Üretim Yönetimi 2024-2025 Vize Soruları (Güz)

Giriş

Üretim ve işlemler yönetimi, bir işletmenin mal ve hizmet üretmek için kullandığı sistemleri düzenleyen ve etkin hale getiren bir yönetim disiplinidir. Bu alanın temel amacı, işletmenin uzun vadeli hedeflerine ulaşmasını sağlayan genel plan olan “strateji” ile uyumlu, verimli ve esnek üretim süreçleri tasarlamaktır. Bu makalede, üretim stratejileri, süreç tasarımı, tesis yerleşimi ve tedarik zinciri yönetimi gibi temel konular incelenecektir.

Üretim Stratejisi ve Tasarım

Modern üretim yönetimi, rekabetçi bir piyasada ayakta kalmak için çeşitli stratejilere odaklanır. “Maliyet” temelinde rekabet eden şirketler, tüm gereksiz harcamaları ortadan kaldırmak için sürekli çalışırlar. Ürün ve hizmet tasarımının en temel amacı ise, sadece maliyetleri düşürmek değil, öncelikle “müşteri ihtiyaç ve tercihlerini karşılamaktır”. Bu amaçla, üretim sürecindeki her adımı analiz ederek israfı azaltmaya odaklanan “Altı Sigma için Tasarım” gibi modern yaklaşımlar geliştirilmiştir. Bir işletmenin kaynaklarını talep, teknoloji ve ürün gereksinimlerine göre uyarlama yeteneği ise “proses esnekliği” olarak adlandırılır.

Üretim Sistemleri ve Tesis Yerleşimi

Üretim, farklı talep ve ürün yapılarına göre çeşitli sistemlerle gerçekleştirilir. Esnek ve kişiselleştirilmiş çıktıya olanak tanıyan, “sipariş atölyesi” olarak da bilinen üretim tipi “parti üretimidir”. Üretim sürecinin verimliliği, tesisin fiziksel düzeniyle yakından ilişkilidir. Etkin bir fabrika yerleşimi, alanı ve iş gücünü verimli kullanır ve malzeme taşıma maliyetlerini en aza indirir; bu sayede “üretim devir süresini ve müşteri hizmet süresini artırmaz”, aksine azaltır. Makine ve iş istasyonlarının ürünün imalat sırasına göre bir hat şeklinde dizildiği “ürün yerleşimi”, montaj hatlarının temelini oluşturur. Manav gibi işletmeler ise müşteri akışına odaklanan “hizmet yerleşimi” türünü kullanır. Üretimdeki verimlilik arayışının kökenleri, üretim sürecini küçük görevlere bölen “iş bölümü” kavramını detaylıca analiz eden Adam Smith’e kadar uzanır.

Tedarik Zinciri ve Stok Yönetimi

Üretim, tek bir işletmenin sınırları içinde kalmaz; bir “tedarik zinciri” içinde gerçekleşir. Bu zincir, hammaddeden nihai kullanıcıya kadar olan tüm malzeme ve bilgi akışlarını kapsar. Bu zincir içinde “stok yönetimi” kritik bir rol oynar. İşletmeler, talepteki değişikliklere cevap verebilmek veya tedarikçi sorunlarına karşı korunmak gibi nedenlerle stok bulundururlar. Ancak “stoklanan malzemenin raf ömrünün kısa olması”, stok bulundurmak için bir neden değil, tam tersine stokları azaltma yönünde bir baskıdır.

Planlama ve Teknoloji

Karmaşık üretim ve proje süreçlerini planlamak için “PERT”, “CPM” ve “GANTT şeması” gibi çeşitli araçlar kullanılır. Teknolojinin üretimdeki rolü de giderek artmaktadır. Bir ürünün kimliği, sırası, kaynağı ve varış yeri gibi birçok bilgiyi içeren “barkod”, tedarik zinciri yönetiminde vazgeçilmez bir araçtır. Günümüzde “e-iş” ortamı, B2C (İşletmeden Tüketiciye) gibi modellerle üretim ve pazarlamayı birleştirmiştir.

Sonuç

Başarılı bir üretim yönetimi, işletmenin tüm kararlarını tutarlı kılan bir strateji ile başlar ve “işlemler yönetimi” aracılığıyla tüm verimli sistemleri düzenleyerek devam eder. Üretim sürecinde kullanılan sermaye ve iş gücü kaynaklarının bileşimi olan “sermaye yoğunluğu” gibi faktörler, işletmenin rekabet gücünü doğrudan etkiler. Nihayetinde üretim yönetimi, doğru kaynakları, doğru süreçlerle ve doğru zamanda bir araya getirerek müşteri için değer yaratma sanatıdır.

1. Bir işletmeyi birleştiren, alınan kararları tutarlı olmasını ve işletmenin doğru yolda ilerlemesini sağlayan ortak vizyona verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Misyon
B) Vizyon
C) Strateji
D) Yönetim
E) Hedef

Cevap : C) Strateji

Açıklama : Strateji, bir işletmenin uzun vadeli hedeflerine nasıl ulaşacağını belirleyen, tüm kararları ve faaliyetleri birleştiren ve ortak bir yönde ilerlemesini sağlayan genel plandır.

