Patojenlere Giriş 2024-2025 Vize Soruları

1. Epidemiyoloji: İnsidans ve Prevalansın Rolü

Vize sorularında “İnsidans / Prevalans” ikilisi arasındaki fark vurgulanmıştır: İnsidans yeni vakaları belirleyerek nedensel analiz sağlar; prevalans ise mevcut tüm vakaları ölçerek hastalığın toplumdaki büyüklüğünü ortaya koyar. Bu ayrım, kontrol programlarının ölçeklendirilmesi için kritik önemdedir.

2. Tanı Yöntemleri ve Laboratuvar Çalışmaları

2.1 ELISA ve Renk Değişimi Prensibi

ELISA testinde enzim (örn. HRP) kromojen substratı okside eder ve ölçülebilir bir renk değişimi oluşturur; absorbans değeri antijen-antikor bağlanmasının kantitatif göstergesidir.

2.2 Embriyolu Yumurta İnokülasyon Teknikleri

Virüs izolasyonunda korioallantoik membran, allantoik veya amniotik boşluk gibi hedef bölgelere inokulasyon yapılır; “air sac” (hava boşluğu) doğrudan inokulasyon alanı değildir.

2.3 Referans Laboratuvarlarının Önemi

Şüpheli veya çelişkili sonuçların referans laboratuvarında doğrulanması, standardizasyon ve uluslararası geçerlilik kazandırır.

3. Patojenite, Virulens ve Mikroorganizma Yapıları

3.1 Patojenite ve Virulensin Tanımları

Patojenite bir mikrobun hastalık oluşturabilme kabiliyetidir; virulens ise bu kabiliyetin şiddet derecesini ifade eder.

3.2 Gram Pozitif – Gram Negatif Ayrımı

Gram pozitif bakterilerde kalın peptidoglikan + teikoik asit bulunur; lipopolisakkarit (LPS) sadece Gram negatif dış zarda mevcuttur. Bu fark, antijenite ve antibiyotik duyarlılığını belirler.

4. Viroloji: Morfoloji, Enzimler ve Antijenik Yapılar

4.1 Zarflı ve Zarfsız Virüsler

Tüm virüslerde protein kapsid + tek tip nükleik asit bulunur; ancak lipid-glikoprotein zarf yalnızca zarflı virüs gruplarında yer alır.

4.2 Viral Enzim Repertuvarı

RNA-bağımlı RNA polimeraz veya virüs proteazı çoğu virüs genomunda kodlanırken, α-amilaz gibi hidrolazlar viral replikasyonda yer almaz.

4.3 Prionların Özelliği

Prionlar nükleik asit içermeyen, yanlış katlanmış protein yapılarından oluşur; nörodejeneratif hastalıklara yol açabilir.

5. Bağışıklık ve Koruma Stratejileri

5.1 Doğal Aktif Bağışıklık

Hayvanın enfeksiyonu doğal olarak geçirerek özgün antikor üretmesi, uzun süreli hafıza oluşturan doğal aktif bağışıklık mekanizmasıdır.

5.2 Plazma Hücreleri ve Antikor Sentezi

B-lenfosit farklılaşması sonucu oluşan plazma hücreleri, humoral bağışıklığın ana efektörüdür ve yüksek afiniteli antikor üretir.

5.3 Viral Hastalıklarda Kontrol Hedefleri

Vize sorularında vurgulandığı üzere, hayvancılıkta viral hastalık stratejileri önleme, eradikasyon ve yayılmanın kesilmesi odaklıdır; tedavi ikinci plandadır.

6. Mutasyon ve Mikroorganizmalarda Genetik Değişim

Mutasyon tipleri; baz çiftlerinin değişimi, eklenme/silinme, pirimidin dimerleri, fosfodiester bağ kopmaları gibi DNA düzeyinde olaylardır. “Boyanma özelliğinin değişmesi” ise genotipik mutasyon kategorisi değildir.

