Diplomasi ve Kriz Yönetimi 2024-2025 Final Soruları

Diplomasinin Tanımı ve Türleri

Diplomasi, devletler arasında müzakere ve pazarlık süreçlerinin yürütülmesi, devletlerin birbirlerinin karar alma süreçlerini etkileme çalışmaları ve dış politikanın temel araçlarından biri olarak tanımlanır. Bir iletişim biçimi olarak kendine has ve genel kabul gören normlar içinde icra edilir. Güç kullanarak sınır değiştirme veya askeri güç unsurlarının aktif kullanımını gerektiren bir eylem değildir.

Mekik diplomasisi, kriz durumlarına özel, kısa süreli bir yöntemdir. Standart diplomatik prosedürlerin dışına çıkar, hızlı iletişime dayanır ve arabuluculuk misyonu gerektirir. Bu yöntemin Birleşmiş Milletler Genel Kurulu dahilinde uygulanması bir özellik değildir.

Modern Diplomasinin Tarihsel Gelişimi

Modern diplomasinin temelleri, tarihsel olarak önemli olaylarla şekillenmiştir. 1648 Vestfalya Antlaşması sonrasında devletler arasında bir norm olarak egemenlik ilkesi ve bununla beraber eşitlik ilkesi ortaya çıkmıştır. Fransız Devrimi ile kurulan Fransız Cumhuriyeti’nin diplomasiyi kullanma amaçlarından biri ise, yeni rejimin uluslararası alanda tanınmasını elde etmek için savaşları sonlandırmak olmuştur.

19. Yüzyıl Avrupa Diplomasisi

19. yüzyıl, Avrupa’da güç dengesi ve restorasyon çabalarına sahne olmuştur.

• Viyana Kongresi ve Restorasyon: 1814’te Avrupa’da başlatılan restorasyonun temel hedefi, Napolyon’un yerinden ettiği monarşileri yeniden iktidara getirmekti. Viyana Kongresi’nin Eylül 1814’teki toplantısından önce, Mart 1814’te Chaumont Antlaşması imzalanmıştır.
• Avrupa Ahengi (Concert of Europe): Bu sistemin zayıflıklarından biri, büyük güçler arasında kalıcı bir birlikten ziyade dönemsel bir uzlaşma olmasıdır.
• Berlin Kongresi: 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında toplanan uluslararası kongredir.
• Alman Birliği ve Bismarck: Alman Birliği’nin mimarı olarak anılan ve bu süreçte Prusya Şansölyesi olarak görev yapan kişi Otto von Bismarck’tır. Bismarck, 1871 sonrasında Avrupa’da Fransa’yı izole edecek ittifaklar kurmuş, Almanya, Avusturya-Macaristan ve İtalya ile üçlü bir blok oluşturmuştur. Ancak Bismarck’ın politikaları arasında İngiltere ile resmi bir ittifak yapmak yer almamıştır.

Uluslararası Kurumlar ve Konferanslar

Uluslararası ilişkilerin kurumsallaşması önemli konferanslar ve örgütlerle sağlanmıştır.

• Lahey (Hague) Konferansları: 1907 yılındaki İkinci Lahey Konferansı’na 44 devlet katılmıştır. ABD, 1895’te İngiltere ve Venezüella arasındaki sınır sorununa hakemlik yaparak Lahey’de kurulan tahkim mahkemesinin mimarı olmuştur.
• Milletler Cemiyeti: Bu örgütün zayıflıkları arasında yaptırımlarının gönüllülük esasına dayanması, uluslararası bir kolluk gücünün olmaması ve büyük güçlerin tamamının örgüt içinde yer almaması bulunur. Örgütün küresel diplomasi için bir forum oluşturması ise bir zayıflık değil, bir hedefiydi.
• Birleşmiş Milletler (BM): 1945 yılında San Francisco’da toplanan Birleşmiş Milletler Konferansı’na örgütün kurucu üyesi olarak 50 devlet katılmıştır.

20. Yüzyıl Siyasi Gelişmeleri

20. yüzyıl, yeni siyasi akımların ve devlet tiplerinin ortaya çıktığı bir dönemdir.

• Revizyonist Devletler: 1930’larda mevcut uluslararası düzeni değiştirmeyi amaçlayan devletlerdir. Bu devletler arasında İtalya, Almanya, Japonya ve Macaristan yer alır. Bu dönemde İtalya’nın başında Benito Mussolini bulunuyordu. Fransa ise revizyonist değil, statükocu bir devlet olarak kabul edilir.
• Bağlantısızlık Hareketi: Soğuk Savaş sırasında iki kutuplu dünya düzenine alternatif olarak kurulan bir harekettir. Kurucu konferansı olan Bandung Konferansı 1955 yılında toplanmıştır. Hareketin benimsediği ortak değerler arasında karşılıklı saldırmazlık, egemenliğe saygı, devletler arasında eşitlik, ırklar arası eşitliğin kabulü ve barış içinde bir arada yaşama bulunur. Batı gelişmişlik modelini hedef almak bu değerlerden biri değildir.

