Yönetim ve Organizasyon 2025 Üç Ders Sınav Soruları

Giriş

Yönetim ve organizasyon, belirlenmiş hedeflere ulaşmak için insan, para, malzeme gibi kaynakların planlanması, koordine edilmesi ve denetlenmesi sürecidir. Yönetimin temel fonksiyonlarından biri olan “organizasyon”, bölümler arası görevlerin belirlenmesi ve çalışanların çalışmalarının koordine edilmesidir. Bu disiplin, tarihsel süreçte farklı teorik yaklaşımlarla zenginleşmiştir. Bu makalede, klasik yönetim teorilerinden başlayarak davranışsal ve modern yönetim anlayışları incelenecektir.

Klasik Yönetim Yaklaşımları

Klasik yönetim yaklaşımları, 20. yüzyılın başlarında verimliliği artırmaya odaklanmıştır. Frederick Taylor’ın öncülüğünü yaptığı “Bilimsel Yönetim Yaklaşımı”, işin bilimsel olarak incelenmesiyle bulunacak “tek bir doğru yola” odaklanarak çalışan verimliliğini artırmayı hedefler. Max Weber’in “bürokrasi modeli” ise, rasyonel-yasal otoriteye, yazılı kurallara ve hiyerarşiye dayalı, ideal bir örgüt yapısını tanımlar. Bu modelde görevler önceden belirlenmiş kurallara göre yerine getirilir ve keyfi yönetimler engellenir.

Beşeri İlişkiler ve Davranışsal Yaklaşımlar

Klasik yaklaşımların insan unsurunu ihmal etmesine bir tepki olarak davranışsal yaklaşımlar doğmuştur. Bu alandaki en önemli çalışmalardan olan “Hawthorne araştırmaları”, işletmelerdeki resmi (formal) yapının yanı sıra, çalışanlar arasındaki sosyal ilişkilerden doğan “gayriresmi (informal) örgütlerin” de verimlilik üzerinde kritik bir rol oynadığını ortaya koymuştur. Douglas McGregor’un X ve Y Kuramı’nda ise, insanın doğası gereği tembel olduğu ve çalışmak için zorlanması gerektiği varsayımına dayanan yönetim anlayışı “X tipi insan” olarak adlandırılır. Motivasyon konusunda ise, Lawler-Porter Modeli, bir çalışanın iş tatmininin sadece kendi aldığı ödüllere değil, bu ödülleri “başkalarının aldığı ödüllerle” kıyaslayarak ulaştığı adalet algısına da bağlı olduğunu belirtir.

Modern ve Durumsallık Yaklaşımları

Modern yaklaşımlar, her durum için geçerli tek bir en iyi yol olmadığını, en uygun yönetim tarzının koşullara bağlı olduğunu savunur. Fiedler’in liderlik teorisine göre, liderin kontrolünün çok yüksek veya çok “düşük olduğu durumlarda, işe yönelik liderlik” en etkili stildir. Liderlik tarzları arasında, tüm yetkiyi kendinde toplayan ve astlarına danışmayan “otokratik liderlik” de bulunur. Stratejik yönetimde ise, işletmenin varlık nedenini açıklayan “misyon” ifadeleri ile kısa vadeli ve ölçülebilir sonuçlara odaklanan “operasyonel” amaçlar arasında bir ayrım yapılır. Daha önce karşılaşılmamış, karmaşık sorunlar için alınan kararlar ise “programsız kararlar” olarak adlandırılır.

Çağdaş Organizasyon ve Yönetim

Günümüz organizasyonları, sürekli değişen bir çevreye uyum sağlamak zorundadır. Demografik değişimler, teknolojik ilerlemeler ve küreselleşme gibi unsurlar işletmeleri sürekli etkilerken, “retorik süreçler” bu temel unsurlardan biri değildir. Joan Woodward’ın araştırması, teknoloji ile örgüt yapısı arasındaki ilişkiyi ortaya koymuş, “kitle üretimi” ve “süreç üretimi” gibi farklı üretim teknolojilerinin farklı yapılar gerektirdiğini göstermiştir. Bir organizasyonda hiyerarşinin üst ve alt basamakları arasındaki bilgi akışına “dikey iletişim” denir. Başarılı bir yöneticinin ise azimli olmak, risk alabilmek gibi özelliklere sahip olması beklenir; “hayal gücünün kısıtlı olması” ise bir eksikliktir. Özellikle işi fiilen yapan çalışanlara en yakın olan “alt kademe” yöneticilerin teknik becerilerinin yüksek olması gerekir. Peter Senge’nin öğrenen organizasyonlar üzerine yaptığı çalışmada ise, insanların önyargılardan kurtulmasını sağlayan disiplin “zihinsel modellerdir”.

