Risk Değerlendirmesi ve Metodolojisi (Bahar) 2023-2024 Vize Soruları

Giriş

Risk değerlendirmesi ve metodolojisi, afet ve iş güvenliği alanında kritik bir öneme sahiptir. Bu değerlendirme süreci, potansiyel risklerin belirlenmesi, analiz edilmesi ve uygun önlemlerin alınması ile ilgilenir. Türkiye’de ve dünyada yaşanan afetler ve iş kazaları göz önüne alındığında, risk yönetimi stratejilerinin doğru bir şekilde uygulanması hayat kurtarıcı olabilmektedir. Bu makalede, risk değerlendirme metodolojisinin temel ilkeleri ve uygulamaları ele alınacaktır.

Afet Türleri ve Yönetimi

Yavaş Gelişen Afetler

Afetler, gelişme hızlarına göre yavaş ve hızlı gelişen afetler olarak sınıflandırılabilir. Yavaş gelişen afetler, etkilerini uzun bir zaman diliminde gösterir ve genellikle çevresel veya iklimsel değişikliklere bağlıdır.

Küresel Isınma:

Yavaş gelişen afetlerin en bilinen örneklerinden biri küresel ısınmadır. İklim değişikliği süreci, yıllar boyunca meydana gelen sıcaklık artışları ve çevresel değişikliklerle kendini gösterir. Küresel ısınma, kuraklık, buzulların erimesi ve deniz seviyesinin yükselmesi gibi sonuçlara yol açarak hem doğal ekosistemleri hem de insan yaşamını tehdit eder.

Hızlı Gelişen Afetler

Hızlı gelişen afetler ise aniden meydana gelir ve ciddi can ve mal kaybına yol açabilir. Örneğin, yangın, sel, deprem, tsunami gibi olaylar hızla gelişir ve müdahale sürecini zorlaştırır. Hızlı gelişen afetlerde hazırlıklı olma ve müdahale stratejilerinin önemi büyüktür.

İş Kazaları ve Risk Yönetimi

Türkiye’de İş Kazalarının Dağılımı

Türkiye’de iş kazaları özellikle küçük ölçekli işletmelerde yoğunlaşmaktadır. 1-49 arası çalışanı olan işletmelerde iş güvenliği tedbirlerinin eksikliği nedeniyle iş kazaları daha fazla görülmektedir. Bu durum, küçük işletmelerde risk yönetimi stratejilerinin yeterince uygulanmadığını göstermektedir.

İş Güvenliği Tedbirlerinin Önemi

İş kazalarının önlenmesinde iş sağlığı ve güvenliği (İSG) tedbirlerinin alınması büyük önem taşımaktadır. Bu tedbirler arasında kişisel koruyucu donanım kullanımı, eğitim programları ve iş yeri düzenlemeleri bulunmaktadır. Küçük ölçekli işletmelerde bu tedbirlerin yetersizliği kazaların artmasına neden olmaktadır.

Doğal Afetler ve Teknolojik Afetler

Meteorolojik Afetler: Sel Baskınları

Sel baskınları, ani yağışlar ve taşkınlar sonucu oluşan doğal afetlerdir. Bu afetler, özellikle şehirleşmenin yoğun olduğu bölgelerde ciddi can ve mal kaybına yol açmaktadır. Meteorolojik afetler kapsamında değerlendirilen sel baskınlarına karşı erken uyarı sistemleri ve altyapı güçlendirme çalışmaları hayati önem taşımaktadır.

Teknolojik Afetler: Yapı-İnşaat ve Ulaştırma Sektöründe Riskler
Teknolojik afetler, insan kaynaklı olaylardan kaynaklanır ve büyük kayıplara yol açabilir. Türkiye’de yapı-inşaat sektörü, en fazla can kaybına neden olan teknolojik afetlerin yaşandığı alandır. İnşaat alanlarındaki iş güvenliği eksiklikleri, kazaların başlıca nedenidir. Ayrıca ulaşım kazaları da teknolojik afetler arasında değerlendirilmektedir ve insan yapımı süreçlerin riskli yapısını ortaya koymaktadır.