1- Aşağıdakilerden hangisi Fransız Devrimi ile kurulan Fransız Cumhuriyeti’nin diplomasiyi kullanma amaçlarından biridir?

A) Monarşiler ile hanedan akrabalıkları oluşturmak
B) Çok katılımlı kongreler toplamak
C) Tanınma elde etmek için savaşları sonlandırmak
D) Güç dengesi için ittifaklar oluşturmak
E) Avrupa’da barışçıl bir ortam yaratmak

Cevap : C) Tanınma elde etmek için savaşları sonlandırmak

Açıklama : Fransız Devrimi ile kurulan Fransız Cumhuriyeti’nin diplomasiyi kullanma amaçlarından biri, yeni rejimin uluslararası alanda “tanınmasını elde etmek için savaşları sonlandırmak” ve böylece meşruiyet kazanmaktır.

2- Aşağıdakilerden hangisi mekik diplomasisinin özelliklerinden biri değildir?

A) Standart diplomatik prosedürlerin dışarıda bırakılması
B) Hızlı işleyen iletişime dayanması
C) Arabuluculuk misyonu gerektirmesi
D) Birleşmiş Milletler Genel Kurulu dahilinde uygulanması
E) Krize özel, kısa süreli olması

Cevap : D) Birleşmiş Milletler Genel Kurulu dahilinde uygulanması

Açıklama : Mekik diplomasisi, kriz durumlarında uygulanan, standart diplomatik prosedürlerin dışına çıkan, hızlı işleyen iletişime dayalı ve arabuluculuk misyonu gerektiren özel bir diplomatik yöntemdir. “Birleşmiş Milletler Genel Kurulu dahilinde uygulanması” mekik diplomasisinin bir özelliği değildir, mekik diplomasisi daha çok ikili veya küçük grup görüşmeleri şeklinde yürütülür.

3- Aşağıdakilerden hangisi 1648 sonrasında devletler arasında bir norm olarak ortaya çıkmıştır?

A) Egemenlik ilkesinin kabulü
B) Din temelli diplomasinin benimsenmesi
C) Saldırmazlık ilkesinin kabulü
D) Uluslararası örgütlerin kurulması
E) Parlamenter diplomasinin benimsenmesi

Cevap : A) Egemenlik ilkesinin kabulü

Açıklama : 1648 Vestfalya Antlaşması sonrasında “egemenlik ilkesi” devletler arasında temel bir norm olarak kabul edilmiştir. Bu ilke, devletlerin kendi iç işlerinde bağımsız ve dışarıdan müdahaleye kapalı olmasını ifade eder.

4- Aşağıdakilerden hangisi Bağlantısızlık Hareketi’nin deklare ederek benimsediği ortak değerlerden biri değildir?

A) Karşılıklı olarak saldırmazlık ve egemenliğe saygı
B) Batı gelişmişlik modelini hedef alma
C) Devletler arasında eşitlik ve ortak çıkar
D) Irklar arası eşitliğin kabulü
E) Barış içinde bir arada yaşama

Cevap : B) Batı gelişmişlik modelini hedef alma

Açıklama : Bağlantısızlık Hareketi’nin deklare ederek benimsediği ortak değerler arasında karşılıklı saldırmazlık, egemenliğe saygı, devletler arasında eşitlik ve ortak çıkar, ırklar arası eşitliğin kabulü ve barış içinde bir arada yaşama yer alırken, “Batı gelişmişlik modelini hedef alma” bu değerlerden biri değildir. Hareket, bağımsız bir yol izlemeyi amaçlamıştır.

5- Aşağıdakilerden hangisi Milletler Cemiyeti’nin kuruluşu itibariyle örgütün zayıflıklarından biri değildir?

A) Örgütün yaptırımlarına karşı devletlerin gönüllülük ilkesinin geçerliliği
B) Örgütün küresel diplomasi için bir forum oluşturması
C) Örgütün üyelik anlamında coğrafi sınırlılığı
D) Uluslararası anlamda yaptırımları uygulayabilecek bir kolluk gücü olmaması
E) Büyük güçlerin tamamının örgütün içinde yer almaması

Cevap : B) Örgütün küresel diplomasi için bir forum oluşturması

Açıklama : Milletler Cemiyeti’nin kuruluşu itibarıyla zayıflıklarından biri, yaptırımların gönüllülük ilkesine dayanması, uluslararası kolluk gücünün olmaması ve büyük güçlerin tamamının örgütün içinde yer almamasıdır. “Örgütün küresel diplomasi için bir forum oluşturması” ise bir zayıflık değil, aksine bir avantajı veya hedefi olabilir.