Sonuç

Yönetim ve organizasyon bilimi, Taylor’un bilimsel yönetiminden Senge’nin öğrenen organizasyonlarına kadar uzanan zengin bir entelektüel birikime sahiptir. McClelland’ın teorisinde belirtildiği gibi, etkili bir tepe yöneticisinin yüksek “güç” ve düşük “ilişki kurma” ihtiyacına sahip olması gerektiği gibi bulgular, liderliğin ve yönetimin karmaşık ve duruma bağlı doğasını gözler önüne serer. Bu dinamik alanda başarılı olmak, hem teorik bilgiyi hem de pratik beceriyi bir arada kullanmayı gerektirir.

1. İşletme için önemli sonuçlar doğuran, nadiren ortaya çıkan ve önceden görülmemiş konularda alman kararlar,…. kararlar olarak adlandırılırlar.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) programsız
B) kritik
C) bilinçli
D) deneysel
E) operasyonel

Cevap : A) programsız

Açıklama : Yönetim biliminde, daha önce karşılaşılmamış, rutin olmayan, yapılandırılmamış ve stratejik problemler için alınan kararlara “programsız kararlar” (non-programmed decisions) denir.

2. Lawler-Porter kişinin tatmin derecesini belirleyen unsurlar aşağıdaki hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir?

A) Kişinin aldığı içsel, dışsal ödül ve başkalarının aldığı ödül
B) Valens, bekleyiş
C) Alman ödül, valens
D) Bekleyiş ve birinci dereceden sonuç
E) Algılanan rol ve sahip olunan yetenek

Cevap : A) Kişinin aldığı içsel, dışsal ödül ve başkalarının aldığı ödül

Açıklama : Lawler-Porter Beklenti Modeli’ne göre, çalışanın iş tatmini; gösterdiği performans karşılığında aldığı içsel (başarı hissi vb.) ve dışsal (maaş vb.) ödüllerin, adil olup olmadığına dair algısına bağlıdır. Bu adalet algısı, genellikle kişinin kendi ödüllerini başkalarınınkiyle kıyaslamasıyla oluşur.

3. Hawthorne araştırmalarının en önemli sonucu……..örgütler içinde ……… örgütlerin oynadıkları kritik roldür.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) reel- sanal
B) dinamik-potansiyel
C) formal- informal
D) geçici-sabit
E) organik-yapay

Cevap : C) formal- informal

Açıklama : Hawthorne araştırmaları, işletmelerdeki resmi (formal) yapının yanı sıra, çalışanlar arasında kendiliğinden oluşan sosyal ilişkilerin, grupların ve normların oluşturduğu gayriresmi (informal) yapının da verimlilik üzerinde çok önemli bir rol oynadığını ortaya koymuştur.

4. Woodward araştırmasına göre….. büyük miktarlarda üretim yapan işletmelerdir. Bunların üretim süreçleri ve kullanılan teknolojileri bellidir. Bazılarında akıcı üretim sistemleri kullanılabilir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) süreç üretimi
B) birim üretim
C) değişken üretim
D) parça üretimi
E) kitle üretimi

Cevap : E) kitle üretimi

Açıklama : Joan Woodward’ın teknoloji sınıflandırmasında, standartlaştırılmış ürünlerin montaj hatları gibi sistemlerde büyük partiler halinde üretildiği teknoloji türüne “kitle üretimi” (mass production) denir.

5. …… temel amacı, çalışan verimliliğinin işin sistemli ya da bilimsel olarak incelenmesiyle arttırılmasıdır. İşin yapılış biçimine ilişkin bulunabilecek “tek bir doğru yol üzerine odaklanılmıştı ve bu yol bulunup uygulandığında çalışanın verimliliği dolayısıyla geliri artacaktır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Karlılık odaklı yaklaşımın
B) İnsan odaklı yaklaşımın
C) Öngörüsel yaklaşımın
D) Bilimsel yönetim yaklaşımının
E) Süreç odaklı yaklaşımın

Cevap : D) Bilimsel yönetim yaklaşımının

Açıklama : Paragrafta anlatılan, işlerin bilimsel yöntemlerle analiz edilerek en verimli yapılış şeklinin (“tek en iyi yol”) bulunmasını ve standartlaştırılmasını amaçlayan yaklaşım, Frederick W. Taylor tarafından geliştirilen “Bilimsel Yönetim Yaklaşımı”dır.

