Risk Altında Bulunan Çocuklar ve Eğitimleri 2024-2025 Vize Soruları

Toplumun en kırılgan gruplarından biri olan çocuklar, farklı düzeylerde risk faktörlerine maruz kalabilir. Bu risk faktörleri, bireysel, ailesel ve çevresel düzeyde ortaya çıkar. Risk altında bulunan çocuklar, hem gelişimsel hem de eğitsel olarak dezavantajlı duruma düşebilir. Bu nedenle risk faktörlerini tanımak, bu çocukların ihtiyaçlarını anlamak ve destekleyici stratejiler geliştirmek kritik öneme sahiptir.

Riskin Düzeyleri ve Türleri

Risk, tek boyutlu bir kavram değildir. Minimum riskten yüksek risk düzeyine kadar ilerleyen bir zincir olarak düşünülür. Uzak riskler daha genelleyici ve çevresel etkilere dayanırken, yakın riskler bireyin doğrudan maruz kaldığı tehditleri ifade eder. Risk altında gerçekleşen aktiviteler ise bu zincirin sonunda yer alır ve çocuk için ciddi tehlikeler oluşturabilir.

Bununla birlikte çocuklar, bazen fiziksel, duygusal ya da tıbbi olarak ihmal edilebilir. Fiziksel ihmal, yeterli beslenme ve bakım eksikliğiyle kendini gösterirken, duygusal ihmal ilgisizlik ve sevgisizlikle öne çıkar. Tıbbi ihmal, çocuğun sağlıkla ilgili temel ihtiyaçlarının karşılanmamasını içerir. Tüm bu ihmallerin çocuk üzerinde hem kısa vadeli hem de uzun vadeli etkileri olabilir.

Aile ve Çevresel Faktörler

Çocukların risk altına girmesinde ailenin rolü büyüktür. Özellikle madde bağımlılığı olan ebeveynler, çocuklarıyla sağlıklı ilişkiler kurmakta zorlanır ve ihmalkâr davranabilir. Ekonomik yoksunluk, ebeveynlerin çok genç yaşta olması, suç geçmişi gibi durumlar da riski artırır. Ayrıca güvenli olmayan mahallelerde büyüyen çocuklar, şiddet ve suistimalle daha sık karşılaşabilir.

Bu bağlamda, çocukların çalıştırılması da önemli bir konudur. Tehlikeli işler, çocukların uzun süre aileden ve eğitimden uzak kalmasına yol açar. Öte yandan ücretsiz ev işleri, çocuk emeğinin başka bir yüzüdür ve ev içi sorumlulukların çocuğun gelişimini nasıl etkilediği dikkatle değerlendirilmelidir.

Yılmazlık (Resilience) ve Koruyucu Faktörler

Her çocuk, aynı risk faktörlerine maruz kaldığında aynı sonuçları yaşamaz. Bazı çocuklar zorluklara rağmen ayakta kalabilir. Bu çocuklara yılmaz çocuklar denir. Yılmazlık, bireyin iç kaynaklarına—iyimserlik, sorumluluk duygusu, öz yeterlilik—dayanır. Bu kaynaklara “varlıklar” adı verilir. Diğer yandan çevreden gelen destek unsurları, yani “kaynaklar”, örneğin sevgi veren bir aile bireyi ya da öğretmen gibi koruyucu faktörlerdir. Bu kaynakların birden fazla olması, “kümülatif koruma” olarak tanımlanır.

Yılmazlığı desteklemek için bireysel ve yapısal stratejiler geliştirilmelidir. Öğretmenlerin eğitilmesi, çocuklara güvenli oyun ve etkinlik alanları sunulması, ailelerin bilinçlendirilmesi gibi uygulamalar çocukların gelişimini doğrudan destekler. Bu stratejiler, çocukların riskle başa çıkmasını kolaylaştırır.

Eğitimde Kalite ve Yaşam Becerileri

Risk altındaki çocukların desteklenmesinde eğitim ortamının niteliği belirleyici bir faktördür. Kaliteli bakım, çocukların hem gelişimsel hem de duygusal olarak desteklenmesini sağlar. Uyarıcı fiziksel çevre, dilsel ve kültürel devamlılık gibi unsurlar bu nitelik içinde yer alırken, çok kalabalık gruplar bu niteliği düşürür. Ayrıca her çocuğun birebir bağ kurabileceği bir birincil bakıcıya sahip olması, güvenli bağlanma açısından önemlidir.

