Toprak Coğrafyası 2023-2024 Bütünleme Soruları

1- Doğada rastlanan oyuntu (hendek) erozyonu şekilleri, genelde aşağıdaki hangi ikili grupta toplanır?

A) U ve E tipi oyuntular
B) C ve U tipi oyuntular
C) V ve U tipi oyuntular
D) E ve V tipi oyuntular
E) V ve C tipi oyuntular

Cevap : C) V ve U tipi oyuntular

Açıklama : Oyuntu erozyonu, yağış ve yüzey akışı etkisiyle toprakta oluşan derin hendek biçimli yarıklardır. V tipi oyuntular dar ve derinken, U tipi oyuntular daha geniş tabanlıdır ve bu iki tip doğada yaygın olarak birlikte görülür.

2- Genellikle toprak, taş akıntıları veya çamur akıntılarıyla birlikte kütle halinde harekete geçer. Böylece toprak kütlesi farklı formlar altında eğim doğrultusunda yer değiştirir.
Yukarıda hangi erozyon türünün tanımı yapılmıştır?

A) Organik erozyon
B) Solijenik erozyon
C) Antropojenik erozyon
D) Akarsu erozyonu
E) Glasiyal erozyon

Cevap : B) Solijenik erozyon

Açıklama : Solijenik erozyon, yer çekiminin etkisiyle suya doygun hale gelmiş toprakların, yamaç boyunca kütle halinde kaymasıyla oluşur. Bu tür erozyon kütle hareketlerinin en yaygın formlarından biridir.

3- “Toprak parçacıklarının bir araya gelerek oluşturduğu sıralanma ve bunları duruş şeklini ifade eden kümelenme olayıdır.” ifadesiyle aşağıdaki hangi coğrafi olay tarif edilmiştir?

A) Çözünme
B) Agregatlaşma
C) Birikme
D) Erozyon
E) Ayrışma

Cevap : B) Agregatlaşma

Açıklama : Agregatlaşma, toprak parçacıklarının organik maddeler, kireç ya da demir oksitler aracılığıyla bir araya gelerek daha büyük yapılar oluşturmasıdır. Bu durum toprağın hava ve su geçirgenliğini etkiler.

4- Aşağıdakilerden hangisi bitki topluluklarının toprağa birçok yönden etki ettiği etmenlerden biri değildir?

A) Çayır otlarının bulunduğu sahalarda toprağın erozyona karşı çok iyi korunması
B) Bitki formasyonlarının bulunduğu topraklarda iyi gelişmiş bir granüler strüktür görülmesi
C) Otsu formasyonların bulunduğu bölgelerde topraktaki organik madde miktarının yüksek olması
D) Derin bir toprak parçasını erozyona karşı koruması
E) Bitkinin kökleri vasıtasıyla toprağın derinliklerine inmesi

Cevap : B) Bitki formasyonlarının bulunduğu topraklarda iyi gelişmiş bir granüler strüktür görülmesi

Açıklama :

5- Değerleri 0 – 14 arasında ölçülen ve bir çözeltinin asitlik veya bazlık derecesini belirleyen ölçü birimine ne isim verilir?

A) Sıvı
B) Tuz
C) Nötr
D) Gaz
E) pH

Cevap : E) pH

Açıklama : pH değeri, bir çözeltinin hidrojen iyonu konsantrasyonunu gösterir. 7’nin altı asidik, üstü bazik özellik taşır. Toprak pH’ı, bitki gelişimi ve besin elementlerinin alımı açısından kritik önemdedir.

6- Nemli devrelerde hidratlanma meydana gelirken, kurak devrelerde dehidrasyon olayı oluşur. Böylece üç değerli demir oksitlerin su alması ile toprakların rengi ….., ….. veya ….. olur. Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yerlere aşağıdaki seçeneklerden hangisi gelmelidir?

A) siyah, beyaz, gri
B) sarı, kırmızı, kahverengi
C) sarı, mavi, gri
D) pembe, yeşil, mor
E) mavi, yeşil, gri

Cevap : B) sarı, kırmızı, kahverengi

Açıklama : Hidratasyon ile demir oksitlerin su alması sonucu oluşan demir bileşikleri, toprağa karakteristik kırmızı, sarı ve kahverengi renkleri verir. Bu renkler topraktaki demir ve nem durumuna işaret eder.

7- Başlıca özellikleri kuvvetle yıkanmış olmalarıdır. Bu nedenle, ana kaya içinde başlangıçta var olan bütün kolay eriyen maddeler topraktan uzaklaştırılmış, geriye demir ve alüminyum bileşikleri kalmıştır. “Pedalfer”in latince karşılığı: Pedos: toprak; Al: alüminyum; Fer: demir’dir. “Alüminyumlu-demirli topraklar” anlamına gelir. Nemli bölgelerin topraklarıdır. Genellikle asit reaksiyon gösterirler (pH<7). Asitlik dereceleri, yıkanmanın şiddeti ile doğru orantılı olarak artar. Aşağıda verilenlerden hangisi pedalfer topraklar grubuna girer?