6. Woodward araştırmasına göre…… çok büyük miktarlarda üretim yapan işletmelerin kullandığı üretim teknolojisidir. Bunlar üretimleri sırasında son derece karmaşık, gelişmiş makine ve techizat kullanırlar. Üretim sürecindeki kullanılan makine, teçhizat ve süreç önceden belirli ve sürekli olarak tekrarlanan özelliktedir. Bunun sonucunda çıktılar da standarttır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) birim üretim
B) değişken üretim
C) kitle üretimi
D) parça üretimi
E) süreç üretimi

Cevap : E) süreç üretimi

Açıklama : Woodward’ın sınıflandırmasında, petrol rafinerileri veya kimya tesisleri gibi, üretimin kesintisiz bir akış halinde ve yüksek otomasyonla yapıldığı teknoloji türüne “süreç üretimi” (process production) denir.

7. -Tipik olarak insanlar çalışmaktan hoşlanmazlar, doğuştan tembeldirler ve fırsat buldukları takdirde çalışmaktan kaçarlar.
-Tipik olarak insanlar için güvenlik en önemli unsurdur. Bu nedenle sorumluluktan kaçar, kendisini riske atmaz ve insiyatif kullanmazlar.
-Tipik olarak insanlar, yaptıkları işte yeterli ölçüde güç sarf etmezler. Bu nedenle onları çalıştırabilmek için zorlamak, sürekli olarak denetlemek ve ceza vermek veya ceza ile korkutmak gerekir
Yukarıdaki ifadeler Douglas McGregor’a göre aşağıdaki İnsan tiplerinden hangisini tarif etmektedir?

A) Akılcı insan
B) X tipi insan
C) Z tipi insan
D) Duygusal insan
E) Y tipi insan

Cevap : B) X tipi insan

Açıklama : Douglas McGregor’un X ve Y Kuramı’nda, insanın doğası gereği tembel olduğu, sorumluluktan kaçtığı ve çalışmak için zorlanması, denetlenmesi ve cezalandırılması gerektiği varsayımına dayanan yönetim anlayışı “Teori X” olarak adlandırılır.

8. Genellikle sayısal olarak ifade edilebilir ve ölçülebilir unsurlar olan, bireylerden, çalışma grupları ve bölümlerden beklenen spesifik sonuçlar aşağıdaki amaçlardan hangisini ifade etmektedir?

A) İdari
B) Operasyonel
C) Değerli
D) Stratejik
E) Taktik

Cevap : B) Operasyonel

Açıklama : İşletmenin en alt kademesinde yer alan, kısa vadeli, spesifik ve ölçülebilir hedeflere (örn: “bu ay üretimi %5 artırmak”) “operasyonel amaçlar” denir.

9. Fiedler’in liderlik teorisine göre aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Liderin pozisyon gücü her zaman yüksektir.
B) Düşük kontrol durumlarında işe yönelik liderlik en uygun liderlik tarzı olacaktır.
C) Bütün durumlar için geçerli ideal bir liderlik anlayışı vardır.
D) Lider çalışanlarla ilişkisini her durumda iyi tutmak durumundadır.
E) Liderlerin çalıştığı ortamlar temelde aynıdır.

Cevap : B) Düşük kontrol durumlarında işe yönelik liderlik en uygun liderlik tarzı olacaktır.

Açıklama : Fiedler’in Durumsallık Modeli’ne göre, liderin kontrolünün çok yüksek veya çok düşük olduğu durumlarda, göreve odaklı (işe yönelik) liderlik en etkilidir. İlişki odaklı liderlik ise orta derecede kontrolün olduğu durumlarda daha başarılıdır.

10. Aşağıdakilerden hangisi önceden belirlenmiş hedeflere ulaşmada maksimum etkinliği sağlayacak olan, bölümler arası görevlerin belirlenmesi ve şirket çalışanlarının çalışmalarının koordine edilmesidir?

