Yönetim Bilişim Sistemleri 2024-2025 Vize Soruları (Güz)

Giriş

Yönetim Bilişim Sistemleri (YBS), bir organizasyonda “problem çözme ve karar verme süreçlerini” desteklemek amacıyla enformasyon sağlayan sistemler bütünüdür. Türk Dil Kurumu’na göre “bilişim”, bir bilim dalını ifade eder. Bu disiplin, teknolojinin kendisinden çok, teknolojinin organizasyonel hedeflere ulaşmak için nasıl kullanılacağıyla ilgilenir. Bu makalede, YBS’nin temelini oluşturan teknolojiler, sistemlerin stratejik kullanımı ve işletme fonksiyonlarındaki rolleri incelenecektir.

Bilişim Teknolojisinin Temelleri: Donanım

Yönetim Bilişim Sistemleri, çeşitli donanım bileşenleri üzerine kuruludur. Veri girişi için kullanılan “tarayıcı” gibi cihazlar “kaynaktan girdi cihazı” olarak sınıflandırılır. Verilerin saklandığı “optik diskler” ise, yüzeylerine gönderilen lazer ışığının geri dönüş açısına göre veriyi okur. Veri depolama birimleri sürekli büyümektedir; örneğin 1 Petabayt (PB), 1024⁵ x 8 bit’e eşittir. Görüntüleme için ise, kristallerin ışığı farklı yansıtmasıyla görüntü oluşturan LCD gibi “profilli düz ekran teknolojileri” kullanılır. Klavye gibi standart donanımların ise QWERTY’ye alternatif olarak geliştirilmiş “Dvorak” gibi farklı türleri bulunmaktadır.

Enformasyon Sistemlerinin Planlanması ve Stratejik Kullanımı

Bilişim teknolojileri, doğru kullanıldığında işletmelere önemli stratejik avantajlar sağlar. “Patent ve telif hakkı” gibi yasal korumalar, “pazara yeni rakiplerin girişini engellemek” için kullanılabilir. Müşterilerin kendi bilgisayarlarını web üzerinden oluşturmasına imkân tanımak gibi uygulamalar ise “mal ve hizmetlerin geliştirilmesine” bir örnektir. Rekabet avantajı yaratan şey, teknolojinin kendisine sahip olmak değil, “onun nasıl kullanıldığıdır”. İşletmeler, enformasyon ihtiyaçlarını belirlemek için “işletme analizi” gibi tepeden inme yaklaşımlar veya yöneticilerin en kritik hedeflerine odaklanan “stratejik analiz” (Kritik Başarı Faktörleri yöntemi gibi) teknikleri kullanırlar.

İşletme Fonksiyonlarına Yönelik Sistemler

YBS, işletmenin farklı fonksiyonel alanları için özelleşmiş alt sistemler içerir. “Muhasebe enformasyon sistemleri”, maliyet muhasebesi ve alacak-borç takibi gibi işlemleri kapsarken; “finans enformasyon sistemleri” ise nakit yönetimi ve yatırım analizi gibi konulara odaklanır. Bu nedenle “maliyet muhasebesi”, finans sisteminden çok muhasebe sisteminin bir parçasıdır. “Mühendislik enformasyon sistemlerinde” ise sıklıkla simülasyon ve “canlandırma” gibi tekniklerden faydalanılır.

Sistem Geliştirme ve Karar Verme

“Sistem”, bir sonuç elde etmeye yarayan yöntemler düzeni olarak tanımlanabilir. Yeni bir sistem geliştirme sürecinde “sistem analisti”, problemi analiz eder, hedefleri ve kısıtları belirler. Ancak mevcut “iş süreçlerini yönetmek”, analistin değil, ilgili yöneticinin görevidir. Sistemlerin nihai amacı, yöneticilerin karar vermesini desteklemektir. Rutin olmayan, karmaşık ve belirsizlik içeren problemlerle ilgili olan “yapısal olmayan kararlar”, doğası gereği en fazla risk taşıyan kararlardır.

