Madenlerde İş Sağlığı ve Güvenliği 2023-2024 Vize Soruları

Giriş

Madencilik sektörü, yüksek risk taşıyan bir endüstri koludur. Hem yeraltı hem de yerüstü madencilik faaliyetleri, çeşitli iş güvenliği sorunları ve meslek hastalıkları riski barındırır. Bu nedenle madenlerde iş sağlığı ve güvenliği, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını en aza indirmek amacıyla kapsamlı bir şekilde ele alınmalıdır. Bu makalede, madenlerde iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili temel kavramlar, risk değerlendirme yöntemleri ve alınması gereken önlemler üzerinde durulacaktır.

Madencilikte Temel Kavramlar

Dekapaj: Maden Yataklarının Açığa Çıkarılması

Açık ocak madenciliğinde en önemli işlemlerden biri dekapajdır. Dekapaj, maden yatağının üzerindeki örtü tabakasının kaldırılması işlemlerinin tümünü kapsar. Bu süreçte toprak gevşetilir, kazılır, yüklenir ve taşınarak pasa sahasına dökülür. Maden çıkarma faaliyetlerinin ilk adımı olan dekapaj, madene erişimi sağlamak için kritik bir adımdır.

Yeraltı Madenciliğinde Desandre Yapıları

Desandre, yeraltı madenciliğinde aşağı yönlü eğimli olarak sürülen, bir tarafı kapalı olan açıklıklara verilen isimdir. Bu yapılar, maden yatağına ulaşmak ve cevherin çıkarılmasını sağlamak amacıyla kullanılır. Desandre yapıları, genellikle maden çıkarma işlemlerinde önemli bir rol oynar.

Ters Iskarpa ve Şev İyileştirme

Ters iskarpa, kazı yüzeylerinde yapılan çalışmalarda basamak alımlarının askıya alınarak düşürülmesi işlemidir. Bu teknik, özellikle açık ocak madenciliğinde güvenli çalışma ortamı sağlamak amacıyla uygulanır. Şev iyileştirme çalışmaları ise basamak stabilitesini korumak ve kayma riskini azaltmak için yapılır.

Madenlerde Kullanılan Ekipmanlar ve Güvenlik Önlemleri

Yeraltı Madenciliğinde Kullanılan Makineler

Yeraltı madenciliği, dar ve sınırlı alanlarda çalışmayı gerektirir. Bu nedenle kullanılan ekipmanlar da buna uygun olmalıdır. Aşağıda yeraltında kullanılan bazı ekipmanlar ve özellikleri sıralanmıştır:

– Jumbo Delici: Yeraltında delme işlemleri için kullanılır.

– Loader (Yükleyici): Cevher yükleme ve taşıma işlevi görür.

Galeri Açma Makinesi: Dar alanlarda galeri oluşturmak için kullanılır.

Kullanımı Uygun Olmayan Makineler

Açık ocak madenciliği için tasarlanan bazı ekipmanlar yeraltında kullanılamaz. Örneğin, Dragline, yeraltı ocakları için uygun olmayan büyük ve hantal bir ekipmandır.

Ex-Proof ATEX Özelliği

Maden ocaklarında kullanılan elektrikli ekipmanların Ex-Proof ATEX sertifikasına sahip olması gerekmektedir. Bu özellik, patlayıcı ortamda güvenli kullanım sağlar ve özellikle metan gazı gibi yanıcı gazların bulunduğu ortamlarda önemlidir.

Madenlerde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetimi

Risk Değerlendirme ve Yönetimi

Madenlerde risk değerlendirme süreci, potansiyel tehlikelerin belirlenmesi ve gerekli önlemlerin alınmasını kapsar. Risk analizinde dikkate alınması gereken bazı faktörler şunlardır:

– Fiziksel Tehlikeler: Göçük, patlama ve yangın riski.

– Kimyasal Tehlikeler: Toz, gaz ve kimyasal serpintiler.

– Biyolojik Tehlikeler: Pnömokonyoz gibi solunum yolu hastalıkları.

Grizu Patlaması

Grizu, kömür madenciliğine özgü bir iş kazası türüdür. Metan gazı ile havadaki oksijenin patlayıcı bir karışım oluşturması sonucu meydana gelir. Grizu patlamalarını önlemek için gaz ölçüm cihazları ve havalandırma sistemleri hayati önem taşır.