2. . ….. rekabet eden şirketlerin tüm gereksiz harcamalarını ortadan kaldırılmak için sürekli çalışmasıdır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Maliyet
B) Kalite
C) Verimlilik
D) Esneklik
E) Hız

Cevap : A) Maliyet

Açıklama : Üretim yönetiminde “maliyet” temelinde rekabet, israfı ve gereksiz harcamaları ortadan kaldırarak ürün veya hizmeti rakiplerden daha ucuza sunma stratejisini ifade eder.

3. Üretimde esnek olan, çıktıyı kişiselleştiren, kaliteli üretim özelliği olan üretim aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sürekli üretim
B) Parti üretimi
C) Stok için üretim
D) Proje tipi üretim
E) Sipariş üzerine üretim

Cevap : B) Parti üretimi

Açıklama :

4. İşletmelerde ürün ve hizmet tasarımının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Üretim maliyetlerini en aza indirmek
B) Mevzuata uygunluğu sürdürmek
C) Hissedar temettülerini artırmak
D) Çalışan memnuniyetini en üst düzeye çıkarmak
E) Müşteri ihtiyaç ve tercihlerini karşılamak

Cevap : E) Müşteri ihtiyaç ve tercihlerini karşılamak

Açıklama : Başarılı bir ürün veya hizmet tasarımının en temel amacı, hedef pazarın ihtiyaçlarını, beklentilerini ve tercihlerini anlayarak bunlara en uygun çözümü sunmaktır.

5. Mal ve hizmetin ham madde aşamasından nihai kullanıcıya (müşteriye) ulaştırılması ve bilgi akışlarının sağlanması aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

A) Üretim zinciri
B) Hizmet zinciri
C) Tedarik zinciri
D) Dönüşüm zinciri
E) Geribildirim zinciri

Cevap : C) Tedarik zinciri

Açıklama : Bu ifade, tedarikçilerden başlayarak, üretim, depolama, dağıtım ve nihai müşteriye teslimat aşamalarını ve bu süreçteki tüm malzeme ve bilgi akışını içeren “tedarik zinciri”nin tanımıdır.

6. Sipariş atölyesi olarak bilinen üretim tipi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Proje tipi üretim
B) Sipariş üzerine üretim
C) Sürekli üretim
D) Parti üretimi
E) Stok için üretim

Cevap : D) Parti üretimi

Açıklama :

7. Ürün ve hizmet tasarımına yönelik hangi yaklaşım, üretim veya hizmet sunma sürecindeki her adımı analiz ederek israfı azaltmaya ve verimliliği artırmaya odaklanır?

A) Güvenilirlik için tasarım
B) Sürdürülebilirlik için tasarım
C) Estetik için tasarım
D) Üretilebilirlik için tasarım
E) Altı Sigma için Tasarım

Cevap : E) Altı Sigma için Tasarım

Açıklama :

8. Kaynakların talep, teknoloji, ürün-hizmet ve kaynak uygunluğuna verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Müşteri katılımı
B) Sermaye yoğunluğu
C) Proses stratejisi
D) Proses esnekliği
E) Dikey bütünleşme

Cevap : D) Proses esnekliği

Açıklama :

9. Fabrikada etkin bir yerleşim önemlidir. Aşağıdakilerden hangisi etkin bir yerleşimin özelliklerinden değildir?

A) Alanı etkin bir şekilde kullanmaktadır.
B) Materyal yükleme maliyetlerini en aza indirmektedir.
C) Üretim devir süresini ve müşteri hizmet süresini arttırmaktadır.
D) Boşa harcanan veya gereksiz faaliyeti yok etmektedir.
E) İş gücünü etkin bir şekilde kullanmaktadır.

Cevap : C) Üretim devir süresini ve müşteri hizmet süresini arttırmaktadır.

Açıklama : Etkin bir fabrika yerleşiminin temel amaçlarından biri, malzeme ve ürün akışını hızlandırarak üretim devir süresini ve dolayısıyla müşteri hizmet süresini “azaltmaktır”, artırmak değil.

10. Ürün kimliği, sıra numarası, kaynağı ve varış yeri, özel ambalajlama prosedürleri, maliyet, sipariş numarası gibi bilgileri içeren seçenek aşağıdakilerden hangisidir?

A) Elektronik veri
B) Internet
C) Barkod
D) Bilgi teknolojisi
E) E-iş

Cevap : C) Barkod

Açıklama : Barkod, bir ürünle ilgili çok çeşitli bilgileri (kimlik, fiyat, menşei vb.) optik olarak okunabilen bir formatta depolayan ve tedarik zinciri boyunca takibi sağlayan bir teknolojidir.

