Türkiye’de Sosyal Hizmet Uygulamaları 2024-2025 Vize Soruları

Giriş: Sosyal Hizmet Mesleğini Tanımlamak

“Sosyal Hizmet”; insan hakları ve sosyal adalet ilkelerini temel alan, sosyal değişimi destekleyerek insanların iyilik durumunu geliştirmeyi amaçlayan profesyonel bir meslektir. Bu meslek, insanların çevreleri ile etkileşim noktalarına müdahale ederek sorun çözmeyi hedefler. Sosyal hizmetlerden faydalanan kişi, grup ya da topluluğa “müracaatçı” denir. Müracaatçının sorununun çözümünü etkileyen tüm etkileşimli aktörlerden oluşan sisteme ise “müracaatçı sistemi” adı verilir.

Sosyal Hizmet Uzmanının (SHU) Çok Yönlü Rolleri

Sosyal hizmet uzmanları (SHU), müracaatçılarına yardım ederken çeşitli roller üstlenirler. Veri toplama, analiz etme ve sonuçları yayımlama görevleri SHU’nun “araştırmacı” rolüne işaret eder. Bilgi toplama, değerlendirme ve eylem için karar verme süreçleri ise “değerlendirici” rolünü tanımlar. SHU’nun çalışma planı hazırlama, zaman yönetimi ve kaliteyi gözleme gibi işlevleri “İş Yükü Yöneticisi Rolü” kapsamında yer alır. Uzmanın, bir olguyu tüm boyutlarıyla inceleyerek oluşturduğu rapora “sosyal inceleme raporu” denir.

Çocuk Refahı ve Koruma Hizmetleri

Türkiye’de çocuk hizmetleri; Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı ve Adalet Bakanlığı gibi kurumlar tarafından yürütülür; “Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı” bu alandaki ana kurumlardan değildir. Korunmaya ihtiyacı olan çocuklarla ilgili temel hukuki düzenleme “5395 Sayılı Kanun”‘dur. Çocuk koruma hizmetlerinde temel ilke, çocuğun yüksek yararı gereği öncelikli olarak bakımının “öz ailesi veya yakın akraba yanında” sağlanmasıdır. Çocuk refahı hizmetleri, çocuğun gelişimini engelleyen ruhsal, bedensel ve toplumsal engelleri ortadan kaldırmayı hedefler; “sosyal medya engeli” bu temel kategoriler arasında sayılmaz. Ayrıca, uzmanlar evlat edinilen bir çocuğa bu durumun açıklanması için en uygun dönemin “4-6 yaş aralığı” olduğunu belirtmektedir.

Kadına Yönelik Hizmetler ve Şiddetle Mücadele

Kadına yönelik şiddetle mücadelede kadın konukevleri ve Şiddet Önleme ve İzleme Merkezleri (ŞÖNİM) önemli rol oynar. Kadın konukevleri, kadınlara güvenlik, danışmanlık ve hukuki destek sağlar, ancak doğrudan “örgün eğitim desteği” sunmaz. Bu konukevlerinde sosyal çalışmacı, psikolog, çocuk gelişimcisi gibi profesyoneller “sosyal çalışma görevlisi” olarak hizmet verir; “Ergoterapist” bu tanımda yer almaz. ŞÖNİM’ler ise şiddet mağdurlarına rehberlik eder ve tedbir kararlarının uygulanmasını izler, ancak kendileri “kişiler hakkında tedbir kararları almak” gibi adli bir yetkiye sahip değildir.

Yaşlılara Yönelik Sosyal Hizmet Uygulamaları

Yaşlı bireylerin karşılaştığı sorunlara yönelik sosyal çalışmacılar çeşitli programlar uygular. Bu programlar arasında sosyal rehabilitasyon, sosyal bakım, sosyal tedavi ve yaşlıya umut aşılamayı hedefleyen “manevi destek programı” bulunur. Özellikle yakınlarını kaybeden yaşlılara yönelik sunulan hizmet “yas danışmanlığı” olarak adlandırılır. Kurumsal yapıda, “huzurevi, huzurevi yaşlı bakım ve rehabilitasyon” gibi kuruluşlarda sosyal çalışmacının hizmet verdiği birime “sosyal servis” denir. 2013 yılında çıkarılan “Sosyal Hizmet Merkezleri Yönetmeliği” ile “yaşlı hizmet merkezleri” kapatılarak görev ve yetkileri Sosyal Hizmet Merkezlerine devredilmiştir.

1. “İnsan hakları ve sosyal adalet ilkelerini temel alan; sosyal değişimi destekleyen, insanların iyilik durumunun geliştirilmesi için insan ilişkilerinde sorun çözmeyi, güçlendirmeyi ve özgürleştirmeyi amaçlayan ve bunun için insan davranışına ve sosyal sistemlere ilişkin teorilerden yararlanarak insanların çevreleri ile etkileşim noktalarına müdahale eden bir meslektir” tanımı aşağıdakilerden hangisine aittir?