Sonuç

Yönetim Bilişim Sistemleri, modern işletmelerin sinir sistemini oluşturur. İnternetin temelindeki “paylaşılabilir teknoloji devriminin” felsefi kökenlerinin 19. yüzyıldaki “Amerikan imalat sistemine” dayanması gibi, günümüz YBS uygulamaları da uzun bir teknolojik ve kavramsal evrimin bir sonucudur. Bir kullanıcının cep telefonu sözleşmesini iptal ederken ödediği ceza gibi “açık değiştirme maliyetlerinden”, bir yazılımın nasıl kullanılacağına kadar her alanda, bilişim sistemleri modern ekonomik hayatı şekillendirmeye devam etmektedir.

1. Bazı kişisel bilgisayar üreticileri müşterilerinin kendi bilgisayarlarını Web üzerinden, genellikle de daha ucuza, oluşturmalarına imkân sunmaktadır.
Yukarıdaki örnek aşağıdakilerden hangisine uygundur?

A) Pazara yeni rakiplerin girişinin engellenmesi
B) Değiştirme maliyetinin yükselmesi
C) Mal ve hizmetlerin geliştirilmesi
D) Yeni mal ve hizmet sunulması
E) Mal ve hizmetlerin farklılaştırılması

Cevap : C) Mal ve hizmetlerin geliştirilmesi

Açıklama :

2. 1 PB = …… bit.
Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) 1024⁵ x 8
B) 1024²
C) 1024⁵
D) 1024⁴
E) 1024² x 8

Cevap : A) 1024⁵ x 8

Açıklama : 1 Petabayt (PB) = 1024 Terabayt (TB), 1 TB = 1024 Gigabayt… şeklinde ilerler. 1 PB = 1024⁵ Bayt’tır. 1 Bayt = 8 bit olduğundan, 1 PB = 1024⁵ x 8 bit’e eşittir.

3. Aşağıdakilerden hangisi tutulan ışığın geri dönüş açısına göre verinin 1 ya da 0 olduğunu belirler?

A) Manyetik disk
B) Optik lif
C) Optik Disk
D) Manyetik teyp
E) Optik bellek

Cevap : C) Optik Disk

Açıklama : CD, DVD ve Blu-ray gibi optik diskler, yüzeylerindeki mikroskobik çukurlara (pit) lazer ışığı göndererek çalışır. Işığın bu çukurlardan yansıma şekli (geri dönüş açısı ve yoğunluğu) okunarak verinin 1 mi yoksa 0 mı olduğu belirlenir.

4. Bilişim terimi Türk Dil Kurumu’nun açıklamasına göre aşağıdakilerden hangisini çağrıştırmaktadır?

A) Sanayileşmiş toplum
B) Bilgi ve iletişim
C) Bilgi ve teknoloji
D) Bilgisayar ve insan
E) Bir bilim dalı

Cevap : E) Bir bilim dalı

Açıklama :

5. Aşağıdakilerden hangisi sistem analistinin görevlerinden biri değildir?

A) Karşılaştırmalı olarak sonuçların sunulması
B) Hedeflerin, kısıtların ve alternatiflerin belirlenmesi
C) Fizibilite çalışması yaparak, muhtemel alternatif sonuçların maliyet, kazanç ve risklerinin araştırılması
D) İş süreçlerinin yönetilmesi ve sorunların raporlanması
E) Organizasyonun karşılaştığı ve ES yardımıyla çözülecek problemin analiz edilmesi

Cevap : D) İş süreçlerinin yönetilmesi ve sorunların raporlanması

Açıklama : Sistem analisti, mevcut sistemi ve problemleri “analiz eder”, çözümler “tasarlar” ve alternatifleri “sunar”. Mevcut iş süreçlerini fiilen “yönetmek” ise ilgili departman yöneticilerinin görevidir.

