Türk Dili-1 2024-2025 Final Soruları

Plaza Dili ve Türkçenin Gelişimi

Dil, bir milletin kimliğini oluşturan en önemli özelliklerden biridir. Ancak dil, sosyal ve kültürel etkileşimlerle çeşitli dönüşümler geçirebilir. Bu yazıda, plaza dili gibi modern fenomenlerden Eski Türkçenin yazı dili zenginliğine kadar farklı konuları ele alacağız.

Plaza Dili Nedir?

Plaza dili, modern şirket kültürü içerisinde ortaya çıkan ve pek çok yabancı dil ögesini barındıran bir dil olgusudur. Genellikle sosyal prestij kaygısı ve alışkanlıkların sonucu olarak kullanılan plaza dili, zorunluluk değil, bireysel tercihlerin bir yansımasıdır. Bu nedenle, plaza dilinin yayılmasında iş yerlerinde zorunlu kılınması gibi bir şart etkili değildir.

Orta Türkçe ve Yazı Dili Zenginliği

Türkçe, tarih boyunca çeşitli dönemlerde farklı yazı dillerine ev sahipliği yapmıştır. Orta Türkçe dönemi, Karahanlı, Harezm-Kıpçak ve Çağatay Türkçeleri gibi üc yazı dilinin geliştiği bir süreçtir. Bu yazı dilleri, farklı coğrafi ve kültürel çeşitliliklerin bir sonucu olarak ortaya çıkmıştır.

Ses Olayları ve Dilin Evrimi

Türkçenin ses yapısında meydana gelen değişimler, dilin evrimini anlamak açısından büyük önem taşır. Örneğin, Eski Türkçede “til” olarak kullanılan kelimenin günümüzde “dil” halini alması tonlulaşma olarak adlandırılan bir ses olayıyla açıklanmaktadır. Aynı zamanda, İtalyanca “scarpino” kelimesinin Türkçeye “iskarpin” şeklinde geçmesinde ünlü türemesi etkili olmuştur.

Konuşma Hataları ve Etkili İletişim

Etkili bir iletişim için konuşma tür ve tekniklerinin doğru belirlenmesi çok önemlidir. Ancak gereksiz sesler çıkarma, mahalli lehçeyle konuşma veya sığ bir söz varlığına sahip olma gibi hatalar, iletişimi zayıflatabilir. Doğru bir vurgu kullanımı ve akıcı bir üssüp, iyi bir konuşmanın temel unsurları arasındadır.

Türkçede Ünlüler ve Ünlüsüzler

Türkçede ünlüsüz harflerin kullanımına dair belirli kurallar bulunur. Örneğin, Türkçe kökenli kelimelerde genellikle /b/, /c/, /d/, /g/ gibi harfler kelime sonunda yer almaz. Ayrıca, Türkçe kökenli kelimelerde çift ünlüsüzle başlama gibi bir durum söz konusu değildir.

Atasözlerinin Önemi

XI. yüzyılda yazılmış olan ve Türkçenin ilk sözlüğü niteliğindeki Dîvânu Lügati’t-Türk, iki yüzden fazla atasözü içermektedir. Bu eser, Türk atasözlerinin toplumsal ve bireysel öğelerini öne çıkararak kültürel bir miras oluşturmuştur. Ancak bu atasözleri sadece toplumsal olaylarla sınırlı kalmamış; çeşitli konulara daır genellemeler sunmuştur.

Düzeltme İşareti Kullanımı

Türkçede düzeltme işareti, anlamını ve söylenşini ayırt etmek için kullanılır. Ancak “zar” gibi kelimelerde bu işarete gerek duyulmaz, çünkü uzun bir ünlü bulunmamaktadır.

Türkçenin Tarihî Yolculuğu

Cumhuriyet öncesi dönemde, Beylikler ve Osmanlı periyodunda Türkçe farklı etkiler altında kalmıştır. Beylikler döneminde Türkçeye olan yöneliş dikkat çekerken, Osmanlı döneminde Arapça ve Farsça etkisi belirgindir. Kanun-i Esasi ile Türkçenin resmî dil olarak kabul edilmesi, dilin modernleşmesi açısından kritik bir adım olmuştur.