Dünya Sağlık Örgütü, çocukların yaşamlarını sağlıklı biçimde sürdürebilmeleri için birtakım becerilere ihtiyaç duyduğunu vurgular. Bu beceriler arasında iletişim, öz farkındalık, stresle başa çıkma ve eleştirel düşünme yer alır. Teknoloji kullanımı ise bu listede yer almaz; çünkü yaşam becerileri daha çok psikososyal yeterlilikle ilgilidir.

Toplumsal Müdahaleler ve Önleyici Yöntemler

Risk altındaki çocuklara yönelik müdahalelerin bireysel düzeyde kalmaması gerekir. Toplumsal politikalar, eğitim sistemleri ve sağlık hizmetleri bu çocukların yaşamını doğrudan etkiler. Örneğin doğum öncesi bakım, bebeklerin sağlıklı dünyaya gelmesini sağlar ama yılmazlık geliştirmek için yeterli değildir. Bunun yanı sıra genetik danışmanlık, erken tarama testleri ve zihinsel yetersizlikleri önlemeye yönelik programlar, uzun vadede etkili sonuçlar doğurabilir.

Uyuşturucu madde kullanımı gibi davranışsal riskler de bireysel bir sorun gibi değil, toplumsal bir sorun olarak ele alınmalıdır. Özellikle sokakta yaşayan ya da sokakta zaman geçiren çocuklar bu tür tehlikelere daha açıktır ve bu nedenle sosyal destek mekanizmalarının güçlendirilmesi gerekir.

1- Aşağıdakilerden hangisi Ulusal Çocuklar, Yeni Yürümeye Başlayan Çocuklar ve Aileler Merkezinin belirttiği yüksek kaliteli bakımı garanti eden ölçütlerden biri değildir?

A) Sağlık ve güvenlik
B) Her çocuğu bir birincil bakıcıya atamak
C) Kültürel ve dilsel devamlılık
D) Küçük gruplar (bakıcı başına en fazla yedi-sekiz çocuk)
E) Uyarıcı bir fiziksel ortam

Cevap : D) Küçük gruplar (bakıcı başına en fazla yedi-sekiz çocuk)

Açıklama : Küçük gruplar standardı genellikle beş çocuk gibi daha az sayıyı ifade eder; yedi-sekiz çocuk bu standardın dışındadır.

2- Aşağıdakilerden hangisi yılmaz çocuk profili iç kaynakları ile ilgili bir örnek olamaz?

A) İyimserim.
B) Mutluyum.
C) Bana sınır koyan ve örnek olan insanlarla çevriliyim.
D) Seviliyorum ve saygı duyuluyorum.
E) Sorumluluk sahibiyim.

Cevap : C) Bana sınır koyan ve örnek olan insanlarla çevriliyim.

Açıklama : Bu ifade çevresel bir desteğe işaret eder; oysa yılmazlık profili içsel kaynaklara dayanır.

3- ‘‘Sokak çocuğu terimini ilk olarak ………. kullanmıştır.’’

Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) TBMM
B) İnsan Hakları Komisyonu
C) Birleşmiş Milletler
D) NATO
E) OECD

Cevap : B) İnsan Hakları Komisyonu

Açıklama :

4- Aşağıdakilerden hangisi ihmalin çocuk üzerindeki fiziksel göstergelerindendir?

A) Dilenme
B) Kendi kendine zarar veren davranışlar
C) Çok zayıf bir dış görünüş
D) Yiyecek çalma
E) Duygusal açlık

Cevap : C) Çok zayıf bir dış görünüş

Açıklama : Yetersiz beslenme ve bakım fiziksel ihmalin doğrudan belirtilerindendir.

5- Aşağıdakilerden hangisi ihmalin çocuk üzerindeki duygusal göstergelerindendir?

A) Kendine zarar veren davranışlar
B) Duygusal açlık
C) Dilenme
D) Çok zayıf bir dış görünüş
E) Yiyecek çalma

Cevap : B) Duygusal açlık

Açıklama : Sevgi, ilgi ve şefkatten yoksun büyüyen çocuklar duygusal açlık gösterebilir.

6- Risk zinciri aşağıdakilerden hangisinde doğru şekilde sıralanmıştır?

