Avrasya Jeopolitiği 2024-2025 Final Soruları

Avrasya Jeopolitiği ve Stratejik Önemi

Avrasya, tarih boyunca hem coğrafi hem de jeopolitik açıdan küresel güç dengelerinin şekillenmesinde kritik bir rol oynamıştır. Bu geniş coğrafya, dünya üzerinde en fazla tartışmalı bölgeyi, stratejik deniz yollarını ve zengin doğal kaynakları barındırmasıyla dikkat çekmektedir. Avrasya’nın jeopolitik önemi, uluslararası ilişkilerdeki birçok uyuşmazlık ve güç mücadelesinin temel kaynağıdır.

1. Deniz Yetki Alanları ve Bölgesel Egemenlik Tartışmaları

Avrasya’nın önemli bir parçasını oluşturan Ege Denizi ve Güney Çin Denizi, deniz yetki alanlarına ilişkin anlaşmazlıklarla öne çıkmaktadır. Yunanistan’ın Ege Denizi üzerindeki tezleri, adaların deniz yetki alanlarını belirlemedeki rolünü vurgularken, bu durum Türkiye ile sık sık gerilimlere yol açmaktadır. Benzer şekilde, Güney Çin Denizi, Spratly ve Paracel Adaları gibi stratejik noktalar üzerindeki egemenlik iddialarıyla küresel bir odak haline gelmiştir. Filipinler, Çin’in bölgedeki iddialarına karşı uluslararası mahkemelerde lehine kararlar aldırmış olsa da, Çin bu kararları tanımayarak bölgesel egemenlik vurgusunu sürdürmüştür.

2. Kızıldeniz ve Afrika’da Stratejik Rekabet

Kızıldeniz, Afrika ile Orta Doğu arasında stratejik bir geçiş noktası olmasıyla önemli bir jeopolitik merkezdir. Burada yer alan Sevakin Adası, Sudan tarafından yönetilmektedir ve bölgenin tarihsel önemi büyüktür. Ayrıca, Avrupa ülkelerinden Fransa, Afrika’da eğitime ve denizcilik altyapısına yatırım yaparak, bölgedeki etkisini artırmaya çalışmaktadır. Kızıldeniz’deki bir diğer önemli yerleşim olan Haniş Adaları, Yemen ve Eritre arasında gerilim kaynağı olmuş, uzun süren mahkeme süreçlerinin ardından Yemen’in kontrolüne geçmiştir.

3. Hazar ve Kuzey Kutup Bölgesi

Hazar Denizi, hem doğalgaz hem de petrol rezervleri bakımından zengin bir bölge olup, çevresindeki ülkeler arasında tartışmalara neden olmaktadır. Rusya, bölgede önemli doğalgaz rezervleriyle öne çıkmaktadır. Astra-Hasan Gulu sınır hattı, Hazar’ın statüsüyle ilgili olarak İran ve Rusya arasında yapılan anlaşmalarla belirlenmiştir.

Bunun yanında, Kuzey Kutup Bölgesi ya da bilinen adıyla Arktika, son yıllarda küresel ısınma nedeniyle eriyen buzullar sayesinde yeni deniz yollarına ve enerji kaynaklarına erişim sağlanması açısından jeopolitik önem kazanmıştır.

4. Uluslararası Güvenlik Yapılanmaları

Avrasya’nın jeopolitik önemi, birçok uluslararası güvenlik yapılanmasının da burada şekillenmesine yol açmıştır. NATO, CENTO, ve SEATO, bölgedeki güvenlik politikalarını şekillendiren önemli organizasyonlar arasında yer alırken, Varşova Paktı, Sovyetler Birliği liderliğinde oluşturulan Doğu Bloku’nun stratejik bir yapılanması olarak öne çıkmıştır.

5. Tarihsel ve Coğrafi Perspektif

Avrasya’nın jeopolitik dinamikleri sadece günümüzle sınırlı değildir. Tarih boyunca coğrafyanın kader üzerindeki etkisi sıkça vurgulanmıştır. İbn Haldun’un, “Coğrafya kaderdir” sözü, bölgenin siyasi ve toplumsal gelişimler üzerindeki etkisini açıklamak için kullanılmaktadır. Öte yandan, İstanbul Boğazı gibi stratejik geçiş noktaları, Petrus Gylius’un ifadesiyle “iki dünyayı tek anahtarla açan” bir öneme sahiptir.