A) İnsan Hakları
B) Sosyal Hizmet
C) Sosyal Hizmetler
D) Sosyal Refah
E) Sosyal Çalışmacı

Cevap : B) Sosyal Hizmet

Açıklama : Bu tanım, sosyal hizmetin temel ilkelerini, amaçlarını, müdahale alanlarını ve dayandığı teorik çerçeveyi açıklamaktadır. Bu, sosyal hizmet mesleğinin uluslararası kabul görmüş tanımıdır.

2. Aşağıdaki kurumlardan hangisi çocuk hizmetleri ile ilgili faaliyet yürüten ana kurumlardan değildir?

A) Sağlık Bakanlığı
B) Milli Eğitim Bakanlığı
C) Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
D) Adalet Bakanlığına bağlı Çocuk Mahkemeleri
E) Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı

Cevap : C) Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı

Açıklama : Sağlık Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Adalet Bakanlığı ve Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, çocuk hizmetleriyle ilgili faaliyet yürüten başlıca kurumlardır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ise çocuk hizmetlerinden ziyade işçi-işveren ilişkileri ve sosyal güvenlik konularıyla ilgilenir.

3. Çocuğun bakımı ve korunması için yüksek yararı neyi gerektiriyorsa orada bakımı ve korunması gerekmektedir. Çocuğun yüksek yararı öncelikli olarak eğer şartlar uygun ise nerede bakımının ve korunmasının sağlanması öncelikli olarak ele alınmalıdır?

A) Çocuk destek merkezlerinde
B) Öz ailesi veya yakın akraba yanında
C) Çocuk köylerinde
D) Sevgi evleri sitesinde
E) Çocuk evlerinde

Cevap : B) Öz ailesi veya yakın akraba yanında

Açıklama : Çocuk koruma hizmetlerinin temel ilkesi, çocuğun yüksek yararı gereği, öncelikli olarak öz ailesi veya yakın akrabalarının yanında bakım ve korunmasının sağlanmasıdır. Diğer seçenekler, ailenin yetersiz kaldığı durumlarda başvurulan koruma modelleridir.

4. SHU, kadın hakları konusunda bir çok role sahiptir. “SHU, kadın hakları konusunda veri toplamak, bu verileri sınıflama, analiz etmek ve sonuçları yayımlamakla görevlidir” ifadesi SHU’nun hangi rolüne işaret etmektedir?

A) Planlayıcı
B) Yönetici
C) Araştırmacı
D) Harekete Geçirici
E) Davranış Değiştirici

Cevap : C) Araştırmacı

Açıklama : Sosyal hizmet uzmanının (SHU) veri toplama, sınıflama, analiz etme ve sonuçları yayımlama gibi görevleri, onun araştırmacı rolüne işaret eder.

5. Sosyal hizmet uzmanının kadınlara yönelik yerine getirmesi gereken birçok rolü bulunmaktadır.
“SHU, Kadın hakları ve ihlalleri konusunda bilgi toplamaya, değerlendirmeye ve alternatif ve öncelikleri ortaya koymaya ve eylem için karar vermeye çalışır.” ifadesi meslek elemanının hangi rolüne işaret etmektedir?

A) Danışman
B) Harekete Geçirici
C) Davranış Değiştirici
D) Öğretici
E) Değerlendirici

Cevap : E) Değerlendirici

Açıklama : Sosyal hizmet uzmanının, bir durum hakkında bilgi toplama, değerlendirme ve alternatifleri belirleme gibi görevleri, onun değerlendirici rolüne işaret etmektedir.

6. Korunmaya ihtiyacı olan çocuklarla ilgili hukuki düzenleme hangi yasaya dayanmaktadır?

A) 2828 Sayılı Kanun
B) 1580 Sayılı Kanun
C) 5393 Sayılı Kanun
D) 5395 Sayılı Kanun
E) 633 Sayılı Kanun Hükmündeki Kararname

Cevap : D) 5395 Sayılı Kanun

Açıklama :

7. Müracaatçı ve onun çevresinde müracaatçının sorununu ya da sorunun çözümünü etkileyen ve bunlardan etkilenen etkileşimli aktörlerden oluşan sisteme ne denir?

A) Müracaatçı
B) Danışan
C) Aktör
D) Müracaatçı sistemi
E) Sosyal çalışmacı

Cevap : D) Müracaatçı sistemi

Açıklama : Müracaatçının kendisi, ailesi, arkadaşları, işi ve sosyal çevresi gibi sorununu etkileyen tüm aktörlerden oluşan sisteme müracaatçı sistemi denir.

