Gelişim Psikolojisi 2024-2025 Bütünleme Soruları

Giriş

Bu makalede, çocukluk ve ergenlik dönemlerindeki fiziksel, bilişsel, sosyal ve duygusal gelişim süreçleri, bu dönemlere özgü temel özellikler, gelişim teorileri ve karşılaşılan yaygın sorunlar 2024-2025 bütünleme sınavı soruları temel alınarak detaylı bir şekilde incelenecektir. Amaç, çocuk ve ergen gelişiminin farklı yönlerini kapsamlı bir şekilde anlamaktır.

Dil Gelişimi: Üretkenlik Özelliği

Dilin insanlar arasında iletişimi sınırlamayıp gelecek, geçmiş ve soyut kavramlar hakkında konuşabilme özelliğini ifade eden terim üretkenliktir.

Çatışma Değerlendirme Süreçleri

Çatışmanın değerlendirilmesi sürecinde çocuk, öncelikle çatışmanın kendi için ne anlama geldiğini (birincil değerlendirme) ve ardından bu çatışmayla nasıl başa çıkabileceğini (ikincil değerlendirme) araştırır. Çatışmanın nedenini araştırmak her iki değerlendirme sürecinde de yer alabilir.

Prososyal Davranışların Nedenleri

Prososyal davranışlar, çevredekilerden değer görmek amacıyla, olay ya da durumun acil bir durum olması halinde, başkalarının iyiliği için içten gelerek veya başkalarının istemesi sonucu gerçekleştirilebilir. Daha önce aynı davranışın gösterilmiş olması doğrudan bir neden değildir.

Arkadaşlık İlişkilerinde Görülen Benzerlikler

Arkadaşlar arasında akademik başarı ve sosyal davranış benzerlikleri gözlemlenebilir.

Yenidoğan Dönemi Özellikleri

Yenidoğanın kafa boyutu vücudunun yaklaşık dörtte biri kadardır. Gövde bir yetişkin boyutunun yirmide biri kadardır. Gövdenin bacakların uzunluğuna oranı dörtte üçtür. Erkek çocuğun doğum ağırlığı kız çocuğun doğum ağırlığından fazladır. Büyük kafa boyutu dengeyi güçleştirir.

Zihin Kuramı Ölçümü: Yanlış Kanı Testi

Zihin kuramının ölçümünde kullanılan görevlerden biri Yanlış Kanı Testi’dir.

Duygusal Güvenlik Teorisi

Duygusal güvenlik teorisi, evlilik çatışmasının çocuk uyum problemlerine neden olduğu mekanizmaları açıklar, aile ortamındaki güvenlik duygusunun önemini vurgular, çatışma sırasında çocuğun duygusal uyarılmışlığının artmasının güvenliği tehdit ettiğini belirtir ve duygusal güvenliğin çocuğun aile ilişkileri hakkındaki içsel temsillerini etkilediğini ifade eder. Çocuğun çatışmaya müdahalesi duygusal güvenliğini olumlu etkilemez.

Kohlberg’in Ahlaki Gelişim Kuramı: Gelenek Sonrası Düzey – Evrensel Ahlak İlkeleri

Ahlaki değerleri ve evrensel insan haklarını göz önünde bulunduran, kanun ve vicdan arasında vicdanı ağır basan, ahlaki muhakemenin bireysel ilkelere göre şekillendiği Kohlberg evresi Gelenek sonrası düzeyin 6. evresidir.

Çocukluk Çağı Psikopatolojileri

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, otizm, zihinsel yetersizlik ve davranım bozukluğu çocukluk çağında görülen psikopatolojiler arasındadır. Şizofreni genellikle ergenlik veya genç yetişkinlikte başlar.

Psikopatolojide İstatistiksel Normlar

İstatistiksel normlara göre bir davranışın psikopatolojik olup olmadığını belirleyen temel kriter, davranışın toplumda yaygınlık oranıdır.

Dikkat Türleri: İstemsiz Dikkat

Yolda yürürken birden yüksek ses gelirse o tarafa doğru dönmek istemsiz dikkate örnektir.

Oyunun Tanımlayıcı Özellikleri (Bateson ve Martin)

Oyun davranışı değişiklik üretir, sosyal biçimleri özel işaretler içerir, eylemler tekrarlanır ve amacı yalnızca oyundur. Oyun davranışı her ortamda gerçekleştirilmez ve koşullara duyarlıdır.

