Risk Altında Bulunan Çocuklar ve Eğitimleri 2024-2025 Final Soruları

Risk Altındaki Çocukların Tanımı ve Sosyoekolojik Yaklaşım

Risk altındaki çocuklar, çevresel, ekonomik, sosyal veya psikolojik koşullar nedeniyle gelişimsel olarak tehdit altında olan bireylerdir. Sosyoekolojik teori, bireyin sadece bireysel özellikleriyle değil; aynı zamanda ailesi, okulu, sosyal çevresi ve içinde bulunduğu kültürel bağlamla etkileşim içinde olduğunu kabul eder. Mikrosistem (aile, ev), mezosistem (aile-okul ilişkisi), egzosistem (ebeveynin iş durumu) ve makrosistem (yasa, kültürel normlar) gibi katmanlar çocuğun gelişiminde belirleyicidir.

Boşanma ve Yasal Süreçler

Türk Medeni Kanunu’na göre boşanma nedenleri belirli başlıklar altında düzenlenmiştir. Şiddetli geçimsizlik, aldatma, terk ve ağır ruhsal hastalıklar bu kapsamdayken; iletişim bozuklukları doğrudan boşanma gerekçesi sayılmaz. Bu gibi durumlar çocukların yaşadığı ortamın huzurunu etkileyerek onların gelişimini risk altına sokabilir.

Yoksulluğun Siyasal ve Sosyal Nedenleri

Yoksulluğun nedenleri sadece ekonomik göstergelerle sınırlı değildir. İç karışıklıklar, savaş, terör gibi siyasal faktörler ekonomik istikrarı etkileyerek yoksulluğu tetikler. Ayrıca nüfus artışı, düşük eğitim düzeyi, ayrımcılık gibi sosyal ve demografik etkenler de yoksulluğun yaygınlaşmasına neden olur. Bu durumlar, çocukların eğitim hakkına ve genel gelişimlerine doğrudan zarar verir.

Kurumsal Bakım Altındaki Çocukların Gelişim Özellikleri

Koruma altındaki çocuklarda duygu durum bozuklukları, hiperaktivite, dikkat eksikliği ve stereotipik davranışlar yaygındır. Bu çocukların yüksek problem çözme becerileri genellikle gelişmemiştir çünkü duygusal ve sosyal destek sistemleri zayıftır. Eğitimciler ve sosyal hizmet uzmanları bu özellikleri göz önünde bulundurarak destekleyici programlar geliştirmelidir.

Teknoloji Bağımlılığı ve Aile İçi İletişim

Teknoloji bağımlılığı zamanla gelişir ve uzun süreli kullanım, kontrol kaybı, yoksunluk belirtileri gibi belirtilerle kendini gösterir. Ailelerin teknoloji kullanımını bir ödül/ceza aracı olarak kullanmaması, çocuklara kişisel tablet vermektense ortak cihazlar üzerinden sınırlı ve kontrollü kullanım sağlaması önerilir. Sosyal medyanın aşırı kullanımı, aile bireyleri arasındaki iletişimi zayıflatmakta ve bireylerin yalnızlaşmasına neden olmaktadır.

Özel Gereksinimli Bireyler ve Engeller

Toplumsal yaşamda özel gereksinimli bireylerin karşılaştığı sınırlılıklar “özür” ya da “engel” olarak tanımlanır. Doğum sırasında oluşan riskler (kordon dolanması, oksijensiz kalma) doğum anı nedenleridir. Genetik (kromozomal) bozukluklar ise doğum öncesi nedenlerdendir. Eğitim politikaları bu farkı gözeterek bireylere uygun destek sistemleri oluşturmalıdır.

Maslow Teorisi ve Risk Davranışları

Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisinde temel gereksinimlerin (beslenme, güvenlik, ait olma) karşılanmaması durumunda çocuklar dışlanma, yalnızlık gibi duygular yaşayabilir. Bu da çocukların suça sürüklenme riskini artırır. Okul ve aile ortamlarının bu ihtiyaçları karşılamaya yönelik güvenli, destekleyici yapılar sunması gerekir.

Çocuk Adalet Sistemi ve Hukuki Süreç

12 yaş altı çocukların işledikleri fiillerin hukuki sonuçlarını kavrama yeterliliği yetersiz kabul edilir. Suç işleyen çocuklara yönelik işlemler yaşa ve gelişim seviyesine göre düzenlenmelidir. Bu süreçte çocukların hakları gözetilmeli ve rehabilitasyon esas alınmalıdır.

