Sosyolojiye Giriş-1 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

Sosyoloji, toplumsal yaşamı, sosyal değişimi ve insan davranışının sosyal nedenlerini ve sonuçlarını bilimsel olarak inceleyen bir disiplindir. Gündelik yaşamda kullandığımız, sistematik olmayan “sağduyu bilgisinden” farklı olarak, sosyoloji olguları bilimsel yöntemlerle ele alır. Sağduyu bilgisi pratik olsa da, “zorunlu olarak yanlış bir bilgi değildir”; ancak sosyoloji bu bilginin ötesine geçmeyi amaçlar. Sosyoloji, doğuşundan itibaren “doğa bilimleri modelinde bir pozitif bilim olma iddiası” taşımış ve evrimci yaklaşımlardan etkilenmiştir.

Sosyolojinin Kurucuları ve Temel Kavramları

Sosyolojinin kurucuları, Sanayi Devrimi’nin ve Fransız Devrimi’nin yarattığı toplumsal krizlere yanıt aramıştır.

• Auguste Comte: Sosyolojinin kurucusu kabul edilir. Toplumsal ilerlemeyi, “Teolojik Toplum – Metafizik Toplum – Pozitif Toplum” sırasıyla açıklayan “Üç Hal Kanunu” ile tanınır.
• Emile Durkheim: Toplumsal dayanışma üzerine odaklanmıştır. Geleneksel toplumlardaki benzerliğe dayalı dayanışmayı “mekanik dayanışma”, modern toplumlardaki işbölümüne dayalı dayanışmayı ise “organik dayanışma” olarak kavramsallaştırmıştır.
• Max Weber: Modern kapitalizmin gelişimini “Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu” adlı eserinde incelemiştir.
• Ferdinand Tönnies: Geleneksel, samimi ilişkilerin hakim olduğu “Cemaat (Gemeinschaft)” yapısı ile modern, rasyonel ve sözleşmeye dayalı “Cemiyet (Gesellschaft)” yapısı arasında bir ayrım yapmıştır.

Toplumsal Yapı: Statü, Rol ve Kurumlar

Toplumsal yapı, bireylerin eylemlerini şekillendiren kalıplaşmış ilişkiler bütünüdür. “Statü”, bireyin toplum içinde yer aldığı sosyal konumu ifade eder. Bu statüler “doğuştan kazanılmış” (kadınlık, gençlik vb.) veya “edinilmiş” (diş hekimliği vb.) olabilir. Bireyin birden fazla rol üstlenmesi ve bu rollerin gerekliliklerinin birbiriyle çelişmesi durumunda “rol çatışması” ortaya çıkar. Erving Goffman, hapishane veya akıl hastanesi gibi, bireylerin dış dünyadan izole edildiği ve tüm yaşamlarının yönetildiği kurumları “total kurumlar” kavramıyla açıklamıştır.

Modern ve Postmodern Sosyoloji

Çağdaş sosyoloji, modern toplumun karmaşık yapılarını analiz eder.

• Alfred Schutz: Edmund Husserl’in felsefesini G.H. Mead’in görüşleriyle birleştirerek “fenomenolojik sosyoloji” yaklaşımını geliştirmiştir.
• Pierre Bourdieu: “Habitus”, “kültürel sermaye” ve “toplumsal sermaye” gibi kavramlarıyla tanınır. “Örtük işlevler” ise ona değil, Robert K. Merton’a ait bir kavramdır.
• Postmodernist Teori: Merkezsizleşmeyi, yaşam dünyalarının çoğullaşmasını ve sunuş biçiminin içerikten daha önemli hale gelmesini vurgular. Modernizmin aksine, farklılaştırma ve ayrıştırmayı değil, çoğulculuğu ve muğlaklığı öne çıkarır.

Türkiye’de Sosyolojinin Doğuşu

Türkiye’de sosyoloji, Batılılaşma hareketlerinin bir parçası olarak ve imparatorluğun sorunlarına çözüm bulma amacıyla gelişmiştir.

• Ziya Gökalp: Durkheim’den etkilenmiş ve onun “kolektif şuur” kavramını “millet şuuru” olarak Türkçeye aktarmıştır. Bir milletin kendine özgü dini, ahlaki ve estetik duygularının toplamını “hars” (kültür) olarak tanımlamıştır.
• Prens Sabahattin: Türkiye’nin sorununun bir “yapı sorunu” olduğunu savunmuş ve merkeziyetçi İttihat ve Terakki Fırkası‘na karşı muhalif bir duruş sergilemiştir. Görüşlerini geliştirirken Fransız sosyologlar Frédéric Le Play ve Edmond Demolins‘den etkilenmiştir.
• Yusuf Akçura: Osmanlıcılık, İslamcılık ve Türkçülük politikalarını analiz ettiği ünlü “Üç Tarz-ı Siyaset” adlı eserin yazarıdır.

