İnsan Hakları ve Demokratikleşme 2023-2024 Final Soruları

1. Üçüncü kuşak haklardan hangisi 1982 Anayasasında düzenlenmiştir?

A) Silahsızlanma hakkı
B) Yerleşme ve seyahat hürriyeti
C) Çevre hakkı
D) Barış hakkı
E) Kendi kaderini tayin hakkı

Cevap : C) Çevre hakkı

Açıklama : **1982 Anayasası’nda çevre hakkı düzenlenmiştir ve bireylerin sağlıklı bir çevrede yaşama hakkını güvence altına alır.**

2. Gelir ve servet farklılıklarının azaltılmasına yönelik önlemler alan, sosyal denge ve barışı sağlamaya ve ulusal geliri topluma adil olarak dağıtmaya çalışan devlet niteliği aşağıdaki kavramlardan hangisi ile açıklanır?

A) Üniter devlet
B) Demokratik devlet
C) Sosyal devlet
D) Laik devlet
E) Hukuk devleti

Cevap : C) Sosyal devlet

Açıklama : **Sosyal devlet anlayışı, ekonomik eşitsizlikleri azaltarak toplumsal adaleti sağlamaya yönelik sosyal politikalar içerir.**

3. Aşağıdakilerden hangisi İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi’nde ifade özgürlüğünün sınırlandırılabileceği nedenlerden biri değildir?

A) Ulusal güvenlik
B) Kamu düzeni
C) Ülkenin toprak bütünlüğü
D) Yargının tarafsızlığının korunması
E) Sağlıklı kentleşme

Cevap : E) Sağlıklı kentleşme

Açıklama : **İfade özgürlüğü yalnızca kamu düzeni, ulusal güvenlik ve yargının tarafsızlığı gibi demokratik toplumun gerekleri doğrultusunda sınırlandırılabilir.**

4. Aşağıdakilerden hangisi kişi hürriyeti ve güvenliği için öngörülen ilkelerden değildir?

A) Tutulan kişilerin uğradıkları zarar, tazminat hukukunun genel prensiplerine göre, Devletçe ödenir.
B) Yakalanan veya tutuklanan kişi en geç kırk sekiz saat ve toplu olarak işlenen suçlarda en çok dört gün içinde hakim önüne çıkarılır.
C) Kişinin yakalandığı veya tutuklandığı, yakınlarına derhal bildirilir.
D) Hiç kimse, yalnızca sözleşmeden doğan bir yükümlülüğü yerine getirememesinden dolayı özgürlüğünden alıkonulamaz.
E) İdare bazı hallerde, kişi hürriyetinin kısıtlanması sonucunu doğuran bir müeyyide uygulayabilir.

Cevap : E) İdare bazı hallerde, kişi hürriyetinin kısıtlanması sonucunu doğuran bir müeyyide uygulayabilir.

Açıklama : **Kişi hürriyeti ve güvenliği yalnızca yargı kararlarıyla sınırlandırılabilir; idarenin böyle bir yetkisi yoktur.**

5. Aşağıdakilerden hangisi toplantı özgürlüğünün istisnalarından değildir?

A) Ulusal güvenliğin korunması
B) Genel ahlakın korunması
C) Hükümet politikalarının korunması
D) Suç işlenmesinin önlenmesi
E) Kamu düzeninin korunması

Cevap : C) Hükümet politikalarının korunması

Açıklama : **Toplantı özgürlüğü, yalnızca kamu düzeni, ulusal güvenlik gibi gerekçelerle sınırlandırılabilir; ancak hükümet politikalarının korunması böyle bir neden olamaz.**

6. Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin yargılama yetkisi aşağıdaki durumlardan hangisinde ortaya çıkmaz?