Meslek Hastalıkları ve Önleme Yöntemleri

Pnömokonyoz: Kömür Madenciliğinde Solunum Riski

Kömür madenciliğinde en sık karşılaşılan meslek hastalığı Pnömokonyozdur. Bu hastalık, ince kömür tozlarının akciğerlere birikmesi sonucu oluşur ve ciddi solunum problemlerine yol açar. Pnömokonyozun önlenmesi için alınması gereken önlemler şunlardır:

– Toz maskesi ve solunum koruyucuları kullanmak.

– Toz kontrol sistemleri kurmak.

– Periyodik sağlık kontrolleri yapmak.

İş Sağlığı ve Güvenliği Mevzuatı

Yaş Sınırı ve Çalışma Koşulları

Yeraltı madencilik faaliyetlerinde çalıştırılacak personelin en az 18 yaşında olması gerekmektedir. Özellikle maden teknikeri gibi uzmanlık gerektiren pozisyonlarda bu yaş sınırı uygulanmaktadır. Bu düzenleme, genç işçilerin ağır ve tehlikeli işlerde çalışmasını engelleyerek iş güvenliğini artırmaktadır.

İş Sağlığı ve Güvenliği Belgeleri

Maden işyerlerinde Sağlık ve Güvenlik Dokümanı hazırlamak zorunludur. Bu doküman, risk değerlendirmesi, acil durum planları ve güvenlik önlemlerini içermelidir. Ayrıca iş kazaları ve meslek hastalıkları kayıtlarının düzenli tutulması ve raporlanması da yasal bir zorunluluktur.

Acil Durum Yönetimi

Kaçış ve Güvenli Bölge Düzenlemeleri

Madenlerde acil durum yönetimi büyük önem taşır. Yeraltı ocaklarında, çalışanların acil durumlarda güvenli bir bölgeye ulaşmalarını sağlamak amacıyla cep alanları oluşturulmalıdır. Bu alanlar, herhangi bir tehlike anında çalışanların sığınabileceği güvenli yerlerdir.

Yol Eğim Düzenlemeleri

Karayolu nakliyat sistemlerinde güvenli yol eğimi yüzde 7-10 arasında tutulmalıdır. Bu eğim aralığı, iş makinelerinin güvenli hareket etmesine olanak tanır ve olası devrilme risklerini azaltır.

İş Kazaları ve Kaza Sıklık Oranı

İş kazalarının sıklığını belirlemek için kaza sıklık oranı kullanılır. Bu oran, belirli bir dönemde meydana gelen kazaların sayısının çalışma süresine oranlanması ile hesaplanır. Kaza sıklık oranı, iş güvenliği performansını değerlendirmek ve risklerin kontrol edilmesini sağlamak açısından önemlidir.

Sonuç

Madenlerde iş sağlığı ve güvenliği, çalışanların korunması ve üretim süreçlerinin güvenli hale getirilmesi için hayati bir unsurdur. Özellikle yeraltı madenciliğinde grizu patlamaları, pnömokonyoz gibi meslek hastalıkları ve mekanik tehlikeler gibi risklerin minimize edilmesi gerekmektedir.

Risk değerlendirme ve güvenlik yönetimi, iş kazalarının önlenmesi ve çalışanların sağlığının korunması için vazgeçilmezdir. Mevzuata uygun olarak alınan önlemler ve düzenli eğitimlerle birlikte güvenli bir madencilik ortamı sağlanabilir.

İş sağlığı ve güvenliği politikalarının doğru uygulanması, sadece çalışanların güvenliğini sağlamakla kalmaz, aynı zamanda işletmelerin verimliliğini de artırır. Bu nedenle, güvenlik kültürünün yerleşmesi ve sürdürülebilir güvenlik stratejilerinin uygulanması büyük önem taşımaktadır.

1. Açık işletme projesine göre maden yatağının üzerindeki örtü tabakasının gevşetilmesi, kazılması, yüklenmesi, taşınması, toprak harmanına dökülmesi, serilmesi, harman sahasının düzeltilmesi, toprak harmanı ve kademe yollarının yapımı ve bakımı gibi muhtelif ameliyeleri kapsayan işlemlerin tümüne verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

A) Dekapaj
B) Ters Iskarpa
C) Sondaj
D) Şev İyileştirmesi
E) Prospeksiyon

Cevap: A) Dekapaj

Açıklama: Dekapaj, maden yataklarının üzerindeki örtü tabakasının kaldırılması işlemlerinin tümüne verilen isimdir. Bu işlemler, maden çıkarma faaliyetlerinin ilk adımını oluşturur ve maden yatağının açığa çıkarılması için yapılır.