Sonuç

Sosyoloji, içinde yaşadığımız toplumu anlamak için eleştirel bir bakış açısı sunar. İlk dönemlerinde ideolojik bir karakter taşısa da, zamanla bilimsel bir disiplin olarak kurumsallaşmıştır. Bireylerin toplumsal gerçekliğe dair öznel ve kısmi bilgisi olan sağduyunun ötesine geçerek, olayların altında yatan yapısal nedenleri ortaya çıkarmaya çalışır.

1. Sağduyu bilgisi ile ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi söylenemez?

A) Günlük işlerimizi sürdürebilmemizi mümkün kılan sistematik olmayan bir bilgidir.
B) Bireylerin toplumsal gerçekliğe dair öznel bilgisidir.
C) Bireylerin toplumsal gerçekliğe dair kısmi bilgisidir.
D) Sağduyu bilgisi zorunlu olarak yanlış bir bilgidir.
E) Genel olarak pratikte karşımıza çıkan ve bağlantıları belirsiz bir bilgidir.

Cevap : D) Sağduyu bilgisi zorunlu olarak yanlış bir bilgidir.

Açıklama : Sağduyu bilgisi, sistematik olmaması, kısmi ve öznel olması nedeniyle bilimsel bilgi değildir; ancak zorunlu olarak yanlış olduğu söylenemez. Gündelik yaşamı sürdürmek için pratik bir temel sağlar.

2. Aşağıdakilerden hangisi doğuştan kazanılmış (verili) bir statü değildir?

A) Gençlik
B) Kadınlık
C) Diş hekimiliği
D) Erkeklik
E) Çocukluk

Cevap : C) Diş hekimiliği

Açıklama : Diş hekimliği, eğitim, çaba ve yetenekle elde edilen **edinilmiş (kazanılmış)** bir statüdür. Gençlik, kadınlık, erkeklik ve çocukluk ise doğumla birlikte gelen **doğuştan (verili)** statülerdir.

3. Oluşum ve akademik kurumsallaşma dönemleri dikkate alındığında sosyoloji disiplini için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Başlangıç dönemleri itibarıyla sosyoloji evrimci yaklaşımların etkisindedir.
B) İlk dönem sosyolojisi ansiklopedik bir özellik gösterir.
C) İlk dönem sosyolojisi bilimsel olduğu kadar ideolojik bir karakter de taşımaktadır.
D) İlk dönemleri itibarıyla sosyoloji, kurumsal dinin yaşadığı krizlere çözüm bulma çabasındaydı.
E) Sosyoloji, doğa bilimleri modelinde bir pozitif bilim olma iddiası taşır.

Cevap : D) İlk dönemleri itibarıyla sosyoloji, kurumsal dinin yaşadığı krizlere çözüm bulma çabasındaydı.

Açıklama : İlk dönem sosyolojisi (Comte ve sonrası), feodal ve teolojik düzenin çöküşü ile ortaya çıkan toplumsal krizlere çözüm bulmayı amaçlamıştır; ancak bu çözüm kurumsal dine dönmek değil, yeni bir pozitif ve bilimsel düzen kurmaktı. Sosyoloji, kurumsal dinin çözülüşü sonucu ortaya çıkan sorunlarla ilgilenmiştir.

4. “Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu” isimli eser aşağıdaki sosyologlardan hangisine aittir?

A) Herbert Spencer
B) Martin Luther
C) Karl Marx
D) Adam Smith
E) Max Weber

Cevap : E) Max Weber

Açıklama : “Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu” (Die protestantische Ethik und der Geist des Kapitalismus) adlı ünlü eser, Alman sosyolog **Max Weber**’e aittir. Bu eser, Protestan ahlakının, özellikle Kalvinizmin, modern kapitalizmin gelişimindeki rolünü inceler.

