Siyasal Düşünceler Tarihi 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Siyasal düşünceler tarihi, devletin, iktidarın, adaletin ve toplumsal düzenin doğasını sorgulayan felsefi ve tarihsel bir serüvendir. Bu serüven genellikle İlk Çağ, Orta Çağ, Yeni Çağ ve Yakın Çağ olarak dört farklı dönemde incelenir; “Buzul Çağı” ise bu sınıflandırmanın dışında kalan bir jeolojik dönemdir. Bu makalede, Antik Yunan’dan başlayarak modern devlet fikrinin doğuşuna kadar olan süreçteki temel siyasi düşünceler ve düşünürler ele alınacaktır.

Antik Yunan: Polis ve Felsefe

Batı siyasal düşüncesinin temelleri, Antik Yunan şehir devletlerinde (polis) atılmıştır. Bu dönemde din, siteyi bir arada tutan önemli bir bağ olsa da, her sitenin kendi koruyucu tanrısı olduğu için “tüm Yunan sitelerinin aynı tanrılara inandığı” söylenemez. Bu dönemin düşünürleri, siyaseti farklı açılardan ele almıştır:

• Sofistler: Devletin ve yasaların kökenini “sözleşme” ve “kuvvet” gibi dünyevi kavramlarla açıklayan ilk düşünürlerdir.
• Herakleitos: Halkın kolayca kandırılabileceğini ve yönetimin seçkin bir azınlığa bırakılması gerektiğini savunarak “elitist” bir tavır sergilemiştir.
• Platon: İdeal devletinde toplumu üç sınıfa ayırmış ve en üste “filozof-kralları” yerleştirmiştir. Ona göre, iyi bir eğitimle ahlaklı yöneticiler yetiştirilirse toplumsal düzenin sağlanması için çok sayıda yasaya gerek kalmaz. Ünlü eseri “Devlet”tir.
• Aristoteles: Atina yakınlarında “Lise” (Lykeion) adıyla bilinen kendi felsefe okulunu kurmuştur.
• Epikür: Site-devletlerin çöküş döneminde, insanlara mutlu olmak için “siyasetten uzak durmalarını” öğütlemiştir; dünyevi başarı için “çok çalışmak” onun felsefesine aykırıdır.

Roma ve Orta Çağ Düşüncesi

Tarihçiler, İlk Çağ’ın sonunu genellikle “Roma İmparatorluğu’nun yıkılışı” olarak kabul ederler. Roma İmparatorluğu’nda, imparatorun kamu gücünü halktan vekaletle aldığı düşüncesi, daha önceki “Cumhuriyet” rejiminin bir mirasıdır. Orta Çağ’da ise siyasal düşüncenin merkezine Kilise yerleşmiştir. Hz. İsa’ya atfedilen “Sezar’ın olanı Sezar’a, Tanrı’nın olanı Tanrı’ya verin” sözü, dünyevi ve ruhani otoritelerin ayrılığı fikrine, yani “laiklik” ilkesine kaynaklık etmiştir. Orta Çağ’ın en büyük düşünürü Aquinolu Thomas, Aristo felsefesiyle Hristiyanlığı uzlaştırmaya çalışmıştır. Geliştirdiği yasa kuramında en üstte Tanrı’nın Ebedi Yasası yer alır; “insanların yaptığı yasaların en üstte olduğu” fikri yanlıştır. Orta Çağ’ın feodal yapısı ise soylular, din adamları ve köylülerden oluşurdu; “burjuvalar” bu yapının bir parçası değildi.

İslam Siyaset Düşüncesi: İbn Haldun

İslam dünyasının en büyük siyaset ve toplum düşünürlerinden biri İbn Haldun’dur. Onu modern sosyolojinin kurucuları arasında sayılmasını sağlayan en önemli özelliği, olayları “gözleme dayalı, tarafsız ve ampirik” bir yöntemle incelemesidir. En önemli kavramı olan “asabiye”, bir topluluğu bir arada tutan dayanışma ruhunu ifade eder ve “toplumsal sapma” gibi olgularla taban tabana zıttır. İbn Haldun’un döngüsel tarih anlayışı, Osmanlı vakanüvisi “Naima” gibi tarihçileri de derinden etkilemiştir. Ünlü eseri “Mukaddime”dir.