A) Yakın risk / Uzak risk / Yüksek risk / Minimum risk / Risk altında aktivite
B) Risk altında aktivite / Minimum risk / Uzak risk / Yüksek risk / Yakın risk
C) Uzak risk / Minimum risk / Yüksek risk / Yakın risk / Risk altında aktivite
D) Minimum risk / Uzak risk / Yüksek risk / Yakın risk / Risk altında aktivite
E) Minimum risk / Uzak risk / Yakın risk / Yüksek risk / Risk altında aktivite

Cevap : D) Minimum risk / Uzak risk / Yüksek risk / Yakın risk / Risk altında aktivite

Açıklama : Risk zinciri en az riskten en yüksek riskli duruma mantıklı bir sırayla ilerler.

7- Aşağıdaki ebeveyn tiplerinden hangisinin ihmalkâr davranması daha olasıdır?

A) Madde bağımlısı ebeveyn
B) Sabırlı ebeveyn
C) Bilinçli ebeveyn
D) Duyarlı ebeveyn
E) Şefkatli ebeveyn

Cevap : A) Madde bağımlısı ebeveyn

Açıklama : Madde bağımlılığı ebeveynin çocukla sağlıklı bir ilişki kurmasını engelleyebilir.

8- Aşağıdaki iş türlerinden hangisi saatlerce, gecelerce, günlerce eve dönmeyi engeller?

A) Hafif iş
B) Orta iş
C) Yüksek iş
D) Düşük iş
E) Tehlikeli iş

Cevap : E) Tehlikeli iş

Açıklama : Tehlikeli işler çocukların uzun süreli çalıştıkları ve aile ortamından uzak kaldıkları durumlardır.

9- Aşağıdakilerden hangisi Dünya Sağlık Örgütü’nün 2004 yılında tanımladığı yaşam becerileri arasında yer almamıştır?

A) İletişim ve kişilerarası beceriler
B) Teknoloji kullanımı becerisi
C) Stres ve duygularla başa çıkma becerileri
D) Öz farkındalık ve empati becerisi
E) Eleştirel ve yaratıcı düşünme becerileri

Cevap : B) Teknoloji kullanımı becerisi

Açıklama : Teknoloji becerisi DSÖ’nün yaşam becerileri listesinde yer almaz.

10- “………… yeterlilik, başa çıkma becerileri ve öz yeterlilik gibi bireyin içinde bulunan olumlu faktörlerdir.”

Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Koruyucu süreçler
B) Kümülatif/çoklu koruma
C) Varlıklar
D) Psikososyal yeterlik
E) Koruyucu faktör

Cevap : C) Varlıklar

Açıklama : Varlıklar, bireyin kendi iç kaynakları ile ilişkilendirilen olumlu etmenlerdir.

11- ‘‘………… kavramı, çocukların kendi evleri için ücretsiz olarak yaptıkları işler için kullanılmaktadır.’’

Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Ağır iş
B) Orta iş
C) Ücretsiz ev hizmetleri/ev işleri
D) Hafif iş
E) Rahat iş

Cevap : C) Ücretsiz ev hizmetleri/ev işleri

Açıklama : Bu kavram, çocuğun kendi hanesinde herhangi bir ücret almadan yaptığı ev işleri için kullanılmaktadır.

12- ‘‘Çocuğa gerekli olan tıbbi tedavinin aranmaması ve sağlanmamasıdır.’’ şeklinde tanımlanan çocuk ihmali alt türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tıbbi ihmal
B) Sosyal İhmal
C) Fiziksel ihmal
D) Eğitim ihmali
E) Duygusal ihmal

Cevap : A) Tıbbi ihmal

Açıklama : Tıbbi ihmal, çocuğun sağlıkla ilgili ihtiyaçlarının karşılanmaması durumunu ifade eder.

13- Rutter, çocuk psikiyatrik bozukluğu ile ilişkili altı çevresel risk faktörü belirlemiştir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi Rutter’in çalışmasında dikkate aldığı altı çevresel risk faktöründen biri değildir?

A) Düşük sosyoekonomik düzey
B) Geniş aile
C) Annenin psikiyatrik bozukluğu
D) Suç işlemiş baba
E) Uyuşturucu kullanımı

Cevap : E) Uyuşturucu kullanımı

Açıklama :

14- Aşağıdakilerden hangisi çocuk ve gençlerde yılmazlığı destekleyen varlık odaklı stratejilerle ilgili değildir?