2. Türkiye’de madencilik sektörüne ait istatistiksel veriler Avrupa Ekonomik Topluluğu işyeri ekonomik faaliyet sınıflandırmasına göre alt iş kollarına ayrılarak sunulmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) İstatistik yıllıklarında belirtilen madencilik sektörüne ilişkin alt iş kollarından biridir?

A) Ham petrol ve doğal çıkarımı iş kolu
B) Kok kömürü ve rafine edilmiş petrol ürünleri imalatı iş kolu
C) Kimyasalları ve kimyasal ürünlerin imalatı iş kolu
D) Diğer metalik olmayan mineral ürünlerin imalatı iş kolu
E) Kömür ve linyit çıkarılması iş kolu

Cevap: E) Kömür ve linyit çıkarılması iş kolu

Açıklama: Kömür ve linyit çıkarılması, Türkiye’de madencilik sektörüne ait önemli bir alt iş koludur ve Sosyal Güvenlik Kurumu istatistiklerinde yer almaktadır. Madencilik sektörüne ilişkin veriler, bu iş kolu üzerinden sınıflandırılmaktadır.

3. Türkiye’de yeraltı madencilik faaliyetlerinin zor çalışma şartlarına sahip olması nedeniyle çalışanlar için özel koşullar belirlenmiş ve mevzuatta sektöre özgü bazı düzenlemeler yapılmıştır. Bu düzenlemelerden biri de çalışma yaşıdır. Aşağıda verilenlerden hangisi yeraltı madencilik üretim faaliyetlerinde çalıştırılabilir?

A) 17 yaşında erkek elektrikçi
B) 17 yaşında kadın düz işçi
C) 18 yaşında kadın maden teknikeri
D) 20 yaşında kadın düz işçi
E) 18 yaşında kadın düz işçi

Cevap: C) 18 yaşında kadın maden teknikeri

Açıklama: Yeraltı madencilik faaliyetlerinde çalıştırılacak personelin en az 18 yaşında olması gerekmektedir. Özellikle maden teknikeri gibi uzmanlık gerektiren pozisyonlar için bu yaş sınırı uygulanır.

4. Aşağıdakilerden hangisi ters iskarpa kavramını açıklar?

A) Nakliye sisteminin ihtiyaç duyulduğunda tersine çalışabilmesi
B) Kazı yüzeylerinde yapılan çalışmalarda basamak alımlarının askıya alınarak düşürülmesi
C) Basamak topuğu ile basamak tepesi arasındaki mesafenin düşey kısmında çalışma yapılması
D) Yeraltı galerilerinde, başyukarı ile galeri arasındaki mesafe
E) Yükleyicilerin ters manevra yapması

Cevap: B) Kazı yüzeylerinde yapılan çalışmalarda basamak alımlarının askıya alınarak düşürülmesi

Açıklama:

5. Yan kayaç veya cevher içerisinde aşağı yönlü eğimli olarak sürülen, bir tarafı kapalı olan açıklığa verilen genel isim aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) Desandre
B) Kelebe
C) Başyukarı
D) Galeri
E) Kuyu

Cevap: A) Desandre

Açıklama: Desandre, yeraltı madenciliğinde aşağı yönlü eğimli olarak sürülen ve genellikle bir tarafı kapalı olan açıklıkları ifade eder. Bu tür yapılar, maden çıkarma işlemlerinde kullanılmaktadır.

6. Aşağıdaki iş makinelerinden hangisinin yeraltı maden ocaklarında kullanımı mümkün değildir?

A) Eskavatör
B) Dragline
C) Loader
D) Jumbo
E) Galeri açma makinesi

Cevap: B) Dragline

Açıklama: Dragline, genellikle açık ocak madenciliğinde kullanılır ve yeraltı madenciliği için uygun değildir. Yeraltında kullanılan makineler genellikle daha kompakt ve dar alanlara uyum sağlayabilecek yapıdadır.

7. Kömür madenciliği iş kolunda en fazla görülen meslek hastalığı türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Mesleki enfeksiyon hastalıkları
B) Kimyasal kaynaklı meslek hastalıkları
C) Pnömokonyoz ve diğer solunum sistemi meslek hastalıkları
D) Kanserli olmayan cilt hastalıkları
E) Fiziksel etkenlerle oluşan meslek hastalıkları

Cevap: C) Pnömokonyoz ve diğer solunum sistemi meslek hastalıkları

Açıklama: Pnömokonyoz, kömür tozu ve diğer zararlı partiküllerin solunması sonucu oluşan bir akciğer hastalığıdır ve kömür madenciliğinde yaygın olarak görülür.