Tehlikeli İşler ve Çocuk Koruma

Çocukların fiziksel, duygusal veya cinsel istismarına neden olabilecek işlerde çalıştırılmaları “tehlikeli iş” kapsamında değerlendirilir. Bu işler, çocuğun gelişimini tehdit eder ve ulusal/uluslararası çocuk koruma ilkelerine aykırıdır. İş gücü piyasasının çocuk dostu politikalarla düzenlenmesi gereklidir.

Pozitif Psikoloji ve Dayanıklılık Gelişimi

Martin Seligman tarafından başlatılan pozitif psikoloji hareketi, bireylerin güçlü yönlerine odaklanarak dayanıklılıklarını artırmayı amaçlar. Özellikle risk altındaki çocuklar için bu yaklaşım, psikolojik sağlamlık kazandırmada önemlidir. Eğitimciler çocukların umut, iyimserlik ve benlik saygısı gibi yönlerini desteklemelidir.

@lolonolo_com

1- Türk Medeni Kanunu’na göre hangi durum boşanma nedenleri arasında yer almaz?

A) Şiddetli geçimsizlik
B) İletişim bozuklukları
C) Ağır derecede ruh hastalığı
D) Aldatma
E) Terk

Cevap : B) İletişim bozuklukları

Açıklama : Türk Medeni Kanunu’nda boşanma nedenleri sınırlı sayıda belirtilmiştir ve iletişim bozuklukları doğrudan bu nedenler arasında yer almaz. Şiddetli geçimsizlik, aldatma, terk ve ağır derecede ruh hastalığı ise kanunda belirtilen boşanma sebeplerindendir.

2- Aşağıdakilerden hangisi çocukların teknoloji bağımlılığı riskinden korunabilmeleri için dikkat edilmesi gerekenler arasında yer almaz?

A) 3 yaşını tamamladıktan sonra çocuğun aileye ait tableti değil kişisel tabletini kullanması gerekir.
B) Çocuğun sınırsız içerik ve sürede teknoloji kullanımına izin verilmemesi gerekir.
C) Aile yemek saatlerinde çocuk ekran karşısında ise müsaade edilmemesi ve yemek servisi yapılmaması gerekir.
D) Dijital aygıtların çocukların davranışlarını yönetme maksadıyla ödül ya da ceza aracı olarak kullanılmaması gerekir.
E) Dijital aygıtların merkezde olduğu bir aile içi ortamın kurulmaması gerekir.

Cevap : A) 3 yaşını tamamladıktan sonra çocuğun aileye ait tableti değil kişisel tabletini kullanması gerekir.

Açıklama : Çocukların teknoloji bağımlılığından korunması için kişisel tablet kullanımına teşvik etmek yerine, sınırlı ve kontrollü kullanım önemlidir. Aile yemek saatlerinde ekran kullanımına izin vermemek, dijital aygıtları ödül/ceza aracı olarak kullanmamak ve dijital aygıtların merkezde olmadığı bir aile ortamı kurmak dikkat edilmesi gerekenler arasındadır.

3- Ekolojik katman çevreyi belirler.
“Anne, baba, çocuk, ev, hane halkının olduğu çevredir.” şeklinde tanımlanan ekolojik katman aşağıdakilerden hangisidir?

A) Makrosistem
B) Mezosistem
C) Egzosistem
D) Mikrosistem
E) Megasistem

Cevap : D) Mikrosistem

Açıklama : Ekolojik sistemler kuramına göre, mikrosistem bireyin doğrudan etkileşimde bulunduğu en yakın çevredir. Bu tanım, anne, baba, çocuk, ev ve hane halkını içeren en yakın çevreyi ifade etmektedir.

4- Ülkenin içinde bulunduğu iç karışıklıklar, çatışma ve savaş durumları, yaşanılan terör eylemleri ülke ekonomisini doğrudan etkiler. Yoksulluk, ülkenin içinde bulunduğu istikrarsızlık ile tetiklenir.

Bu durum, yoksulluğun hangi nedeni ile ilişkilidir?