Zihinsel Yetersizlik İpuçları

Zihinsel yetersizlikten şüphelenilen bir çocuk için en belirgin ipucu kavram öğrenmesinde geriliktir.

Klasik Koşullanma Tanımı

Klasik koşullama, bir refleksin kalıtsal olarak ortaya çıkaran spesifik uyaran dışında başka bir uyaranla da sergilenebilmesidir.

Öz Bilinç Duygularının Ortaya Çıkışı Aşamaları

Öz bilinç duyguları için çocukların toplumdaki standartları fark etmesi, öğrenmesi, davranışlarını bu standartlara göre değerlendirmesi ve sorumluluk atfetmesi gerekir. Bilişsel yeniden değerlendirme bir duygu düzenleme stratejisidir, ortaya çıkış aşaması değildir.

Temel Duyguların Özellikleri

Temel duyguların yüz ifadeleri her insanda aynıdır ve evrenseldir. İnsanlar bu duyguları deneyimlemeye ve ifade etmeye hazır olarak dünyaya gelirler, yaşamsal işlevlere sahiptir, ilk ortaya çıkan duygulardır ve içsel fizyolojik uyaranlarla ortaya çıkar.

Sembolik Oyun Sınıflandırması (Harris)

Harris’in sembolik oyun sınıflandırmasında nesne ya da oyuncaklara karakter yansıtmak, bir karakterin rolünü canlandırarak oynamak, hayalî karakter yaratmak ve bir nesneyi başka bir nesne yerine kullanarak oynamak gibi türler yer alır. Nesneleri ağza götürme gibi duyu hareket oyunları bu sınıflandırmada değildir.

Kohlberg’in Ahlaki Gelişim Evreleri: Araçsal İlişkiler

“İyilik yap, iyilik bul” şeklindeki karşılıklılık düşüncesi Kohlberg’in Araçsal İlişkiler ahlaki gelişim evresinde gözlemlenebilir.

Duygusal Güvenlik Hissine Yönelik Tehditler

Duygusal güvenlik hissine tehdit algılayan bir çocuğun duygusal uyarılması azalmaz, artar. Duygu ve davranış düzenleme becerilerinde bozulmalar görülebilir, çatışmadan dolayı öfke ya da korku hissedebilir, duygusal güvende hissetmek için ebeveyn davranışını düzenlemeye ihtiyaç duyar ve çatışmaya müdahale girişiminde bulunabilir.

Gelişimsel Bilim Alanının Hedefi

Gelişimsel bilim alanının hedefi davranış değişimlerinin örüntülerini betimleyip bu değişimleri açıklamaktır.

Sonuç

Çocukluk ve ergenlik dönemi, bireyin tüm gelişim alanlarında hızlı değişimlerin yaşandığı kritik evrelerdir. Bu dönemlerdeki gelişimsel süreçleri anlamak, çocukların ve ergenlerin sağlıklı bir şekilde yetişmelerine katkıda bulunmak açısından büyük önem taşır.

1- Aşağıdakilerden hangisi dilin insanlar arasında iletişimi sınırlamayıp gelecek, geçmiş ve soyut kavramlar hakkında konuşabilme özelliğini ifade eden bir terimdir?

A ) Fonoloji
B ) Üretkenlik
C ) Morfoloji
D ) Söz dizimi
E ) İkililik

Cevap : B ) Üretkenlik

Açıklama : Dilin “üretkenlik” (productivity) özelliği, sınırlı sayıda ses ve kuraldan sonsuz sayıda yeni ve daha önce hiç duyulmamış cümleler üretebilme ve geçmiş, gelecek gibi soyut kavramlar hakkında konuşabilme yeteneğini ifade eder.

2- Aşağıdakilerden hangisi çatışmanın değerlendirme süreçleriyle ilgili değildir?

A ) İkincil değerlendirmede çocuk çatışmanın sorumlusunu araştırır.
B ) Birincil değerlendirmede çocuk çatışmanın nedenini araştırır.
C ) İkincil değerlendirme birincil değerlendirmede oluşan duygulardan etkilenir.
D ) Birincil değerlendirmede çocuk çatışmayı olumsuz değerlendirirse duygusal uyarılmışlığı artar.
E ) Çatışmanın bağlam faktörleri değerlendirme süreçlerini etkilemektedir.

