Görüntüleme Teknikleri 2024-2025 Vize Soruları

1. Radyobiyoloji ve İyonizan Radyasyonun Etkileri

1.1 Doğrudan ve Dolaylı Hasar Mekanizmaları

Radyobiyoloji, hem elektromanyetik ( X γ ) hem de partiküler ( α β n ) radyasyonun canlı dokular üzerindeki biyokimyasal etkilerini inceler. Sorularda vurgulandığı gibi, “İyonizan ışıkların dolaylı etkisi yoktur.” iddiası yanlıştır: H2O iyonizasyonu → OH· radikali → DNA zincir kırıkları, hücre ölümü veya mutasyon.

1.2 Doz, Zaman ve Doku Duyarlılığı

Sé vert … yüksek akrep: doz hızı arttıkça onarım süresi kısalır, geç efekt riski yükselir. Hedef hücre DNA’sı ikili kırıkları onaramazsa üremesel ölüm gelişir. Bu nedenle koruyucu kurşun bariyerler ve ALARA protokolü (As Low As Reasonably Achievable) vazgeçilmezdir.

2. Görüntüleme Modaliteleri Arasındaki Temel Farklar

2.1 MRG – İyonizasyonsuz Emisyon Prensibi

MR, güçlü superiletken mıknatıs (1,5 – 3 T) içinde hidrojen protonlarını hizalar; radyo-frekans (RF) impulsu sonrası protonlar eski dengeye dönerken emisyon sinyali üretir. X-ışını kesinlikle kullanılmaz, bu nedenle pediatrik ve nöroloji olgularında tercih edilir.

2.2 Bilgisayarlı Tomografi (BT)

BT, dönerek tarayan ince X ışını demetini çok sıralı dedektörlerle ölçer; primer endikasyonlar kafatası kırıkları, akciğer nodülleri, beyin kanaması gibi yüksek kontrastlı yapılar olup, intervertebral disk fıtıklarında MR üstün kalır.

2.3 Konvansiyonel Röntgen ve %15 Kuralı

Işın penetrasyonu kV ile, foton sayısı mAs ile yönetilir. Görüntü çok karanlıksa kV’yi %15 düşür; çok aydınlıksa %15 yükselt. Eğer %15 düzeltmesine rağmen hâlâ aydınlıksa fazladan +%5 kV eklenir – soruda yanlış seçenek “%15 daha yükseltilir” ifadesidir.

3. Film/Sensör İş Akışı: Analogtan Dijitale

3.1 Kimyasal Banyo Basamakları (Analog)

Ön yıkama → developman 3-5 dk → ara yıkama → tespit 10 dk → son yıkama. Günümüz CR-DR sistemlerinde bu banyo süreci yoktur; fosfor plaka tarayıcı veya dijital panel doğrudan sayısallaştırma yapar.

3.2 Dijital Görüntüde Pozlama Hataları

Aşırı aydınlık (under-exposure): mAs yetersiz, TFD uzun, kV düşük.
Aşırı karanlık (over-exposure): Tüp-film mesafesi kısa, kV &mAs yüksek, çift ekspojur.
Çifte ekspojur → fog (karanlık) oluşturur; soruda “film çok aydınlıksa 2 kez ışınlama” yanlıştır.

4. Ultrason Fiziği ve Prob Seçimi

4.1 Frekans – Rezolüsyon – Penetrasyon Dengesi

Frekans ↑ → dalga boyu ↓ → uzaysal çözünürlük ↑ ancak doku penetrasyonu ↓. 2-3,5 MHz “düşük frekans” prob derin karaciğer, kalın sığır abdominal değerlendirmesi için idealdir; dalga boyu uzundur, ifadelerin tersine kısalmaz.

4.2 Ekotekstür ve “Dağılma” (Scattering)

Karaciğer parankimi ile kas dokusunun farklı gri tonları, hücre arayüzlerinde ses dalgalarının rastgele saçılmasına bağlıdır. Bu mikro-scattering fenomeni organların “kendine özgü doku deseni”ni (ekotekstür) oluşturur.

5. Kontrastlı Çalışmalar ve Özel Projeksiyonlar

5.1 Bariyerli Özefagogram

%45-60 sulandırılmış baryum sülfat pozitif kontrast olarak kedide 5-7 ml, köpekte 15-30 ml verilir; striktür – divertikül – fonksiyonel motilite bozuklukları net görülür.