A) Organizasyon
B) Denetim
C) Yöneltme
D) Strateji
E) Merkezileşme

Cevap : A) Organizasyon

Açıklama : Bu ifade, yönetimin temel fonksiyonlarından biri olan “örgütleme”yi (organizasyon) tanımlamaktadır. Örgütleme, hedeflere ulaşmak için yapılacak işlerin belirlenmesi, gruplandırılması ve bu işleri yapacak kişiler arasındaki yetki ve sorumluluk ilişkilerinin kurulmasıdır.

11. İşletmelerde yukarıdan aşağıya doğru hiyerarşik yapıda mesajların iletilmesi, bu emirler doğrultusunda alt kademede yer alan çalışanların da gereken bilgileri yukarıdaki yöneticilere aktarması gerekmektedir. Bu bilgi akışı….. bilgi akışıdır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) karma
B) dikey
C) bilişsel
D) verisel
E) yatay

Cevap : B) dikey

Açıklama : Bir organizasyonda, hiyerarşinin üst basamaklarından alt basamaklarına (emir, talimat) ve alt basamaklarından üst basamaklarına (rapor, geri bildirim) doğru gerçekleşen iletişim akışına “dikey iletişim” denir.

12. I. Astlar üstlerinin emirlerine daha akılcı olduğu, düzenin hukuksal yapısına uygun bulunduğu için uyarlar. Keyfi yönetimler yoktur; çünkü astların yöneticilerin üstün yetenekler ve kişilik özelliklerinden kaynaklanan yetkeye itaat etmeleri yasaklanmıştır.
II. Görevler önceden belirlenmiş ve yazılı olan kurallara göre yerine getirilir. Bu kuralların dışına çıkmak mümkün değildir.
III. Yetkilerin kullanılmaması halinde uygulanacak zorlayıcı, önlemler (cezalar) açıklanmış ve başarılı olan çalışanlar için yaptıkları işin zorluk derecesiyle ilişkilendirilmiş bir ücret ve ödüllendirme sistemi geliştirilmiştir.
IV. Örgütte çalışanların gerçekleştirmesi gereken faaliyetler için gereksinim duydukları maddi ve beşeri araç ve kaynakları kullanabilme derecelerini belirten yetkiler serbest bırakılmıştır.
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri bürokrasi modelinin temel özelliklerindendir?

A) Yalnız IV
B) I ve IV
C) I, II ve III
D) II ve III
E) I ve III

Cevap : C) I, II ve III

Açıklama : Max Weber’in ideal bürokrasi modelinin temel özellikleri; rasyonel-yasal otorite (I), yazılı ve kesin kurallar (II) ve hiyerarşik bir yapı ile tanımlanmış yetki ve sorumluluklardır (III). IV. öncüldeki “yetkilerin serbest bırakılması” ifadesi bürokrasinin kuralcılığıyla çelişir.

13. Aşağıdakilerden hangisi şebeke organizasyonlarının sakıncalarından biri değildir?

A) İlişkilerde meydana gelebilecek kopukluk veya aksamaların etkinliği ortadan kaldırabilme olasılığı
B) Şebekenin zaman içinde hantallaşması, yenilikçilik ve teknolojik liderlik avantajlarını kaybedebilmesi
C) Kontrolün işletmenin elinden kaçabilme ihtimalinin yüksek olması
D) Şebeke içindeki işletmelerin zaman içinde şebekenin yönetimini üstlenmek istemesi
E) Şebeke içinde oluşan ilişkilerin bir süre sonra esnekliği ortadan kaldırabilecek olması

Cevap : D) Şebeke içindeki işletmelerin zaman içinde şebekenin yönetimini üstlenmek istemesi

Açıklama :

14. Aşağıdakilerden hangisi başarılı bir yöneticinin özelliklerinden biri değildir?

A) Azimli olmak
B) Risk alabilmek
C) Çabuk olabilmek
D) İş birliği yapabilmek
E) Hayal gücünün kısıtlı olması

Cevap : E) Hayal gücünün kısıtlı olması

Açıklama : Başarılı bir yönetici, problem çözme, vizyon geliştirme ve yenilik yapabilme gibi yetkinlikler için yaratıcılığa ve geniş bir hayal gücüne sahip olmalıdır. Hayal gücünün kısıtlı olması bir eksikliktir.