6. Aşağıdakilerden hangisi açık değiştirme maliyeti örneğidir?

A) Yazılım değiştirildiğinde alınması gereken yeni personel ve eğitimler
B) Çalışanların değiştirilmesinde karşılaşılan uyum süreci ve bunun maliyeti
C) Yazılım değiştirildiğinde alınması gereken eğitimler ve zaman maliyeti
D) Üretim bandı değiştiğinde ortaya çıkan zaman ve işçilik maliyeti
E) Kullanıcının cep telefonu sözleşmesini tarihinden önce iptal etmesi halinde katlanacağı maliyet

Cevap : E) Kullanıcının cep telefonu sözleşmesini tarihinden önce iptal etmesi halinde katlanacağı maliyet

Açıklama : Açık (explicit) değiştirme maliyeti, doğrudan ve somut bir parasal harcamayı ifade eder. Sözleşme iptalinde ödenen cayma bedeli, bu tür bir maliyetin en net örneğidir. Diğer seçenekler daha çok dolaylı ve zamana bağlı (örtük) maliyetlerdir.

7. Muhasebe enformasyon sistemleri aşağıdakilerden hangisini kapsamaz?

A) Maliyet muhasebesi
B) Bütçeleme ve tahmin
C) Raporlar
D) Alacak ve borçlar
E) Hareket işleme sistemi

Cevap : B) Bütçeleme ve tahmin

Açıklama :

8. ……… aslında tüm organizasyonun, örgütsel birimler, faaliyetler, işlevler ve veri parçaları bazında incelenmesini önermektedir. Böylece işletmenin ihtiyacı olan enformasyon doğru tespit edilecektir.
Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelebilir?

A) İşletme analizi
B) Sistem geliştirme
C) Süreç geliştirme
D) İş süreçlerinin yeniden yeniden yapılanması
E) Kritik başarı unsurları yöntemi

Cevap : A) İşletme analizi

Açıklama : Bu ifade, enformasyon sistemleri planlamasında kullanılan ve işletmenin hedeflerinden yola çıkarak tüm iş fonksiyonlarını ve veri yapılarını tepeden inme bir bakış açısıyla inceleyen “işletme analizi” (enterprise analysis) veya “iş sistemleri planlaması” (BSP) yaklaşımını tanımlamaktadır.

9. Finans enformasyon sistemleri aşağıdakilerden hangisini kapsamaz?

A) Diğer finans enformasyon sistemleri
B) Maliyet muhasebesi
C) Nakit yönetimi
D) Yatırım analizi
E) Bütçeleme ve tahmin

Cevap : B) Maliyet muhasebesi

Açıklama : Finans enformasyon sistemleri, işletmenin fonlarının yönetimi (nakit yönetimi, yatırım, bütçeleme) üzerine odaklanır. Maliyet muhasebesi ise ürün ve hizmetlerin maliyetlerinin hesaplanmasıyla ilgilenir ve genellikle muhasebe enformasyon sisteminin bir alt modülüdür.

10. Amerikan imalat sistemi ile internet arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisidir?

A) İnternet teknolojilerinin büyük bir kısmı Amerikan imalat sanayisi tarafından geliştirilmiştir.
B) İnternet bileşenlerinin tamamının işlemci, bellek, depolama aygıtları ve ağ gibi fiziksel aygıtlardır.
C) Her ikisi de aynı dönemlerde Amerika’da ortaya çıkmıştır ve benzer sürelerde yaygınlaşmışlardır.
D) Amerikan imalat sanayisi büyük ölçüde internet teknolojilerinin kullanılmasıyla geliştirilmiştir.
E) İnternetin temeli olan paylaşılabilir teknoloji devrimi Amerikan imalat sanayi ile ortaya çıkmıştır.

Cevap : E) İnternetin temeli olan paylaşılabilir teknoloji devrimi Amerikan imalat sanayi ile ortaya çıkmıştır.