8. I. Sosyal rehabilitasyon
II. Sosyal bakım programı
III. Sosyal teşhis
IV. Sosyal tedavi
V. Manevi destek programı
Yaşlanma ile karşılaşılan sorunlara karşı sosyal çalışmacı yukarıdaki hangi programı veya programları uygular?

A) Yalnız IV
B) I ve III
C) II, III ve V
D) I, II, IV ve V
E) Yalnız II

Cevap : D) I, II, IV ve V

Açıklama : Sosyal çalışmacı, yaşlanma ile karşılaşılan sorunlara karşı sosyal rehabilitasyon (I), sosyal bakım (II), sosyal tedavi (IV) ve manevi destek programı (V) gibi programları uygular. Sosyal teşhis ise bir program değil, sorunu belirleme aşamasıdır.

9. Kadın konukevi, kadın ve çocuklara doğrudan ya da ŞÖNİM aracılığıyla ilgili kuruluşlara yönlendirmek suretiyle çeşitli destekler sunar.
Aşağıdakilerden hangisi bu desteklerden değildir?

A) Yönlendirme
B) Örgün eğitim desteği
C) Güvenlik
D) Danışmanlık
E) Hukuki destek

Cevap : B) Örgün eğitim desteği

Açıklama : Kadın konukevleri; yönlendirme, güvenlik, danışmanlık ve hukuki destek gibi hizmetler sunar. Örgün eğitim desteği ise Milli Eğitim Bakanlığı’nın görev alanına girer.

10. Aşağıdakilerden hangisi korunan kişilerle ilgili olarak ŞÖNİM (şiddet önleme ve izleme merkezleri) tarafından verilecek destek hizmetlerinden değildir?

A) Kişiler hakkında tedbir kararları almak
B) Kişiye hakları, destek alabilecekleri kurumlar, iş bulma ve benzeri konularda rehberlik etmek
C) Tedbir kararlarının uygulanmasının sonuçlarını ve kişiler üzerindeki etkilerini izlemek
D) Verilen tedbir kararıyla ulaşılmak istenen amacın gerçekleşmesine yönelik önerilerde bulunmak ve yardımlar yapmak
E) Psiko-sosyal ve ekonomik sorunların çözümünde yardım ve danışmanlık yapmak

Cevap : A) Kişiler hakkında tedbir kararları almak

Açıklama : ŞÖNİM, korunan kişilere yönelik tedbir kararları almak yerine, bu kararların uygulanmasını izler, rehberlik ve danışmanlık yapar. Tedbir kararı almak adli bir fonksiyondur ve ŞÖNİM’in yetki alanında değildir.

11. Çocuk psikolojisi alanında yapılan çalışmalar ışığında çocukların evlat olarak alındıklarını normal kabul ederek sorun yaşamamaları ve yaşatmamaları için evlat edindirmenin açıklanacağı en uygun dönem hangi yaş aralığındaki dönemdir?

A) 0-1 yaş aralığı
B) 9-12 yaş aralığı
C) 3-4 yaş aralığı
D) 4-6 yaş aralığı
E) 1-3 yaş aralığı

Cevap : D) 4-6 yaş aralığı

Açıklama :

12. Yaşlı bireylerin refaha ulaşabilmeleri noktasında meslek elemanları çeşitli danışmanlıklar gerçekleştirirler. “Yaşlılar rol kaybı, yakın akraba kaybı ve kendi kendine yetememeden kaynaklanan kayıplar noktasında danışmanlığa ihtiyaç duyar” ifadesi yaşlı bireylere yönelik meslek elemanlarının hangi rolüne işaret eder?

A) Yaşlı koruyucu aile hizmetleri
B) Yaşlı günlük bakım hizmetleri
C) Birey ve aile danışmanlığı
D) Yaşlı koruyucu hizmetleri
E) Yas danışmanlığı

Cevap : E) Yas danışmanlığı

Açıklama : Yakın akraba kaybı gibi durumlarda, yaşlı bireylerin duygusal zorluklarla başa çıkmalarına yardımcı olmak için sosyal hizmet uzmanları tarafından yas danışmanlığı uygulanır.

13. 2013 yılında çıkarılan “Sosyal Hizmet Merkezleri Yönetmeliği” ile bir çok hizmet dalı sosyal hizmet merkezleri bünyesinde gerçekleştirilmeye başlamıştır.
2013 yılında çıkarılan “Sosyal Hizmet Merkezleri Yönetmeliği” ile kapatılarak tüm görev ve yetkileri Sosyal Hizmet Merkezlerine aktarılan kuruluş aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yaşlı hizmet merkezleri
B) Evde sağlık hizmetleri
C) Yaşlı bakım ve rehabilitasyon merkezleri
D) Evde bakım hizmetleri
E) Huzurevleri

Cevap : A) Yaşlı hizmet merkezleri

Açıklama : 2013 yılında çıkarılan “Sosyal Hizmet Merkezleri Yönetmeliği” ile Yaşlı hizmet merkezleri kapatılarak tüm görev ve yetkileri Sosyal Hizmet Merkezlerine aktarılmıştır.