Yeni Çağ ve Modern Devletin Doğuşu

Orta Çağ’daki Kilise’nin evrensel otoritesinin sona erdiğinin en önemli göstergesi, kendi sınırları içinde egemen olan “milli devletlerin doğuşudur”. Bu yeni dönemin siyaset felsefesine en büyük katkıyı yapanlardan biri Niccolò Machiavelli’dir. Machiavelli’nin en önemli yeniliği, “siyasi konuları dini ve ahlaki ilkelerden bağımsız bir şekilde ele almasıdır”. Ünlü eseri “Prens”tir. İngiliz düşünür Thomas Hobbes’un ünlü eseri ise “Leviathan”dır.

Sonuç

Siyasal düşünceler tarihi, devletin doğası, meşruiyetin kaynağı ve ideal yönetim biçimi gibi temel sorular etrafında şekillenen zengin bir mirastır. Atina’nın gücünün “denizciler ve gemi yapımcılarına” dayandığını belirten Ksenofon’dan, modern devletin temellerini atan Hobbes’a kadar her düşünür, bu mirasa önemli bir katkı sunmuştur. Bu düşünürlerin ve eserlerinin doğru bir şekilde eşleştirilmesi, siyasal düşünce tarihini anlamanın ilk adımıdır.

1. Aristoteles’in Atina yakınlarında kurduğu ve ders verdiği okulun adı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Lise
B) Atina Okulu
C) Kolej
D) Üniversite
E) Akademia

Cevap : A) Lise

Açıklama : Aristoteles, Atina’da M.Ö. 335 yılında kendi felsefe okulunu kurmuştur. Bu okul, Apollon Lykeios tapınağının yakınında olduğu için “Lykeion” (Türkçesi “Lise”) olarak adlandırılmıştır. Platon’un okulu ise Akademia’dır.

2. Aquinolu Thomas için aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

A) Geliştirdiği yasa kuramıyla dünyevi iktidarın sınırlarını çizmeyi amaçlamıştır.
B) Monarşi, aristokrasi ve demokrasi karması bir hükümeti savunmuştur.
C) Aristo felsefesiyle Hıristiyan düşüncesinin bir sentezini yapmayı amaçlamıştır.
D) Yasaları hiyerarşik bir sıralamaya tabi tutmuş, en üstte insanların yaptığı yasaların bulunduğunu ileri sürmüştür.
E) Anayasacılık düşüncesinin tohumlarını atan düşünürler arasındadır.

Cevap : D) Yasaları hiyerarşik bir sıralamaya tabi tutmuş, en üstte insanların yaptığı yasaların bulunduğunu ileri sürmüştür.

Açıklama : Aquinolu Thomas, yasa hiyerarşisinde en üstte Tanrı’nın aklının ürünü olan “Ebedi Yasa”yı konumlandırır. İnsanların yaptığı yasalar (pozitif hukuk) bu hiyerarşinin en alt basamağındadır ve geçerli olabilmesi için üstündeki doğal ve ilahi yasalara uygun olması gerekir. Dolayısıyla D şıkkındaki ifade yanlıştır.

3. Machiavelli’nin düşünce tarihine getirdiği en önemli yenilik aşağıdakilerden hangisidir?

A) Toplumsal parçalanmanın nasıl ortadan kaldırılacağını göstermesi
B) Siyasi çatışmaların temelinde ekonomik çıkarların olduğunu vurgulaması
C) Pacta sunt servanda (ahde vefa) ilkesini savunan ilk düşünür olması.
D) Çatışmanın olmadığı bütünleşik bir toplum fikrinin temellerini atması
E) Siyasi konuları dini ve ahlaki ilkelerden bağımsız bir şekilde ele alması.

Cevap : E) Siyasi konuları dini ve ahlaki ilkelerden bağımsız bir şekilde ele alması.

Açıklama : Machiavelli, siyaseti geleneksel ahlak ve din kurallarından ayırarak, onu kendi başına bir alan olarak incelemiştir. Siyaseti, gücü elde etme ve koruma sanatı olarak analiz etmiş, bu yönüyle modern siyaset biliminin kurucusu kabul edilmiştir.

