Gelişim Psikolojisi 2024-2025 Vize Soruları

1. Gelişim Psikolojisine Genel Bakış

Gelişim psikolojisi, insanın doğum öncesi dönemden başlayarak yaşam boyu devam eden değişim ve dönüşüm süreçlerini bilimsel yöntemlerle inceleyen bir alt dalıdır. Hem bilişsel, dilsel, duygusal hem de fiziksel gelişim alanlarını bütüncül bir yaklaşımla ele alan bu disiplin, bireylerin belirli dönemler arasındaki benzerliklerini ve farklılıklarını da göz önünde bulundurarak daha kapsayıcı sonuçlara ulaşmayı hedefler.

2. Erken Dönem Gelişimi: Agulama ve Telgrafik Konuşma Önemli mi?

Bebeklik döneminde dili kazanma süreci oldukça hızlı ve kritiktir. Özellikle “agulama evresi” (cooing) ile başlayan dil gelişimi, zamanla “babıldama” (babbling) aşamasına geçer. Dilin erken döneminde bu “ses üretme” faaliyetleri, bebeğin dilsel ve iletişimsel becerilerinin temellerini atar. Bir diğer önemli aşama olan telgrafik konuşma evresinde çocuklar, anlamlı ama çok kelimeli olmayan cümlelerle iletişim kurarlar. Bu aşama, dilin daha da karmaşık yapılara doğru ilerlemesi açısından kritik öneme sahiptir.

3. Sembolik Oyun ve Zihin Kuramı İlişkisi

Çocuklar hayalî oyun kurma ve sembolik düşünme becerileriyle, sosyal ve bilişsel alanlarda ciddi kazanımlar elde ederler. Yapılan araştırmalar, sembolik oyunu daha fazla oynayan çocukların, zihin kuramı becerilerinin de daha hızlı geliştiğini vurgulamaktadır. Yani çocuk hayalî arkadaşları veya fiziksel nesneleri “başka şeymiş gibi” kullanarak oyun kurduğunda, başkalarının duygu, niyet ve inançlarını anlamayı kolaylaştıran “zihin kuramı” becerisinin temelleri de atılmış olur.

Bununla birlikte yanlış bir yaklaşım ise şudur: “Sembolik oyunda hayali arkadaşlar mutlaka fiziksel nesnelerden oluşmak zorundadır.” Aslında hayali arkadaşlar bazen tamamen soyutlanmış veya “görünmez” olabilir, yani gerçek bir nesneye bağlı olmak zorunda değildir. Bu da sembolik oyunda çocuğun ne kadar geniş bir hayal gücüne sahip olduğunu gösterir.

4. Yönetici İşlevler (Yürütücü İşlevler) ve Gelişim

Çocukların bilişsel gelişimini anlayabilmek için yönetici işlevler kavramı önemli bir yer tutar. İnhibisyon (ketleme), bilişsel esneklik ve çalışma belleği gibi süreçler, çocuğun dikkatini düzenlemesini, planlama yapmasını ve uygun olmayan tepkileri baskılamasını sağlar. Örneğin, kart eşleme görevi (önce renge, sonra şekle göre eşlemek) küçük çocukların bilişsel esneklik becerilerinin henüz gelişmediğini gösterir.

5. Yaşam Boyu Gelişim Yaklaşımı

Gelişim psikolojisi, çocukluk ve ergenlik dönemleri kadar yetişkinlik ve yaşlılık dönemlerini de inceler. Yaşam boyu gelişim anlayışına göre bireyin fiziksel, zihinsel ve duygusal değişimleri her yaş evresinde devam eder. Bu yaklaşım, gelişimin sadece belirli yaş aralıklarında değil, insan ömrünün tamamında sürdüğünü savunur. Dolayısıyla, yetişkinlikte ve ileri yaşlardaki öğrenme ve uyum becerileri de gelişim sürecinin bir parçası olarak değerlendirilir.

Sonuç

Gelişim psikolojisi, çok boyutlu bir bakış açısı gerektiren ve bireylerin yaşadıkları her dönemde değişen ihtiyaçlarını, davranışlarını ve bilişsel kapasitelerini inceleyen kapsamlı bir bilim dalıdır. Dil gelişiminden sembolik oyuna, zihin kuramı becerilerinden yönetici işlevlere kadar pek çok alanda gerçekleşen değişim, insanın yaşam boyu süregelen öğrenme potansiyelini gözler önüne serer. Bu alanın bulguları sayesinde, eğitim ve rehberlik gibi uygulamalarda daha etkili stratejiler geliştirilebilir, bireylerin potansiyeli daha iyi anlaşılabilir ve desteklenebilir.