A) İş gücü piyasası
B) Ekonomi
C) Coğrafik konum
D) Siyasal durum
E) Sosyal ve demografik durum

Cevap : D) Siyasal durum

Açıklama : Ülke içindeki karışıklıklar, çatışmalar ve terör eylemleri gibi faktörler, doğrudan ülkenin siyasal durumuyla ilgili olup, ekonomiyi ve dolayısıyla yoksulluğu etkileyen önemli nedenlerdendir.

5- …… beklenmedik bir şekilde ortaya çıkan durumların ulusal ya da uluslararası seviyede ekonomiyi etkilemesidir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) İşsizlik
B) Vergi adaletsizliği
C) Gelir düzensizliği
D) Ekonomik kriz
E) Beşerî sermaye

Cevap : D) Ekonomik kriz

Açıklama : Tanım, ulusal veya uluslararası düzeyde ekonomiyi beklenmedik şekilde etkileyen durumlara işaret etmektedir ki bu da ekonomik kriz kavramına karşılık gelir.

6- Yapılan çalışmalar neticesinde aşağıdakilerden hangisi kurumlarda kalan korunmaya muhtaç çocukların gelişim ve davranış özelliklerinden biri değildir?

A) Duygu durum bozuklukları
B) Aşırı talepkâr davranma
C) Hiperaktivite ve dikkat eksikliği
D) Yüksek problem çözme becerisi
E) Stereotip davranış kalıpları

Cevap : D) Yüksek problem çözme becerisi

Açıklama : Kurumlarda kalan korunmaya muhtaç çocukların gelişim ve davranış özelliklerine dair yapılan çalışmalar genellikle duygu durum bozuklukları, aşırı talepkâr davranış, hiperaktivite ve dikkat eksikliği, stereotip davranış kalıpları gibi olumsuz durumları göstermektedir. Yüksek problem çözme becerisi bu çocuklarda yaygın görülen bir özellik değildir.

7- Teknoloji bağımlılığı tanımlanırken aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Birdenbire ortaya çıkan bir bağımlılık
B) Çok uzun saatler teknolojik alet kullanımı
C) Psikolojik ya da fiziksel olarak zarar görme
D) Teknoloji kullanılmadığında yoksunluk çekilmesi
E) Teknoloji kullanımı konusunda kontrolün kaybedilmesi

Cevap : A) Birdenbire ortaya çıkan bir bağımlılık

Açıklama : Teknoloji bağımlılığı, genellikle zamanla gelişen bir süreçtir ve birdenbire ortaya çıkan bir durum değildir. Diğer seçenekler (çok uzun saatler kullanım, psikolojik/fiziksel zarar, yoksunluk çekilmesi, kontrol kaybı) bağımlılığın temel belirtilerindendir.

8- Birey, aile ve topluluk düzeylerinde risk ve koruyucu faktörleri anlamak ve düzenlemek için kullanılan teori/kuram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sosyal Öğrenme Kuramı
B) Bilişsel Gelişim Teorisi
C) Çoklu Zeka Kuramı
D) Sosyokültürel Teori
E) Sosyoekolojik Teori

Cevap : E) Sosyoekolojik Teori

Açıklama : Sosyoekolojik Teori, bireyin gelişimini ve risk/koruyucu faktörleri mikro, mezo, egzo ve makro düzeydeki ekolojik katmanlar çerçevesinde ele alır. Bu nedenle birey, aile ve topluluk düzeylerindeki faktörleri anlamak için kullanılır.

9- ….. yaşa kadar olan çocukların, gelişim düzeylerinden bağımsız olarak, işlenen fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını kavrama ve davranışlarını yönlendirebilme yeteneğinin yeterli düzeyde gelişmediği kabul edilmiştir.
Yukarıdaki ifadede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) 13
B) 16
C) 15
D) 14
E) 12

Cevap : E) 12

Açıklama : Türk Ceza Kanunu’nda 12 yaşını doldurmamış çocukların işlediği fiillerin hukuki anlam ve sonuçlarını kavrama yeteneğinin yeterli düzeyde gelişmediği kabul edilmektedir.

10- Zor mizaca sahip olan çocuklarla ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Daha az tepkisel, daha az aktif olma eğilimindedirler.
B) Biyolojik ritimleri düzensizdir.
C) Çok aktif, olumsuz, ısrarcı, aşırı duyarlı, yoğun tepkisel ve değişime dirençlidirler.
D) Olumsuz ruh hallerine sahip olma eğilimindedirler.
E) Geceleri birçok kez uyanan, huzursuz, sinirli, sakinleştirmesi zor çocuklardır.

