Sağlık Eğitimi 2024-2025 Bütünleme Soruları (Bahar)

Giriş

Sağlık eğitimi, bireylerin ve toplumların sağlıkla ilgili bilgi, tutum ve davranışlarını olumlu yönde etkileyerek yaşam tarzlarını iyileştirmeyi amaçlayan planlı bir süreçtir. Bu eğitim, “kariyer” gibi mesleki hedeflerden ziyade, bireyin sağlığıyla ilgili kavramsal çerçeveye odaklanır. Planlı ve hedef odaklı olan “sürekli eğitim” anlayışıyla hayat boyu devam eder ve gelişigüzel uygulanmaz. Bu makalede, sağlık eğitiminin yöntemleri, halk sağlığındaki rolü ve çevresel sağlıkla olan ilişkisi ele alınacaktır.

Sağlık Eğitiminin Yöntemleri ve İlkeleri

Sağlık eğitiminde çeşitli yöntemler kullanılır. Bir konudaki fikirlerin serbestçe tartışıldığı ve yeni görüşlerin ortaya çıkarıldığı “beyin fırtınası”, katılımcı odaklı bir metottur. Daha geleneksel olan “anlatım” yönteminin ise “az zamanda çok sayıda bilgi sunması” gibi avantajları olsa da, davranış değişikliği yaratmada daha az etkili olması gibi dezavantajları da bulunur. Özellikle “beslenme eğitimi” gibi alanlarda başarının anahtarı, sadece tek bir sektörle değil, sağlık, eğitim, tarım gibi çoklu sektörlerle iş birliği yapmaktır.

Koruyucu Sağlık Hizmetleri ve Halk Sağlığı

Sağlık eğitimi, koruyucu sağlık hizmetlerinin ayrılmaz bir parçasıdır. Koruyucu hizmetler, bireye ve çevreye yönelik olarak ikiye ayrılır. Temiz su sağlanması ve atıkların kontrolü gibi uygulamalar “çevreye yönelik” hizmetlerken, aşı gibi “ilaçla koruma” bireye yönelik bir hizmettir. Bu hizmetlerin temel sunulduğu yer olan “birinci basamak sağlık hizmetleri”, yüksek maliyetli olmamaları ve kolay erişilebilir olmalarıyla karakterize edilir. Halk sağlığı tarihinde, 1980’de “çiçek” hastalığının dünyadan tamamen silinmesi, bulaşıcı hastalıklarla mücadelede başarılı olunabileceğine dair inancı güçlendiren önemli bir dönüm noktası olmuştur. Ancak günümüzde şigelloz ve sıtma gibi hastalıkların ilaçlara karşı artan direnç göstermesi, yeni zorlukları da beraberinde getirmektedir.

Çevresel Sağlık ve Tehlikeler

Sağlığın önemli bir bileşeni de yaşanılan çevredir. Çevresel sorunlar, farklı tehlike grupları altında incelenir. “Açık çöplükler” fiziksel bir tehlikeyken, “toksik ağır metaller” kimyasal bir tehlikedir. Yoksulluk ve kültürel inançlar gibi unsurlar sosyo-kültürel tehlikeler arasında sayılırken, “gürültü” fiziksel bir tehlikedir. Sağlıklı bir çevre yaratmak, bu tehlikelerin yönetilmesini gerektirir.

Sağlık Ekonomisi ve Yaşam Evreleri

Sağlık ve onu iyileştirmek için tüketilen kaynaklar arasındaki ilişkiyi inceleyen bilim dalı “sağlık ekonomisidir”. Bu alanda, farklı sağlık müdahalelerinin maliyetlerini ve faydalarını karşılaştıran “maliyet etkinliği analizi” gibi yöntemler kullanılır. Sağlık eğitimi, yaşamın farklı evrelerinde de önem taşır. Örneğin, “ergenlik döneminde” bireyin bağımsız olarak meslek belirlemesi gibi gelişimsel görevler bulunurken, “ileri yetişkinlik döneminde” yaş aralığına uygun yeni sosyal ilişkiler kurmak öne çıkar. Özellikle yaşlı bireylerin sağlığının korunmasında ise vitamin ve lif açısından zengin olan “meyve ve sebze” tüketimi büyük ölçüde yardımcı olmaktadır.