14. Sosyal hizmetlerden faydalanmak için başvuran ya da kendisiyle sosyal çalışma yapılan kişi, grup ya da topluluğa ne denir?

A) Sosyal yardımcı
B) Müracaatçı sistemi
C) Müracaatçı
D) Sosyal çalışmacı
E) Sosyal hizmet uzmanı

Cevap : C) Müracaatçı

Açıklama : Sosyal hizmetlerden faydalanmak için başvuran ya da kendisiyle sosyal çalışma yapılan kişi, grup ya da topluluğa müracaatçı denir.

15. Sosyal hizmet uzmanların çalışma yaptığı kuruluşlardaki birimlerine farklı isimler verilmektedir.
Aşağıdakilerden hangisi “huzurevi, huzurevi yaşlı bakım ve rehabilitasyon” kuruluşlarında sosyal çalışmacının hizmet ettiği birime verilen isimdir?

A) Tıbbi sosyal hizmet birimi
B) Sosyal hizmet birimi
C) Sosyal servis
D) Psiko-sosyal servis birimi
E) Sosyal çalışma birimi

Cevap : C) Sosyal servis

Açıklama :

16. Olgunun, ilgili sosyal çalışmacı tarafından ekonomik, eğitsel, sosyal, ruhsal, kültürel, ailesel tüm boyutlarıyla incelenmesi sonucunda toplanan bilgilerle oluşturulan rapora ne denir?

A) Sosyal araştırma raporu
B) Sosyal hizmet raporu
C) Sosyal çalışma raporu
D) Sosyal hizmetler raporu
E) Sosyal inceleme raporu

Cevap : E) Sosyal inceleme raporu

Açıklama : Bir olgunun, ekonomik, eğitsel, sosyal, ruhsal, kültürel ve ailesel tüm boyutlarıyla incelenmesi sonucunda toplanan bilgilerle oluşturulan rapora sosyal inceleme raporu denir.

17. Çocuk refahı hizmetleri (child welfare services); çocuk refahı alanında saptanan politikalara uygun çocukların gelişimini engelleyen unsurları ortadan kaldırmayı sağlamaktadır. Aşağıdakilerden hangisi çocuk refahı hizmetlerinde çocuğun gelişiminin önündeki engellerden sayılmamaktadır?

A) Ruhsal engeller
B) Sosyal medya engeli
C) Bedensel engeller
D) Toplumsal engeller
E) Ahlaki engeller

Cevap : B) Sosyal medya engeli

Açıklama : Çocuk refahı hizmetlerinde, çocuğun gelişiminin önündeki ruhsal, bedensel, toplumsal ve ahlaki engeller gibi unsurlar ele alınır. Sosyal medya engeli ise bu engeller arasında yer almaz.

18. Sosyal hizmet uzmanının çalışma planı hazırlama, zaman yönetimi, kalitenin sürdürülmesini gözleme, bilgi işleme işlevi hangi rolünü ifade etmektedir?

A) Yönetici Rolü
B) Öğretici Rolü
C) Profesyonel Rolü
D) Danışman Rolü
E) İş Yükü Yöneticisi Rolü

Cevap : E) İş Yükü Yöneticisi Rolü

Açıklama :

19. Kadın konukevinde bulunan görevlilerden biri de sosyal çalışma görevlisi olarak ifade edilen meslek elemanlarıdır. Aşağıdakilerden hangisi sosyal çalışma görevlisi tanımı içinde yer almayan mesleklerdendir?

A) Ergoterapist
B) Sosyal çalışmacı
C) Çocuk gelişimcisi
D) Psikolog
E) Öğretmen

Cevap : A) Ergoterapist

Açıklama : Sosyal çalışma görevlisi tanımı içinde sosyal çalışmacı, çocuk gelişimcisi, psikolog ve öğretmen gibi meslekler yer alır. Ergoterapist ise bu tanım içinde yer almaz.

20. Yaşlıya umut aşılama, hayatta tutulmasını sağlama noktasında uygulanacak destek aşağıdakilerden hangisidir?

A) Manevi destek programı
B) Evde bakım hizmeti
C) Sosyal tedavi programı
D) Sosyal rehabilitasyon programı
E) Sosyal bakım programı

Cevap : A) Manevi destek programı

Açıklama : Yaşlıya umut aşılama, hayata tutunmasını sağlama gibi destekler, manevi destek programı kapsamında sunulur.