7. Numune Alımı ve Gönderimi

Viral tanı için örnek seçimi (solunum yolu için bronko-alveolar sıvı gibi) ile taşıma koşulları (soğuk zincir, triple packaging) kritik olup örneğin “maddi değeri” prosedürde dikkate alınmaz.

8. Sonuç ve Öneriler

1. Epidemiyolojik izlemede insidans ve prevalans verilerini birlikte analiz ederek risk temelli kontrol planları oluşturun.
2. ELISA, RT-PCR ve embriyolu yumurta metodolojisini doğru numune ve referans laboratuvar desteğiyle kullanın.
3. Patojen sınıflandırmasında hücre duvarı yapısı (LPS varlığı) ve ısı toleransı (psikrofil vs mezofil) kriterlerini göz önünde bulundurun.
4. Aşı programı + biyogüvenlik önlemleriyle tedaviden çok önlemeye odaklanın.
5. Mutasyon ve prion risklerine karşı ısıl işlem, dezenfeksiyon ve uygun atık yönetimini ihmal etmeyin.

Bu noktalar, “Patojenlere Giriş” dersi kapsamındaki vize sorularında altı çizilen kavramların sahadaki yansımasını sunar ve etkili hayvan sağlığı yönetimi için yol haritası oluşturur.

1- “…….. hastalığa neden olan faktörlerin belirlenmesi için önemli iken …………. hastalığın genel boyutlarını ortaya koymak ve uzun süreli hastalık kontrol programlarını planlamak için kullanılır.”
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Mortalite / insidans
B) Letalite / prevalans
C) İnsidans / prevalans
D) Morbidite / mortalite
E) Prevalans / insidans

Cevap : C) İnsidans / prevalans

Açıklama : İnsidans yeni vaka hızını vererek nedensel faktör araştırmalarında kullanılır; prevalans mevcut tüm vakaları gösterir ve epidemiyolojik büyüklüğü tanımlar.

2- ELISA testinde enzim-substrat arası etkileşim aşağıdakilerden hangisiyle sonuçlanır?

A) Renk değişimi
B) Kümelenme
C) Işıma
D) Çökelme
E) Hemoliz

Cevap : A) Renk değişimi

Açıklama : Enzim (ör. HRP) substratı okside eder ve kromojenik renk değişimi oluşur; absorbans ölçülerek antijen-antikor bağlılığı nicelenir.

3- Etkenin hastalık oluşturma yeteneğini aşağıdakilerden hangisi gösterir?

A) Patojenite
B) Fomit
C) Rezervuar
D) Virulens
E) Vektör

Cevap : A) Patojenite

Açıklama : Patojenite mikroorganizmanın hastalığa yol açabilme kabiliyetidir; virulens ise bu yeteneğin derecesini tanımlar.

4- Aşağıdakilerden hangisi Gram pozitif bakterilerin duvar yapısında bulunmaz?

A) Lipopolisakkarit
B) Lipoteikoikasit
C) Peptidoglikan tabaka
D) Yüzey proteinleri
E) Teikoik asit

Cevap : A) Lipopolisakkarit

Açıklama : LPS sadece Gram negatif dış zarda yer alır; Gram pozitif hücre duvarı kalın peptidoglikan + teikoik/lipoteikoik asit içerir.

5- Aşağıdakilerden hangisi antikor sentezleyen hücredir?

A) Plazma hücresi
B) Polimorf nötrofil lökositler
C) Nk hücresi
D) Makrofaj
E) T lenfosit

Cevap : A) Plazma hücresi

Açıklama : B-lenfositlerin farklılaşmış formu olan plazma hücreleri immünoglobulin sentez-sekresyon merkezidir.

6- Bakterilerin üreme sıcaklıklarına göre soğukta üreyen bakterilere ne ad verilir?