Sonuç

Sağlık eğitimi, bireylerin ve toplumların daha sağlıklı ve kaliteli bir yaşam sürmesi için temel bir araçtır. Farklı eğitim metotları ve sağlık davranışlarını açıklayan kuramlar aracılığıyla, küresel bir sorun olan ve yaklaşık 900 milyon insanı etkileyen yetersiz beslenmeden, bulaşıcı hastalıklarla mücadeleye kadar geniş bir yelpazede olumlu etkiler yaratmayı hedefler. Sağlıkta eşitlik ve sürdürülebilir bir çevre bilinci oluşturmak, bu eğitimin en temel amaçları arasında yer almaya devam etmektedir.

1- Bir konudaki fikri tartışmadan kişilerin bu konudaki görüşlerini açıkladıkları, fikir alışverişinde bulundukları metot hangi eğitim yöntemidir?

A) Drama
B) Örnek olay (vaka incelemesi)
C) Gösterip yaptırma
D) Rol yapma
E) Beyin fırtınası

Cevap : E) Beyin fırtınası

Açıklama : Beyin fırtınası, bir konu üzerinde katılımcıların serbestçe fikirlerini ortaya koydukları, fikir alışverişinde bulundukları ve yaratıcı çözümler ürettikleri bir eğitim yöntemidir.

2- Sağlık ve onu daha iyi hâle getirmek için tüketilen kaynaklar arasındaki bağlantıyı incelemekte kullanılan bilimsel alan aşağıdakilerden hangisidir?

A) Farmakoloji
B) Sağlık eğitimi
C) Biyoistatistik
D) Fizyoloji
E) Sağlık ekonomisi

Cevap : E) Sağlık ekonomisi

Açıklama : Sağlık hizmetleri için ayrılan kaynakların etkin kullanımı, maliyetleri ve faydaları arasındaki ilişkiyi inceleyen bilim dalı “sağlık ekonomisi”dir.

3- Dünyada yetersiz beslenen yaklaşık kaç milyon insan bulunmaktadır?

A) 700
B) 100
C) 50
D) 900
E) 500

Cevap : D) 900

Açıklama :

4- Aşağıdakilerden hangisi çevresel sorunlar kapsamında “fiziksel tehlikeler” arasında yer alır?

A) Açık çöplükler
B) Böcekler
C) Toksik ağır metaller
D) Yoksulluk
E) Patojenler

Cevap : A) Açık çöplükler

Açıklama : Açık çöplükler, fiziksel olarak bir bölgenin çevresini ve yaşam kalitesini tehdit eden “fiziksel tehlikeler” arasında yer alır. Böcekler ve patojenler biyolojik, ağır metaller kimyasal, yoksulluk ise sosyo-kültürel bir tehlikedir.

5- Hangi tür besin maddelerinin tüketimi yaşlı bireylerin sağlığının korunmasına büyük ölçüde yardımcı olmaktadır?

A) Süt
B) Et
C) Peynir
D) Meyve-sebze
E) Ekmek

Cevap : D) Meyve-sebze

Açıklama : Yaşlı bireylerin sağlığı için vitamin, mineral ve lif açısından zengin olan “meyve ve sebze” tüketimi büyük önem taşımaktadır.

6- Aşağıdakilerden hangisi çevresel sorunlar kapsamında “sosyo kültürel / psikolojik tehlikeler” arasında yer almaz?

A) Kültürel inançlar
B) Yoksulluk
C) Alışkanlıklar
D) Gürültü
E) Meslek

Cevap : D) Gürültü

Açıklama : Gürültü, çevresel bir sorun olsa da, “fiziksel tehlikeler” arasında yer alır. Yoksulluk, kültürel inançlar ve alışkanlıklar ise sosyo-kültürel tehlikelerdir.

7- Aşağıdakilerden hangisi sağlık eğitiminde “anlatım” yönteminin başlıca dezavantajları arasında yer almaz?

A) Davranış değişikliği veya beceri elde etmede etkili bir yöntem olmaması
B) Az zamanda çok sayıda bilgi sunulması
C) Anlatım yönteminde özellikle duyu organına hitap ettiği için sadece kulak organını hedef alması
D) Anlatım yöntemi tüm konular için kullanıldığında, eğitim alanların isteklerinde azalma olması
E) Diğer duyu organlarından yararlanma şansı olmaması

Cevap : B) Az zamanda çok sayıda bilgi sunulması

Açıklama : “Anlatım” yönteminin başlıca dezavantajları arasında davranış değişikliğine yol açmaması ve sadece kulak organına hitap etmesi yer alır. “Az zamanda çok sayıda bilgi sunulması” ise anlatım yönteminin bir dezavantajı değil, tam tersi bir avantajı olabilir.