Risk Yönetiminde Stratejiler

Hazırlıklı Olma Evresi

Afet risk yönetiminin ikinci evresi olan hazırlıklı olma aşaması, afet öncesi alınması gereken tedbirlerin planlanmasını içerir. Bu süreçte afet yönetim ekiplerinin oluşturulması, eğitimlerin yapılması ve erken uyarı sistemlerinin kurulması kritik önem taşır. Hazırlıklı olma süreci, olası zararların en aza indirilmesini hedefler.

Riskten Kaçınma Stratejisi

Bazı risklerin tamamen ortadan kaldırılması mümkündür ve bu stratejiye riskten kaçınma denir. Örneğin, CNC tezgahlarındaki iş kazalarını önlemek için koruyucu donanım kullanmak veya makinelerin güvenlik standartlarını yükseltmek riskten kaçınma stratejisine örnektir.

Riskin Kabullenilmesi

Riskin tamamen ortadan kaldırılamadığı durumlarda, riskin kabullenilmesi stratejisi devreye girer. Bu strateji, düşük olasılıklı ve düşük etkili risklerin göz ardı edilerek diğer daha kritik risklere odaklanılmasını ifade eder. Özellikle maliyet etkinlik açısından önemlidir.

Endüstriyel Kazalar ve Güvenlik Yönetimi

Endüstriyel kazalar genellikle insan kaynaklı olaylardan kaynaklanır ve kimyasal serpintiler bu kazalara örnektir. Endüstriyel kazaların önlenmesi için alınan güvenlik tedbirleri arasında acil durum eylem planları ve düzenli bakım faaliyetleri yer almaktadır.

Seveso Yönergesi

Seveso Yönergesi, büyük endüstriyel kazaların önlenmesi için geliştirilmiş uluslararası bir düzenlemedir. İtalya’da yaşanan büyük bir kimyasal kaza sonrası alınan bu önlem, endüstriyel tesislerde güvenlik standartlarının artırılmasını sağlamıştır.

İş Kazası ve Kaza Sıklık Oranı

İş kazaları, işin yürütümü sırasında meydana gelen ve çalışanların sağlığını tehdit eden olaylardır. Bu kazaların sıklığını belirlemek için kaza sıklık oranı kullanılır. Kaza sıklık oranı, belirli bir dönemde meydana gelen kazaların sayısının çalışma saatine oranlanarak hesaplanmasıdır. Bu oran, iş güvenliği performansını izlemek için önemli bir göstergedir.

Güvenlik ve Emniyet Yönetimi

Güvenlik ve emniyet kavramları birbirinden farklıdır ancak iş sağlığı ve güvenliği alanında birlikte ele alınır.

Güvenlik: İnsan kaynaklı risklerin önlenmesi amacıyla alınan tedbirlerdir (örneğin hırsızlık veya gasp gibi olaylara karşı güvenlik önlemleri).

Emniyet: Teknik ve mühendislik tedbirlerinin alınarak iş kazalarının önlenmesini hedefler (örneğin buhar kazanı basınç kontrolü).

Sonuç

Risk değerlendirme ve metodolojisi, hem doğal hem de insan kaynaklı afetlerde hayati bir rol oynamaktadır. İyi bir risk yönetimi stratejisi, afetlere karşı hazırlıklı olmayı ve iş güvenliği önlemlerinin doğru uygulanmasını sağlar. Bu kapsamda afet risk yönetimi stratejilerinin güncel tutulması ve iş güvenliği uygulamalarının yaygınlaştırılması gerekmektedir.

Risk yönetiminde en kritik nokta, önleyici tedbirlerin etkili bir şekilde uygulanması ve farkındalık düzeyinin artırılmasıdır. Güvenlik kültürünün benimsenmesi ve risk analizlerinin düzenli olarak güncellenmesi, afet ve iş kazalarına karşı korunmanın temel yollarından biridir.

1. Aşağıdakilerden hangisi yavaş gelişen bir afet türüdür?

A) Yangın
B) Küresel ısınma
C) Sel baskını
D) Tsunami
E) Deprem

Cevap: B) Küresel ısınma

Açıklama: Küresel ısınma, yavaş gelişen bir afet türüdür ve etkileri uzun vadede görülür. İklim değişikliği ve çevresel faktörlerle bağlantılıdır.