Cevap : B ) Birincil değerlendirmede çocuk çatışmanın nedenini araştırır.

Açıklama : Lazarus’un stres ve başa çıkma modeline göre, birincil değerlendirme, bir olayın kişi için ne anlama geldiğiyle (tehdit mi, zarar mı, fırsat mı?) ilgilidir. Çatışmanın nedenini araştırmak ise daha çok ikincil değerlendirme sürecinin bir parçasıdır.

3- Aşağıdakilerden hangisi prososyal davranışlar gösterme nedenlerinden biri değildir?

A ) Çevredekilerden değer görmek amacıyla yapılması
B ) Olay ya da durumun acil bir durum olması
C ) Başkalarının iyiliği için içten gelerek yapılması
D ) Başkalarının istemesi sonucu gerçekleştirilmesi
E ) Daha önce aynı davranışın gösterilmiş olması

Cevap : E ) Daha önce aynı davranışın gösterilmiş olması

Açıklama :

4- Aşağıdakilerden hangisi arkadaşlar arasında gözlemlenebilen benzerliklerdendir?

A ) Sadece fiziksel benzerlikler
B ) Sadece hobi ve ilgi alanları benzerlikleri
C ) Akademik başarı ve sosyal davranış benzerlikleri
D ) Sadece cinsiyet benzerlikleri
E ) Sadece yaş benzerlikleri

Cevap : C ) Akademik başarı ve sosyal davranış benzerlikleri

Açıklama : Arkadaş seçiminde “benzerlik” önemli bir faktördür. Bu benzerlik sadece yaş ve cinsiyetle sınırlı olmayıp, aynı zamanda akademik başarı düzeyi, sosyal davranışlar, tutumlar ve ilgi alanları gibi birçok farklı boyutu kapsar.

5- Yenidoğan ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

A ) Kafa boyutu vücudun toplam uzunluğunun yarısı kadardır.
B ) Büyük kafa boyutu, çocuğun denge kazanımını ve dengeyi devam ettirmesini güçleştirir.
C ) Gövde, bir yetişkin boyutunun yirmide biri kadardır.
D ) Gövdenin bacakların uzunluğuna oranı dörtte üçtür.
E ) Erkek çocuğun doğum ağırlığı, kız çocuğun doğum ağırlığından fazladır.

Cevap : A ) Kafa boyutu vücudun toplam uzunluğunun yarısı kadardır.

Açıklama : Bir yenidoğanın kafa boyutu vücudunun yaklaşık dörtte biri (1/4) kadardır. Vücudun yarısı kadar olması ifadesi yanlıştır.

6- Aşağıdakilerden hangisi zihin kuramının ölçümünde kullanılan görevlerden birisidir?

A ) Yanlış Kanı Testi
B ) Rorschach Testi
C ) Peabody Resim-Kelime Testi
D ) Benton Görsel Bellek Testi
E ) Tematik Algı Testi

Cevap : A ) Yanlış Kanı Testi

Açıklama : Zihin Kuramı, bir çocuğun kendisinin ve başkalarının zihinsel durumlarını (inanç, istek, niyet vb.) anlama yeteneğidir. Bu yeteneği ölçmek için kullanılan en klasik ve yaygın görev, çocuğun bir başkasının “yanlış bir kanıya” sahip olabileceğini anlayıp anlamadığını test eden “Yanlış Kanı Testi”dir (False-Belief Task).

7- Duygusal güvenlik teorisiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A ) Teori, evlilik çatışmasının hangi mekanizma ve süreçlerle çocuk uyum problemlerine neden olduğunu açıklamayı amaçlar.
B ) Teori, çocuk için aile ortamındaki koruma, emniyet ve güvenlik duygularının sürdürülmesinin önemini vurgular.
C ) Çatışma sırasında çocuğun duygusal uyarılmışlığının artması duygusal güvenliğini tehdit eder.
D ) Çatışma sırasında çocuğun ebeveyn davranışlarını düzenlemek adına yaptığı müdahaleler duygusal güvenliğini olumlu yönde etkiler.
E ) Duygusal güvenlik, çocuğun aile ilişkileri hakkındaki içsel temsillerini ve bilişsel değerlendirmelerini etkilemektedir.