6- 1814’te Avrupa’da başlatılan restorasyonun temel hedefi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Alman birliği oluşturmak
B) Fransa’da Cumhuriyet kurmak
C) Napolyon’un yerinden ettiği monarşileri yeniden iktidara getirmek
D) Fransa’yı cezalandırmak
E) Napolyon’un Avrupa’da inşa ettiği birimleri paylaşmak

Cevap : C) Napolyon’un yerinden ettiği monarşileri yeniden iktidara getirmek

Açıklama : 1814’te Viyana Kongresi ile Avrupa’da başlatılan restorasyonun temel hedefi, Napolyon Savaşları sonucunda devrilen veya zayıflayan “monarşileri yeniden iktidara getirmek” ve eski düzeni sağlamaktır.

7- Bağlantısızlık hareketinin kurucu konferansı olan Bandung Konferansı ne zaman toplanmıştır?

A) 1962
B) 1947
C) 1955
D) 1952
E) 1945

Cevap : C) 1955

Açıklama : Bağlantısızlık hareketinin kurucu konferansı olan Bandung Konferansı, 1955 yılında Endonezya’da toplanmıştır.

8- 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında toplanan uluslararası kongre aşağıdakilerden hangisidir?

A) Viyana Kongresi
B) Paris Kongresi
C) Londra Konferansı
D) Berlin Kongresi
E) Verona Kongresi

Cevap : D) Berlin Kongresi

Açıklama : 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında toplanan uluslararası kongre “Berlin Kongresi”dir (1878). Bu kongrede Osmanlı Devleti’nin toprakları yeniden düzenlenmiştir.

9- Aşağıdakilerden hangisi Alman Birliğinin mimarı olarak anılan ve birliğin kuruluş sürecinde Prusya Şansölyesi olarak görev yapmış kişidir?

A) Helmuth von Moltke
B) Alexander Humbolt
C) Otto von Bismarck
D) I. Wilhelm
E) Herbert von Roon

Cevap : C) Otto von Bismarck

Açıklama : Alman Birliğinin mimarı olarak anılan ve birliğin kuruluş sürecinde Prusya Şansölyesi olarak görev yapmış kişi “Otto von Bismarck”tır. Bismarck, “Demir Şansölye” olarak bilinir.

10- Aşağıdakilerden hangisi diplomasinin tanımlarından biri değildir?

A) Güç kullanarak sınır değiştirme eylemidir.
B) Devletler arasında müzakere süreçlerinin yürütülmesidir.
C) Devletlerin diğer devletlerin karar alma süreçlerini etkileme çalışmalarıdır.
D) Devletlerin dış politikasının temel araçlarından biridir.
E) Bir devletin başka bir devlete kendini ifade etmesidir.

Cevap : A) Güç kullanarak sınır değiştirme eylemidir.

Açıklama : Diplomasi, devletler arasında müzakere süreçleri yürütmek, diğer devletlerin karar alma süreçlerini etkilemek, dış politikanın temel araçlarından biri olmak ve bir devletin başka bir devlete kendini ifade etmesini sağlamak gibi tanımları içerirken, “güç kullanarak sınır değiştirme eylemidir” diplomasinin değil, daha çok askeri veya zorlayıcı bir eylemin tanımıdır.

11- Aşağıdaki önermelerden hangisi Avrupa Ahengi’nin zayıflıklarından biri olarak doğrudur?

A) Kıta dışından katılıma açık olması
B) Ahengin dönemsel bir uzlaşma olması
C) Büyük güçlerin çatışmacı eğilimleri
D) Büyük güçlerin sömürgeci rekabetleri
E) Milliyetçiliğe sıcak bakılması

Cevap : B) Ahengin dönemsel bir uzlaşma olması

Açıklama :

12- 1907’deki İkinci Hague (Lahey) Konferansına kaç devlet katılmıştır?

A) 56
B) 28
C) 64
D) 44
E) 32

Cevap : D) 44

Açıklama : 1907’deki İkinci Hague (Lahey) Konferansına 44 devlet katılmıştır.

13- Aşağıdakilerden hangisi 1930’larda revizyonist İtalya’nın başında bulunan yöneticinin ismidir?

A) Adolf Hitler
B) Miklos Horthy
C) Joseph Stalin
D) Benito Mussolini
E) Fransisco Franco

Cevap : D) Benito Mussolini

Açıklama : 1930’larda revizyonist İtalya’nın başında bulunan yönetici “Benito Mussolini”dir. Mussolini, İtalya’da faşist rejimi kurmuştur.

14- Aşağıdakilerden hangisi Viyana Kongresi’nin Eylül 1814’teki toplantısından önce olmuştur?