Sonuç

Avrasya, hem tarihi hem de modern dönemde uluslararası politikanın merkezi olmayı sürdürmektedir. Deniz yetki alanlarından enerji kaynaklarına, stratejik adalardan uluslararası güvenlik yapılarına kadar bu bölgedeki dinamikler, gelecekte de küresel dengeleri etkilemeye devam edecektir. Bu nedenle Avrasya’nın jeopolitik gelişmelerine dair doğru analiz ve etkin politikalar, dünya siyasetinde söz sahibi olmak isteyen devletler için kritik önem taşımaktadır

1. Filipinler tek taraflı olarak Çin’in bölgedeki faaliyetlerinin uluslararası hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle başvuru yapmış ve takip eden üç yıl içinde mahkeme, Filipinler lehine karar vermiştir.
Mahkeme kararına karşı Çin’in yanıtı aşağıdakilerden hangisi olmuştur?

A) Çin, Filipinlerin bölge ülkesi olmadığını iddia etmiştir.
B) Çin, Filipinler’in iddiasına karşı savunma hakkını kullanmadığını söylemiştir.
C) Çin, başvurunun ABD’nin baskısıyla yapıldığını iddia etmiştir.
D) Çin, bölgede herhangi bir faaliyette bulunmadığını söylemiştir.
E) Mahkemenin bu kararına karşı Çin, bölgesel egemenlik ve deniz sınırları ile ilgili olan dava üzerinde mahkemenin yargı yetkisine sahip olmadığını iddia etmiştir.

Cevap: E) Mahkemenin bu kararına karşı Çin, bölgesel egemenlik ve deniz sınırları ile ilgili olan dava üzerinde mahkemenin yargı yetkisine sahip olmadığını iddia etmiştir.

Açıklama: Çin, Filipinler’in başvurusunu ve mahkemenin lehine verdiği kararı reddederek, bölgesel egemenlik ve deniz sınırları konularında uluslararası mahkemelerin yargı yetkisine sahip olmadığını savunmuştur. Diğer şıklar, Çin’in genel tepkilerini yansıtmamakta veya doğru yanıtı temsil etmemektedir.

2. Kızıldeniz’de bulunan Sevakin Adası aşağıdaki ülkelerden hangisine aittir?

A) Suudi Arabistan
B) Yemen
C) Sudan
D) Eritre
E) Mısır

Cevap: C) Sudan

Açıklama:  Sudan’ın İngiliz-Mısır idaresinden 1956 yılında bağımsızlığını kazanması ile, Sevakin de Sudan topraklarının bir parçası oldu

3. “İstanbul Boğazı bütün diğer boğazlardan üstündür, çünkü iki denizi ve iki dünyayı tek anahtarla açmaktadır.” sözü aşağıdakilerden hangisine aittir?

A) Renee Pinon
B) Petrus Gylius
C) Frederic Martens
D) Mackinder
E) Spykman

Cevap: B) Petrus Gylius

Açıklama: Petrus Gylius, İstanbul Boğazı’nın stratejik ve coğrafi önemini vurgulayan bu sözüyle ünlüdür.

4. Bölge ülkelerine eğitim desteği sunarak Ekvator Ginesi’nde bir deniz akademisi kuran Avrupa ülkesi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Fransa
B) İtalya
C) Hollanda
D) Almanya
E) Yunanistan

Cevap : A) Fransa

Açıklama: Bu sorunun doğru cevabını belirlemek için güncel bilgilere ihtiyaç vardır. Ancak, genel olarak Fransa’nın Afrika’da eğitim ve askeri alanlarda çeşitli destek projeleri bulunmaktadır. Bu bağlamda, en olası cevap A) Fransa’dır.

5. Aşağıdaki uluslararası örgütlerin ve organizasyonların hangisi Karadeniz Bölgesi’nde yer almamaktadır?

A) Karadeniz Ekonomik İş Birliği Örgütü
B) BLACKSEAFOR
C) BRICS
D) Karadeniz Uyum Harekatı
E) GUAM

Cevap: C) BRICS

Açıklama: BRICS (Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika) Karadeniz Bölgesi’nde faaliyet göstermemektedir. Diğer şıklar ise Karadeniz’le ilişkilidir.

6. Ege Denizi’ndeki deniz yetki alanlarına ilişkin Yunanistan’ın tezleri düşünüldüğünde aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Yunanistan, sözleşmeye taraf olmayan devletlerin de örf ve adet hukuku gereği adalarla ilgili MEB alanlarını tanıyabileceği görüşündedir.
B) Yunanistan, deniz yetki alanlarına ilişkin olarak yapılacak sınırlandırmanın, adalardan başlamak üzere eşit uzaklık hattıyla belirlenmesi gerektiği görüşündedir.
C) Yunanistan, Girit, Kaşot, Kerpe, Rodos ve Meis adalarını deniz yetki alanlarının sınırlandırılması içinde kıyı olarak kabul ederek sınırlandırmanın ana karasından değil, adalarından başlaması gerektiği görüşündedir.
D) Yunanistan, BMDHS’nin adalara karasuları, bitişik bölge, kıta sahanlığı ve MEB belirleme hakkı tanıdığını ileri sürmektedir.
E) Yunanistan, adalara tam yetki vererek devletin ülkesi gibi MEB alanına sahip olma hakkı olduğu görüşündedir.

