Risk Değerlendirmesi ve Metodolojisi 2024-2025 Final Soruları (Bahar)

Giriş

Bu makalede, risk değerlendirmesi ve metodolojisi alanındaki temel kavramlar ele alınacaktır. 2024-2025 bahar dönemi final sınavı soruları temel alınarak hazırlanan bu içerik, risklerin tanımlanması, analiz edilmesi ve kontrol altına alınmasına yönelik çeşitli yöntemleri kapsamaktadır.

Kalitatif Risk Değerlendirme Yöntemleri

Kalitatif risk değerlendirme yöntemleri, riskleri sayısal olarak ölçmek yerine tanımlamaya odaklanır. Kontrol Listesi, Ön Tehlike Analizi Metodu (PHA), Olursa Ne Olur Analizi ve Tehlike ve İşletilebilme Çalışması Analizi (HAZOP) bu yöntemler arasındadır. Hata Türü ve Etkileri Analizi (FMEA) ise nicel veya yarı-kantitatif bir yöntemdir.

Yavaş Gelişen Afet Türü

Buzulların erimesi yavaş gelişen bir afet türüdür.

L Tipi Matris Analizi Metodu

L tipi matris analiz metodu, risk seviyesini olasılık ve şiddet çarpımı ile bulan basit bir yöntemdir. Ancak risk hesabı için en az on yıllık veri zorunluluğu yoktur.

Türkiye’de En Fazla Ölüme Neden Olan İş Kazaları

Türkiye’de en fazla ölüme sebebiyet veren iş kazaları inşaat sektöründe gerçekleşmektedir.

Çalışma Ortamında Isı Kramplarının Nedenleri

Çalışma ortamında kaslarda ani kasılmalar şeklinde ısı krampları oluşmasının temel nedenlerinden biri aşırı terleme ve tuz kaybıdır.

Risk Yönetiminde Başarı Unsurları – Risk Sahipliği

Etkili bir risk yönetimi için tanımlanmış her risk, sorumlulukları açısından bunu en iyi yönetebilecek kişiye atanmalıdır; bu durum risk sahipliği olarak adlandırılır.

Olay Ağacı Yöntemi – Aktarma Sembolü

Olay ağacı yönteminde bağlantı ve birleştirme fonksiyonlarında kullanılan aktarma sembolü üçgendir.

İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu Kurma Yükümlülüğü

Sanayiden sayılan, devamlı olarak en az 50 işçi çalışan ve altı aydan fazla sürekli işlerin yapıldığı iş yerlerinde her işveren bir iş sağlığı ve güvenliği kurulu kurmakla yükümlüdür.

Risk Değerlendirme Kontrol Aşaması

Risk değerlendirme adımlarından üçüncüsü olan kontrol aşamasında öncelikle, büyüklüğüne göre sıralı hâle getirilen risklerin kontrolü amacıyla bir planlama yapılır.

İş Kazası Maliyetleri – Direkt Maliyetler

Can kaybı ya da yaralanmalar neticesinde oluşan tazminatlar gibi direkt can kaybı ya da yaralanma ile ilgili yapılan ödeme ve harcamalar, iş kazası neticesindeki direkt maliyetlerdir.

Kişisel Koruyucu Donanımlarla (KKD) İlgili Yanlış Bilgi

Kişisel koruyucu donanımların kullanılmasında birinci derecede kullanıcılar değil, işveren sorumludur.

Afet Yönetimi – İyileştirme Aşaması

Afet yönetiminde afetlerden sonra uzunca bir sürede gerçekleştirilen ve hayati aktivitelerin minimum düzeyde karşılanabilmesi için gereken tüm çalışmaları kapsayan aşama iyileştirme aşamasıdır.

Risk Değerlendirme Adımları – Dokümantasyon

Risk değerlendirme adımları içerisinde dördüncü adım dokümantasyondur.

Gürültü İle İlgili Yanlış Bilgi

Gürültü şiddeti-seviyesi barometre ile değil, ses seviyesi ölçer (sonometre) ile ölçülmektedir.

İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu Eğitim Sorumluluğu

İş sağlığı ve güvenliği kurulu üyelerine ve yedeklerine eğitim verilmesi sorumluluğu işverene aittir.