5. Sabahattin Bey aşağıdaki siyasi partilerden hangisini hedef alan muhalif mektuplar yayınlamıştır?

A) Milli Müceddit Fırkası
B) İttihat ve Terakki Fırkası
C) Hürriyet ve İtilaf Fırkası
D) Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası
E) Ahrar Fırkası

Cevap : B) İttihat ve Terakki Fırkası

Açıklama : Prens Sabahattin, Osmanlı’da merkeziyetçi ve otoriter yönetim anlayışını eleştirmiş, özellikle **İttihat ve Terakki Fırkası**’na karşı muhalif bir duruş sergileyerek mektuplar yayımlamıştır. Kendi görüşlerini Adem-i Merkeziyet (Merkeziyetçilik Karşıtlığı) ilkesi etrafında şekillendirmiştir.

6. Bireylerin öz benliklerini, değerlerini ve davranışlarını temelden değiştirmek amacıyla onların toplumun diğer kesimlerinden izole edildiği ve idari görevliler tarafından yönetildiği ve yönlendirildiği biçimsel kurumları adlandırmak için Erving Goffman’ın önerdiği kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Adli kurumlar
B) Islahevleri
C) Zorlayıcı cemaatler
D) Toplumsal kurumlar
E) Total kurumlar

Cevap : E) Total kurumlar

Açıklama : Sosyolog Erving Goffman, bireyin yaşamının her alanının (uyku, çalışma, boş zaman) aynı yerde ve aynı otorite altında, kapalı ve resmi bir şekilde yönetildiği kurumları (örneğin hapishaneler, akıl hastaneleri) **Total Kurumlar** kavramıyla açıklamıştır.

7. “Üç Tarz-ı Siyaset” başlıklı eser aşağıdaki düşünürlerden hangisine aittir?

A) Ziya Gökalp
B) Ahmet Ağaoğlu
C) Hüseyinzade Ali
D) Yusuf Akçura
E) Hüseyin Kazım Kadri

Cevap : D) Yusuf Akçura

Açıklama : Türkçülük akımının önemli isimlerinden **Yusuf Akçura**’nın 1904 yılında yayımlanan ve Osmanlı’nın izlemesi gereken yönetim biçimlerini (Osmanlıcılık, İslamcılık ve Türkçülük) analiz eden eseri **”Üç Tarz-ı Siyaset”** başlığını taşır.

8. Dayanışma türlerini organik dayanışma ve mekanik dayanışma olmak üzere iki kısma ayıran sosyolog aşağıdakilerden hangisidir?

A) Karl Marx
B) Frederic Le Play
C) Emile Durkheim
D) Auguste Comte
E) Charles H. Cooley

Cevap : C) Emile Durkheim

Açıklama : Fransız sosyolog **Emile Durkheim**, toplumsal yapıyı ve işbölümünü inceleyerek toplumsal dayanışma tiplerini **Mekanik Dayanışma** (basit, geleneksel toplumlarda benzerlikten doğan) ve **Organik Dayanışma** (karmaşık, modern toplumlarda işbölümünden ve karşılıklı bağımlılıktan doğan) olarak ikiye ayırmıştır.

9. Batı sosyolojisinde “cemaat – cemiyet” ayrımı aşağıdaki düşünürlerden hangisine aittir?

A) Saint-Simon
B) Frederic LePlay
C) Friedrich Engels
D) Auguste Comte
E) Ferdinand Tönnies

Cevap : E) Ferdinand Tönnies

Açıklama : Alman sosyolog **Ferdinand Tönnies**, toplumsal ilişkilerin türünü ve örgütlenme biçimini temel alarak **Cemaat (Gemeinschaft)** (geleneksel, samimi, organik ilişkiler) ve **Cemiyet (Gesellschaft)** (modern, rasyonel, sözleşmeye dayalı ilişkiler) ayrımını yapmıştır.

10. Durkheim’in sosyolojik düşüncesinin ve toplum anlayışının önemli kavramlarından biri olan kolektif şuur [kolektif bilinç] kavramının Ziya Gökalp düşüncesindeki karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ulusal kimlik
B) Aidiyet bilinci
C) Millet şuuru
D) Cemaatin beraberlik ruhu
E) Milli birlik ve bütünlük

Cevap : C) Millet şuuru

Açıklama : Ziya Gökalp, sosyolojik kuramını kurarken büyük ölçüde Emile Durkheim’den etkilenmiştir. Durkheim’in **Kolektif Şuur (Kolektif Bilinç)** kavramının, Ziya Gökalp’in Türk toplumuna uyarladığı temel kavramlardan biri **Millet Şuuru**’dur.