Cevap : D ) Çatışma sırasında çocuğun ebeveyn davranışlarını düzenlemek adına yaptığı müdahaleler duygusal güvenliğini olumlu yönde etkiler.

Açıklama : Duygusal güvenlik teorisine göre, çocuğun ebeveyn çatışmasına müdahale etmesi, onun kendini sorumlu hissetmesine ve daha fazla strese girmesine neden olarak duygusal güvenliğini olumlu değil, olumsuz yönde etkiler.

8- -Ahlaki değerleri, evrensel insan haklarını göz önünde bulundurur.
-Kanun ve vicdan arasında ikilem yaşandığında vicdan tarafı ağır basar.
-Ahlaki muhakeme, bireyin alternatif ahlak ilkelerini tanıyıp değerlendirerek kendi seçtiği ilkelere göre şekillenir.
Yukarıda özellikleri verilen Kohlberg’in ahlaki gelişim düzeyi ve evresi aşağıdakilerden hangisidir?

A ) Geleneksel düzey – 4. Evre
B ) Geleneksel düzey – 5. Evre
C ) Geleneksel düzey – 3. Evre
D ) Gelenek sonrası düzey – 4. Evre
E ) Gelenek sonrası düzey – 6. Evre

Cevap : E ) Gelenek sonrası düzey – 6. Evre

Açıklama : Kohlberg’in ahlaki gelişim kuramının en üst aşaması olan “Gelenek Sonrası Düzey – 6. Evre (Evrensel Ahlak İlkeleri)”, bireyin ahlaki kararlarını yasalardan ve toplumsal beklentilerden bağımsız olarak, kendi seçtiği evrensel insan hakları ve adalet ilkelerine dayandırdığı aşamadır.

9- Aşağıdakilerden hangisi çocukluk çağında görülen psikopatolojiler arasında yer almaz?

A ) Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu
B ) Otizm
C ) Zihinsel yetersizlik
D ) Şizofreni
E ) Davranım bozukluğu

Cevap : D ) Şizofreni

Açıklama : DEHB, otizm, zihinsel yetersizlik ve davranım bozukluğu, başlangıcı tipik olarak çocukluk döneminde olan durumlardır. Şizofreni ise genellikle ergenliğin sonları veya genç yetişkinlik döneminde ortaya çıkan bir psikopatolojidir.

10- İstatistiksel normlara göre bir davranışın psikopatolojik olup olmadığını belirleyen temel kriter nedir?

A ) Aile içi dinamiklerin etkisi
B ) Davranışın bireyin gelişim dönemine uygun olup olmadığı
C ) Sadece klinik gözlemler
D ) Davranışın toplumda yaygınlık oranına göre değerlendirilmesi
E ) Davranışın kültürel açıdan nasıl değerlendirildiği

Cevap : D ) Davranışın toplumda yaygınlık oranına göre değerlendirilmesi

Açıklama : İstatistiksel yaklaşıma göre, bir davranışın normal veya anormal (psikopatolojik) olup olmadığı, o davranışın toplumun genelindeki yaygınlık oranına (frekansına) bakılarak belirlenir. Toplum ortalamasından önemli ölçüde sapan davranışlar anormal kabul edilir.

11- Yolda yürürken birden yüksek ses gelirse o tarafa doğru dönmeniz hangi dikkat türüne örnek verilebilir?

A ) İstemli dikkat
B ) Görsel-mekânsal kopyalama
C ) İstemsiz dikkat
D ) Fonolojik döngü
E ) Bölünmüş dikkat

Cevap : C ) İstemsiz dikkat

Açıklama : Bireyin bilinçli bir çabası olmadan, ani ve güçlü bir dış uyaran (yüksek ses gibi) tarafından dikkatinin yönlendirilmesi “istemsiz dikkat”tir.

12- Bateson ve Martin’in oyunun tanımlayıcı özelliklerini dayandırdıkları ölçütlerinden hangisi yanlış ifade edilmiştir?