A) Gemofil
B) Komomil
C) Termofil
D) Psikrofil
E) Mezofil

Cevap : D) Psikrofil

Açıklama : Psikrofiller 0-20 °C aralığında optimum büyür; gıda bozulmasında önemli yer tutar.

7- Viral hastalıklarda koruma-kontrolünün amacı ve hedefi aşağıdakilerden hangisi değildir?

A) Hastalıkları kontrol altına almak
B) Hastalıkları tedavi etmek
C) Hastalıkların yayılmasını önlemek
D) Hastalıkları eradike etmek
E) Hastalıkların bulaşmasını önlemek

Cevap : B) Hastalıkları tedavi etmek

Açıklama : Viral enfeksiyonlarda kontrol stratejisi önleme, eradikasyon ve yayılmanın kırılmasıdır; spesifik antiviral tedavi çoğu hayvansal viral hastalıkta mümkün değildir.

8- Bakterilerin hastalıklara sebep olduğunu ilk kez hangi bilim adamı ispatlamıştır?

A) İbni Sina
B) Roger Bacon
C) Robert Koch
D) Antony van Leeuwenhoek
E) Joseph Lister

Cevap : C) Robert Koch

Açıklama : Koch postülatları (1876 Şarbon) bakterilerin spesifik hastalık etkeni olduğunu kesin biçimde gösteren ilk bilimsel kanıttır.

9- Prionlar ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) İnfektif prionlar insanda Creutzfeldt-Jakob ve kuru hastalığına neden olur.
B) Yaklaşık 250 aminoasitten oluşur.
C) Protein benzeri yapıdaki infeksiyöz partiküllere verilen bir isimdir.
D) Prionlar normal hücrelerde bulunur.
E) Tek tip nükleik asit içerir.

Cevap : E) Tek tip nükleik asit içerir.

Açıklama : Prionlar nükleik asit içermez; infeksiyöz özellik kazanan yanlış katlanmış (PrPSc) proteinlerdir.

10- Doğal aktif bağışıklık aşağıdakilerden hangisiyle kazanılır?

A) Toksin enjeksiyonu ile
B) Anne sütü ile
C) İmmun serum ile
D) Aşılama ile
E) Hastalığı geçirmeyle

Cevap : E) Hastalığı geçirmeyle

Açıklama : Enfeksiyonu doğal yoldan geçirip antijenle karşılaşmak vücutta özgün hafıza oluşturur; bu «doğal aktif» bağışıklıktır.

11- Virüslerin morfolojik yapısı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Virüslerde tek bir nükleik asit ve bunu çevreleyen bir protein kılıf bulunur.
B) Kapsid ve nükleik aside birlikte nükleokapsid denir.
C) Tüm virüslerde kapsidin etrafında glikoprotein bir zarf tabakası vardır.
D) Kapsid ve içinde kalan bölge kor bölge adını alır.
E) Zarf lipidleri hücre kaynaklıdır.

Cevap : C) Tüm virüslerde kapsidin etrafında glikoprotein bir zarf tabakası vardır.

Açıklama : Sadece zarflı virüsler glikolipit zarf taşır; pikorna-reovirüs gibi çok sayıda virüs zarfsızdır.

12- Aşağıdakilerden hangisi viral enzimlerden biri değildir?

A) Proteaz
B) RNA-bağımlı RNA polimeraz
C) Guaniltransferaz
D) DNA-bağımlı RNA polimeraz
E) Alfa amilaz

Cevap : E) Alfa amilaz

Açıklama : α-amilaz karbonhidrat hidrolazıdır ve viral replikasyonda rol almaz; listedeki diğer enzimler birçok virüs genomunda bulunabilir.

13- Virüslerin üretilmesinde kullanılan embriyolu yumurtaların aşağıdaki hangi bölümlerine virüs inokulasyonu yapılmaz?