Sonuç olarak, dil, toplumsal ve kültürel değişimlerin etkisiyle şekillenen bir yapıdır. Türkçenin tarihi, zenginlikleri ve evrimi, bu çok yönlülülüğün bir kanıtıdır

1. İçerisinde pek çok yabancı dil ögesi barındıran “plaza dili” olarak adlandırılan dil olgusunun ortaya çıkmasında aşağıdakilerden hangisi etkili değildir?

A) Faydalı bir yabancı dile aşırı ilgi gösterilmesi
B) İş yerlerinde bu dili kullanmanın zorunlu olması
C) Dili doğru ve güzel konuşan örneklerin azalması ve özensiz tutum
D) Güçlü ve hâkim bir dilin diğer dile yavaş yavaş etki etmesi
E) Yeni bir yabancı dili öğrenen kuşakların ana dilini ihmal etmesi

Cevap: B) İş yerlerinde bu dili kullanmanın zorunlu olması

Açıklama: Plaza dili, bireylerin dil kullanımında tercih ettikleri unsurları içerir ve genellikle zorunluluk olmaktan ziyade bir alışkanlık ya da sosyal prestij kaygısıyla ortaya çıkar.

2. İlgili dönem Türkçenin yazı dili açısından zengin olduğu bir dönemdir. Çünkü bu dönemde Karahanlı, Harezm-Kıpçak ve Çağatay Türkçeleri olmak üzere üç yazı dili oluştuğu görülmektedir. Yukarıda bahsedilen dönem aşağıdakilerden hangisidir?

A) Eski Türkçe
B) Eski Anadolu Türkçesi
C) Orta Türkçe
D) İlk Türkçe
E) Osmanlı Türkçesi

Cevap: C) Orta Türkçe

Açıklama: Orta Türkçe dönemi, Türkçenin farklı yazı dillerinin oluştuğu ve geliştiği bir süreçtir. Bu dönemde Türk boylarının kültürel ve coğrafi farklılıkları dil çeşitliliğine yansımıştır.

3. İtalyanca scarpino kelimesinin Türkçede iskarpin olması aşağıdaki ses olaylarının hangisi ile açıklanabilir?

A) Göçüşme
B) Yuvarlaklaşma
C) Sızıcılaşma
D) Ünlü türemesi
E) Kaynaşma

Cevap: D) Ünlü türemesi

Açıklama: İtalyanca kelimeden Türkçeye geçerken ünlü türemesiyle bir ses eklenmiştir, bu olay Türkçenin ses uyumuna uygun hale getirilmesi amacı taşır.

4. Aşağıdakilerden hangisi bir konuşma hatası değildir?

A) Sığ bir söz varlığına sahip olma
B) Mahalli söyleyişle konuşma
C) Konuşma amacının dışına çıkma
D) Konuşma tür yöntem ve tekniği belirleme
E) Konuşma sırasında gereksiz sesler çıkarma

Cevap: D) Konuşma tür yöntem ve tekniği belirleme

Açıklama: Konuşma tür ve tekniği belirlemek bir konuşma hatası değildir; aksine etkili bir iletişim için gerekli bir aşamadır.

5. İyi bir konuşmada aşağıdakilerden hangisi görülmemelidir?

A) Açık ve anlaşılır olmalıdır.
B) Konuşma, yıkıcı olmamalı, dinleyenleri anlatılanlara inandırmalıdır.
C) Ses iyi ayarlanmalı, duyguyu iyi yansıtmalıdır.
D) Konuşmanın belli bir amacı olmalıdır.
E) Konuşma, önceden hazırlanmış yazılı bir metinden okunmalıdır.

Cevap: E) Konuşma, önceden hazırlanmış yazılı bir metinden okunmalıdır.

Açıklama: İyi bir konuşma doğal ve akıcı olmalıdır. Yazılı bir metni okumak, dinleyicilerle etkileşimi azaltır.

6. Aşağıdaki kelimelerin hangisinde vurgunun yeri yanlıştır?

A) BANka
B) oTUZ
C) beBEK
D) bizimLE
E) İLKbahar

Cevap: D) bizimLE

Açıklama: Türkçede vurgu genellikle son hecede bulunur. Ancak “bizimLE” örneğinde vurgu doğru yerde değildir.

7. Aşağıda Türkçedeki ünsüzlerle ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Türkçede genel olarak hece ve kelime sonunda /b/, /c/, /d/, /g/ sesleri bulunmaz.
B) Türkçe kökenli kelimelerde /j/ sesi bulunmaz.
C) Türkçe kökenli kelimeler çift ünsüzle başlayabilir.
D) Türkçe kökenli kelimelerde hece ve kelime sonlarında belirli ünsüz grupları hariç çift ünsüz bulunmaz.
E) Türkçe kökenli kelimelerde asli olarak /f/ ve /h/ sesi bulunmaz.