Açıklama : 19. yüzyıldaki Amerikan imalat sisteminin temelini oluşturan “değiştirilebilir parçalar” (interchangeable parts) gibi standartlaşmış ve paylaşılabilir teknolojiler, internetin temelindeki açık ve paylaşılabilir protokol mimarisiyle felsefi bir paralellik taşır.

11. Canlandırma aşağıdaki hangi enformasyon sistemlerinde vardır?

A) Tedarik zinciri yönetim sistemleri
B) Mühendislik enformasyon sistemleri
C) Coğrafi enformasyon sistemleri
D) Karar destek sistemleri
E) Müşteri ilişkileri yönetim sistemleri

Cevap : B) Mühendislik enformasyon sistemleri

Açıklama :

12. Enformasyon toplama ve saklama organizasyonlar için neden çok önemlidir?

A) Kârlılığı arttırabilmek enformasyona ihtiyaç duyduğu için
B) Yöneticiler enformasyona önem verdiği ve onu kolay elde edemediği için
C) Problem çözme ve karar verme süreçleri enformasyona ihtiyaç duyduğu için
D) İleriye yönelik olarak enformasyon ve bilgi tahmini yapabilmek için
E) Geçmiş deneyimlerden yararlanmak enformasyon gerektirdiği için

Cevap : C) Problem çözme ve karar verme süreçleri enformasyona ihtiyaç duyduğu için

Açıklama : Enformasyon, belirsizliği azaltan işlenmiş veridir. İşletmelerde yöneticilerin doğru ve zamanında karar verebilmeleri ve karşılaşılan problemleri etkin bir şekilde çözebilmeleri için enformasyona temel bir ihtiyaçları vardır.

13. “Tarayıcı …..”
Yukarıdaki boşluğu uygun şekilde tamamlayan seçenek aşağıdakilerden hangisidir?

A) optik karakter tanıma cihazıdır.
B) kaynaktan girdi cihazıdır.
C) çıktı cihazıdır.
D) optik girdi cihazıdır.
E) barkod okuyucudur.

Cevap : B) kaynaktan girdi cihazıdır.

Açıklama :

14. Hangi teknolojide kristalin ışığı farklı yansıtması sonucu görüntü oluşur?

A) Profilli düz ekran teknolojisi
B) Böyle bir teknoloji türü bulunmamaktadır
C) Yüksek çözünürlük teknolojisi
D) Işık yayan diyit teknolojisi
E) Katot ışınlı tüp teknolojisi

Cevap : A) Profilli düz ekran teknolojisi

Açıklama : Bu tanım, Sıvı Kristal Ekran (LCD) teknolojisinin çalışma prensibini ifade eder. LCD’lerde, elektrik akımıyla yönleri değiştirilen sıvı kristaller, arkadan gelen ışığı farklı şekillerde polarize ederek veya engelleyerek görüntüyü oluşturur. LCD, bir düz ekran teknolojisidir.

15. Aşağıdakilerden hangisi risk taşıyan kararlardan biridir?

A) Operasyonel karar
B) Örgütsel karar
C) Yapısal olmayan karar
D) Teknik karar
E) Yapısal karar

Cevap : C) Yapısal olmayan karar

Açıklama : Yapısal olmayan (programlanmamış) kararlar, daha önce karşılaşılmamış, karmaşık ve belirsizlik içeren problemlerle ilgili olduğu için sonuçlarının öngörülmesi zordur ve doğası gereği yüksek risk taşırlar.