Hata Türü ve Etkileri Analizi (HTEA-FMEA) Türleri

Hata Türü ve Etkileri Analizi (HTEA-FMEA) türlerinden biri geçici FMEA değildir.

Teknolojik Afetler İle İlgili Doğru Bilgiler

Teknolojik afetler farklı doğal afetlere yol açabilir ve esas sorumlusu insan olduğu için önlenmeleri doğal afetlere göre daha mümkündür.

Kişisel Koruyucu Donanım Olmayan

Sporcu dizlikleri kişisel koruyucu donanım olarak sayılmamaktadır.

Balık Kılçığı Diyagramının Kullanıldığı Analiz

Balık kılçığı diyagramı neden sonuç analizinde temel olarak kullanılan bir diyagramdır.

Ön Tehlike Analizi Girdileri

Ön tehlike analizinde geçmiş deneyim analizinin girdileri hata analizi ve geçmiş kazalardır.

Sonuç

Risk değerlendirmesi ve metodolojisi, iş sağlığı ve güvenliğinin temelini oluşturur. Bu makalede ele alınan temel kavramlar ve yöntemler, iş yerlerindeki risklerin belirlenmesi, analiz edilmesi ve kontrol altına alınarak güvenli çalışma ortamlarının sağlanmasına katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

1- Aşağıdakilerden hangisi kalitatif risk değerlendirme yöntemlerinden biri değildir?

A) Kontrol Listesi
B) Ön Tehlike Analizi Metodu (PHA)
C) Hata Türü ve Etkileri Analizi (FMEA)
D) Olursa Ne Olur Analizi
E) Tehlike ve İşletilebilme Çalışması Analizi (HAZOP)

Cevap : C) Hata Türü ve Etkileri Analizi (FMEA)

Açıklama : Kontrol Listesi, PHA, Olursa Ne Olur ve HAZOP gibi yöntemler, riskleri sayısal olarak ölçmek yerine tanımlamaya ve sınıflandırmaya odaklanan kalitatif (nitel) yöntemlerdir. Hata Türü ve Etkileri Analizi (FMEA) ise risk öncelik sayısı gibi sayısal değerler hesapladığı için kantitatif (nicel) veya yarı-kantitatif bir yöntem olarak kabul edilir.

2- ….. yavaş gelişen bir afet türüdür.

Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Buzulların erimesi
B) Böcek istilası
C) Yangın
D) Tsunami
E) Tornado

Cevap : A) Buzulların erimesi

Açıklama : Tsunami, yangın, tornado gibi afetler ani ve hızlı bir şekilde gelişirken; kuraklık, çölleşme ve iklim değişikliğine bağlı olarak “buzulların erimesi” çok uzun bir süreçte, yavaş yavaş meydana gelen bir afettir.

3- L tipi matris analiz metodu ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Risk hesaplanırken en az on yıllık veri olmak zorundadır.
B) Basit bir metot olması nedeniyle küçük işletmelerde tek başına risk analizi yapmak isteyen analistler için idealdir.
C) Çeşitli sayıda değişken arasındaki ilişkiyi analiz ederek, sebep sonuç arasındaki ilişkilerin değerlendirilmesinde kullanılan bir yöntemdir.
D) Yaygın olarak 5×5 matrislerden yararlanılmaktadır.
E) Risk seviyesi, olasılık ve şiddet çarpımı ile bulunmaktadır.

Cevap : A) Risk hesaplanırken en az on yıllık veri olmak zorundadır.

Açıklama : L Tipi Matris, riskin olasılık ve şiddet değerlerinin çarpılmasıyla hesaplandığı, genellikle 5×5’lik matrislerin kullanıldığı basit bir kalitatif yöntemdir. Ancak bu yöntemin uygulanması için “en az on yıllık veri olmak zorundadır” gibi bir şart bulunmamaktadır.

4- Türkiye’de en fazla ölüme sebebiyet veren iş kazaları hangi alanda gerçekleşmektedir?

A) İmalat
B) Maden
C) Tekstil
D) İnşaat
E) Ulaştırma

Cevap : D) İnşaat

Açıklama : Türkiye’deki iş kazası istatistiklerine göre, ölümlü iş kazalarının en fazla yaşandığı sektör, yüksekte çalışma ve düşme gibi riskler nedeniyle “inşaat” sektörüdür.