Cevap: C) Türkçe kökenli kelimeler çift ünsüzle başlayabilir.

Açıklama: Türkçe kökenli kelimeler çift ünsüzle başlamaz; bu durum genellikle yabancı kökenli kelimelerde görülür.

8. Aşağıdaki cümlelerden hangisinin öznesi bir isim tamlamasından oluşmaktadır?

A) Hiçbir iş uzaktan göründüğü gibi değildir.
B) Ağacın ölümü büyük bir mimari eserin kaybı gibi bir şeydir.
C) Hacı Süleyman Efendi şehrin başta gelen hayır sahiplerindendi.
D) Sabah uyanınca sevinçliydim.
E) Kelimeler bir milletin, bir medeniyet camiasının ortak malıdırlar.

Cevap: B) Ağacın ölümü büyük bir mimari eserin kaybı gibi bir şeydir.

Açıklama: “Ağacın ölümü” bir isim tamlamasıdır ve bu cümlede özne olarak kullanılmıştır.

9. Türkler İslam kültür dairesine girdikten sonra hangi dilin yoğun etkisinde kalmıştır?

A) Moğolca
B) İbranice
C) Arapça
D) Çince
E) Rusça

Cevap: C) Arapça

Açıklama: Türkler İslamiyet’i kabul ettikten sonra Arapçanın dinî ve kültürel etkisi yoğun şekilde hissedilmiştir.

10. Aşağıda Türkçedeki yapım ve çekim ekleri ile ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Çekim ekleri eklendikleri kök ya da gövdede anlam değişikliğine neden olurlar.
B) Türkçede bir kelime hem yapım eki hem çekim eki alabilir.
C) Yapım ekleri Türkçede kelime yapımı için başvurulan en yaygın araçtır.
D) Yapım ekleri bağımlı biçim birimlerdir.
E) Çekim ekleri kelime grupları ya da cümlede, kelimeler arasındaki gramatikal ilişkiyi sağlar.

Cevap: A) Çekim ekleri eklendikleri kök ya da gövdede anlam değişikliğine neden olurlar.

Açıklama: Çekim ekleri, kelimenin anlamını değiştirmez, sadece kelimenin cümledeki görevini belirler. Anlam değişikliği yapım ekleriyle gerçekleşir.

11. Eski Türkçede “til” olan kelimenin günümüz Türkçesinde “dil” olması aşağıdaki ses olaylarının hangisi ile açıklanabilir?

A) Tonlulaşma
B) Göçüşme
C) Dudaksıllaşma
D) İncelme
E) Dil benzeşmesi

Cevap: A) Tonlulaşma

Açıklama: “Til” kelimesindeki “t” sesi zamanla “d” sesine dönüşerek tonlulaşma gerçekleşmiştir. Bu, Türkçede sık görülen bir ses olayıdır.

12. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde altı çizili sözcük mecaz anlamda kullanılmıştır?

A) Giriş katını kalabalık bir aile kiraladı.
B) Açık kapının önünde saatlerce oturduk.
C) İş yerinde ustabaşı çırağı eziyordu.
D) Ağzındaki dişlerin hepsi çürümüştü.
E) Arabadaki paket epeyce ağırdı.

Cevap: C) İş yerinde ustabaşı çırağı eziyordu.

Açıklama: “Ezmek” fiili burada fiziksel bir anlamdan ziyade mecaz anlamda, otorite kurma veya baskı yapma anlamında kullanılmıştır.

13. Aşağıdaki tekrar gruplarından hangisi yapı bakımından diğerlerinden farklıdır?

A) Eş dost
B) Az çok
C) Çocuk moçuk
D) Doğru dürüst
E) Baba oğul

Cevap: B) Az çok

Açıklama: —

14. Aşağıdakilerden hangisinde altı çizili sözcük temel anlamının dışında kullanılmıştır?

A) Üç damla yaş kurudu solgun yanaklarında.
B) Orası apaçık bir fesat ocağı.
C) Biraz sonra cebinden şık bir defter çıkardığını gördü.
D) Yumuşak, kuzu derisi çizmelerin içinde ayakları uyuşmuştu.
E) Köylü eşeğini önüne katmış, arada sopa gösteriyordu.