2. Türkiye’de iş kazaları çalışan sayısına göre değerlendirildiğinde en fazla hangi işletmelerde kaza gerçekleşmektedir?

A) Çalışan sayısının 5000’den fazla olduğu işletmelerde
B) Çalışan sayısının 300-1000 olduğu işletmelerde
C) Çalışan sayısının 1000-5000 olduğu işletmelerde
D) Çalışan sayısının 1-49 olduğu işletmelerde
E) Çalışan sayısının 50-299 olduğu işletmelerde

Cevap: D) Çalışan sayısının 1-49 olduğu işletmelerde

Açıklama: Türkiye’de iş kazalarının en fazla görüldüğü işletmeler küçük ölçekli işletmelerdir. Küçük işletmelerde iş sağlığı ve güvenliği tedbirleri daha yetersiz olabilmektedir.

3. Sel baskınları ne tür bir doğal afettir?

A) Su kaynaklı afet
B) Meteorolojik afet
C) Jeolojik afet
D) Biyolojik afet
E) Deniz afeti

Cevap: B) Meteorolojik afet

Açıklama:

4. Türkiye’de toplamda en fazla can kaybına neden olan teknolojik afetler hangi sektörde meydana gelmektedir?

A) Tekstil
B) Yapı-İnşaat
C) Maden
D) Ulaştırma
E) İmalat

Cevap: B) Yapı-İnşaat

Açıklama:

5. Afet risk yönetiminde ikinci evre olan bu aşamada, yapılması gereken çalışmaların ana hedefi, tehlikenin insanlar için olumsuz etkiler doğurabilecek sonuçlarına karşı önlemler alarak zamanında, en uygun şekilde ve en etkili organizasyon ve yöntemler ile ön çalışmaları tamamlamaktır. Bu kapsamda yöneticiler afet yönetimi görevleri için gerekli atamaları veya belirlemeleri yapmalı, belirlenen görevlerin yerine getirebilmesi için gerekli olan personel, donanım ve diğer kaynaklar tanımlanmalıdır. Ekipman ve donanımların bakımı, tahmin ve erken uyarı sistemlerinin kullanımı, personelin eğitimi ve diğer aktiviteler sürekli güncellenmelidir.
Yukarıda açıklanan aşama aşağıdakilerden hangisidir?

A) Zarar azaltımı
B) Hazırlıklı olma
C) Müdahale
D) İyileştirme
E) Afet risk değerlendirme

Cevap: B) Hazırlıklı olma

Açıklama: Hazırlıklı olma aşaması, afet öncesi alınacak önlemleri ve yapılacak çalışmaları kapsamaktadır. Afet risk yönetiminde önemli bir evredir.

6. Aşağıdakilerden hangisi endüstriyel kazalara örnek olarak verilebilir?

A) Terör saldırıları
B) Devalüasyon
C) Kimyasal serpintiler
D) Fırtınalar
E) Toplu ulaşım kazaları

Cevap: C) Kimyasal serpintiler

Açıklama: Endüstriyel kazalar, genellikle kimyasal maddelerin sızıntısı veya patlaması gibi insan kaynaklı olaylardır.

7. Bir işletmede CNC tezgahında yaşanan iş kazaları neticesinde bazı çalışanlar ağır yaralanmışlardır. Bu kapsamda CNC tezgahlarına çalışanların kollarının kapılması riskinin tamamen ortadan kaldıracak kararlar alınmış ve çalışmalar başlatılmıştır.
Buna göre geliştirilen risk stratejisi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Risk transferi
B) Riskin hesaplanması
C) Riskten kaçınma
D) Riskin kabullenilmesi
E) Risk değerlendirme

Cevap: C) Riskten kaçınma

Açıklama: Riskten kaçınma stratejisi, riskin tamamen ortadan kaldırılmasını hedefleyen tedbirler almayı içerir. CNC tezgahlarında koruyucu önlemler bu stratejinin bir parçasıdır.

8. Meydana geldiğinde çalışanlara ya da insanlara veya çevreye önemli zarar ya da hasar verici nitelikteki bir olayın meydana gelme olasılığı ile zarar derecesinin (şiddetinin) bileşkesi olarak ifade edilen kavrama ne ad verilir?

A) Risk
B) Emniyet
C) Meslek hastalığı
D) Güvenlik
E) Kaza

Cevap: A) Risk

Açıklama: Risk, belirli bir olayın meydana gelme olasılığı ile bu olayın doğurabileceği olumsuz sonuçların bileşkesidir.