11. Auguste Comte’un Üç Hal Kanunu’na göre toplumların geçireceği gelişim safhaları aşağıdaki seçeneklerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

A) Metafizik Toplum – Pozitif Toplum – Teolojik Toplum
B) Metafizik Toplum – Teolojik Toplum – Pozitif Toplum
C) Teolojik Toplum – Pozitif Toplum – Metafizik Toplum
D) Teolojik Toplum – Metafizik Toplum – Pozitif Toplum
E) Pozitif Toplum – Metafizik Toplum – Teolojik Toplum

Cevap : D) Teolojik Toplum – Metafizik Toplum – Pozitif Toplum

Açıklama : Sosyolojinin kurucularından Auguste Comte’un **Üç Hal Kanunu**’na göre, insan düşüncesi ve toplum sırasıyla şu üç aşamadan geçer: **1. Teolojik (Dinsel) Hal**, **2. Metafizik (Soyut/Felsefi) Hal** ve **3. Pozitif (Bilimsel) Hal**.

12. II. Meşrutiyet’ sonra sosyoloji alanında yapılan ilk tercümelerden biri olan “Anglo-Saksonların Esbab-1 Faikiyeti Nedir?” başlıklı çahşmanın yazarı Fransız sosyal bilimcisi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Henri Tourville
B) Edmond Demolins
C) Frederic Le Play
D) Auguste Comte
E) Pierre Lafitte

Cevap : B) Edmond Demolins

Açıklama : II. Meşrutiyet döneminde Türkiye’de sosyoloji alanındaki ilk tercüme hareketlerinden biri olan “Anglo-Saksonların Esbab-ı Faikiyeti Nedir?” başlıklı eser, Fransız sosyolog **Edmond Demolins**’e aittir. Bu eser, Prens Sabahattin’in düşüncelerini etkileyen Le Play okulunun bir parçasıdır.

13. Bireylerde rol çatışmasına düşme olasılığını artıran etken aşağıdakilerden hangisidir?

A) Üstlenilen rollerin birbirini kolaylaştırması
B) Her bir statünün bir diğerini desteklemesi
C) Rolü üstlenen bireylerin eğitim düzeyleri
D) Aynı rolü çok sayıda kişinin üstlenebilmesi
E) Üstlenilen rollerin birbirini zorlaştırması

Cevap : E) Üstlenilen rollerin birbirini zorlaştırması

Açıklama : Rol çatışması, bireyin üstlendiği iki veya daha fazla rolün gerekliliklerinin birbiriyle çelişmesi veya birbirini zorlaştırması durumunda ortaya çıkar. Bu durum, bireyin bir roldeki beklentiyi yerine getirirken diğerini ihmal etmek zorunda kalmasına yol açar.

14. Ziya Gökalp’in “dini, ahlaki ve bedii duyguların toplamı” olarak tarif ettiği ve milli bir özelliğe sahip olduğunu ifade ettiği kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Hars
B) Milliyetçilik
C) Millet şuuru
D) Ahlak
E) Medeniyet

Cevap : A) Hars

Açıklama : Ziya Gökalp’in sosyolojik kuramında, bir milletin kendine özgü, geleneksel, milli kültürünü ifade eden ve ‘dini, ahlaki ve bedii (estetik) duyguların toplamı’ olarak tarif ettiği kavram **Hars** (Kültür)’tır. Hars, Batı’dan alınan Medeniyet’ten (Uygarlık) ayrılır.

15. Alfred Schutz’un Edmund Husserl’in felsefi görüşlerini George H. Mead’in görüşleriyle birleştirmek suretiyle geliştirdiği sosyoloji yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Etnometodoloji
B) Fenomenolojik sosyoloji
C) Anlamacı sosyoloji
D) Yorumlamacı sosyoloji
E) Sembolik etkileşimcilik

Cevap : B) Fenomenolojik sosyoloji

Açıklama : Alfred Schutz, Edmund Husserl’in fenomenolojik felsefesini, toplumsal etkileşim süreçlerine odaklanan George H. Mead’in görüşleriyle birleştirerek **Fenomenolojik Sosyoloji** yaklaşımını geliştirmiştir. Bu yaklaşım, günlük yaşam dünyasını ve bireylerin toplumsal anlamlandırma süreçlerini incelemeyi hedefler.

16. Üç Hal Kanunu, aşağıdaki sosyologlardan hangisine aittir?

A) Karl Marx
B) Ferdinand Tönnies
C) Auguste Comte
D) Emile Durkheim
E) Georges Gurvitch

Cevap : C) Auguste Comte

Açıklama : **Üç Hal Kanunu** (Teolojik, Metafizik, Pozitif) sosyolojinin kurucusu olarak kabul edilen Fransız düşünür **Auguste Comte**’a aittir ve toplumsal ilerlemenin temelini oluşturur.