Cevap : A) Daha az tepkisel, daha az aktif olma eğilimindedirler.

Açıklama : Zor mizaca sahip çocuklar genellikle daha aktif, yoğun tepkisel ve değişime dirençli özellikler gösterirler. Daha az tepkisel ve daha az aktif olma eğilimi, genellikle kolay mizaca sahip çocukların özellikleridir.

11- Mevcut koşullarda bir yetersizliğe sahip olarak tanılanmamış, ancak yetersizlik geliştirme potansiyeli yüksek olarak varsayılan bireyler için kullanılan terim aşağıdakilerden hangisidir?

A) Risk altındaki birey
B) Yetersizliği olan birey
C) Bozukluğu olan birey
D) Özel gereksinimli birey
E) Güçlük çeken birey

Cevap : A) Risk altındaki birey

Açıklama : Yayınlanan soru kitapçığında doğru cevap “C) Bozukluğu olan birey” olarak belirtilmiş olsa da, resmî optik formda “A) Risk altındaki birey” doğru cevap olarak kabul edilmiştir. Bu durum, sınav kitapçığı ile optik yanıtlar arasında bir çelişki olduğunu göstermektedir.
Ancak dersin 12. ünitesinde açıkça belirtildiği üzere, henüz bir yetersizlik tanısı almamış fakat gelişimsel risk taşıyan bireyler için kullanılan doğru terim **“risk altındaki birey”**dir. Bu bireyler, doğum öncesi, doğum sırası veya doğum sonrası çeşitli risk faktörlerine maruz kalabilen ve ilerleyen süreçte özel gereksinim geliştirme olasılığı bulunan bireylerdir.
Dolayısıyla, optikte “A” şıkkının doğru kabul edilmesi, ders içeriği ve özel eğitim literatürüyle tamamen uyumludur.

12- Pozitif psikoloji hareketini başlatan isim aşağıdakilerden hangisidir?

A) Emmy Werner
B) Suniya Luthar
C) Martin Seligman
D) Michael Rutter
E) Norman Garmezy

Cevap : C) Martin Seligman

Açıklama : Martin Seligman, pozitif psikoloji hareketinin kurucularından ve önde gelen isimlerinden biridir.

13- Aşağıdakilerden hangisi “tehlikeli iş” kavramı ile ilgili doğru bir yargıdır?

A) Yalnızca fiziksel riskler içerir.
B) Çocuğun gücü yetiyorsa ağır yüklerin taşındığı işlerde çalışabilir.
C) Tehlikeli makine ve ekipmanlarla baş başa bırakmak tehlikeli iş sayılmaz.
D) Sağlığa zarar veren titreşimlere maruz bırakma süresi az olursa tehlike de azalır.
E) Çocuğun fiziksel, duygusal ve/veya cinsel tacizine yol açması olasıdır.

Cevap : E) Çocuğun fiziksel, duygusal ve/veya cinsel tacizine yol açması olasıdır.

Açıklama : Tehlikeli işler, çocuğun fiziksel, duygusal ve/veya cinsel istismarına yol açabilecek her türlü işi kapsar. Sadece fiziksel riskleri içermez, ağır yük taşıma, tehlikeli makine kullanımı veya sağlığa zarar veren titreşimler gibi durumlar da çocuğun yaş ve gelişimine uygun olmayan ve tehlike barındıran durumlardır.

14- Nüfusun hızlı artışı, halkın eğitim seviyesi, ayrımcılıklar, bir haneden iş gücüne katılım oranı gibi faktörler yoksulluğu etkilemektedir.
Bu durum, yoksulluğun hangi nedeni ile ilişkilidir?

A) Sosyal ve demografik durum
B) Ekonomi
C) Coğrafik konum
D) Siyasal durum
E) İş gücü piyasası

Cevap : A) Sosyal ve demografik durum

Açıklama : Nüfus artışı, eğitim seviyesi, ayrımcılıklar ve iş gücüne katılım oranı gibi faktörler doğrudan toplumun sosyal ve demografik yapısıyla ilgili olup, yoksulluğun sosyal ve demografik nedenleri arasında yer alır.