9. İş yerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen özre uğratan olay aşağıdakilerden hangisidir?

A) İş kazası
B) İş yeri olayı
C) Meslek hastalığı
D) Emniyet
E) Güvenlik

Cevap: A) İş kazası

Açıklama: İş kazası, işin yürütümü sırasında meydana gelen ve çalışanların sağlığını tehdit eden olayları ifade eder.

10. Aşağıdakilerden hangisi kaza kuramlarından biri değildir?

A) Kaza/Olay kuramı
B) İnsan faktörleri kuramı
C) Hasarlı kaza kuramı
D) Kombinasyon kuramı
E) Domino kuramı

Cevap: C) Hasarlı kaza kuramı

Açıklama: Hasarlı kaza kuramı, literatürde yer almayan bir kuramdır. Diğer seçeneklerdeki kuramlar, iş güvenliği ve kaza analizlerinde kullanılan modellerdir.

11. Ulaşım ve taşımacılıkla ilgili olan ve büyük kayıplara (can ve mal kaybına) neden olan afetler (bir tren veya uçak kazası sonrasında oluşan kayıplar vb.) hangi sınıf afetler altında incelenmektedir?

A) Şiddet içerikli afet
B) Teknolojik afet
C) Doğal afet
D) Biyolojik afet
E) İnsan kaynaklı afet

Cevap: B) Teknolojik afet

Açıklama: Teknolojik afetler, insan yapımı teknolojik süreçlerden kaynaklanan büyük kayıplara neden olan olaylardır. Ulaşım kazaları da bu gruba dahil edilir.

12. İtalya’da 1976 yılında meydana gelen büyük bir endüstriyel kaza sonucunda, büyük risk kaynağı olarak kabul edilen tesislerin risk olasılıklarının sistematik olarak araştırılmasının empoze edilmesi konusunda yetkililerin eğilimlerinde artış olmuştur. Yapılan çalışmalar sonucunda 1981’de İtalya’da bir yönerge yayınlanmıştır. Bu yönerge endüstriyel kazaların azaltılması hususunda dünyada önemli bir milat olarak kabul edilmektedir.
Yukarıdaki parçada sözü edilen yönerge aşağıdakilerin hangisidir?

A) Seveso Yönergesi
B) Milano Yönergesi
C) Kantitatif Risk Değerlendirme Yönergesi
D) İş Sağlığı ve İş Güvenliği Koordinatörlüğü Yönergesi
E) Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik

Cevap: A) Seveso Yönergesi

Açıklama: Seveso Yönergesi, İtalya’da meydana gelen büyük endüstriyel kazadan sonra alınan önlemler çerçevesinde oluşturulmuş önemli bir düzenlemedir.

13. I. İstatistiklere göre KOBİ’lerde meydana gelen kaza sayısı, büyük ölçekli firmalarda meydana gelen kaza sayısına göre çok daha azdır.
II. Bir cismin sıkıştırması, ezmesi, batması, kesmesi en sık karşılaşılan kaza sebeplerinden biridir.
III. Kaza istatistiklerine göre özellikle işbaşı yapılan saatlerde kaza olasılığının diğer birçok çalışma saatinden daha yüksek olduğu anlaşılmaktadır.
İş kazaları ve istatistikleri ile ilgili olarak yukarıda verilen bilgilerden hangisi veya hangileri söylenebilir?

A) II ve III
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) Yalnız I
E) I ve III

Cevap: A) II ve III

Açıklama: İş kazaları istatistiklerine göre, küçük ölçekli işletmelerde ve işbaşı yapılan saatlerde kazaların daha sık yaşandığı gözlemlenmektedir.

14. Takvim yılı içerisindeki ölümlü ve/veya ölümlü olmayan mesleki yaralanmaların sayısının, aynı yıl içerisinde referans grupta yer alan işçilerin çalışma saatlerinin toplamına bölünmesiyle elde edilen değerin 1000000 katsayı ile çarpılmasıyla hesaplanır.
Yukarıda kısa tanımı verilen oran aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kaza etki oranı
B) Kaza sıklık oranı
C) Kaza ağırlık oranı
D) Kaza olabilirlik oranı
E) Kaza bilinmezlik oranı

Cevap: B) Kaza sıklık oranı

Açıklama: Kaza sıklık oranı, iş kazalarının sıklığını belirleyen bir göstergedir ve iş güvenliği performansının izlenmesinde kullanılır.