5.2 Pozitif/Negatif Kontrast İlkeleri

Yüksek atom numaralı madde → pozitif kontrast (radyopak-beyaz). Negatif kontrast (hava, CO2) radyolusent – siyah alan oluşturur. Sert doku değil, luminal organ görünürlüğünü artırmak için kullanılırlar.

5.3 Rostro-Kaudal Sinüs Çekimi

Köpek-kedi kafa röntgeninde rostralden kaudale yönlendirilmiş ışın, frontal ve maksiller nazal sinüs patolojilerini (kist, rinit, neoplazi) göstermede yüksek değer taşır.

6. CT Planları ve Anatomik Yönelim

• Aksiyal (transversal): Kaudal → kranial dilimleme.
• Sagittal: Medial → lateral kesit.
• Koronal (dorsal): Dorsal → ventral tarama. “Lateralden laterale” ifadesi hatalıdır.

7. Kalite Kontrol ve Radyasyondan Korunma

• kV ↑ → penetrasyon ↑ → absorpsiyon ↓ (kontrast düşer).
• mAs photon sayısını lineer artırır.
• İdeal pozlama süresi ≤ 0,1 s; hareket artefaktı minimal.
• Düşük mA cihazında kV ↑ genellikle süreyi kısaltır, uzatmaz.

8. Modalite Bazlı Klinik Endikasyonlar

8.1 Bilgisayarlı Tomografi (BT)

Kortikal kemik, akciğer parankimi, akut kanama ve hiperostoz lezyonları; ince kesit × izo-dikensite avantajı.

8.2 Manyetik Rezonans (MR)

Disk fıtığı, beyin-spinal sinir dokuları, bağ dokusu zedelenmeleri; üstün yumuşak doku kontrastı ve multiplanar rekonstrüksiyon.

9. Sonuç ve Öneriler

1. %15 kV kuralını kullanırken önce kV ↔ mAs dengesini gözden geçirin, gereksiz tekrar pozlamayla hasta ve personel dozunu artırmayın.
2. Ultrasonda frekans ↔ derinlik eşleşmesini doğru seçin; karaciğer-dalak için 5-8 MHz, kalın at karın duvarı için 3 MHz.
3. BT-MR endikasyonlarını karıştırmayın; disk prolapsusu radyolojik değil MR tanısı gerektirir.
4. Baryum özefagogramda aspirasyon riskini en aza indirmek için yutma refleksi bozuk hastalarda iyotlu suda çözünebilen kontrast kullanın.
5. İyonizan radyasyon çalışanı olarak TLD dozimetre kullanın ve yıllık dozu <20 mSv sınırlayın.

Görüntüleme Teknikleri 2024-2025 Vize Soruları

1- Radyobiyoloji ve iyonizan ışıklarla ilgili aşağıdaki şıklardan hangisinde yanlış bilgiye yer verilmiştir?

A) İyonizan ışıkların dolaylı etkisi yoktur.
B) Radyobiyoloji hem elektromanyetik hem de partiküler radyasyonun organizma üzerindeki etkilerini inceler.
C) İyonizan ışınlar madde ile etkileşime girdiğinde ısı ve eksitasyon oluşur.
D) Hücrede bulunan DNA, RNA, enzim ve proteinler iyonizan ışınlardan doğrudan etkilenirler.
E) Radyobiyoloji, iyonizan ışınların canlılar üzerindeki etkisini inceleyen ve bu etkilerin yol açacağı sonuçları irdeleyen bilim dalıdır.

Cevap : A) İyonizan ışıkların dolaylı etkisi yoktur.

Açıklama : İyonizan radyasyon direkt olarak DNA’ya enerji aktarabileceği gibi, su moleküllerini iyonize ederek serbest radikal oluşumuna yol açar; bu dolaylı etki biyolojik hasarın önemli bir kısmını oluşturur. Dolayısıyla “dolaylı etkisi yoktur” ifadesi yanlıştır.

2- Manyetik rezonans görüntüleme (MRG) ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) İyonizan radyasyon kullanım dışıdır.
B) Görüntü oluşumu için X ışınına ihtiyaç vardır.
C) Emisyon prensibi ile görüntü oluşturulur.
D) MR‘da objenin potansiyel enerjisi kullanılarak elde edilen sinyaller sayesinde görüntü oluşturulur.
E) Tek atom numaralı atomlar, manyetik rezonans görüntülemede spin hareketi yaptıkları için kullanılabilirler.