Cevap: B) Orası apaçık bir fesat ocağı.

Açıklama: “Fesat ocağı” ifadesi burada mecaz anlamda, olumsuz bir durumun merkezi anlamında kullanılmıştır.

15. XI. yüzyılda kaleme alınmış Türkçenin anıtsal eseri ve ilk sözlüğü Dîvânu Lügati’t Türk’te iki yüzden fazla atasözü vardır. Bunlardan bir kısmı anlamca günümüze kadar ulaşmıştır. Örneğin “Tag taga kagışmaz, kişi kişige kagışır.” (Dağ dağa kavuşmaz, insan insana kavuşur), “Atası acı alma yise oglının tişi kamar.” (Babası ekşi elma yese oğlunun dişi kamaşır) gibi. Bu açıklamaya göre aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Dîvânu Lügati’t Türk’te sadece toplumsal olaylarla ilgili atasözleri vardır.
B) Atasözlerin nesilden nesile aktarılmasına bir örnektir.
C) Dîvânu Lügati’t Türk’teki atasözlerinden bir kısmı anlamca Türkçenin güncel söz varlığında bulunur.
D) Dîvânu Lügati’t Türk eski Türk atasözleri açısından önemli bir kaynaktır.
E) Ele aldıkları konular bakımından çeşitlilik gösteren atasözü örnekleri vardır.

Cevap: A) Dîvânu Lügati’t Türk’te sadece toplumsal olaylarla ilgili atasözleri vardır.

Açıklama: Dîvânu Lügati’t Türk’te atasözleri toplumsal, ahlaki ve bireysel birçok konuda çeşitlilik göstermektedir.

16. “Düzeltme işareti yazılışları bir, anlamları ve söylenişleri ayrı olan kelimeleri ayırt etmek için okunuşları uzun olan ünlülerin üzerine konur.” Buna göre aşağıdaki sözcüklerin hangisine düzeltme işareti konulmaz?

A) Hal
B) Adet
C) Kar
D) Hala
E) Zar

Cevap: E) Zar

Açıklama: “Zar” kelimesinde düzeltme işareti gerektirecek bir uzun ünlü bulunmamaktadır.

17. Dil, toplum ve cinsiyet arasındaki ilişkinin belirlenmesinde aşağıdaki hangi iki yöntem kullanılmıştır?

A) Dilin yapısını incelemek – Dil kullanımlarından yola çıkmak
B) Dil bilgisini incelemek – Dil becerisini anlamak
C) Dilin yapısını incelemek – Dil ilişkilerini anlamak
D) Dil kullanımını incelemek – Etimolojik çalışma yapmak
E) Dilin tarihini incelemek – Konuşulan dili anlamak

Cevap: A) Dilin yapısını incelemek – Dil kullanımlarından yola çıkmak

Açıklama: Dil, toplum ve cinsiyet arasındaki ilişki, dilin yapısı ve kullanım özellikleri incelenerek anlaşılır.

18. Aşağıdaki kelimelerden hangisi diğerlerinden farklı bir ek almıştır?

A) Kalemi
B) Benim
C) Dolapta
D) Kitaplık
E) Evler

Cevap: D) Kitaplık

Açıklama: —

19. Aşağıdakilerden hangisi dil türleri arasında değildir?

A) Devlet dili
B) Ana dili
C) Ana dil
D) Konuşma dili
E) Sokak dili

Cevap: E) Sokak dili

Açıklama: “Sokak dili” dil türleri arasında yer almaz; bu, konuşma dili veya halk dili olarak adlandırılabilir.

20. Türkçe ile ilgili olarak cumhuriyetten önce Beylikler ve Osmanlı dönemi için aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Beylikler döneminde Türkçeye bir yöneliş vardır.
B) Bu dönemlerde Arap alfabesiyle eserler kaleme alınmıştır.
C) Osmanlı döneminde Kanun-ı Esasi ile Türkçe resmî dil olarak kabul edilmiştir.
D) Osmanlı döneminde Arapça ve Farsça Türkçeyi istila etmiştir.
E) Servet-i Fünûn ve Fecr-i Âtî topluluğu dilde sadeleşmenin öncüsü olmuştur.

Cevap: E) Servet-i Fünûn ve Fecr-i Âtî topluluğu dilde sadeleşmenin öncüsü olmuştur.

Açıklama: —