Cevap: A) Yunanistan, sözleşmeye taraf olmayan devletlerin de örf ve adet hukuku gereği adalarla ilgili MEB alanlarını tanıyabileceği görüşündedir.

Açıklama: Yunanistan’ın adalarla ilgili deniz yetki alanları konusundaki görüşleri, BMDHS’ye dayanmakta olup sınırlandırmayı adalardan başlatmayı savunmaktadır. Ancak A şıkkındaki ifade Yunanistan’ın pozisyonuyla örtüşmemektedir.

7. Tiran Adası aşağıdaki denizlerden hangisinde yer almaktadır?

A) Kızıldeniz
B) Karadeniz
C) Ege Denizi
D) Adriyatik Denizi
E) Doğu Akdeniz

Cevap: A) Kızıldeniz

Açıklama: Tiran Adası, Kızıldeniz’de yer alan stratejik bir ada grubudur.

8. Hazar’ın bir “sınır gölü” olduğu ve aynı zamanda Hazar’a “açık deniz” statüsünün uygulanabileceğini ileri süren Hazar ülkesi aşağıdakilerden hangisidir?

A) İran
B) Kazakistan
C) Azerbaycan
D) Rusya
E) Türkmenistan

Cevap: C) Azerbaycan (Cevap kitapçığına göre)

Açıklama: ?

9. Kıtanın hukuksal statüsü tanımlayan Antarktika Antlaşması’nın yürürlüğe girdiği tarih aşağıdakilerden hangisidir?

A) 21 Temmuz 1989
B) 12 Ağustos 1956
C) 11 Eylül 2001
D) 23 Haziran 1961
E) 18 Aralık 1977

Cevap: D) 23 Haziran 1961

Açıklama: Antarktika Antlaşması, kıtanın hukuki statüsünü belirlemek amacıyla 23 Haziran 1961’de yürürlüğe girmiştir.

10. “Hukuk kuralları değişebilir, güç merkezlerini kader değiştirebilir, coğrafi mukadderat devam eder.” sözü aşağıdakilerden hangisine aittir?

A) Adam Smith
B) Frederic Martens
C) Karl Marks
D) Renee Pinon
E) Alfred Mahan

Cevap: D) Renee Pinon

Açıklama: Renee Pinon, coğrafyanın uluslararası ilişkilerdeki önemine vurgu yapan bu sözüyle tanınmaktadır.

11. Filipinler, Spratly Adaları üzerindeki egemenlik iddiasını ilk olarak Birleşmiş Milletler’e hangi yılda ileri sürmüştür?

A) 1955
B) 1975
C) 1968
D) 1946
E) 2001

Cevap: D) 1946 (Sınav kitapçığında göre)

Açıklama: ?

12. Kızıldeniz’de yer alan Haniş adaları ile ilgili olarak verilenlerden hangisi yanlıştır?

A) Yemen sınırlarına yakın bir adalar grubudur.
B) 1995-1999’larda Eritre tarafından sahiplenilmiştir.
C) Kızıldeniz’de bulunan bir ada grubudur.
D) Adalar aslında Mısır’a aittir.
E) Uzun bir uluslararası mahkeme sürecinden sonra Dr. Abdul-Karim Aleryani önderliğinde Yemen hepsini Eritre’den almıştır.

Cevap: D) Adalar aslında Mısır’a aittir.

Açıklama: Haniş adaları, Kızıldeniz’de Yemen’e aittir. Diğer şıklar doğrudur; özellikle Eritre döneminde sahiplenilmiş olup, daha sonra Yemen tarafından geri alınmıştır. D şıkkı yanlıştır çünkü adalar Mısır’a ait değildir.

13. Güney Çin denizindeki adalar sorunu ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Söz konusu bölgenin zengin petrol ve doğalgaz rezervlerine sahip olması, jeopolitik açıdan önem arz etmesi, anlaşmazlıkların çözülmesine engel teşkil etmektedir.
B) Filipinler’in, Scarborough (Huangyan) Resifi ve Spratly Adaları üzerinde egemenlik iddiaları bulunmaktadır.
C) Güney Kore ve Japonya da Spratly Adaları üzerinde egemenlik iddiasında bulunmaktadır.
D) Güney Çin Denizi üzerinde bulunan Spratly (Nasha) ve Paracel (Xisha) Adaları, Filipinler ve Çin arasındaki uyuşmazlıkların kaynağıdır.
E) Benzer şekilde Kalayaan Adaları üzerinde, Filipinler’le birlikte, Çin, Malezya, Tayvan ve Vietnam da egemenlik iddialarına sahiptir ve söz konusu adalar, belirli devletler arasında önemli bir anlaşmazlık konusu olarak ortaya çıkmaktadır.