Cevap : B) Görüntü oluşumu için X ışınına ihtiyaç vardır.

Açıklama : MRG’de radyo-frekans (RF) dalgaları ve yoğun manyetik alan kullanılır; X ışını (iyonizan radyasyon) tamamen devre dışıdır. “Emisyon prensibi” protonların enerji salarak eski denge konumuna dönmesi olayıdır.

3- Doz tablosuna göre kV değeri belirlendiği hâlde görüntü kalitesi istenilen düzeyde değilse %15 kuralı devreye girer.

Buna göre %15 kuralı ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) %15’lik değişimlere rağmen görüntü hâlâ aydınlıksa kV değeri %5 yükseltilir.
B) Röntgen çok karanlıksa kV %15 düşürülür.
C) %15’lik değişimlere rağmen görüntü hâlâ karanlıksa kV değeri %5 azaltılır.
D) %15’lik değişimlere rağmen görüntü hâlâ aydınlıksa kV değeri %15 daha yükseltilir.
E) Röntgen çok aydınlıksa kV değeri %15 arttırılır.

Cevap : D) %15’lik değişimlere rağmen görüntü hâlâ aydınlıksa kV değeri %15 daha yükseltilir.

Açıklama :

4- Ultrason probunda ses frekansının artması ve dalga boyunun kısalması aşağıdakilerden hangisine sebep olur?

A) Daha parlak görüntülerin elde edilmesine
B) Görüntülerin daha gri görünmesine
C) Görüntünün net olmamasına
D) Görüntü kalitesinin artması ama doku penetrasyonu azalmasına
E) Kan basıncına ilgili seslerin işitilmesine

Cevap : D) Görüntü kalitesinin artması ama doku penetrasyonu azalmasına

Açıklama : Yüksek frekans → kısa dalga boyu → daha iyi rezolüsyon, fakat enerji daha çabuk sönümlenir; bu nedenle derin dokulara ulaşım (penetrasyon) kısıtlanır.

5- Çeşitli organların ekotekstürünün ve kendilerine özgü doku görünümünün oluşumunda aşağıdakilerden hangisi etkilidir?

A) Kırılma
B) Dağılma
C) Emülsiyon
D) Absorpsiyon
E) Yansıma

Cevap : B) Dağılma

Açıklama : Parankimal dokuların homojen-heterojen “ekotekstür” görünümü mikroölçekli scattering (dağılma) olayına bağlıdır; farklı hücresel arayüzler ses dalgasını rasgele yönlere saçtığından gri tonlu doku haritası oluşur.

6- Film banyoları ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Tespit banyosunda filmin kalış süresi 10 dakika olmalıdır.
B) CR ve DR’da filmin developman banyosunda tutulma süresine uyulmalıdır.
C) Film developman banyosunda 3-5 dakika bekletilmelidir.
D) Son yıkama banyosu olarak temiz su kullanılmalıdır.
E) Ön yıkama banyosu olarak temiz su kullanılmalıdır.

Cevap : B) CR ve DR’da filmin developman banyosunda tutulma süresine uyulmalıdır.

Açıklama : CR (Computed Radiography) ve DR (Digital Radiography) sistemlerinde klasik film-kimyasal banyo süreci yoktur; fosfor plaka tarayıcı ve dijital sensör kullanılır. Bu nedenle ifade yanlıştır.

7- Röntgen filminin istenenden çok aydınlık ya da karanlık olmasının potansiyel nedenleri ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Film çok aydınlıksa röntgen tüpü çok yüksekte olabilir.
B) Film çok aydınlıksa mAs değeri yükseltilir.
C) Film çok karanlıksa röntgen tüpü çok yaklaştırılmış olabilir.
D) Film çok karanlıksa hem mAs hem de kV değeri bir miktar düşürülmelidir.
E) Film çok aydınlıksa aynı filme 2 kez ışınlama yapılmış olabilir.

Cevap : E) Film çok aydınlıksa aynı filme 2 kez ışınlama yapılmış olabilir.

Açıklama : Çifte ekspoze film “karanlık/foglu” görünür; aydınlık (aşırı açık) görüntü genellikle düşük mAs veya fazla TFD (tüp-film mesafesi) gibi yetersiz pozlamadan kaynaklanır.