5- Aşağıdakilerden hangisi çalışma ortamında “kaslarda ani kasılmalar şeklinde ısı krampları oluşmasının” sebepleri arasında ilk sıralardadır?

A) Titreşim-vibrasyon
B) Gürültü
C) Soğuk hava
D) Işık yetersizliği
E) Aşırı terleme ve tuz kaybı

Cevap : E) Aşırı terleme ve tuz kaybı

Açıklama : Sıcak ortamlarda çalışan kişilerde, aşırı terleme yoluyla vücuttan su ile birlikte sodyum gibi elektrolitlerin de kaybedilmesi, kaslarda ağrılı kasılmalara, yani “ısı krampları”na neden olur.

6- “Etkili bir risk yönetimi için, işletme ve çalışanlarının bazı hususlara dikkat etmesi gerekmektedir. Bu kapsamda tanımlanmış her risk, sorumlulukları açısından bunu en iyi yönetebilecek kişi, pozisyon, ekip, birim veya ajansa atanmalıdır. Bu kişiler ise riski yönetmek için gerekli tüm yetki ve sorumluluğa sahip olmalıdır.”

Yukarıdaki parçada risk yönetimindeki hangi başarı unsuru anlatılmaktadır?

A) Risk sahipliği
B) Uygun risk yönetim süreci
C) İletişim
D) Bağlılık
E) Süreklilik yaklaşımı

Cevap : A) Risk sahipliği

Açıklama : Metinde anlatılan, her bir riskin sorumluluğunun belirli bir kişiye veya birime atanması ve bu kişi/birimin riski yönetmek için gerekli yetkiye sahip olması durumu, “risk sahipliği” kavramını ifade eder.

7- Olay ağacı yönteminde aşağıdaki sembollerden hangisi bağlantı ve birleştirme fonksiyonlarında kullanılan aktarma sembolüdür?

A) Üçgen
B) Elips
C) Daire
D) Dikdörtgen
E) Kare

Cevap : A) Üçgen

Açıklama : Olay Ağacı Analizi (ETA) diyagramlarında, analizin bir bölümünden diğerine geçişi veya farklı bir diyagrama bağlantıyı göstermek için “üçgen” şeklinde bir aktarma sembolü kullanılır.

8- Sanayiden sayılan, devamlı olarak en az 50 işçi çalışan ve altı aydan fazla sürekli işlerin yapıldığı iş yerlerinde her işveren bir ….. kurmakla yükümlüdür.

Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) revir
B) sivil savunma birimi
C) hijyen birimi
D) sivil savunma sahası
E) iş sağlığı ve güvenliği kurulu

Cevap : E) iş sağlığı ve güvenliği kurulu

Açıklama : İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na göre, sanayiden sayılan ve 50 veya daha fazla işçinin çalıştığı, altı aydan fazla süren işlerin yapıldığı iş yerlerinde, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili çalışmaları yürütmek üzere bir “iş sağlığı ve güvenliği kurulu” kurulması zorunludur.

9- Risk değerlendirme adımlarından üçüncüsü olan kontrol aşamasında öncelikle, büyüklüğüne ve önemine göre sıralı hâle getirilen risklerin kontrolü amacıyla bir ….. yapılır.

Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) kontrol
B) dokümantasyon
C) gözden geçirme
D) planlama
E) tehlike analizi

Cevap : D) planlama

Açıklama : Risk değerlendirme sürecinin kontrol adımında, belirlenen ve önceliklendirilen riskleri ortadan kaldırmak veya azaltmak için hangi önlemlerin alınacağına dair bir eylem “planlaması” yapılır.

10- Can kaybı ya da yaralanmalar neticesinde oluşan, can kaybı, iş görmezlik tazminatları, sigortaya ve hastaneye ödenen tazminatlar gibi direkt can kaybı ya da yaralanma ile ilgili yapılan ödeme ve harcamalar, iş kazası neticesindeki hangi tür maliyetlerdir?