A ) Oyun davranışı değişik biçimlerde ifade edilen eylemlerden veya düşüncelerden oluşur, oyun değişiklik üretir.
B ) Oyun davranışının sosyal biçimleri, davranış öncesinde veya sırasında, davranışın ciddi olmadığını gösteren özel işaretler veya mimikler barındırır.
C ) Eylemler ve düşünceler defalarca yinelenir. Oyun farklı görünür, tamamlanmamış veya abartılı olabilir.
D ) Oyunun amacı yalnızca oyundur ve oyunun kendisi birey için ödüllendiricidir. Oyun davranışının doğrudan yararı veya pratik bir amacı yokmuş gibi görünür.
E ) Oyun davranışı her ortamda gerçekleştirilir ve koşullara duyarsızdır. Oyuncu hasta ya da stresli olsa bile ortaya çıkar.

Cevap : E ) Oyun davranışı her ortamda gerçekleştirilir ve koşullara duyarsızdır. Oyuncu hasta ya da stresli olsa bile ortaya çıkar.

Açıklama : Oyun, gönüllülük esasına dayalı bir davranıştır. Oyuncu, kendini rahat ve güvende hissetmediğinde (hasta, stresli vb.) oyun davranışı genellikle ortaya çıkmaz. Dolayısıyla oyun koşullara duyarsız değildir.

13- Zihinsel yetersizlikten şüphelenilen bir çocuk için en belirgin ipucu aşağıdakilerden hangisidir?

A ) Fiziksel gelişim geriliği
B ) Sosyal beceri güçlüğü
C ) Hareketlilik
D ) Kavram öğrenmesinde gerilik
E ) Sanatsal beceri gelişiminde gerilik

Cevap : D ) Kavram öğrenmesinde gerilik

Açıklama : Zihinsel yetersizliğin en temel ve belirgin göstergesi, çocuğun yaşından beklenen soyut ve somut “kavramları öğrenmesinde” ve kullanmasında belirgin bir gerilik yaşamasıdır.

14- Klasik koşullama nedir?

A ) Bir refleksin kalıtsal olarak ortaya çıkaran spesifik uyaran dışında başka bir uyaranla da sergilenebilmesidir.
B ) Bir refleksin sadece deneyimler sonucunda ortaya çıkmasıdır.
C ) Bir refleksin sadece kalıtsal olarak ortaya çıkaran spesifik uyaranla sergilenmesidir.
D ) Bir refleksin sadece nötr olan uyaranla sergilenmesidir.
E ) Bir refleksin hiçbir uyaranla sergilenmemesidir.

Cevap : A ) Bir refleksin kalıtsal olarak ortaya çıkaran spesifik uyaran dışında başka bir uyaranla da sergilenebilmesidir.

Açıklama : Klasik koşullama, başlangıçta nötr olan bir uyaranın (zil sesi), doğal olarak bir tepkiyi (salya) ortaya çıkaran bir uyaranla (et) eşleştirilmesi sonucunda, nötr uyaranın tek başına o tepkiyi ortaya çıkarmayı öğrenmesi sürecidir.

15- Aşağıdakilerden hangisi öz bilinç duygularının ortaya çıkması için çocukların geçtikleri aşamalardan biri değildir?

A ) Başarı ya da başarısızlığa dair sorumluluk atfında bulunması
B ) Bireyin kendi davranışlarını toplumdaki standartlara, kurallara ve hedeflere göre değerlendirmesi
C ) Bilişsel yeniden değerlendirme stratejisini kullanması
D ) Toplumdaki standartları, kuralları ve hedefleri öğrenmeye ve hatırlamaya yardımcı olacak bilişsel becerileri kazanması
E ) Toplumda standartların, kuralların ve hedeflerin olduğunu fark etmesi

Cevap : C ) Bilişsel yeniden değerlendirme stratejisini kullanması

Açıklama : Utanç, suçluluk, gurur gibi öz-bilinçli duyguların ortaya çıkması için çocuğun; toplumsal standartları fark etmesi, bunları öğrenmesi, kendi davranışlarını bu standartlara göre değerlendirmesi ve sonuçların sorumluluğunu alması gerekir. “Bilişsel yeniden değerlendirme” ise bu sürecin bir aşaması değil, bir duygu düzenleme stratejisidir.

16- Aşağıdakilerden hangisi temel duyguların özelliklerinden değildir?