8. Açık ocak işletmelerinde genel şev açısının tanımı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) İki basamak arasında düşey düzlemde oluşan açıdır.
B) Basamak tepesi ile basamak topuğunu kesen doğrunun yatay düzlem ile yapmış olduğu açıdır.
C) Ocak en üst basamağının ayna tepesi ile en alt basamağımın ayna topuğunu birleştiren doğrunun düşey düzlem ile yapmış olduğu açıdır.
D) Basamak tepesi ile basamak topuğunu kesen doğrunun düşey düzlem ile yapmış olduğu açıdır.
E) Ocak en üst basamağının ayna tepesi ile en alt basamağının ayna topuğunu birleştiren doğrunun yatay düzlem ile yapmış olduğu açıdır.

Cevap: E) Ocak en üst basamağının ayna tepesi ile en alt basamağının ayna topuğunu birleştiren doğrunun yatay düzlem ile yapmış olduğu açıdır.

9. Aşağıdakilerden hangisi diğer iş kollarında nadiren görülmekle birlikte yeraltı kömür madenciliği faaliyetlerine özgü iş kazası oluş biçimlerinden biridir?

A) Düşme
B) Parça fırlaması
C) Malzeme düşmesi
D) Grizu
E) Yangın

Cevap: D) Grizu

Açıklama: Grizu patlaması, kömür madenciliğine özgü bir iş kazası türüdür ve metan gazı ile havadaki oksijenin patlayıcı karışım oluşturması sonucunda meydana gelir. Bu tür patlamalar, diğer iş kollarında nadiren görülür.

10. Karayolu nakliyat sistemlerinde genel olarak güvenli yol eğim aralığı aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) yüzde 15-20
B) yüzde 25-30
C) yüzde 7-10
D) yüzde 20-25
E) yüzde 10-15

Cevap: C) yüzde 7-10

Açıklama: Karayolu nakliyat sistemlerinde güvenli yol eğimi yüzde 7 ile yüzde 10 arasında tutulur. Bu eğim aralığı, araçların güvenli ve verimli bir şekilde hareket etmesine olanak tanır.

11. Aşağıdaki iş makinelerinden hangisinin yer üstü maden işletmelerinde kullanımı uygun değildir?

A) Loader (Yükleyici)
B) Galeri açma makineleri
C) Hidrolik eskavatör
D) Döner kepçeli eskavatör
E) Dragline

Cevap: B) Galeri açma makineleri

Açıklama: Galeri açma makineleri yeraltı maden işletmelerinde kullanılır ve yer üstü maden işletmelerinde kullanıma uygun değildir. Yer üstü maden işletmelerinde genellikle yükleyici ve eskavatör gibi makineler tercih edilir.

12. Galeri, desandre ve baş yukarı içerisinde çalışanların herhangi bir tehlike anında kendilerini koruması amacıyla açılan boşluklara verilen isim aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) Klavuz
B) Fere
C) Arın
D) Cep
E) Pano

Cevap: D) Cep

Açıklama: Cep, yeraltı madenciliğinde çalışanların tehlike anında sığınabileceği güvenli bir alan olarak düzenlenmiş boşluklardır. Bu alanlar, acil durumlarda güvenlik sağlamak amacıyla oluşturulur.

13. Maden işyerlerinde yardımcı tesislerde çalışanlar için uygun dinlenme yeri oluşturulması çalışan sayısına göre zorunlu tutulmuştur. Buna göre yardımcı tesislerde işveren tarafından dinlenme yeri oluşturulması için asgari çalışan sayısı aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) 10
B) 5
C) 25
D) 20
E) 15

Cevap: A) 10

Açıklama:

14. Maden İşletmelerinde kazmanın vurulup üretimin yapıldığı yere verilen genel isim aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) Çatlaklı birim
B) Kaylak
C) Ayna
D) Kelebe
E) Galeri

Cevap: C) Ayna

Açıklama: Ayna, madencilikte kazmanın vurulup üretimin yapıldığı yeri ifade eder. Aynalar genellikle maden damarının çıkarıldığı noktalar olarak bilinir.

15. Aşağıdakilerden hangisi iş kazaları ve meslek hastalıkları istatistiklerinin güvenilir ve doğru bir şekilde kayıt altına alınmasının sağlayacağı yararlardan biri değildir?