A) İlk Gramer Evresi
B) Agulama Evresi
C) Tek Sözcük Evresi
D) İletişim Evresi
E) Telgrafik Dil Evresi

Cevap : B) Agulama Evresi

Açıklama : Yeni doğan bebekler ilk aylarda “cooing” (agulama) sesi çıkararak dil gelişiminin temellerini atarlar.

A) İki veya üç kelimeden oluşan basit cümleler
B) Karmaşık yapıya sahip cümleler
C) Tek kelimeden oluşan cümleler
D) Anlamlı dilbilgisi kurallarına uyan cümleler
E) Jest ve hareketlerle iletişim kuran cümleler

Cevap : A) İki veya üç kelimeden oluşan basit cümleler

Açıklama : Telgrafik konuşma, birkaç kelimelik basit cümlelerin kurulduğu dil gelişim evresidir.

Cevap : E) Yalnız I

Açıklama :

A) Yeni doğmuş bir bebeğin başı bedeninin diğer kısımlarına göre daha hafiftir.
B) Büyüme vücudun uçlarından ortasına doğru gerçekleşir.
C) Büyüme daima en tepede yani “başta” gerçekleşir ve yukarıdan aşağıya doğru bir seyir izler.
D) Bebek, önce ellerini, parmaklarını kontrol eder; ardından gövde ve kol kaslarını kontrol eder.
E) Bebek dünyaya geldiğinde başını dik tutabilir haldedir.

Cevap : C) Büyüme daima en tepede yani “başta” gerçekleşir ve yukarıdan aşağıya doğru bir seyir izler.

Açıklama : Bu gelişim ilkesi “sefalokaudal” gelişim olarak bilinir; büyümenin yukarıdan (baş) aşağıya (ayaklar) doğru ilerlemesini anlatır.

Cevap : D) Yalnız III

Açıklama : III. ifade doğru; I ve II ifadeleri yanlış genellemelerdir (çocuklarla duygular hakkında konuşmak, zihin kuramını genelde pozitif etkiler; zihinsel durum fiillerini çok kullanan ebeveynlerin çocukları zihin kuramını daha hızlı edinir).

A) Sadece olumlu gelişmeleri tanımlamak
B) Değişimleri sadece dışsal etkenlerle açıklamak
C) Gelişimi sadece bireyin içsel süreçleriyle açıklamak
D) Her adımın neden ve nasıl gerçekleştiğini anlamak
E) Sadece biyolojik faktörlerin rolünü incelemek

Cevap : D) Her adımın neden ve nasıl gerçekleştiğini anlamak

Açıklama : Gelişim psikolojisi, insanın yaşam boyu değişimini kapsamlı biçimde açıklamayı amaçlar; sadece biyolojik veya sadece dışsal etkenlerle sınırlamaz.

A) Psikoloji, davranışı inceleyen tek bilim dalıdır.
B) Biyoloji ve psikoloji, davranışları aynı şekilde inceler.
C) Biyoloji, bireylerin davranışlarını inceler; psikoloji, popülasyonları inceler.
D) Biyoloji, davranış dışındaki konularla ilgilenmez.
E) Biyoloji, davranışı popülasyon üzerinden inceler; psikoloji, bireylerin davranışlarına odaklanır.

Cevap : E) Biyoloji, davranışı popülasyon üzerinden inceler; psikoloji, bireylerin davranışlarına odaklanır.

Açıklama : Psikoloji bireysel davranış ve zihinsel süreçlere, biyoloji ise daha çok canlıların tür/popülasyon temelli süreçlerine yoğunlaşır.

A) Benzetim kuramı
B) Bağlanma kuramı
C) Sosyo-kültürel yaklaşım
D) Modüler doğuştancılık
E) Kuram kuramı

Cevap : B) Bağlanma kuramı

Açıklama : Bağlanma kuramı, bebek-ebeveyn ilişkisini açıklayan bir kuramdır. Zihin kuramını değerlendiren yaklaşımlar arasında “benzetim kuramı”, “kuram kuramı”, “modüler doğuştancılık”, “sosyo-kültürel yaklaşım” vb. yer alır.

A) Yürüme
B) Yakalama
C) Uzatma
D) Tutma
E) Bırakma

Cevap : A) Yürüme

Açıklama : Manipülatif hareketler, eller ve parmaklarla nesneleri yakalama, tutma, bırakma vb. becerileri kapsar. Yürüme ise lokomotor bir beceridir.