16. Patent ve telif hakkından yararlanılarak aşağıdaki hangi stratejik avantaj sağlanabilir?

A) Pazara yeni rakiplerin girişinin engellenmesi
B) Mal ve hizmetlerin farklılaştırılması
C) Müşteri sayısının arttırılması
D) Yeni mal ve hizmetlerin sunulması
E) Değiştirme maliyetinin yükselmesi

Cevap : A) Pazara yeni rakiplerin girişinin engellenmesi

Açıklama : Patent ve telif hakları, buluş veya eserin sahibine belirli bir süre boyunca yasal bir tekel hakkı tanır. Bu yasal koruma, diğer firmaların aynı ürünü veya teknolojiyi üretmesini engelleyerek pazara yeni rakiplerin girişine karşı güçlü bir bariyer oluşturur.

17. Bilişim teknolojisi işletme değerinde nasıl bir ayrıcalık yaratır?

A) Daha pahalı ve bilinen bilişim teknolojileri işletme değerinde ayrıcalık yaratabilir.
B) Bilişim teknolojisi herhangi bir ayrıcalık yaratmaz zira herkes tarafından erişilebilmektedir.
C) Yalnızca sınanmış bilişim teknolojileri işletme değerinde ayrıcalık yaratabilir.
D) Bakım ve destek bilişim teknolojisinin işletme değerinde ayrıcalık yaratabilmesini sağlar.
E) Teknolojinin kendisinden çok onun nasıl kullanıldığı ayrıcalık yaratabilmektedir.

Cevap : E) Teknolojinin kendisinden çok onun nasıl kullanıldığı ayrıcalık yaratabilmektedir.

Açıklama : Günümüzde bilişim teknolojilerine erişim kolaylaşmıştır. Bu nedenle, rekabet avantajı ve ayrıcalık yaratan şey, teknolojinin kendisine sahip olmak değil, o teknolojiyi işletmenin özgün iş süreçlerine ve stratejisine uygun bir şekilde, verimli ve yaratıcı olarak kullanabilmektir.

18. ……. bir organizasyonun enformasyon ihtiyaçlarının, yöneticilerin az sayıdaki kritik başarı unsuruna bağlı olduğunu öne süren bir yaklaşımdır. Bu hedeflere ulaşılacak olursa organizasyonun da başarısı garanti altına alınır.
Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelebilir?

A) Süreç geliştirme
B) Sistem geliştirme
C) İşletme analizi
D) Stratejik analiz
E) İş süreçlerinin yeniden yeniden yapılanması

Cevap : D) Stratejik analiz

Açıklama : Metinde tanımlanan yaklaşım, “Kritik Başarı Faktörleri” (Critical Success Factors – CSF) yöntemidir. Bu yöntem, bir organizasyonun genel hedeflerine ulaşması için hayati önem taşıyan az sayıdaki kilit alanı belirlemeyi amaçlayan bir “stratejik analiz” tekniğidir.

19. Aşağıdakilerden hangisi “Dvorak” kavramının karşılığıdır?

A) Optik cihazlara verilen isimdir.
B) Bir dış bellek türüdür
C) Bir işletim sistemidir.
D) Bir klavye türüdür.
E) Merkezî işlem birimi türüdür.

Cevap : D) Bir klavye türüdür.

Açıklama : Dvorak Klavyesi, en sık kullanılan harfleri en güçlü parmakların altına yerleştirerek yazma hızını artırmak ve yorgunluğu azaltmak amacıyla tasarlanmış, QWERTY’ye alternatif bir klavye düzenidir.

20. Aşağıdakilerden hangisi sistem tanımlarından biri değildir?

A) Yol ve yöntem
B) Bir sonuç elde etmeye yarayan yöntemler düzeni
C) Bir aracı oluşturan düzen
D) Bir aracı oluşturan örgüt
E) Düzen, düzenek, tertibat

Cevap : D) Bir aracı oluşturan örgüt

Açıklama : Sistem, birbiriyle ilişkili ve bir amaca hizmet eden parçalardan oluşan bir bütünü, bir düzeni veya bir yöntemi ifade eder. “Bir aracı oluşturan örgüt” ifadesi ise bu genel tanıma uymaz; örgütün kendisi bir sistemdir, bir aracı oluşturmaz.