A) Chaumont Antlaşması
B) Napolyon’un yüz günü
C) İkinci Paris Barışı
D) Kutsal İttifak
E) Aix La Chapelle Kongresi

Cevap : A) Chaumont Antlaşması

Açıklama : Viyana Kongresi’nin Eylül 1814’teki toplantısından önce, Mart 1814’te “Chaumont Antlaşması” imzalanmıştır. Bu antlaşma, Napolyon’a karşı koalisyonun devamlılığını sağlamayı amaçlamıştır.

15- ABD 1895’te hangi iki ülke arasındaki sınır sorununa hakemlik yaparak çözüm üretmiş ve bu çerçevede Lahey Konferansı’nda kurulan tahkim mahkemesinin mimarı olmuştur?

A) Şili-Arjantin
B) Almanya-Arjantin
C) Fransa-Almanya
D) İngiltere-Kanada
E) İngiltere-Venezüella

Cevap : E) İngiltere-Venezüella

Açıklama : ABD, 1895 yılında “İngiltere ve Venezüella” arasındaki sınır sorununa hakemlik yaparak çözüm üretmiş ve bu çerçevede Lahey Konferansı’nda kurulan tahkim mahkemesinin mimarı olmuştur.

16- Diplomasinin tanımı açısından aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Diplomasi müzakere ve pazarlık üzerine kurulu iletişim ve ilişki biçimlerini içerir.
B) Diplomasi askeri güç unsurlarının aktif kullanımını gerektirir.
C) Bir iletişim biçimi olarak diplomasi kendine has ama genel kabul gören biçim ve normlar bütünü içinde icra olmaktadır.
D) Diplomasi kimi zaman devletin güç unsurları ile desteklenerek zorlayıcılık içerse de şiddet kullanılan bir iletişim biçimi değildir.
E) Diplomasi siyasi olarak bir toprak alanı üzerinde egemen olan birimlerin aralarında kullandıkları bir iletişim biçimidir.

Cevap : B) Diplomasinin tanımı açısından aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Açıklama : Diplomasi, müzakere ve pazarlık üzerine kurulu bir iletişim ve ilişki biçimidir. Ancak diplomasinin askeri güç unsurlarının aktif kullanımını gerektirmesi yanlıştır. Diplomasi, askeri gücün aktif kullanımına başvurmadan, barışçıl yollarla sorunları çözmeyi amaçlar.

17- Aşağıdakilerden hangisi Bismarck’ın 1871 sonrasında Avrupa sistemi içinde yaptığı düzenlemelerden biri değildir?

A) İngiltere ile ittifak yapmak
B) Fransa’yı izole edecek ittifaklar kurmak
C) Fransa’nın sömürge politikalarını desteklemek
D) Avusturya-Macaristan ve Rusya’yı kontrol altında bulundurmak
E) Almanya, Avusturya-Macaristan ve İtalya ile üçlü blok oluşturmak

Cevap : A) İngiltere ile ittifak yapmak

Açıklama : Bismarck’ın 1871 sonrasında Avrupa sistemi içinde yaptığı düzenlemeler arasında Fransa’yı izole edecek ittifaklar kurmak, Fransa’nın sömürge politikalarını desteklemek, Avusturya-Macaristan ve Rusya’yı kontrol altında bulundurmak ve Almanya, Avusturya-Macaristan ve İtalya ile üçlü blok oluşturmak yer alır. Ancak “İngiltere ile ittifak yapmak” bu düzenlemelerden biri değildir, Bismarck’ın İngiltere ile resmi bir ittifakı olmamıştır.

18- 1945 yılında San Fransisco’da toplanan Birleşmiş Milletler Konferansı’nda örgütün kurucu üyesi olarak kaç devlet katılmıştır?

A) 77
B) 44
C) 63
D) 20
E) 50

Cevap : E) 50

Açıklama : 1945 yılında San Francisco’da toplanan Birleşmiş Milletler Konferansı’nda örgütün kurucu üyesi olarak 50 devlet katılmıştır. (Polonya daha sonra katılmıştır.)

19- Aşağıdakilerden hangisi revizyonist devletlerden biri değildir?

A) İtalya
B) Almanya
C) Japonya
D) Macaristan
E) Fransa

Cevap : E) Fransa

Açıklama : Revizyonist devletler, mevcut uluslararası düzenden memnun olmayan ve statükoyu değiştirmeyi amaçlayan devletlerdir. İtalya, Almanya, Japonya ve Macaristan gibi ülkeler 2. Dünya Savaşı öncesinde revizyonist eğilimler göstermiştir. Fransa ise genellikle statükoyu koruma eğiliminde olan bir devlettir.

20- “Vestfalyen egemenlik ilkesinin kabulü ile beraber ortaya çıkan bir başka norm….. ilkesiydi.”
Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) özgürlük
B) düşmanlık
C) bireysellik
D) kardeşlik
E) eşitlik

Cevap : E) eşitlik

Açıklama :