A) Üretim Kaybı Maliyetleri
B) Direkt Maliyetler
C) Geçici Maliyetler
D) Sigorta Maliyetleri
E) Dolaylı Maliyetler

Cevap : B) Direkt Maliyetler

Açıklama : İş kazası sonucunda doğrudan ortaya çıkan ve kolayca hesaplanabilen tazminat ödemeleri, hastane masrafları gibi maliyetler “direkt maliyetler” olarak sınıflandırılır.

11- Kişisel koruyucu donanımlarla (KKD) ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Tüm KKD’ler kullananın ergonomik gereksinimlerine uygun olmalıdır.
B) Tüm KKD’ler kendisi ek risk oluşturmadan ilgili riski önlemeye uygun olmalıdır.
C) Tüm KKD’ler işletmelerdeki var olan koşullara uygunluk göstermelidir.
D) Tüm KKD’ler çalışanın sağlık durumuna uygun olmalıdır.
E) Tüm KKD’lerin kullanılmasında birinci derecede kullanıcılar sorumludur.

Cevap : E) Tüm KKD’lerin kullanılmasında birinci derecede kullanıcılar sorumludur.

Açıklama : Kişisel koruyucu donanımların temin edilmesi, doğru şekilde kullanılmasının sağlanması ve denetlenmesi konusunda birincil sorumluluk çalışana (kullanıcıya) değil, işverene aittir. Çalışanın sorumluluğu ise verilen KKD’yi talimatlara uygun olarak kullanmaktır.

12- Aşağıdakilerden hangisi afet yönetiminde afetlerden sonra uzunca bir sürede gerçekleştirilen ve afete uğramış toplulukların haberleşme, ulaşım, su, elektrik, kanalizasyon, eğitim, uzun süreli geçici iskân, ekonomik ve sosyal faaliyetler vb. gibi hayati aktivitelerinin minimum düzeyde karşılanabilmesi için gereken tüm çalışmaları kapsayan aşamadır?

A) Zarar azaltımı
B) Müdahale
C) Denetim-Kontrol
D) İyileştirme
E) Hazırlıklı olma

Cevap : D) İyileştirme

Açıklama : Afet yönetiminin dört aşamasından biri olan “iyileştirme” (recovery) aşaması, afetin hemen ardından başlayan müdahale sürecinden sonra, hayatın normale dönmesi için yapılan uzun vadeli yeniden yapılanma ve rehabilitasyon çalışmalarını kapsar.

13-

Yukarıda verilen risk değerlendirme adımları içerisinde boş bırakılan dördüncü adım aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tehlikelerin belirlenmesi
B) Yönetim gözden geçirmenin yapılması
C) Dokümantasyon
D) Kişisel koruyucu donanımların belirlenmesi
E) İş ekipmanlarının sağlanması

Cevap : C) Dokümantasyon

Açıklama : Risk değerlendirme süreci; tehlikelerin tanımlanması, risklerin analizi, kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması, tüm bu sürecin kayıt altına alınması (Dokümantasyon) ve son olarak sürecin güncellenmesi adımlarından oluşur. Boş bırakılan dördüncü adım dokümantasyondur.

14- Gürültü ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) En yüksek gürültü maruziyet sınır limit-değeri 87 dB dir
B) Gürültü iş verimi, öğrenme, okuma gibi toplumsal verimlilik ve etkinliklerin engellenmesine, böylelikle genel sağlık durumunda kötüleşmeye neden olabilir
C) Gürültüye sunukluk, uykuya dalmada güçlük, uyku derinliğinde ve ritminde değişiklikler gibi uyku bozukluklarına neden olabilir.
D) Gürültü şiddeti-seviyesi barometre ile ölçülmektedir.
E) Gürültüyü düşürme eyleminde ilk yapılması gereken uygulama gürültünün kaynağında azaltılmasıdır.

Cevap : D) Gürültü şiddeti-seviyesi barometre ile ölçülmektedir.

Açıklama : Gürültü şiddetinin birimi desibeldir (dB) ve ses seviyesi ölçer (sonometre) veya gürültü dozimetresi gibi cihazlarla ölçülür. Barometre ise atmosfer basıncını ölçmek için kullanılan bir alettir.

15- İş sağlığı ve güvenliği kurulu üyelerine ve yedeklerine iş sağlığı ve güvenliği konularında eğitim verilmesi sağlanır.

Yukarıdaki eğitimin yerine getirilmesinden aşağıdakilerden hangisi sorumludur?