A) Ülkelerin iş sağlığı ve güvenliği politikalarının belirlenmesine katkı sağlar.
B) İş kazalarının ve meslek hastalıklarının kök nedenlerinin araştırılmasına katkı sağlar.
C) İş kazalarının ve meslek hastalıklarının sonuçlarının telafi edilmesinde doğrudan katkı sağlar.
D) Meslek hastalıklarının ülke ekonomileri üzerindeki maliyetinin hesaplanabilmesine olanak sağlar.
E) İşletmelerin iş sağlığı ve güvenliği politikalarının belirlenmesine katkı sağlar.

Cevap: C) İş kazalarının ve meslek hastalıklarının sonuçlarının telafi edilmesinde doğrudan katkı sağlar.

Açıklama: İstatistiklerin kayıt altına alınması, sonuçların telafisi yerine, kök nedenlerin analiz edilmesi ve politika geliştirilmesine katkı sağlar.

16. İnsan gücü ile kazı ve yükleme yapılan yerüstü maden ocaklarında güvenlik açısından basamak yüksekliği en fazla kaç metre olmalıdır?

A) 4 Metre
B) 5 Metre
C) 3 Metre
D) 7 Metre
E) 6 Metre

Cevap: C) 3 Metre

Açıklama: İnsan gücü ile yapılan yerüstü madencilik faaliyetlerinde güvenli çalışma açısından basamak yüksekliği en fazla 3 metre olarak belirlenmiştir.

17. Maden işlerinde ekonomik değeri olmayan kayaçların ve yapılan hafriyatın stoklandığı alanın ismi aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) Pasa Stok Sahası
B) Malzeme Stok Alanı
C) Cevher Stok Sahası
D) Konkasör Alanı
E) Rezerv Alanı

Cevap: A) Pasa Stok Sahası

Açıklama: Pasa Stok Sahası, maden çıkarma işlemi sırasında ekonomik değeri olmayan kayaçların biriktirildiği alandır.

18. Aşağıdakilerden hangisi maden işletmelerinde acil durumlarla ile ilgili olarak iş sağlığı ve güvenliği yönünden alınması gereken tedbirlerden birisi değildir?

A) Maden işyerlerinde acil durumlarda görev almak üzere yeterli sayıda arama, kurtarma ve tahliye konularında destek elemanı görevlendirilir.
B) Maden işyerlerinde, herhangi bir tehlike anında, çalışanların tümünün tehlikeli alanları derhal ve güvenli bir şekilde terk edebilecekleri alt yapı ve organizasyon sağlanır.
C) Acil durum planlarında, acil çıkış yolları doğrudan güvenli bir alana veya toplanma noktasına açılacak şekilde tasarlanmalıdır.
D) Acil çıkış yollarında üretimde kullanılan araç ve gereçler dışında geçişe engel olabilecek herhangi bir engel bulundurulmaz.
E) Acil çıkış yolları ile acil çıkış bağlantı yolları ve acil çıkış kapıları Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği’nde belirtildiği şekilde uygun malzemeler kullanılarak işaretlenir.

Cevap: D) Acil çıkış yollarında üretimde kullanılan araç ve gereçler dışında geçişe engel olabilecek herhangi bir engel bulundurulmaz.

Açıklama:

19. Mekanik ve elektrikli ekipmanların yeraltı ocaklarında yangın veya patlama riski olan bir ortamda kullanılması durumunda sahip olmaları gereken nitelik aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) Otomatik durdurma sensörüne sahip olması
B) Tehlikeli gaz alarm sistemine sahip olması
C) Hareket algılama sensörüne sahip olması
D) Ex-proof Atex özelliğine sahip olması
E) Hava ölçüm sensörlerine sahip olması

Cevap: D) Ex-proof Atex özelliğine sahip olması

Açıklama: Ex-proof Atex sertifikası, patlayıcı ortamda güvenli kullanım sağlayan cihazların standartlarını belirler.

20. Aşağıdakilerden hangisi maden işyerlerinde hazırlanması zorunlu tutulan sağlık ve güvenlik dokümanı hazırlanırken göz önünde bulundurulacak İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun maddelerinden biri değildir?

A) Risk değerlendirmesi, kontrol ölçüm ve araştırmaya ilişkin madde
B) İşverenin genel yükümlülüklerine ilişkin madde
C) İş kazası ve meslek hastalıklarının kayıt ve bildirimine ilişkin madde
D) Çalışanların yükümlülüklerine ilişkin madde
E) Çalışanları bilgilendirilmesine ilişkin madde

Cevap: D) Çalışanların yükümlülüklerine ilişkin madde

Açıklama: