireylerin erken tanılamasında kullanılabilecek ipuçlarından biri değildir?

a) Söylenenlerin tekrarını isteme
b) Konuşanın dudağına bakma
c) Konuşurken kaygılanma
d) Kısık sesle konuşma
e) Televizyonun sesini çok açma

Cevap: d) Kısık sesle konuşma
Açıklama: Kısık sesle konuşma, işitme kaybının bir belirtisi değildir. Diğer belirtiler, işitme kaybına sahip bireylerin iletişim zorluklarını işaret eder.

6. İşitme duyarlılığının ölçülmesinde kullanılan alete ne ad verilir?

a) Odyogram
b) Odyolog
c) Odyoloji
d) Odyometre
e) Otolog

Cevap: d) Odyometre
Açıklama: Odyometre, işitme duyarlılığını ölçen bir cihazdır. Diğer seçenekler odyometriyle ilgili meslek veya süreçleri ifade eder.

7. Aşağıdakilerden hangisi işitme engelli bireylerin özelliklerinden biri değildir?

a) Zayıf el-göz koordinasyonu
b) Yaşa göre düşük boy-kilo
c) Öğrenme güçlüğü
d) Sosyal izolasyon
e) Saldırgan davranışlar

Cevap: b) Yaşa göre düşük boy-kilo
Açıklama: İşitme engelli bireylerde düşük boy-kilo genellikle görülmez. Diğer özellikler ise iletişim ve sosyal zorluklarla ilişkilidir.

8. Aşağıdakilerden hangisi işitme engelli bireylerin iletişiminde kullanılan, konuşma dilini temel alan yöntemdir?

a) İki dillilik
b) Tüm iletişim
c) Sözel dil
d) Parmak hecelemesi
e) Konuşma okuması

Cevap: c) Sözel dil
Açıklama: Sözel dil, konuşma dilini temel alır ve işitme engelli bireylerin iletişiminde sıklıkla kullanılır. Diğer yöntemler işaret dili veya diğer destekleyici araçları kapsar.

9. Aşağıdakilerden hangisi işitme engelli bireylerin konuşma ve iletişim becerilerinin gelişmesini, ses yükselticilerle işitme kalıntısının kullanılmasını içeren yöntemdir?

a) Sözel-işitsel
b) İki dillilik
c) Tüm iletişim
d) Amerikan işaret dili
e) Parmak hecelemesi

Cevap: a) Sözel-işitsel
Açıklama: Sözel-işitsel yöntem, ses yükselticiler ve işitme kalıntısının kullanımını teşvik eder. Diğer yöntemler farklı iletişim stratejilerini içerir.

10. Aşağıdakilerden hangisi işitme engelli bireyler için geliştirilen yardımcı teknolojik araçlardan biri değildir?

a) Uyarı cihazları
b) İşitme cihazları
c) Telekominikasyon cihazları
d) Koklea implant cihaz
e) Metni konuşmaya çeviren cihazlar

Cevap: e) Metni konuşmaya çeviren cihazlar
Açıklama: Metni konuşmaya çeviren cihazlar işitme engellilerden ziyade görme engelliler için geliştirilmiştir. Diğer cihazlar işitme engelli bireylere yöneliktir.