8- Dünyada hangi hastalığın ortadan kaldırılması, bulaşıcı hastalıkların ortadan kaldırılabileceği algısını güçlendirmiştir?

A) Çiçek
B) Kızamık
C) Kabakulak
D) Çocuk felci
E) Su çiçeği

Cevap : A) Çiçek

Açıklama : Dünyada “çiçek” hastalığının 1980 yılında tamamen ortadan kaldırılması, bulaşıcı hastalıklarla mücadelede başarılı olunabileceği algısını güçlendirmiş ve uluslararası sağlık işbirliğine olan inancı artırmıştır.

9- Aşağıdakilerden hangisi “çevreye yönelik” koruyucu sağlık hizmetlerinden biri değildir?

A) Konut sağlığı
B) İlaçla koruma
C) Atıkların kontrolü
D) Hava kirliliğinin kontrolü
E) Yeterli ve temiz su sağlanması

Cevap : B) İlaçla koruma

Açıklama : İlaçla koruma, bireye yönelik koruyucu sağlık hizmetidir (aşı gibi). Konut sağlığı, atıkların ve hava kirliliğinin kontrolü, temiz su sağlanması ise “çevreye yönelik” koruyucu sağlık hizmetleridir.

10- Aşağıdakilerden hangisi çevresel sorunlar kapsamında “kimyasal tehlikeler” arasında yer alır?

A) Yoksulluk
B) Açık çöplükler
C) Böcekler
D) Toksik ağır metaller
E) Patojenler

Cevap : D) Toksik ağır metaller

Açıklama : Toksik ağır metaller, kimyasal yapılarından dolayı çevreye ve insan sağlığına zarar veren “kimyasal tehlikeler” arasında yer alır. Yoksulluk sosyo-kültürel, açık çöplükler fiziksel, böcekler ve patojenler ise biyolojik tehlikelerdir.

11- Aşağıdaki bulaşıcı hastalıklardan hangisi ilaçlara karşı artan direnç gösteren hastalıklardan biri değildir?

A) Stafilokok enfeksiyonları (Staphylococcus aureus)
B) Sıtma (Plasmodium falciparum ve P vivax)
C) Pnömokok enfeksiyonları (Streptococcus pneumoniae)
D) Şigelloz (Shigella dysenteriae)
E) Dang humması (dang virüsü)

Cevap : E) Dang humması (dang virüsü)

Açıklama : Stafilokok, sıtma, pnömokok ve şigelloz gibi bakteriyel ve parazitik enfeksiyonlar, artan ilaç direnci sorunuyla karşı karşıyadır. Dang humması ise bir virüs tarafından yayılan bir hastalıktır ve ilaçlara karşı direnç göstermesi bu kapsamda değerlendirilmez.

12- Aşağıdakilerden hangisi sağlık eşitlik kavramı alt bileşenlerinde “sağlık tesislerine eşit coğrafi yakınlıkta olmak” düşüncesini ifade eder?

A) İhtiyaca göre eşit erişim ve kullanım
B) Eşit sağlık
C) Eşit kaynak kullanımı
D) Eşit hizmetlerin kullanımı
E) Eşit gelir

Cevap : A) İhtiyaca göre eşit erişim ve kullanım

Açıklama :

13- Aşağıdakilerden hangisi kavramsal olarak sağlık eğitimi içerisinde yer almaz?

A) Kariyer
B) Davranış
C) Yaşam Tarzı
D) Tutum
E) Düşünce

Cevap : A) Kariyer

Açıklama : Sağlık eğitimi, bireyin sağlığıyla ilgili düşüncelerini, tutumlarını, davranışlarını ve yaşam tarzını etkilemeyi amaçlar. “Kariyer” ise bu eğitimin doğrudan bir kavramsal parçası değildir.

14- Aşağıdaki bulaşıcı hastalıklardan hangisi ilaçlara karşı artan direnç gösteren hastalıklardan biridir?

