Yönetim Bilişim Sistemleri 2023-2024 Vize Soruları (Güz)

Giriş

Yönetim Bilişim Sistemleri (YBS), bir organizasyonda yönetimin temel işlevleri olan planlama, örgütleme, koordinasyon ve denetleme gibi süreçleri desteklemek için teknoloji, enformasyon ve insan kaynaklarını bir araya getiren sistemlerdir. Yöneticilerin temel görevi olan problem çözme ve karar verme süreçleri enformasyona ihtiyaç duyduğu için, YBS’nin sağladığı enformasyon toplama ve saklama yetenekleri işletmeler için hayati önem taşır. Bu makalede, YBS’nin temelini oluşturan donanım, yazılım, süreçler ve stratejik uygulamalar incelenecektir.

YBS’nin Donanım ve Yazılım Temelleri

Donanım: Bilgisayarın fiziksel bileşenleridir. Temel bileşenler girdi cihazları, çıktı cihazları, merkezi işlem birimi (CPU) ve iç bellektir. Veri yolu (Bus) ise bu bileşenler arasında veri transferini sağlayan bir bağlantı elemanıdır. Girdi cihazlarından optik işaret tanıma cihazları, veriyi doğrudan kaynaktan alır. Çıktı cihazlarından iğneli yazıcılar, kâğıda temas ederek baskı yaptıkları için “vuruşlu yazıcılar” grubunda yer alır. Dijital bir ekrandaki en küçük görüntü ögesine ise “Piksel” denir.

Yazılım: Donanımı çalıştıran programlardır. Linux işletim sistemi, başlangıçta Linus Torvalds tarafından geliştirilmiş, ancak daha sonra dünya çapındaki anonim katkılarla büyümüş açık kaynak kodlu bir sistemdir.

Yönetim Seviyeleri ve Enformasyon Sistemleri

YBS, organizasyonun farklı karar seviyelerine hizmet eder. Bu seviyelerden biri, günlük rutin işlerin yönetildiği “operasyonel” seviyedir. YBS, bu seviyelerde farklı enformasyon sistemleri sunar:

• Karar Destek Sistemleri (KDS): Yöneticilere belirli problemlerin çözümünde yardımcı olmak amacıyla geliştirilmiş özel yazılımlardır.
• İş Zekası (Business Intelligence): Verileri toplayıp analiz ederek karar vericilere sunan “enformasyon toplama ve değerleme sistemidir”.
• Coğrafi Enformasyon Sistemleri (GIS): Planlama ve karar verme süreçlerinde görüntüleme teknolojisini (haritaları) kullanan sistemlerdir.
• Müşteri İlişkileri Yönetimi (CRM): Müşteri kayıtlarını saklayarak satın alma davranışlarını ve rakibe kayma durumlarını analiz eden sistemlerdir.

Bilişim Teknolojileri ve Stratejik Avantaj

Bilişim teknolojileri (BT), işletmelere rekabet avantajı sağlamak için kullanılır. Bu avantajlar farklı yollarla elde edilebilir:

• Maliyet Düşürme: İşçilik gibi maliyetli işlemlerde robotlardan yararlanılması, BT ile sağlanan doğrudan bir maliyet avantajıdır.
• Farklılaşma: Ürünün, rakiplerinden daha kaliteli olmasa bile öyle olduğuna ikna edilmesi, “mal ve hizmetlerin farklılaştırılması” stratejisidir.
• Pazara Giriş Engelleri: Rakiplerin pazara girişini zorlaştırmak için “patent ve telif hakkı” gibi yasal korumalar kullanılır.

İş Süreçleri ve Sistem Geliştirme

YBS, iş süreçlerinin verimliliğini artırmayı hedefler. ABD bankacılık sektöründe kredi süreçlerinin “masadan masaya” yaklaşımından “takım yaklaşımına” geçirilerek maliyet ve sürede büyük iyileştirmeler sağlanması, “İş Süreçlerinin Yeniden Yapılanması” (BPR) için klasik bir örnektir. Bu yeniden yapılanma ve “süreç geliştirme”, iş süreçlerindeki sürekli gelişimin temelini oluşturur. Yeni bir yazılım geliştirirken, sistemin özelliklerine uygun kodların yazıldığı aşama ise “programlama” aşamasıdır.