4. Aşağıdaki tarihi olaylardan hangisi, Kilise’nin Orta Çağ’daki üstünlüğünün sona erdiğinin bir göstergesidir?

A) Roma-Cermen İmparatorluğu’nun kuruluşu
B) Batı Roma İmparatorluğu’nun yıkılışı
C) Milli devletin doğuşu
D) İstanbul’un Osmanlılar tarafından fethi
E) Fransız İhtilali

Cevap : C) Milli devletin doğuşu

Açıklama : Orta Çağ boyunca Papalık, tüm Hristiyan dünyası üzerinde evrensel bir otorite iddiasındaydı. Rönesans ve Reform hareketleriyle birlikte ortaya çıkan, kendi sınırları içinde egemen olan “milli devletler”, Kilise’nin bu evrensel otoritesini zayıflatmış ve sona erdirmiştir.

5. Yunan sitelerindeki dinî yaşamla ilgili aşağıdaki açıklamalardan hangisi yanlıştır?

A) Din, Yunanları siteye bağlayan önemli bir bağdı.
B) Tüm Yunan siteleri aynı Tanrılara inanmaktaydı.
C) Sitelerde çok tanrılı bir dini anlayış hakimdi.
D) Site siyasi olduğu kadar dini bir birlikti.
E) Dini bayramlar aynı zamanda milli bayramlardı.

Cevap : B) Tüm Yunan siteleri aynı Tanrılara inanmaktaydı.

Açıklama : Antik Yunan’da ortak bir tanrılar panteonu (Olimpos tanrıları) olmasına rağmen, her sitenin (polis) kendi koruyucu tanrısı ve yerel kültleri vardı. Bu nedenle tüm sitelerin birebir aynı tanrılara aynı şekilde inandığını söylemek doğru değildir.

6. I. Herakleitos, eşitlik ilkesi ve demokrasinin uygulanabilir olduğuna inanmaz.
II. Herakleitos, halkın kolayca kandırılan bir yığın olduğunu ileri sürer.
III. Herakleitos’a göre yönetim, vatandaşlara bırakılmaması gereken bir faaliyettir.
Yukarıda yer verilen düşüncelere göre Herakleitos’u niteleyen en uygun terim aşağıdakilerden hangisidir?

A) Romantik
B) Popülist
C) Elitist
D) İdealist
E) Materyalist

Cevap : C) Elitist

Açıklama : Herakleitos’un halkı (çoğunluğu) küçümseyen, yönetimin yalnızca en bilge ve en yetkin olanların (seçkin bir azınlığın) elinde olması gerektiğini savunan düşünceleri, onu “elitist” (seçkinci) bir filozof olarak nitelendirmeyi gerektirir.

7. Eski Yunan’da devletin ortaya çıkışını “sözleşme” ve “kuvvet” kavramlarıyla açıklayan felsefi akım aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sofizm
B) Platonizm
C) Sinizm
D) Stoacılık
E) Epikürcülük

Cevap : A) Sofizm

Açıklama : Sofistler, devletin ve yasaların doğallığını sorgulamışlardır. Bazıları (örn: Thrasymakhos) devletin güçlünün iradesiyle (“kuvvet”) ortaya çıktığını, bazıları ise (örn: Lykophron) insanların ortak yarar için bir araya gelerek bir anlaşma (“sözleşme”) yaptığını savunmuştur.

8. İbn Haldun devletlerin ve medeniyetlerin geçtikleri aşamaları beş aşamada tasvir eder. İbn Haldun’un bu yaklaşımı 1655-1716 yılları arasında yaşamış hangi Osmanlı tarihçisi tarafından benimsenmiştir?

A) Yirmişekiz Mehmed Çelebi
B) Farabi
C) İbn Sina
D) Ahmed Cevdet Paşa
E) Naima

Cevap : E) Naima

Açıklama : Osmanlı’nın ilk resmi vakanüvisi (tarih yazıcısı) olan Naima, kendi tarih eserinin giriş bölümünde İbn Haldun’un devletlerin yükseliş ve çöküşüne dair döngüsel tarih ve “asabiyet” teorisinden geniş ölçüde etkilenmiş ve bu yaklaşımı benimsemiştir.

9. I. Çiftçiler, zanaatkarlar ve tüccarlar
II. Filozof-krallar
III. Askerler
Platon’un savunduğu toplumsal düzene göre yukarıda verilen sınıfların en önemli olandan daha az önemli olana doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir?