Cevap: C) Güney Kore ve Japonya da Spratly Adaları üzerinde egemenlik iddiasında bulunmaktadır.

Açıklama: Güney Kore ve Japonya, Spratly Adaları üzerinde egemenlik iddiasında bulunmamaktadır. Bu iddialar esas olarak Filipinler, Çin, Malezya, Tayvan ve Vietnam tarafından ileri sürülmektedir. Bu nedenle C şıkkı yanlıştır.

14. “Coğrafya kaderdir.” sözünün kendisine atfedildiği Müslüman düşünür aşağıdakilerden hangisidir?

A) Harezmî
B) İbn Haldun
C) İbn Battuta
D) Yusuf Has Hacib
E) İbn-i Sina

Cevap: B) İbn Haldun

Açıklama: “Coğrafya kaderdir.” sözü, İbn Haldun’a atfedilmektedir. İbn Haldun, coğrafyanın toplumsal ve siyasi yapı üzerindeki etkisini vurgulamıştır.

15. Kuzey Kutup Bölgesi, bazı kaynaklarda farklı bir isim ile adlandırılmaktadır. Bu isim aşağıdakilerden hangisidir?

A) Antarktika
B) Arktika
C) İzlanda
D) Attica
E) Grönland

Cevap: B) Arktika

Açıklama: Kuzey Kutup Bölgesi, bazı kaynaklarda Arktika olarak da adlandırılmaktadır. Arktika, Kuzey Kutbu çevresindeki bölgeyi ifade ederken, Antarktika ise Güney Kutbu’nu ifade eder.

16. Hazar’ın statüsü ile ilgili anlaşmalara bakıldığında Astra-Hasan Gulu sınır hattını Rusya aşağıdaki hangi ülkeyle yaptığı anlaşma uyarınca belirlemiştir?

A) İran
B) Türkmenistan
C) Azerbaycan
D) Kazakistan
E) Rusya

Cevap: A) İran

Açıklama: Astra-Hasan Gulu hattı, Hazar’ın statüsüyle ilgili İran ve Rusya arasındaki anlaşmalar çerçevesinde belirlenmiştir.

17. Hazar’a kıyısı olan hangi ülke dünyada doğalgaz rezervlerine göre birinci, petrol rezervlerine göre sekizinci sıradadır?

A) Türkmenistan
B) Kazakistan
C) Azerbaycan
D) İran
E) Rusya

Cevap : E) Rusya

Açıklama: Rusya, doğalgaz rezervleri açısından dünyada birinci, petrol rezervleri açısından ise sekizinci sıradadır.

18. GU(U)AM üyesi ülkelerden hangisinin Karadeniz’e kıyısı vardır?

A) Azerbaycan
B) Yunanistan
C) Moldova
D) Özbekistan
E) Ukrayna

Cevap: E) Ukrayna

Açıklama: GUAM üyesi ülkeler arasında Ukrayna, Karadeniz’e kıyısı olan bir ülkedir. Diğer üyeler arasında Karadeniz kıyısı bulunmamaktadır.

19. Aşağıdaki ülkelerden hangisi Doğu Akdeniz Bölgesi’ndeki en uzun kıyıya sahiptir?

A) Tunus-Cezayir
B) Mısır-Türkiye
C) Suriye-Güney Kıbrıs Rum Yönetimi
D) Libya-Tunus
E) İsrail-Suriye

Cevap: B) Mısır-Türkiye

Açıklama: Mısır ve Türkiye, Doğu Akdeniz Bölgesi’nde en uzun kıyıya sahip olan ülkelerdir. Bu ülkeler, bölgedeki stratejik deniz yolları ve enerji kaynakları açısından önemli konumdadır.

20. Aşağıdakilerden hangisi ABD’nin tüm Avrasya coğrafyası hattı boyunca kurmuş olduğu güvenlik yapılanmalarından birisi değildir?

A) ANZUS Paktı
B) SEATO
C) NATO
D) CENTO
E) Varşova Paktı

Cevap: E) Varşova Paktı

Açıklama: Varşova Paktı, Sovyetler Birliği liderliğindeki Doğu Bloku ülkelerinin oluşturduğu bir askeri ittifaktır ve ABD tarafından kurulmamıştır. Diğer seçenekler ABD’nin Avrasya boyunca kurduğu güvenlik yapılanmalarıdır.