A) İnhibisyon
B) Çalışma belleği
C) Bilişsel esneklik
D) Planlama
E) Dikkat

Cevap : A) İnhibisyon

Açıklama : İnhibisyon (ketleme), otomatik veya alışkanlık haline gelmiş tepkilerin engellenmesi, davranış ve duygu kontrolünü içerir.

A) Organizmanın sadece kalıtsal davranışları tekrarlamasıdır.
B) Organizmanın kalıtsal davranış repertuarında olmayan davranışları öğrenmesidir.
C) Organizmanın hiçbir yeni davranış öğrenememesidir.
D) Organizmanın sadece cezalandırılarak yeni davranışlar öğrenmesidir.
E) Organizmanın kalıtsal davranış repertuarında olan davranışları daha sık icra etmesidir.

Cevap : B) Organizmanın kalıtsal davranış repertuarında olmayan davranışları öğrenmesidir.

Açıklama : Operant koşullama, yeni, daha önce repertuarda olmayan davranışların ödül/ceza vb. pekiştireçlerle öğrenilmesi sürecidir.

A) Niyet
B) Kanı
C) Sezgi
D) Planlama
E) İstek

Cevap : D) Planlama

Açıklama : Yürütücü (yönetici) işlevler; planlama, inhibisyon, bilişsel esneklik ve çalışma belleği gibi bilişsel becerileri içerir.

A) Sosyoloji
B) Pedagoji
C) Psikoloji
D) Antropoloji
E) Fikir-bilim (ideoloji)

Cevap : E) Fikir-bilim (ideoloji)

Açıklama : “İdeoloji” kavramını yeni bir bilim dalı olarak ilk ortaya atan kişi Destutt de Tracy’dir.

A) 6-7 ay
B) 3-4 ay
C) 9-10 ay
D) 12-13 ay
E) 15-16 ay

Cevap : B) 3-4 ay

Açıklama : Yeni doğan reflekslerinden biri olan “emekleme refleksi”, genellikle 3-4. aylarda kaybolur.

A) Gelişimin sadece belirli yaş dönemleriyle sınırlı olmadığını
B) Gelişimin bireysel yaşam olaylarından bağımsız olduğunu
C) Her yaşam döneminin diğerine üstünlük sağladığını
D) Gelişimin yalnızca bilişsel alanda gerçekleştiğini
E) Gelişimin sadece çocukluk dönemiyle sınırlı olduğunu

Cevap : A) Gelişimin sadece belirli yaş dönemleriyle sınırlı olmadığını

Açıklama : Yaşam boyu gelişim (lifespan development) anlayışı, gelişimin her yaşta devam ettiği fikrini savunur.

A) İkilik
B) Anlamsallık
C) Gelişigüzellik
D) Üretkenlik
E) Yer değiştirebilme

Cevap : E) Yer değiştirebilme

Açıklama : Dilin “displacement” (yer değiştirebilme) özelliği, geçmiş veya geleceğe dair olaylardan, burada olmayan varlıklardan söz edebilmeyi ifade eder.

Bu durum 3 yaş çocuklarında hangi becerinin gelişmemiş olması ile açıklanabilir?

A) Dil
B) Dikkat
C) Bilişsel esneklik
D) Çalışma belleği
E) İnhibisyon

Cevap : C) Bilişsel esneklik

Açıklama : Kart eşleme görevi, esnek düşünce (bilişsel esneklik) gerektirir. 3 yaş altı çocuklarda bu beceri henüz yeterince gelişmemiştir.

A) Bilişsel esneklik
B) İnhibisyon
C) Dikkat
D) Yönetici işlevler
E) Çalışma belleği

Cevap : D) Yönetici işlevler

Açıklama : Yönetici (yürütücü) işlevler; inhibisyon, bilişsel esneklik, çalışma belleği ve planlama gibi üst düzey kontrol becerilerini kapsar.

A) Lev Vygotsky
B) Noam Chomsky
C) Paul Broca
D) Carl Jung
E) Skinner

Cevap : C) Paul Broca

Açıklama : Broca Alanı (Broca’s area), dil üretiminden sorumludur. Paul Broca bu beyin bölgesini 19. yüzyılda tanımlamıştır.

A) İrade ve disiplin
B) Nefes ve hareket
C) Psişe ve logos
D) Ruh ve bilim
E) Can ve mantık

Cevap : C) Psişe ve logos

Açıklama : “Psikoloji” (psychology) sözcüğü, Yunanca “psykhe” (ruh/zihin) ve “logos” (bilim/akıl/öğreti) köklerinden gelir.