A ) Her insandaki yüz ifadesi biriciktir.
B ) İnsanlar bu duyguları deneyimlemeye ve ifade etmeye hazır olarak dünyaya gelirler.
C ) Yaşamsal işlevlere sahiptir.
D ) İlk ortaya çıkan duygulardır.
E ) İçsel fizyolojik uyaranlarla ortaya çıkar.

Cevap : A ) Her insandaki yüz ifadesi biriciktir.

Açıklama : Paul Ekman’ın çalışmalarına göre, öfke, korku, mutluluk gibi temel duyguların yüz ifadeleri biricik değil, aksine kültürden bağımsız ve evrenseldir.

17- Aşağıdakilerden hangi Harris’in (2000) çocukların yarattıkları hayalî dünyada nesneleri gerçeklikleri dışında kullanmaları ve rol yapmaları üzerinden detaylandırdığı sembolik oyun sınıflandırmasında yer alan oyun türlerinden biri değildir?

A ) Nesne ya da oyuncaklara karakter yansıtmak
B ) Nesneleri ağza götürme ya da düşürme gibi duyu hareket oyunları oynamak
C ) Bir karakterin rolünü canlandırarak oynamak
D ) Hayalî karakter yaratmak
E ) Bir nesneyi başka bir nesne yerine kullanarak oynamak

Cevap : B ) Nesneleri ağza götürme ya da düşürme gibi duyu hareket oyunları oynamak

Açıklama : Harris’in sınıflandırması, sembolik oyunun farklı biçimlerini (rol yapma, nesne dönüştürme vb.) içerir. Nesneleri ağza götürme gibi eylemler ise sembolik oyundan önceki duyu-motor dönemine ait keşif davranışlarıdır.

18- “İyilik yap, iyilik bul” şeklindeki karşılıklılık düşüncesi Kohlberg’in hangi ahlaki gelişim evresinde gözlemlenebilir?

A ) Ceza ve itaat
B ) Toplumsal düzen ahlakı
C ) Evrensel ahlak ilkeleri
D ) Sosyal sözleşme ve bireysel haklar
E ) Araçsal ilişkiler

Cevap : E ) Araçsal ilişkiler

Açıklama : Kohlberg’in kuramında Gelenek Öncesi Düzeyin 2. evresi olan “Araçsal İlişkiler Eğilimi”nde, ahlak anlayışı “sen benim sırtımı kaşı, ben de seninkini” şeklinde basit bir çıkar ve karşılıklılık ilişkisine dayanır.

19- Duygusal güvenlik hissine tehdit algılayan bir çocuk için aşağıdakilerden hangisi geçerli değildir?

A ) Duygu ve davranış düzenleme becerilerinde bozulmalar görülebilir.
B ) Duygusal uyarılması azalacaktır.
C ) Çatışmadan dolayı öfke ya da korku hissedebilir.
D ) Duygusal güvende hissetmek için ebeveyn davranışını düzenlemeye ihtiyaç duyar.
E ) Çatışmaya müdahale girişiminde bulunabilir.

Cevap : B ) Duygusal uyarılması azalacaktır.

Açıklama : Aile içi çatışma gibi bir tehdit durumunda çocuğun sempatik sinir sistemi devreye girer ve stres hormonları salgılanır. Bu durum, çocuğun duygusal uyarılmışlığının azalmasına değil, tam aksine artmasına neden olur.

20- Gelişimsel bilim alanının hedefi nedir?

A ) Sadece çocukluk ve yaşlılık dönemlerini incelemek
B ) Yaşam dönemlerinin orta yaşlardan farklı niteliklerini indekslemek
C ) Davranış değişimlerinin örüntülerini betimleyip bu değişimleri açıklamak
D ) Hücre çekirdeğindeki kimyasal tepkimeleri incelemek
E ) Eğitim politikalarını ve uygulamalarını şekillendirmek

Cevap : C ) Davranış değişimlerinin örüntülerini betimleyip bu değişimleri açıklamak

Açıklama : Gelişim psikolojisi veya daha geniş anlamıyla gelişimsel bilim alanı, döllenmeden ölüme kadar yaşam boyu devam eden davranışsal değişimlerin düzenli örüntülerini betimlemeyi ve bu değişimlerin altında yatan süreçleri açıklamayı hedefler.