A) Korioallantoik membran
B) Amniotik boşluk
C) Air sac (hava boşluğu)
D) Yumurta sarısı
E) Allantoik boşluk

Cevap : C) Air sac (hava boşluğu)

Açıklama : Laboratuvar izolasyonunda yaygın inokulasyon yerleri allantoik, amniotik, korioallantoik membran ve yolk kesesidir; hava boşluğuna doğrudan inokulasyon yapılmaz.

14- Solunum yolu enfeksiyonu semptomları olan bir hayvan aşağıdaki klinik materyaller laboratuvarlarından hangisine viral tanı amacıyla gönderilmez?

A) Bronko-alveolar sıvı
B) Tracheal sıvı
C) Serum
D) Rektal svab
E) Plazma

Cevap : D) Rektal svab

Açıklama : Solunum patojenleri için üst-alt solunum sekresyonları ve serum/plazma uygunken rektal svab solunum virolojisi için anlamsızdır.

15- İlk elektron mikroskobu kaç yılında yapılmıştır?

A) 1922
B) 1843
C) 1684
D) 1933
E) 1816

Cevap : D) 1933

Açıklama : Ruska ve Knoll’un elektron mikroskobu (1933) virüslerin ilk kez doğrudan görüntülenmesini sağladı.

16- Ökaryotlar ile ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Algler ökaryotik canlılardır
B) Protozoonlar örnek verilebilir
C) Hücre yapıları bitki ve hayvan hücrelerinin yapısına benzerlik gösteren mikroorganizmalardır
D) Mantarlar ökaryotik canlılardır
E) Mavi yeşil algler örnek verilebilir

Cevap : E) Mavi yeşil algler örnek verilebilir

Açıklama : Mavi-yeşil alg olarak bilinen cyanobacteria prokaryot Gram negatif bakterilerdir; ökaryot değildir.

17- Prevalans aşağıdaki bilgilerden hangisini vermektedir?

A) Yeni vaka sayısını
B) Ölüm sıklığını
C) Doğum sayısını
D) Vaka sayısını
E) Hastalık sıklığını

Cevap : D) Vaka sayısını

Açıklama : Prevalans belli bir zamanda nüfusta mevcut vakaların oranıdır; Vaka sayısını ifade eder.

18- Viral hastalıkların tanısı için hayvanlardan alınan klinik materyallerin laboratuvarlara gönderilmesinde dikkat edilmesi gerekli kurallar ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Örnek gönderme yöntemi
B) Laboratuvara gönderilecek klinik materyalin maddi değeri
C) Örneği incelemek için uygun test yöntemi seçimi
D) Örnek seçimi
E) Örnek bilgi formu

Cevap : B) Laboratuvara gönderilecek klinik materyalin maddi değeri

Açıklama : Taşıma ısısı, ambalaj, test seçimi ve ayrıntılı bilgi formu zorunludur; numunenin parasal değeri prosedürde yer almaz.

19- Laboratuvar sonuçları teyit edilmesi gerekirse örnekler nereye gönderilir?

A) Üniversite laboratuvarları
B) Referans laboratuvarı
C) Lokal laboratuvar
D) Özel laboratuvar
E) Bölgesel laboratuvar

Cevap : B) Referans laboratuvarı

Açıklama : Ulusal/uluslararası standardizasyonu sağlayan referans laboratuvarları doğrulama ve kalite güvence merkezi olarak yetkilidir.

20- Aşağıdakilerden hangisi mutasyon gelişme tiplerinden biri değildir?

A) Baz çiftlerinin değişimi
B) Boyanma özelliğinin değişmesi
C) Bazlar arasına yeni bir çift girmesi
D) Baz şeker fosfat bağlarının kopması
E) Pirimidin bazları arasında bağlanma

Cevap : B) Boyanma özelliğinin değişmesi

Açıklama : Mutasyon, DNA baz dizilimi veya bağ yapısındaki değişimdir; “boyanma özelliği” fenotipik bir sonuç olup mutasyon tip kategorisi değildir.