A) II-III-I
B) I-II-III
C) III-II-I
D) I-III-II
E) II-I-III

Cevap : A) II-III-I

Açıklama :

10. İbn Haldun’un “asabiye” kavramının insan ve toplum bilimlerindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisi olamaz?

A) Milliyetçilik
B) Toplumsal dayanışma
C) Toplumsal sapma
D) Akrabalık bağı
E) Toplumsal bütünleşme

Cevap : C) Toplumsal sapma

Açıklama : “Asabiye”, bir topluluğu bir arada tutan güçlü dayanışma ruhu, grup bilinci ve toplumsal bütünleşme demektir. “Toplumsal sapma” ise toplumun kurallarından ve normlarından uzaklaşma anlamına geldiği için asabiyetin tam zıttı bir durumu ifade eder.

11. Aşağıdakilerden hangisi site-devletlerin çöküş döneminde Epikür’ün insanlara verdiği öğütlerden olamaz?

A) Dünyevi huzur ve mutluluğa erişmek için çok çalışın.
B) Hayatınızı mümkün olduğu kadar mutlu bir şekilde yaşayın.
C) Ölümden korkmanın bir anlamı olmadığına inanın.
D) Mutlu olmak için siyasetten uzak durun.
E) Mutlu olmak için kadere ilgisiz kalın.

Cevap : A) Dünyevi huzur ve mutluluğa erişmek için çok çalışın.

Açıklama : Epikür’ün felsefesi, aşırı hırslardan ve toplumsal sorumluluklardan uzak durarak, acıdan kaçınıp ölçülü hazlarla ruhsal dinginliğe (ataraksiya) ulaşmayı hedefler. “Çok çalışmak” gibi dünyevi hırslar, bu felsefeye aykırıdır.

12. “Sezar’ın olanı Sezar’a verin, Tanrı’nın olanı da Tanrı’ya.”
Hz. İsa’ya atfedilen yukarıdaki sözün, Batı siyasi düşüncesinde hangi ilkeye kaynaklık ettiği ileri sürülür?

A) Özgürlük
B) Eşitlik
C) Sezarizm
D) Laiklik
E) Kardeşlik

Cevap : D) Laiklik

Açıklama : Bu ifade, dünyevi (siyasi) otorite (“Sezar’ın olan”) ile ruhani (dini) otoritenin (“Tanrı’nın olan”) alanlarını birbirinden ayırmasıyla, Batı düşüncesindeki din ve devlet işlerinin ayrılığı anlamına gelen laiklik ilkesinin temellerinden biri olarak kabul edilir.

13. Antik dönem düşünürlerinden Ksenofon’a göre Atina’nın gücü hangi meslek grubuna dayanmaktaydı?

A) Filozoflar
B) Çiftçiler
C) Yöneticiler
D) Denizciler ve gemi yapımcıları
E) Zanaatkârlar

Cevap : D) Denizciler ve gemi yapımcıları

Açıklama : Atina’nın Antik Yunan’daki siyasi ve askeri gücünün temeli, sahip olduğu güçlü donanma ve deniz ticareti üzerindeki kontrolüydü. Bu gücü yaratan ve sürdürenler de denizciler ve gemi yapımcılarıydı.

14. İlk Çağ’ın aşağıdaki tarihi olayların hangisi ile sona erdiği kabul edilir?

A) Hristiyanlığın doğuşu
B) İstanbul’un fethi
C) Roma İmparatorluğu’nun kuruluşu
D) Yunan site devletlerinin çöküşü
E) Roma İmparatorluğu’nun yıkılışı

Cevap : E) Roma İmparatorluğu’nun yıkılışı

Açıklama :

15. I. Toplumsal düzen yasalara gerek kalmadan eğitim ve felsefeyle sağlanabilir.
II. Bireyin çıkarları sitenin çıkarlarından daha önemlidir.
III. Çiftçi, zanaatkâr ve tüccarların mülk edinme ve aile kurmaları yasaklanmalıdır.
Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri Platon’un savunduğu fikirler arasındadır?