11. Sebze ve meyve satan manavlar aşağıdaki hangi yerleşim türünü kullanmaktadırlar?

A) Hücresel yerleşim
B) Hizmet yerleşimi
C) Ürün yerleşimi
D) Proses yerleşim
E) Montaj hattı yerleşim

Cevap : B) Hizmet yerleşimi

Açıklama : Manav gibi perakende işletmelerinde yerleşim, müşteri akışını kolaylaştırmak, ürünleri sergilemek ve müşteri ile satıcı arasındaki etkileşimi en üst düzeye çıkarmak için tasarlanır. Bu, “hizmet yerleşimi” (service layout) olarak adlandırılır.

12. Siparişlerin atölye ortamında üretildiği üretim tipi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sipariş üzerine üretim
B) Parti üretimi
C) Sürekli üretim
D) Stok için üretim
E) Proje tipi üretim

Cevap : B) Parti üretimi

Açıklama :

13. Aşağıdakilerden hangisi proje planlama araçlarından biri değildir?

A) PERT
B) СРМ
C) PERT-KALİTE
D) PERT-CPM
E) GANT

Cevap : D) PERT-CPM

Açıklama :

14. Üretim sürecinin küçük görevler serisine bölündüğünü ve görevlerin farklı işçilerce gerçekleştirildiği iş bölümünü ortaya çıkaran kişi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Eli Whitney
B) Adam Smith
C) Frank – Lilian Gilberth
D) Frederick Taylor
E) Henry Ford

Cevap : B) Adam Smith

Açıklama : Ünlü eseri “Ulusların Zenginliği”nde bir toplu iğne fabrikası örneği üzerinden, üretim sürecinin basit görevlere bölünmesinin (iş bölümü) ve uzmanlaşmanın verimliliği nasıl artırdığını ilk kez detaylı olarak analiz eden düşünür Adam Smith’tir.

15. Montaj hattı ürün faaliyet sırasına göre bir hat boyunca düzenlenen faaliyetleri düzenleyen yerleşim türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bilgisayarlı yerleşim
B) Proses yerleşim
C) Hücresel yerleşim
D) Sabit yerleşim
E) Ürün yerleşimi

Cevap : E) Ürün yerleşimi

Açıklama : Makine ve iş istasyonlarının, ürünün imalat aşamaları sırasına göre bir hat şeklinde dizildiği yerleşim türüne “ürün yerleşimi” (product layout) denir. Montaj hattı, bu yerleşim türünün en bilinen örneğidir.

16. Üretim süreçlerinde kullanılan sermaye ve iş gücü kaynaklarının olmazsa olmazı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sermaye yoğunluğu
B) Süreç sitratejisi stratejisi
C) Hızlı birleşme
D) Müşteri yaoğunluğu
E) Süreç seçimi

Cevap : A) Sermaye yoğunluğu

Açıklama :

17. ….. mal arzını etkin bir şekilde taleple eşleştirerek rekabet avantajı sağlayabilir.
Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) Tedarik zinciri yönetimi
B) Hizmet
C) Piyasaya hızlı tepki vermek
D) Stok yönetimi
E) Esneklik

Cevap : D) Stok yönetimi

Açıklama :

18. Aşağıdakilerden hangisi işletmeleri stok bulundurmaya yönelten nedenler arasında değildir?

A) Stoklanan malzemenin raf ömürlerinin kısa olması
B) Stoktan teslim gibi bir imajla rekabet gücünü arttırma
C) Talepte değişikliklerine cevap verebilmek
D) Farklı ürünlerin aynı tesiste üretilebilmesini sağlamak
E) Tedarikçilerden doğan problemlere karşı koruma arzusu

Cevap : A) Stoklanan malzemenin raf ömürlerinin kısa olması

Açıklama : Raf ömrünün kısa olması, malzemenin bozulma riskini artırdığı için stok bulundurmak için bir neden değil, tam tersine stokları mümkün olduğunca az tutmaya iten bir sebeptir.

19. Verimli sistemleri -işi gerçekleştirmek için gereken sistemleri- düzenleyen ve etkin hâle getiren yönetim sistemi aşağıdakilerden hangisidir?

A) İşlemler yönetimi
B) Kaynak yönetimi
C) Stok yönetimi
D) Finans yönetimi
E) Üretim yönetimi

Cevap : A) İşlemler yönetimi

Açıklama : “İşlemler Yönetimi” (Operations Management), bir işletmenin mal ve hizmet üretmek için kullandığı kaynakları ve süreçleri tasarlayan, yöneten ve iyileştiren yönetim alanıdır.

20. E-İş ortamında yapılan işlemler yönetimine aşağıdakilerden hangisi örnek verilebilir?

A) CB2
B) B22
C) C22
D) CBB
E) B2C

Cevap : E) B2C

Açıklama : E-İş (E-Business), elektronik ortamda yapılan ticari faaliyetleri kapsar. “B2C” (Business-to-Consumer), işletmelerin doğrudan son tüketicilere ürün veya hizmet sattığı e-ticaret modelini ifade eder.