A) Roma Statüsü’nü onaylamayan bir devlet, suç karşısında mahkemenin yargı yetkisini kabul ettiğine dair bir bildirimde bulunduğunda
B) Suçlar Roma Statüsü’ne taraf bir devletin vatandaşı tarafından işlendiğinde
C) Suçlar Roma Statüsü’ne taraf bir devletin sınırları içinde işlendiğinde
D) Bir kişi silahlı saldırıya uğradığı için bireysel başvuru yaptığında
E) Suçlar uluslararası barış ve güvenliği tehdit veya ihlal ettiği durumlarda, BM Güvenlik Konseyi durumu Mahkemeye gönderdiğinde

Cevap : D) Bir kişi silahlı saldırıya uğradığı için bireysel başvuru yaptığında

Açıklama : **Uluslararası Ceza Mahkemesi bireysel başvurular üzerinden hareket etmez; yargı yetkisi devletler ve BM Güvenlik Konseyi tarafından belirlenir.**

7. Aşağıdakilerden hangisi 1982 Anayasası’nın adil yargılanmaya ilişkin düzenlemelerden biri değildir?

A) Yargı yetkisi, Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır.
B) Suç ve cezalar olağanüstü hallerde geriye yürütülebilir.
C) Hiç kimse kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaz.
D) Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar, kimse suçlu sayılamaz.
E) Hiçbir mahkeme görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz.

Cevap : B) Suç ve cezalar olağanüstü hallerde geriye yürütülebilir.

Açıklama : **Anayasa gereği, suç ve cezalar geriye yürütülemez; olağanüstü hallerde bile bu kural değişmez.**

8. Aşağıdakilerden hangisi Anayasa’ya göre vatandaşlıkla ilgili yanlış bir bilgidir?

A) Türk Devleti’ne vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türk’tür.
B) Anayasa’da düzenlenen siyasi haklardan biridir.
C) Hiçbir Türk, vatana bağlılıkla bağdaşmayan bir eylemde bulunmadıkça vatandaşlıktan çıkarılamaz.
D) Türk babanın veya Türk ananın çocuğu Türk’tür.
E) Vatandaşlıktan çıkarma ile ilgili karar ve işlemlere karşı yargı yolu kapalıdır.

Cevap : E) Vatandaşlıktan çıkarma ile ilgili karar ve işlemlere karşı yargı yolu kapalıdır.

Açıklama : **Anayasa’ya göre vatandaşlıktan çıkarma işlemlerine karşı yargı yolu açıktır.**

9. Anayasa Mahkemesi’ne yapılacak bireysel başvuruların olağan başvuru yolları tüketildiği tarihten itibaren hangi süre içinde yapılması gerekir?

A) 30 gün
B) 1 yıl
C) 60 gün
D) 6 ay
E) 10 gün

Cevap : A) 30 gün

Açıklama :

10. Aşağıdakilerden hangisi Birleşmiş Milletler “Kişisel ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme“ ile düzenlenen hak ve özgürlüklerden biri değildir?

A) Yaşama hakkı
B) Asgari ücret hakkı
C) Düşünce, vicdan ve din özgürlüğü
D) Özgürlük ve güvenlik hakkı
E) Adil yargılanma hakkı

Cevap : B) Asgari ücret hakkı

Açıklama : **Asgari ücret hakkı, “Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Sözleşmesi“ kapsamında değerlendirilir.**

11. Aşağıdakilerden hangisi İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi’nin kapsamına aldığı bir hak değildir?

A) Düşünce özgürlüğü
B) Lokavt hakkı
C) Adil yargılanma hakkı
D) Toplanma özgürlüğü
E) Yaşam hakkı

Cevap : B) Lokavt hakkı

Açıklama : **İHAS, lokavt hakkını güvence altına almaz; bu hak sosyal ve ekonomik haklar kapsamındadır.**

12. Anayasa’da düzenlenen “yerleşme ve seyahat hürriyeti“ ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Vatandaş bazen sınır dışı edilebilir ve yurda girme hakkından yoksun bırakılabilir.
B) Yerleşme ve seyahat hürriyeti, suç işlenmesini önlemek için sınırlanabilir.
C) Herkes, yerleşme ve seyahat hürriyetine sahiptir.
D) Yerleşme ve seyahat hürriyeti sosyal ve ekonomik gelişmeyi sağlamak için sınırlanabilir.
E) Yerleşme ve seyahat hürriyeti, kamu mallarını korumak için sınırlanabilir.