15- Maslow, kendini gerçekleştirme teorisini geliştirmiştir. Teoride yer alan ihtiyaçlar piramidine göre her bireyin öncelikle beslenme, barınma gibi fizyolojik ihtiyaçlarının karşılanması önemlidir. Sonrasında aile, sağlık gibi kritik noktalarda güvende olma ihtiyacı taşımaktadır. Güven gereksinimini karşılayan birey ailesi ve arkadaşları tarafından sevme, sevilme, bir gruba ait olma ihtiyacını hissetmektedir.
Bu ihtiyaçları karşılanmayan çocuk aşağıdaki risklerden hangisini yaşayabilir?

A) Akranlarıyla olumlu ilişkiler kurabilir.
B) Güzel bir mesleğe sahip olabilir.
C) Suça sürüklenebilir.
D) Okul hayatında başarılı olabilir.
E) Bir spor dalında başarılar kazanabilir.

Cevap : C) Suça sürüklenebilir.

Açıklama : Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisine göre sevgi ve ait olma ihtiyacı karşılanmayan çocuklarda dışlanma, yalnızlık ve aidiyetsizlik hissi gibi sorunlar ortaya çıkabilir. Bu durumlar da çocukların riskli davranışlara, özellikle suça sürüklenmelerine zemin hazırlayabilir.

16- Çocuk suç işlediğinde öncelikle yapılması gereken aşağıdakilerden hangisidir?

A) Anne babaya şikâyet edilmesi
B) Tutuklanması
C) Çocuğun işlediği suça yönelik işlemlerin yapılması
D) Mahkemeye çıkarılması
E) Kulağının çekilip uyarılması

Cevap : C) Çocuğun işlediği suça yönelik işlemlerin yapılması

Açıklama : Çocuk suç işlediğinde öncelikle hukuki süreçlere uygun olarak, çocuğun yaş ve gelişim düzeyine göre işlediği suça yönelik yasal işlemlerin başlatılması gerekmektedir.

17- …… istenmeyen sonuçlara karşı bireysel duyarlılık olarak tanımlanmaktadır.
Yukarıdaki cümledeki boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Zorluk
B) Savunmasızlık
C) Stresörler
D) Risk
E) Stres

Cevap : B) Savunmasızlık

Açıklama : Tanım, bireyin istenmeyen sonuçlara karşı sahip olduğu hassasiyet ve yatkınlık durumu olan “savunmasızlık” kavramını ifade etmektedir.

18- Aşağıdakilerden hangisi özel gereksinimli olma durumunun doğum anı nedenlerinden biri değildir?

A) Kordon dolanması
B) Doğum anında bebeğin oksijensiz kalması
C) Doğumun hijyenik ortamlarda ve uzman kişilerce yapılmaması
D) Bebeğin düşük doğum ağırlığında doğması
E) Kromozomal bozukluklar

Cevap : E) Kromozomal bozukluklar

Açıklama : Kromozomal bozukluklar genellikle doğum öncesi (genetik) nedenler arasında yer alır. Kordon dolanması, oksijensiz kalma, hijyenik olmayan doğum ortamı ve düşük doğum ağırlığı ise doğum anı nedenlerindendir.

19- Teknolojideki hızlı değişim ve sosyal medyanın aşırı kullanımı aile üyeleri arasında hangi etkilere neden olmaktadır?

A) Daha sağlıklı iletişim
B) Bireylerin yalnızlaşması ve iletişim kurma becerilerinin zarar görmesi
C) Duygusal yakınlığın artması
D) Aile içi dayanışmanın güçlenmesi
E) Bilgi düzeyinin artması

Cevap : B) Bireylerin yalnızlaşması ve iletişim kurma becerilerinin zarar görmesi

Açıklama : Teknolojinin ve sosyal medyanın aşırı kullanımı, aile üyeleri arasında yüz yüze iletişimi azaltarak bireylerin yalnızlaşmasına ve iletişim becerilerinin zayıflamasına yol açabilmektedir.

20- Özel gereksinimli bireyin toplumsal yaşamın gereklerini yerine getirmede karşılaştığı sınırlılıklara ne ad verilir?

A) Güçlük
B) Özür/Engel
C) Yetersizlik
D) Bozukluk
E) Risk taşıma

Cevap : B) Özür/Engel

Açıklama : Özel gereksinimli bireyin toplumsal yaşamın gereklerini yerine getirmede karşılaştığı sınırlılıklar genellikle “özür” veya “engel” olarak tanımlanır.