15. ….. yöneticilerin teknik becerilerinin diğer kademelerdeki yöneticilere oranla daha yüksek olması gerekmektedir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Tepe
B) Lider
C) Orta kademe
D) Amir
E) Alt kademe

Cevap : E) Alt kademe

Açıklama : Alt kademe yöneticiler (ustabaşı, şef, süpervizör), işi fiilen yapan çalışanlara en yakın olan yöneticilerdir. Bu nedenle, o işin nasıl yapılacağına dair detaylı “teknik” bilgi ve becerilere en çok ihtiyaç duyan yönetim kademesidir.

16. McClelland’a göre tepe yöneticiler yüksek…… ihtiyacı, ancak düşük……ihtiyacı olan kişiler olmalıdır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) güç – ilişki kurma
B) ilişki kurma – güç
C) ilişki kurma – başarma
D) başarma – içsel motivasyon
E) güç – başarma

Cevap : A) güç – ilişki kurma

Açıklama : McClelland’ın teorisine göre, etkili tepe yöneticileri başkalarını etkileme ve yönlendirme arzusu olan yüksek “güç” ihtiyacına sahiptirler. Ancak herkes tarafından sevilme ve kabul görme ihtiyacı olan “ilişki kurma” ihtiyaçlarının düşük olması, zor ve popüler olmayan kararları alabilmeleri için gereklidir.

17. Aşağıdakilerden hangisi, günümüzde etkin olan ancak gelecekte de işletmelerin faaliyetlerini büyük oranda etkileyebilecek unsurlardan biri değildir?

A) Demografik değişimler
B) Doğal kaynaklar ve çevredeki değişimler
C) Bilim ve teknolojideki ilerlemeler
D) Retorik süreçlerdeki ilerlemeler
E) Küreselleşme

Cevap : D) Retorik süreçlerdeki ilerlemeler

Açıklama : Demografi, çevre, teknoloji ve küreselleşme, işletmelerin stratejilerini şekillendiren temel dış çevre unsurlarıdır. “Retorik süreçler” (güzel söz söyleme sanatı) ise diğerleri gibi işletme faaliyetlerini temelden etkileyen bir faktör değildir.

18. “Yeteneklerimiz ve enerjimizle faaliyette bulunduğumuz tüm coğrafyalarda insan hayatına değer katacak çözümler üreterek refahın artmasına katkıda bulunmak.”
Yukarıdaki açıklama aşağıdakilerden hangisine örnek olarak gösterilebilir?

A) Vizyon
B) Temel yetenek
C) Rekabet stratejisi
D) Misyon
E) Analiz

Cevap : D) Misyon

Açıklama : Bu ifade, bir işletmenin varlık nedenini, hangi işi yaptığını, kime hizmet ettiğini ve topluma nasıl bir katkı sağladığını açıklayan bir “misyon” ifadesi örneğidir.

19. “Bu tarz liderler tüm yetki ve sorumlulukları kendilerinde toplarlar. Lider grubun amaç ve politikalarını saptayarak hangi işin, ne zaman, nasıl yapılacağını kendi başına saptar ve astlar için gelecek açısından bir belirsizlik ortaya çıkar. “
Yukarıda tanımlanan liderlik tarzı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Gerçekçi liderlik
B) Düşmancıl liderlik
C) Otokratik liderlik
D) Hizmetkâr liderlik
E) Stratejik liderlik

Cevap : C) Otokratik liderlik

Açıklama : Tanımlanan liderlik tarzı, tüm kararları tek başına alan, astlarına danışmayan ve mutlak otoriteye dayalı bir yönetim sergileyen “otokratik” (baskıcı) liderliktir.

20. ….. disiplini insanların önyargılar gibi kalıplardan ve varsayımlardan kurtulmalarını sağlamaya yöneliktir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere Peter Senge’nin tanımladığı aşağıdaki hangi disiplin yazılmalıdır?

A) Stratejik konumlandırma
B) Sistem düşüncesi
C) Zihinsel modeller
D) Takım hâlinde öğrenme
E) Paylaşılan vizyon

Cevap : C) Zihinsel modeller

Açıklama : Peter Senge’nin “Beşinci Disiplin” adlı eserinde tanımladığı disiplinlerden biri olan “Zihinsel Modeller”, dünyayı nasıl anladığımızı ve nasıl davrandığımızı şekillendiren derinlere kök salmış varsayımlarımızı ve genellemelerimizi yüzeye çıkarıp sorgulamayı içerir.