A) Preri Toprakları
B) Çernozyomlar
C) Kestane ve Kahverengi Step Toprakları
D) Çöl Toprakları
E) Kırmızı-Sarı Lateritik Topraklar

Cevap : E) Kırmızı-Sarı Lateritik Topraklar

Açıklama : Kırmızı-sarı lateritik topraklar, yoğun yıkanma sonucu oluşan, demir ve alüminyum oksitlerce zengin pedalfer topraklarıdır. Tropikal nemli iklimlerde yaygındırlar.

8- Ankara civarının kızıl toprakları, Ege Bölgesi’nin ve Antakya çevresinin kaolinit, vermikulit ve klorit bakımından zengin kırmızı toprakları; Köyceğiz ve Seydişehir çevresinin eski kızıl toprakları; bugünkünden farklı koşullar altında oluşmuş birer fosil topraktır.
Yukarıdaki ifadedeki fosil topraklara, terminolojide başka ne isim verilir?

A) Entisol
B) Vertisol
C) Alfisol
D) Inceptisol
E) Paleosol

Cevap : E) Paleosol

Açıklama : Paleosol, geçmiş dönemlerdeki iklim ve çevre koşullarında oluşmuş, ancak günümüzde farklı koşullarda varlığını sürdüren eski topraklara verilen isimdir. Bu topraklar jeolojik miras niteliğindedir.

9- Aşağıdakilerden hangisi topraklarda değişik tipte oluşan toprak strüktürlerinden biri değildir?

A) Kırıntı strüktür
B) Levhamsı strüktür
C) Granüler strüktür
D) Prizmatik strüktür
E) İğsi strüktür

Cevap : E) İğsi strüktür

Açıklama : İğsi strüktür, toprak biliminde tanımlı bir yapı değildir. Diğer strüktürler (kırıntı, granüler, levhamsı, prizmatik) toprakların doğal yapısal özelliklerini tanımlar.

10- Türkiye topraklarının en az 2/3’ünün, yani yaklaşık %70’inin klimatik kökenli ….. grubuna ait tiplerden meydana gelir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) Zonal topraklar
B) Paleozonal topraklar
C) Azonal topraklar
D) Neozonal topraklar
E) Intrazonal topraklar

Cevap : A) Zonal topraklar

Açıklama : Zonal topraklar, iklim ve bitki örtüsüne bağlı olarak oluşan ve geniş alanlara yayılan topraklardır. Türkiye topraklarının büyük çoğunluğu bu sınıfa girer.

11- Toprak coğrafyası literatüründe “sol”, ingilizce karşılığı “soil” kelimesinden gelir ve “toprak” anlamında kullanılır. Yeni toprak tiplerinde de bu, ek takı olarak kullanılır. Buradan hareketle; turba, bataklık gibi sahaların özel drenaj koşullarında oluşan topraklara “histosol” denilir.
Histosolun kelime anlamı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kurak
B) Yumuşak
C) Doku
D) Başlangıç
E) Yeni

Cevap : C) Doku

Açıklama : Histosol terimi, Yunanca kökenli “histos” yani “doku” kelimesinden türemiştir ve organik maddece zengin, suya doygun ortamlarda gelişmiş toprakları tanımlar. Bu topraklar turba, bataklık gibi alanlarda yaygındır.

12- Rode 1947’de yayınladığı “The Soil Forming Process and Soil Formation” isimli eserinde, Jenny’nin ortaya koyduğu esas pedojenez faktörlerine, daha sonra ek olarak ileri sürdüğü ikincil 5 ek faktör aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yer altı suyu, toprak suyu, yüzey suyu, bakı, insanın ekonomik faaliyetleri
B) Yer çekimi, yer altı suyu, toprak suyu, yüzey suyu, kütle hareketleri
C) Yer çekimi, eğim, yer altı suyu, toprak suyu, yüzey suyu
D) Yer çekimi, yer altı suyu, toprak suyu, yüzey suyu, insanın ekonomik faaliyetleri
E) Yer altı suyu, toprak suyu, yüzey suyu, yükselti, insanın ekonomik faaliyetleri

Cevap : D) Yer çekimi, yer altı suyu, toprak suyu, yüzey suyu, insanın ekonomik faaliyetleri

Açıklama : Rode, pedojenez süreçlerini daha detaylandırarak, toprak oluşumuna etki eden ikincil faktörleri tanımlamıştır. Bu faktörler, doğal ve beşeri süreçlerin bir arada toprak gelişimine olan katkısını açıklar.

13- Koyu renkteki hematit (Fe₂O3) yapısına su alarak pas renginde olan limonite (Fe₂O₃.H₂O) dönüşür:
2Fe₂O₃ + 3H₂O → 2Fe₂O₃.3H₂O.
Yukarıda formülle verilen ifade aşağıdaki hangi olayı gösterir?