Cevap : A) Vatandaş bazen sınır dışı edilebilir ve yurda girme hakkından yoksun bırakılabilir.

Açıklama: Anayasa’nın 23. maddesi, herkesin yerleşme ve seyahat hürriyetine sahip olduğunu düzenler. Ancak, bu hak bazı sebeplerle sınırlandırılabilir. Suç işlenmesini önlemek, kamu mallarını korumak ve sosyal-ekonomik gelişmeyi sağlamak gibi sebeplerle bu hak kısıtlanabilir.
Ancak, Türk vatandaşları hiçbir şekilde sınır dışı edilemez ve yurda girme hakkından yoksun bırakılamaz. Anayasa’nın 23. maddesinde, vatandaşın ülkesine girme hakkının engellenemeyeceği açıkça belirtilmiştir. Bu nedenle, A şıkkı yanlıştır.

13. Din ve vicdan hürriyeti ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Bu hak inancın gerektirdiği ibadet ve ayinleri yapabilmeyi içerir.
B) Bu hak dinlere karşı ilgisiz olmayı hatta bir inanca sahip olamamayı da içerir.
C) Bu hak dini inancın yayılması amacıyla yapılan telkin ve propaganda faaliyetlerini de içine alır.
D) Olağanüstü hal gibi durumlarda kişiler din inançlarını açıklamaya zorlanabilir.
E) Devlet bütün din ve inançlara eşit mesafede olmalıdır.

Cevap : D) Olağanüstü hal gibi durumlarda kişiler din inançlarını açıklamaya zorlanabilir.

14. 1982 Anayasası’na göre, temel hak ve hürriyetlere olağanüstü durumlarda yapılacak müdahaleler ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Savaş, seferberlik, ve olağanüstü hâllerde dahi kimse zorla çalıştırılamaz.
B) Savaş, seferberlik ve olağanüstü hâllerde, temel hak ve özgürlüklere ilişkin sınırlamalar ölçülülük ilkesine uygun olmalıdır.
C) Savaş, seferberlik ve olağanüstü hâllerde idam cezası verilebilir.
D) Savaş, seferberlik ve olağanüstü hâllerde dahi seyahat özgürlüğünün kullanılması durdurulamaz.
E) Olağanüstü hâl ve savaş hâllerinde dahi gözaltı süreleri uzatılamaz.

Cevap : B) Savaş, seferberlik ve olağanüstü hâllerde, temel hak ve özgürlüklere ilişkin sınırlamalar ölçülülük ilkesine uygun olmalıdır.

Açıklama: 1982 Anayasası’nın 15. maddesi, savaş, seferberlik ve olağanüstü hallerde temel hak ve hürriyetlerin kısmen veya tamamen durdurulabileceğini veya bunlar için anayasaya aykırı tedbirler alınabileceğini belirtir. Ancak, bu durumlarda bile ölçülülük ilkesi gözetilmelidir. Yani, getirilen sınırlamalar durumun gerektirdiği ölçüyü aşmamalıdır.
Diğer şıkların değerlendirilmesi:
A) Yanlış. Olağanüstü hallerde angarya yasağı (zorla çalıştırma yasağı) belirli durumlarda esnetilebilir. Özellikle savaş ve seferberlik gibi olağanüstü durumlarda kamu hizmetleri için zorunlu çalışma yükümlülüğü getirilebilir.
C) Yanlış. Türkiye’de idam cezası kaldırılmıştır. Olağanüstü durumlarda bile idam cezası geri getirilemez.
D) Yanlış. Seyahat özgürlüğü savaş, seferberlik ve olağanüstü hallerde kısıtlanabilir. Örneğin, sokağa çıkma yasakları uygulanabilir.
E) Yanlış. Olağanüstü hâl ve savaş durumlarında gözaltı süreleri uzatılabilir. Anayasa’nın 15. ve 19. maddeleri bu durumu düzenler.
Bu nedenle doğru cevap B şıkkıdır.