8- Aşağıdaki şıklardan hangisinde X ışınları ile ilgili yanlış bilgi aktarılmıştır?

A) X ışınlarının dalga boyları ile absorbsiyonları arasında ters orantı vardır.
B) X ışını saçılması röntgen görüntüsü oluşumu için gereklidir.
C) X ışınları enerjilerini kat ettikleri mesafenin karesi ile ters orantılı olarak yavaş yavaş kaybederler.
D) Görüntü oluşumu için x ışınlarının absorbsiyonu gerekir.
E) Dokular arasındaki x ışını absorbsiyon farklılıkları, farklı kontrastlarda röntgen görüntüsü oluşmasını sağlar.

Cevap : B) X ışını saçılması röntgen görüntüsü oluşumu için gereklidir.

Açıklama : Saçılma (Compton) görüntüde fogs oluşturur, kontrastı düşürür; istenmeyen doz artışına da neden olur. Görüntü için gerekli olan olay selektif absorbsiyondur.

9- Bilgisayarlı tomografide (BT) planlar/düzlemlerle ilgili olarak aşağıdaki şıklardan hangisinde yanlış bilgi verilmiştir?

A) … aksiyal plan … kaudaldan kraniale …
B) … dorsalden ventrale … koronal kesitler oluşur
C) … medialden laterale … sagittal plan oluşur
D) Vücudun uzunlamasına ekseni baz alındığında lateralden laterale kesitler alınması sonucu koronal plan oluşur
E) Vücudun uzunlamasına ekseni baz alındığında lateralden mediale kesitler alınması sonucu sagittal plan oluşur

Cevap : D) Vücudun uzunlamasına ekseni baz alındığında lateralden laterale kesitler alınması sonucu koronal plan oluşur

Açıklama : Koronal (dorsal) kesitler dorsal-ventral eksende alınır; “lateralden laterale” ifadesi anatomik olarak yanlıştır.

10- Günümüzde iki boyutlu görüntü elde edebilecek ultrasonografi sistemi aşağıdakilerden hangisidir?

A) B-Mode
B) M-Mode
C) Doppler
D) A-Mode
E) Lınear array

Cevap : A) B-Mode

Açıklama : Brightness-mode, taranan doku dilimini 2-D gri ölçekli görüntüye çevirir; modern abdominal kardiyak taramaların temel modudur.

11- Düşük frekanslı problar ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Bu frekansta elde edilen seslerin dalga boyu kısadır.
B) Bu problar 2-3,5 MHz problardır.
C) Görüntü detayı yetersizdir.
D) Görüntü kalitesi düşüktür.
E) Daha derin dokulara iletilebilirler.

Cevap : A) Bu frekansta elde edilen seslerin dalga boyu kısadır.

Açıklama : Frekans azaldıkça dalga boyu uzar; bu uzun dalga derine ulaşır ama uzaysal rezolüsyon düşer.

12- Özefagogram ile ilgili olarak aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Özefagus striktürlerini göstermekte yetersizdir.
B) Özefagus motilitesi ile ilgili bilgi verir.
C) Özefagogram için baryum sülfat %45-60 sulandırılarak kullanılır.
D) Kedilere 5-7 ml içirilir.
E) Köpeklere büyüklüklerine göre 15-30 ml içirilir.

Cevap : A) Özefagus striktürlerini göstermekte yetersizdir.

Açıklama : Bariyer dolum sırasında striktür, divertikül, megaözefagus gibi luminal patolojiler net biçimde ortaya çıkar; dolayısıyla ifade yanlıştır.

13- Görüntü oluşumunu etkileyen faktörler ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) kV, X ışınlarının penetrasyon gücünü belirler.
B) Güçlü röntgen cihazlarında film/fokus mesafesi 100 cm olmalıdır.
C) Doku kalınlığı arttıkça kV değerini düşürmek gerekir.
D) X ışınlarının miktarı mAs ile doğru orantılıdır.
E) mAs 2 kat arttırılırsa tüpten çıkan X ışını miktarı 2 kat artar.

Cevap : C) Doku kalınlığı arttıkça kV değerini düşürmek gerekir.

Açıklama : Kalın dokuların penetrasyonu için kV yükseltilir; düşürmek kontrastı artırsa da yetersiz penetrasyona yol açar.