A) I ve II
B) Yalnız III
C) Yalnız I
D) II ve III
E) Yalnız II

Cevap : C) Yalnız I

Açıklama : Platon’a göre, eğer yöneticiler ve bekçiler doğru bir felsefi eğitim alırsa, toplumda çok sayıda yasaya gerek kalmaz (I doğru). Platon’da sitenin (devletin) çıkarı bireyden önce gelir (II yanlış). Mülkiyet ve aile yasağı sadece yönetici ve bekçi sınıfları için geçerlidir, üretici sınıf için değil (III yanlış).

16. Roma İmparatorluğu’nda kamu gücünün, halkın verdiği vekaletle imparatora devredilmiş olması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?

A) Roma İmparatorluğu’nun coğrafi ve beşeri özellikleri
B) Cumhuriyetin ardından kurulan imparatorluğun önceki dönemden etkilenmesi
C) Romalıların dinsel inançları
D) Roma imparatorlarının otoriter bir yönetim sergilemeleri
E) Roma imparatorlarının halkın huzur ve refahına önem vermeleri

Cevap : B) Cumhuriyetin ardından kurulan imparatorluğun önceki dönemden etkilenmesi

Açıklama : Roma İmparatorluğu, kökeninde halk egemenliğine dayanan Cumhuriyet rejiminin üzerine kurulmuştur. Bu nedenle, imparatorun mutlak gücü bile teoride “Senato ve Roma Halkı”nın (SPQR) ona devrettiği bir yetki olarak meşrulaştırılmıştır. Bu, cumhuriyet geleneğinin bir etkisidir.

17.

Yukarıdaki tabloda yer alan düşünür ve eserlerin doğru eşleştirmesi aşağıdaki seçeneklerden hangisinde verilmiştir?

A) I-a, II-c, III-b, IV-d
B) I-d, II-b, III-a, IV-c
C) I-b, II-a, III-c, IV-d
D) I-b, II-c, III-a, IV-d
E) I-d, II-c, III-a, IV-b

Cevap : E) I-d, II-c, III-a, IV-b

Açıklama :

18. Siyasal düşünceler tarihini ekonomik, siyasal ve kurumsal özellikleriyle birbirinden farklılaşan dört farklı dönemde incelemek mümkündür.
Aşağıdakilerden hangisi bu dönemler arasında sayılamaz?

A) İlk Çağ
B) Buzul Çağı
C) Orta Çağ
D) Yakın Çağ
E) Yeni Çağ

Cevap : B) Buzul Çağı

Açıklama : Siyasal düşünceler tarihinin standart dönemlendirmesi; İlk Çağ, Orta Çağ, Yeni Çağ ve Yakın Çağ şeklindedir. “Buzul Çağı” ise insanlık tarihinden çok daha önceki bir jeolojik dönemi ifade eder.

19. İbn Haldun’un sosyolojinin kurucuları arasında sayılması, eserlerinde rastlanan hangi özellik nedeniyledir?

A) Anket ve mülakat yöntemine dayanması
B) Sağlıklı bir toplum tasarlamayı hedeflemesi
C) Yazarın kişisel görüş ve değer yargılarını içermesi
D) Gözleme dayalı, tarafsız ve ampirik olması
E) Geleceğe dair kehanetlerde bulunması

Cevap : D) Gözleme dayalı, tarafsız ve ampirik olması

Açıklama : İbn Haldun, toplumları ve devletleri incelerken olayları gözleme dayalı, neden-sonuç ilişkisi içinde ve tarafsız bir şekilde analiz etmiştir. Bu ampirik (deneyci/gözlemci) ve bilimsel yaklaşımı, onu modern sosyolojinin öncülerinden biri yapmıştır.

20. Aşağıdakilerden hangisi Orta Çağ’ın feodal yapısını teşkil eden toplumsal sınıflardan biri değildir?

A) Soylular (senyörler)
B) Burjuvalar
C) Hür köylüler
D) Din adamları (rahipler)
E) Serfler

Cevap : B) Burjuvalar

Açıklama : Feodal toplum yapısı temel olarak üç sınıfa dayanır: Dua edenler (din adamları), savaşanlar (soylular) ve çalışanlar (serfler ve hür köylüler). “Burjuvalar” ise şehirlerde yaşayan tüccar ve zanaatkâr sınıfıdır ve feodal yapının zayıflamasıyla birlikte Orta Çağ’ın sonlarına doğru yükselişe geçmişlerdir.