A) Öğretmenleri çocuk gelişimi ve etkili öğretim konusunda eğitme
B) Çocuklar için aktivite kulüpleri düzenleme veya bir rekreasyon merkezi inşa etme
C) Ebeveynleri çocuk gelişimi ve etkili ebeveynlik konusunda eğitme
D) Yiyecek, su, barınak, tıbbi veya diş bakımı sağlama
E) Doğum öncesi bakım yoluyla düşük doğum ağırlığı veya prematüre olasılığını önleme veya azaltma

Cevap : E) Doğum öncesi bakım yoluyla düşük doğum ağırlığı veya prematüre olasılığını önleme veya azaltma

Açıklama :

15- Uçucu ve uyuşturucu madde bağımlılığı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Çok pahalı ve temin etmesi çok zor maddeler kullanmakla oluşur.
B) Toplumsal bir sorun olarak ele alınmaktadır.
C) Sokakta yaşayan çocuklar bu kavramın daima dışındadır.
D) Kötü aile geçmişi, bu bağımlılığın ortaya çıkma ihtimalini düşürür.
E) Akran baskısı, bu bağımlılığa düşmekte etkili değildir.

Cevap : B) Toplumsal bir sorun olarak ele alınmaktadır.

Açıklama : Uyuşturucu madde kullanımı bireysel değil toplumsal bir sorun olarak kabul edilmektedir.

16- Aşağıdakilerden hangisi risk düzeylerinden biri değildir?

A) Tanımlanmış risk
B) Yakın risk
C) Uzak risk
D) Minumum risk
E) Yüksek risk

Cevap : A) Tanımlanmış risk

Açıklama : Risk düzeyleri arasında tanımlanmış risk yer almaz; diğerleri temel risk düzeylerindendir.

17- I. Bireyin içinde bulunan olumlu faktörlerdir.
II. Gençlerin riskin üstesinden gelmesine yardımcı olan olumlu faktörlerdir, ancak bunlar bireyin dışındadır.
III. Bir bireyin yaşamında, birden çok koruyucu faktörün varlığıdır.
Yukarıda açıklaması verilen kavramlar aşağıdakilerden hangisidir?

A) I. Kümülatif koruma – II. Kaynaklar – III. Varlıklar
B) I. Varlıklar – II. Kümülatif koruma – III. Kaynaklar
C) I. Kümülatif koruma – II. Varlıklar – III. Kaynaklar
D) I. Kaynaklar – II. Kümülatif koruma – III. Varlıklar
E) I. Varlıklar – II. Kaynaklar – III. Kümülatif koruma

Cevap : E) I. Varlıklar – II. Kaynaklar – III. Kümülatif koruma

Açıklama : Varlıklar bireysel, kaynaklar çevresel, kümülatif koruma ise çoklu destek unsurlarını ifade eder.

18- Aşırı ve kronik stres durumlarındaki yüksek düzeyi beyin gelişimini olumsuz etkileyen hormon aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kortizol
B) Progesteron
C) Glukagon
D) İnsülin
E) Aldosteron

Cevap : A) Kortizol

Açıklama : Kortizol uzun süreli stres durumlarında beyinde zararlı etki yaratabilir.

19- Aşağıdakilerden hangisi erken gelişimi tehlikeye atabilecek çevresel risk faktörlerinden biri değildir?

A) Yoksulluk
B) Çok genç ebeveynler
C) Okulu bırakma
D) Down sendromu
E) Güvenli olmayan mahalleler

Cevap : D) Down sendromu

Açıklama : Down sendromu genetik bir durumdur; çevresel bir risk faktörü olarak değerlendirilmez.

20- Son araştırmalar, genetik faktörlerin zihinsel işleyişteki rolünü kontrol etmenin yollarını tanımlamıştır. Bir araştırmacı farklı metodolojilerin uygulanmasıyla ciddi zihinsel yetersizlik vakalarının yaklaşık %30’undan kaçınılabileceğini belirtmektedir. Aşağıdakilerden hangisi bu metodolojilerden biri değildir?

A) Erken çocukluk stimülasyon/uyarım programları
B) Yeni doğan tarama testleri
C) Amniyosentez testi
D) Konjenital malformasyonlar
E) Genetik tarama ve danışmanlık programları

Cevap : D) Konjenital malformasyonlar

Açıklama : Konjenital malformasyonlar bir yöntem değil, bir sonuçtur; önlemeye yönelik metodoloji kapsamında değerlendirilmez.