17. Sabahattin Bey’in Osmanlı Devleti’nin temel sorununun ne olduğuna ve nasıl çözülebileceğine dair siyasal yaklaşımlarını sosyal bilimlerde kuramsal bir düzlemde ifade ederken ve savunurken teorik açıklamalarından ve kavramlarından genişçe yararlandığı iki Fransız düşünür aşağıdakilerden hangileridir?

A) Frederic Le Play – Edmond Demolins
B) Auguste Comte – Saint-Simon
C) Saint-Simon – Rene Worms
D) Emile Durkheim – Pierre Bourdieu
E) Emile Durkheim – Marcel Mauss

Cevap : A) Frederic Le Play – Edmond Demolins

Açıklama : Prens Sabahattin, sosyolojik görüşlerini ve adem-i merkeziyet (merkeziyetçilik karşıtlığı) düşüncesini geliştirirken Fransız sosyologlar **Frédéric Le Play** ve onun öğrencisi **Edmond Demolins**’in teorik çerçevelerinden ve monografik yöntemlerinden büyük ölçüde yararlanmıştır.

18. Aşağıdakilerden hangisi Pierre Bourdieu’ya ait bir kavram değildir?

A) Örtük işlevler
B) Kültürel sermaye
C) Toplumsal sermaye
D) Güç alanı
E) Habitus

Cevap : A) Örtük işlevler

Açıklama : **Örtük İşlevler (Gizli İşlevler)** kavramı, toplumsal kurum veya süreçlerin açıkça belirtilmeyen, tanınmayan veya amaçlanmayan sonuçlarını ifade eder ve Amerikalı sosyolog **Robert K. Merton**’a aittir. Diğer kavramlar (Kültürel sermaye, Toplumsal sermaye, Güç alanı/Alan, Habitus) Pierre Bourdieu’nun sosyolojik kuramının temel yapı taşlarıdır.

19. Aşağıdakilerden hangisi postmodernist teorinin özelliklerinden değildir?

A) Mekânsal olarak merkez ve çevre ayrımı muğlak bir hål alır.
B) Postmodernizmin temel özelliklerinden biri, farklılaştırma ayrıştırmadır.
C) Yaşam dünyaları çoğullaşır.
D) Merkezsizleşme söz konusudur.
E) Sunuş biçimi, içerikten daha önemlidir.

Cevap : B) Postmodernizmin temel özelliklerinden biri, farklılaştırma ayrıştırmadır.

Açıklama : Postmodernizm, modernizmin aksine **bütünleştirme ve ayrıştırmanın zıddı** olan çoğulculuk, parçalanma ve farklılaşmayı öne çıkarır. Bütünleştirici ve ayrıştırıcı olma, daha çok modernizm veya bazı eleştirel modernizm yaklaşımlarıyla ilişkilendirilebilir. Postmodernizm, genel olarak farklılıkları yüceltir ve evrenselci ayrımlara karşı çıkar.

20. Türkiye’de sosyolojinin tarihine dair aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Ahmet Şuayb “Toplum Fikrinin Esasları” (1910) başlıklı eserinde Gabriel Tarde ve E. Durkheim’i tanıtıp tartışmıştır
B) Türkiye’de sosyoloji, Batılılaşma siyasetinin bir sonucu olarak ilgi görmüş, bu siyasetin başarıya ulaşmasını bir görev olarak üstlenmiş ve bu amaç doğrultusunda da aktarmacı -tercümeye dayalı bir karakter kazanmıştır.
C) Bir siyasi parti programı niteliği de taşıyan “Türkiye Nasıl Kurtarılabilir? başlıklı eser sosyologlarımızdan Sabahattin Bey’e aittir
D) Sabahattin Bey, Turkiye’nin bir yönetim sorunu ile değil yapı sorunu ile karşı karşıya olduğunu belirtmiştir.
E) Sosyoloji, özellikle 19. yüzyıldaki siyasal ve ekonomik devrimlerin yarattığı toplumsal sorunlarla ilgilenmiş; her şeyin üstünde modern sanayi toplumunun bilimi olmuştur.

Cevap : A) Ahmet Şuayb “Toplum Fikrinin Esasları” (1910) başlıklı eserinde Gabriel Tarde ve E. Durkheim’i tanıtıp tartışmıştır

Açıklama :