14- Kilovolt (kV) ve miliamper (mA) değerleri ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) kV çok yükseltilirse absorbsiyon çok azalır.
B) İdeal ışınlama süresi 0,1 saniyenin altında olmalıdır.
C) Yumuşak dokunun her santimetresi için kV değeri 1-5 arasında bir değer seçilebilir.
D) Düşük mA değerine sahip cihazlarda kV değerinin yükseltilmesi ışınlama süresini uzatır.
E) X ışınlarının miktarını mA, gücünü kV belirler.

Cevap : D) Düşük mA değerine sahip cihazlarda kV değerinin yükseltilmesi ışınlama süresini uzatır.

Açıklama : Daha yüksek kV aynı film siyahlığını daha az mAs ile sağlayacağından ışınlama süresini kısaltır; ifade tersidir.

15- Röntgenle ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Transmisyon prensibine dayanır.
B) 2 boyutlu görüntü oluşur.
C) Röntgen, radyografi ve radyoskopi olarak iki ana başlık altında toplanabilir.
D) X ışınları görüntü eldesi için kullanılır.
E) 3 boyutlu görüntü elde edilebilir.

Cevap : E) 3 boyutlu görüntü elde edilebilir.

Açıklama : Konvansiyonel röntgen 2-D projeksiyon tekniğidir; 3-D görüntü BT veya tomosentez gerektirir.

16- Röntgende kullanılan kontrast maddelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Negatif kontrast veren maddeler röntgende radyopak görülür.
B) Pozitif kontrast veren maddeler röntgende radyolusent görülür.
C) Baryum sülfat pozitif kontrast veren bir kontrast maddedir.
D) İyotlu bileşikler kaliteli radyolusent alanlar oluşturur.
E) Daha çok sert dokuların görünür hâle getirilmesi için kullanılırlar.

Cevap : C) Baryum sülfat pozitif kontrast veren bir kontrast maddedir.

Açıklama : Pozitif kontrastlar (baryum, iyot) yüksek atom numaralı olduğu için X ışınlarını fazla absorbsiyon ↔ görüntüde radyopak-beyaz görünür.

17- Aşağıdakilerden hangisi ultrasonografi cihazının temel komponentlerinden değildir?

A) Elde edilen görüntüleri kaydeden printer veya CD kaydedici
B) Probun bu işlevini kontrol eden ve geri kazanılan ses dalgasını görüntüye dönüştüren computer
C) Ekranda görüntünün yansıtıldığı monitör
D) Ses dalgalarının oluşumunu sağlayan ve geri yansıyan ses dalgalarını alan prob
E) Elektrik kablosu

Cevap : E) Elektrik kablosu

Açıklama :

18- Aşağıdakilerden hangisi Manyetik rezonans (MR) ile kıyaslandığında bilgisayarlı tomografinin (BT) primer endikasyonları arasında yer almaz?

A) Yer kaplayan lezyonlar
B) Beyin kanamaları
C) Akciğerlerin değerlendirilmesi
D) Kranium kırıkları
E) Disk fıtıkları

Cevap : E) Disk fıtıkları

Açıklama : İntervertebral disk patolojilerinde yumuşak doku kontrastı üstünlüğü nedeniyle MR altın standarttır; BT kemik, akciğer, kranium travmaları ve akut kanama için öne çıkar.

19- Emisyon prensibini kullanan görüntüleme tekniği aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ultrasonografi
B) Röntgen
C) Manyetik rezonans
D) Bilgisayarlı tomografi
E) Dijital röntgen

Cevap : C) Manyetik rezonans

Açıklama : Protonlar RF uyarısından sonra enerjilerini yayarak (emisyon) özgül frekansta sinyal oluşturur; bu prensip MR’a özgüdür.

20- Rostro kaudal pozisyonda çekilen bir röntgende aşağıdaki dokulardan hangisinin görüntülenmesi istenmiş olabilir?

A) Kuyruk omurları
B) Kalça kemiği
C) Nazal sinüsler
D) Arka bacak
E) Ön bacak

Cevap : C) Nazal sinüsler

Açıklama : Rostro-kaudal (rostral → kaudal ışın) projeksiyon kafa-burun ekseninde çekilir; frontal & maksiller nazal sinüsler değerlendirilir.