15. Oluşma yerine göre riskler sınıflandırılabilmektedir.
Buna göre aşağıdakilerden hangisi oluşma yerlerine göre tanımlanan risk sınıflarından biri değildir?

A) Acil durum riskleri
B) Stratejik ve kurumsal riskler
C) Finansal riskler
D) Beklenen riskler
E) Operasyonel riskler

Cevap: D) Beklenen riskler

Açıklama: Beklenen riskler diye bir sınıflandırma bulunmamaktadır. Diğer seçeneklerdeki risk sınıfları belirli özelliklere göre tanımlanmaktadır.

16. Böcek istilası ne tür bir afettir?

A) Jeolojik afet
B) Meteorolojik
C) Biyolojik afet
D) İnsan kaynaklı afet
E) Mevsimsel afet

Cevap: C) Biyolojik afet

Açıklama: Böcek istilası, biyolojik afetler arasında yer alır ve özellikle tarım alanlarında ciddi zararlara yol açabilir.

17. Risk yönetim planında ve sonrasında tanımlanan risklerin tümüne önlem almaya çalışmak, hem çok zor hem maliyetli hem de zaman alıcıdır. Tüm risklere tepki planları hazırlamak ve risklerin etkilerini azaltmaya çalışmak da finansal açıdan genellikle kabul edilemez. Bu nedenle olasılığı ve etkisi düşük olan birçok risk göz ardı edilebilecek riskler olarak değerlendirilir.
Yukarıdaki risk cevaplama stratejisi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Riskin azaltılması
B) Riskin kabullenilmesi
C) Riskin hesaplanması
D) Risk transferi
E) Riskten kaçınma

Cevap: B) Riskin kabullenilmesi

Açıklama: Riskin kabullenilmesi, olasılığı ve etkisi düşük olan risklerin göz ardı edilmesini ve diğer risklere odaklanılmasını ifade eder.

18. Kaza sıklığını hesaplarken aşağıdaki verilerden hangisine ihtiyaç yoktur?

A) Günlük çalışma saati
B) Çalışan sayısı
C) Toplam kaza sayısı
D) Kaybedilen iş günü toplamı
E) Her bir kaza arasındaki süre

Cevap: E) Her bir kaza arasındaki süre

Açıklama: Kaza sıklığı hesaplanırken, kaza sayısı ve çalışma süresi gibi veriler kullanılır ancak kazalar arasındaki süre dikkate alınmaz.

19. “abc“ tehlikeler neticesinde meydana gelen olaylara karşı koruma amaçlı alınan önlemlerdir. “xyz“ ise yasal düzenin aksatılmaması ve insanların yasal düzen içinde yaşayabilme durumu için alınan tedbirlerdir. Bu kapsamda buhar kazanının basınç seviyesinin artmasıyla nedeniyle bir patlama yaşanmaması için “abc“ önlemleri alınırken, hırsızlık, cinayet, gasp vb. durumlar için “xyz“ tedbirleri alınır.
Yukarıdaki bilgiye göre “abc“ ve “xyz“ sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

A) Güvenlik-Risk yönetimi
B) Emniyet-Güvenlik
C) Güvenlik-Emniyet
D) Risk-Tehlike
E) Risk yönetimi-Güvenlik

Cevap: C) Güvenlik-Emniyet

Açıklama:

20. Can kaybına, yaralanmalara, ekonomik veya sosyal kayıplara neden olan, insanların yaşamlarını olumsuz etkileyen, çalışmalarını kesintiye uğratan, mal varlığını azaltan-yok eden, yerel kaynakların müdahalede yetersiz kaldığı doğa ya da insan kaynaklı nedenler sebebiyle gerçekleşen istenmeyen etkili olaylar “………………“ olarak isimlendirilmektedir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Meslek hastalığı
B) İstenmeyen olay
C) Olay
D) Kaza
E) Afet

Cevap: E) Afet

Açıklama: Afet, insan ve çevre üzerinde büyük zararlara yol açan, yerel kaynakların müdahalesinin yetersiz kaldığı olaylara verilen isimdir.