15. Ölüm Cezası 1982 Anayasası’nda hangi yıl yapılan değişiklikle tamamen kaldırılmıştır?

A) 2004 değişikliği
B) 1995 değişikliği
C) 2001 değişikliği
D) 1999 değişikliği
E) 2010 değişikliği

Cevap : A) 2004 değişikliği

16. Aşağıdakilerden hangisi işkence yasağı ile ilgili yanlış bir ifadedir?

A) Olağanüstü hal dönemlerinde istisna getirilebilir.
B) Negatif statü haklarındandır.
C) Sert çekirdekli haklardandır.
D) İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi güvenceye almıştır.
E) Kişi haklarındandır.

Cevap : A) Olağanüstü hal dönemlerinde istisna getirilebilir.

17. Kamu Denetçiliği Kurumu aşağıdakilerden hangisine bağlıdır?

A) Devlet Denetleme Kurulu
B) Cumhurbaşkanlığı
C) TBMM Başkanlığı
D) İçişleri Bakanlığı
E) Danıştay

Cevap : C) TBMM Başkanlığı

Açıklama: Kamu Denetçiliği Kurumu, Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne (TBMM) bağlıdır ve anayasal bir denetim mekanizması olarak görev yapar. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’na göre, vatandaşların kamu hizmetleriyle ilgili şikâyetlerini incelemek, araştırmak ve önerilerde bulunmak amacıyla kurulmuştur.
Diğer şıkların değerlendirilmesi:
A) Yanlış. Devlet Denetleme Kurulu (DDK), Cumhurbaşkanlığı’na bağlıdır ve kamu kurumlarının denetlenmesini sağlar.
B) Yanlış. Kamu Denetçiliği Kurumu, doğrudan Cumhurbaşkanlığı’na bağlı değildir, TBMM’ye bağlıdır.
D) Yanlış. İçişleri Bakanlığı, Kamu Denetçiliği Kurumu’nu yönetmez.
E) Yanlış. Danıştay, idari yargı denetimi yapar, ancak Kamu Denetçiliği Kurumu ile doğrudan bir bağlantısı yoktur.
Bu nedenle doğru cevap C şıkkıdır.

18. Özel hayatın gizliliği hakkı ile ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Herkes özel ve aile hayatına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir.
B) Özel hayat, diğer insanlarla ve dış dünyayla ilişki geliştirmek hakkını da içerir.
C) Bu hak kanunla ve kanunla belirtilen hallerde sınırlandırılabilir.
D) Konut, yalnızca kişilerin özel hayatlarının geçtiği mekanlardır, ticari veya mesleki hayatlarını sürdürdükleri yerler bu kapsama girmez.
E) Özel hayatın gizliliği kişi haklarındandır.

Cevap : D) Konut, yalnızca kişilerin özel hayatlarının geçtiği mekanlardır, ticari veya mesleki hayatlarını sürdürdükleri yerler bu kapsama girmez.

19. Öldürme, yasal ve meşru kuvvete başvurmanın kesin zorunluluk haline gelmesi sonucunda meydana gelmişse, yaşam hakkını ihlali sayılmaz. Aşağıdakilerden hangisi bu duruma bir örnek olamaz?

A) Usulüne uygun olarak yakalama hali
B) Bir ayaklanma veya isyanın, yasaya uygun olarak bastırılması hali
C) Bir kimsenin yasa dışı şiddete karşı korunması hali
D) Usulüne uygun olarak tutuklu bulunan bir kişinin kaçmasını önleme hali
E) Kişinin malına verilen zararın önlenmesi hali

Cevap : E) Kişinin malına verilen zararın önlenmesi hali

20. Aşağıdaki ülkelerden hangisi günümüzde yarı-doğrudan demokrasi araçlarından referandumu en çok uygulayan ülkelerden biridir?

A) Romanya
B) Macaristan
C) Brezilya
D) İsviçre
E) Yunanistan

Cevap : D) İsviçre

Açıklama : **İsviçre, doğrudan demokrasi ve referandum sistemini en yaygın şekilde uygulayan ülkelerden biridir.**