A) Hidratasyon
B) Oksidasyon
C) Çelasyon
D) Hidroliz
E) Karbonasyon

Cevap : A) Hidratasyon

Açıklama : Hidratasyon, minerallerin su ile kimyasal bağ kurarak yeni bileşikler oluşturduğu süreçtir. Bu örnekte hematit su alarak limonit haline dönüşmüştür, bu da hidratasyonun tipik bir örneğidir.

14- Topraktaki biyolojik süreçlerden olan ve bitkiler veya nitrifikasyon için gerekli olan azot sağlanması olayına ne isim verilir?

A) Azot sabitlenmesi
B) Oksidatif ayrışma
C) Translokasyon
D) Humufikasyon
E) Mineralizasyon

Cevap : A) Azot sabitlenmesi

Açıklama : Azot sabitlenmesi, atmosferik azotun bakteriler tarafından toprağa bağlanarak bitkilerin kullanabileceği forma dönüştürülmesi sürecidir. Leguminoz bitkilerle simbiyotik yaşayan bakteriler bu süreci gerçekleştirir.

15- Aşağıdakilerden hangisi erozyon kontrol metotlarından biri değildir?

A) Devamlı çayır alanları oluşturulması
B) Devamlı ormanlık alanlar oluşturmak
C) Şerit halinde ekim yapmak
D) Ormanlık sahada tarım alanları açmak
E) Konturlara uyumlu ekim yapmak

Cevap : D) Ormanlık sahada tarım alanları açmak

Açıklama : Orman alanlarını tahrip ederek tarıma açmak, erozyon kontrolüne katkı sağlamaz. Aksine toprak kaybını artırır. Diğer seçenekler erozyonla mücadelede etkili yöntemlerdir.

16- Toprağın oluşması için aşağıdakilerden hangisini oluşturan ana kayanın ayrışması gerekir?

A) İnorganik
B) Organik
C) Killi
D) Kumlu
E) Karbonatlı

Cevap : A) İnorganik

Açıklama : Toprak oluşumunun temelinde, inorganik yapılı ana kayanın fiziksel ve kimyasal ayrışması yatar. Organik madde ise daha sonra bu inorganik yapıya dahil olur.

17- Aşağıdakilerden hangisi, 1965’de yazdığı “Türkiye’de Toprak Çalışmaları ve Türkiye Toprak Coğrafyasının Ana Çizgileri” makalesinde, Sırrı ERİNÇ’in vardığı sonuçlardan biri değildir?

A) Türkiye’de düşey doğrultuda farklı toprak kuşakları oluşmuştur.
B) Türkiye’de intrazonal topraklar sınırlı sahalar kaplar.
C) Topraklarımızın bazıları jeolojik geçmişe ait izler taşırlar.
D) Topraklarımızın oluşumunda en önemli rolü yer şekilleri oynamıştır.
E) Türkiye, toprak tipleri bakımından zengin ve çok çeşitli bir ülkedir.

Cevap : D) Topraklarımızın oluşumunda en önemli rolü yer şekilleri oynamıştır.

Açıklama : Sırrı Erinç, toprak oluşumunda iklimin belirleyici rolünü vurgular. Yer şekilleri destekleyici faktörlerdir ancak birincil unsur değildir.

18- Tarım başlangıçta çok ilkel araçlarla, basit unsurlarla toprağı eşelemek ve tohumları dikmek şeklinde yapılmaktaydı. Bu ilkel tarım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Saban kültürü
B) Çakmaktaş kültürü
C) Çapa kültürü
D) Balta kültürü
E) Taş kültürü

Cevap : C) Çapa kültürü

Açıklama : Tarımın ilk evresinde insanlar toprağı çapalarla işler, basit tarım faaliyetleri yürütürdü. Bu döneme “çapa kültürü” adı verilir.

19- Topraktaki nemin büyük bölümü atmosferden yağmur ve kar şeklinde düşen yağışlardan kaynaklanır. Bunun dışında yer altı suyu da bazı özel durumlar altında topraktaki nem miktarını belirleyen önemli bir faktör olabilir.
Yukarıdaki ifadeye dayalı olarak birçok durumda toprak yüzeyine geniş bir şekilde yayılan ve nemin oluşmasında önemli rol oynayan unsur aşağıdakilerden hangisidir?

A) Erimiş kar suyu
B) Erimiş buzul suyu
C) Seyelan suyu
D) Yer altı suyu
E) Taban suyu

Cevap : C) Seyelan suyu

Açıklama :

20- Aşağıdakilerden hangisi topraktaki biyolojik süreçlerden birisi değildir?

A) Translokasyon
B) Mineralizasyon
C) Nitrifikasyon
D) Karbonasyon
E) Humufikasyon

Cevap : D) Karbonasyon

Açıklama : Karbonasyon, karbonik asit etkisiyle minerallerin kimyasal çözünmesini ifade eden abiyotik bir süreçtir. Diğer şıklar mikroorganizmaların rol aldığı biyolojik süreçlerdir.