A) Sağlık ve güvenlik temsilcisi
B) İş yeri hekimi
C) Genel müdür
D) Sendika
E) İşveren

Cevap : E) İşveren

Açıklama : İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na göre, iş yerinde iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili her türlü önlemin alınması, çalışanların ve kurul üyelerinin eğitilmesi gibi konulardaki temel ve nihai sorumluluk “işveren”e aittir.

16- Aşağıdakilerden hangisi Hata Türü ve Etkileri Analizi (HTEA-FMEA) türlerinden biri değildir?

A) Tasarım FMEA
B) Geçici FMEA
C) Sistem FMEA
D) Proses FMEA
E) Servis FMEA

Cevap : B) Geçici FMEA

Açıklama : Hata Türü ve Etkileri Analizi (FMEA), uygulandığı alana göre Sistem FMEA, Tasarım FMEA, Proses FMEA ve Servis FMEA gibi türlere ayrılır. “Geçici FMEA” standart bir FMEA türü değildir.

17- I. Teknolojik afetler farklı doğal afetlere yol açabilir, doğal afetleri tetikleyebilir.
II. Doğal afetler teknolojik afetleri etkilemez. Doğal afetlerin oluşması, teknolojik afetlerin meydana gelmesi için hiçbir zaman bir sebep olamaz.
III. Teknolojik afetlerin esas sorumlusu insan olarak görülmektedir. Bu kapsamda teknolojik afetlerin önlenmesi doğal afetlere göre daha mümkündür.

Teknolojik afetler ile ilgili yukarıdakilerden hangisi veya hangileri doğrudur?

A) Yalnız I
B) I ve III
C) I ve II
D) Yalnız III
E) II ve III

Cevap : B) I ve III

Açıklama : Teknolojik afetler (örneğin bir barajın çökmesi) sellere gibi doğal afetlere yol açabilir (I). Teknolojik afetlerin temelinde insan faktörü olduğu için önlenmeleri de daha mümkündür (III). Ancak bir doğal afet de (örneğin deprem) bir nükleer santralde kazaya yol açarak teknolojik afeti tetikleyebilir (II yanlıştır).

18- Aşağıdakilerden hangisi kişisel koruyucu donanım olarak sayılmamaktadır?

A) Toz maskeleri
B) Kulak tıkaçları
C) Sporcu dizlikleri
D) Akustik baretler
E) Miğferli siperler

Cevap : C) Sporcu dizlikleri

Açıklama : Kişisel koruyucu donanımlar (KKD), iş yerindeki risklere karşı çalışanları korumak için tasarlanmış ekipmanlardır (maske, baret, kulaklık vb.). Sporcu dizlikleri ise iş yerindeki risklere karşı değil, spor aktiviteleri sırasında korunma amaçlı kullanılan bir malzemedir.

19- Balık kılçığı diyagramı hangi analizde temel olarak kullanılan bir diyagramdır?

A) Olay Ağacı Analizi
B) Hata Türü ve Etkileri Analizi
C) Neden Sonuç Analizi
D) İş Güvenlik Analizi
E) Hata Ağacı Analizi

Cevap : C) Neden Sonuç Analizi

Açıklama : Balık kılçığı diyagramı (veya Ishikawa diyagramı), bir problemin veya sonucun potansiyel nedenlerini (insan, makine, metot, malzeme vb.) sistematik bir şekilde belirlemek ve görselleştirmek için kullanılan temel bir “Neden-Sonuç Analizi” aracıdır.

20- Ön tehlike analizinde geçmiş deneyim analizinin girdileri (geçmiş deneyimi oluşturan) aşağıdakilerden hangisidir?

A) Risk değerlendirme sonuçları
B) Hata analizi ve geçmiş kazalar
C) İş gücü kayıpları
D) Tehlikeli elemanlar
E) Tehlikeli olaylar

Cevap : B) Hata analizi ve geçmiş kazalar

Açıklama : Ön Tehlike Analizi (PHA) yapılırken, benzer sistemlerde veya süreçlerde daha önce yaşanmış olan “hata analizleri ve geçmiş kazalar”dan elde edilen veriler, potansiyel tehlikeleri belirlemek için önemli bir girdi olarak kullanılır.