A) Kolera (Vibrio cholerae)
B) Cryptosporidiosis (Cryptosporidium parvum)
C) Şigelloz (Shigella dysenteriae)
D) Sıtma (Plasmodium falciparum)
E) Basiller anjiyomatoz (Bartonella henselae)

Cevap : C) Şigelloz (Shigella dysenteriae)

Açıklama :

15- Aşağıdakilerden hangisi “birinci basamak sağlık hizmetinin özelliklerinden” biri değildir?

A) Teşhis, tedavi ve rehabilitasyon hizmetlerinin bir arada verilmesi
B) Koruyucu sağlık hizmetleri ile bireylerin hizmete kolayca ulaşabilmesi
C) Etkin ve yaygın sağlık hizmeti sunumu
D) Sağlığın teşviki
E) Yüksek maliyete sahip olması

Cevap : E) Yüksek maliyete sahip olması

Açıklama : Birinci basamak sağlık hizmetleri, genellikle toplumun geneline hitap eden, erişimi kolay ve “düşük maliyetli” olmasıyla öne çıkar. “Yüksek maliyete sahip olması” ise daha çok ikinci veya üçüncü basamak sağlık hizmetlerinin bir özelliğidir.

16- Aşağıdakilerden hangisi sürekli eğitimin özelliklerinden biri değildir?

A) Lisans öncesi ve sonrası gerçekleştirilebilmesi
B) Hedef odaklı olması
C) Gelişigüzel uygulanabilmesi
D) Sürekli olması
E) Planlı olması

Cevap : C) Gelişigüzel uygulanabilmesi

Açıklama : Sürekli eğitim, belirli bir amaca yönelik, planlı, hedef odaklı ve yaşam boyu süren bir süreçtir. “Gelişigüzel uygulanabilmesi” ise bu eğitimin sistematiği ve planlı yapısıyla çelişir.

17- Hangi analiz yöntemi sağlık ekonomisinde maliyet açısından uygunluk değerlendirmesi yapar?

A) Kesitsel fayda analizi
B) Maliyet etkinliği analizi
C) Randomize olmayan kontrol denemesi
D) Vaka çalışmaları
E) Randomize kontrol denemesi

Cevap : B) Maliyet etkinliği analizi

Açıklama : Sağlık ekonomisinde “maliyet etkinliği analizi”, farklı sağlık müdahalelerinin veya programlarının maliyetlerini, elde edilen faydalara göre (örneğin yaşam kalitesinde artış) karşılaştıran bir analiz yöntemidir.

18- Aşağıdakilerden hangisi beslenme eğitimini etkili kılan faktörlerden biri değildir?

A) Katılım, diyalog ve tartışma
B) Faaliyetleri uzun süre sürdürme
C) Tek sektörle iş birliği
D) Deneyim, deneme ve yanılma yoluyla öğrenme
E) Birden çok kanal ve birden çok etkinlik

Cevap : C) Tek sektörle iş birliği

Açıklama : Beslenme eğitiminin etkili olabilmesi için sağlık, eğitim, tarım gibi farklı sektörlerle işbirliği yapılması gereklidir. “Tek sektörle iş birliği” yapmak, eğitimin etkinliğini sınırlayacak bir faktördür.

19- Aşağıdakilerden hangisi “ergenlik dönemi (12–18 yaş)” alışkanlıklarından biridir?

A) Çalışma yaşamına başlaması ve bu işte yükselmesi
B) Bireyin bağımsız olarak meslek belirlemesi
C) Kendisi için uygun zaman dilimleri oluşturarak belli alışkanlıklar kazanması
D) Yaş aralığına uygun yeni ilişkiler kurması
E) Sorumluluk alarak ev yönetiminde söz sahibi olması

Cevap : B) Bireyin bağımsız olarak meslek belirlemesi

Açıklama :

20- Aşağıdakilerden hangisi “İleri Yetişkinlik Dönemi” alışkanlıklarından biridir?

A) Sorumluluk alarak ev yönetiminde söz sahibi olmak
B) Çalışma yaşamına başlamak ve bu işte yükselmek
C) Yaş aralığına uygun yeni ilişkiler kurmak
D) Toplumdaki diğer gençler için rol model olmak ve gelişimlerine katkıda bulunmak
E) Kendisi için uygun zaman dilimleri oluşturarak belli alışkanlıklar kazanmak

Cevap : C) Yaş aralığına uygun yeni ilişkiler kurmak

Açıklama :