Sonuç

Yönetim Bilişim Sistemleri, teknolojiyi sadece bir araç olarak değil, stratejik bir varlık olarak ele alır. Allen-Bradley‘in otomasyona dayalı “fabrika içinde fabrika” yaklaşımı veya bir işletmenin yeni teknolojiyi “anlama ve kabul etme seviyesini gösteren” “sindirim kapasitesi” gibi kavramlar, YBS’nin organizasyonun her katmanıyla ne kadar iç içe geçtiğini göstermektedir.

1. Aşağıdakilerden hangisi maliyetlerin düşürülmesi sonucunda bilişim teknolojisi ile avantaj sağlama örneğidir?

A) Ucuz hammadde kaynaklarından hammadde temin edilebilmesi
B) İşçilik gibi maliyetli işlemlerde robotlardan yararlanılması
C) Rakiplerin pazara girişinin telif hakkı ile engellenmesi
D) İşletmenin tüm çalışanlarının bilişim teknolojisi eğitimi alması
E) Enerji ve nakliye gibi bazı girdi maliyetlerinin düşürülmesi

Cevap : B) İşçilik gibi maliyetli işlemlerde robotlardan yararlanılması

Açıklama : Bilişim teknolojilerinin (BT) bir avantajı, otomatikleştirme ile iş gücü maliyetlerini düşürmektir. **Robotlardan yararlanılması** bu anlamda maliyet düşürme sonucunda BT ile sağlanan bir avantajdır.

2. Allen-Bradley’in fabrika içinde fabrika yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kontaktörleri ve röleleri elektrik motoru için bir araya getiren çalışanları yalnızca gözlemci durumuna getiren bir sistemdir.
B) Bilgisayar destekli tasarımdır.
C) Bir talep tahmin sistemidir.
D) Siparişleri takip etmekte, kapasite durumunu yönetmekte ve perakende satışıyla koordinasyonu sağlamaktadır.
E) Bir sistem analizi yaklaşımıdır.

Cevap : A) Kontaktörleri ve röleleri elektrik motoru için bir araya getiren çalışanları yalnızca gözlemci durumuna getiren bir sistemdir.

Açıklama : Allen-Bradley, fabrika içindeki süreçleri (kontaktör ve röle üretimi) otomasyon ile optimize ederek, çalışanları gözlemci konumuna getiren bir üretim sistemi geliştirmiştir. Bu, verimlilik ve maliyet avantajı sağlayan “fabrika içinde fabrika” yaklaşımıdır.

3. İş süreçlerinde özellikle sürekli gelişimin yapılması aşağıdakilerden hangisinin kapsamında yer alır?

A) İş süreçlerinin yeniden yapılanması ve süreç geliştirme
B) Enformasyon sistem planı ve süreç geliştirme
C) Sistem analizi, entegrasyonu ve süreç geliştirme
D) İş analizi, entegrasyonu, tasarımı süreç geliştirme
E) Sistem analizi, tasarımı ve süreç geliştirme

Cevap : A) İş süreçlerinin yeniden yapılanması ve süreç geliştirme

Açıklama : İş süreçlerinde büyük çaplı köklü değişim **yeniden yapılanma** (Reengineering) olarak adlandırılır. **Sürekli gelişimin** (Continuous Improvement) yapılması ise **süreç geliştirme** (Process Improvement) kapsamında yer alır.

4. Aşağıdakilerden hangisi bir karar seviyesidir?

A) Operasyonel
B) Çoğulcu
C) Yönetimsel
D) Yapısal
E) Örgütsel

Cevap : A) Operasyonel

Açıklama : Karar seviyeleri (veya yönetim seviyeleri) genellikle **Operasyonel**, Taktik (Yönetimsel) ve Stratejik olarak üçe ayrılır. Şıklar arasında doğru bir karar seviyesi **Operasyonel** seviyedir.

5. Aşağıdakilerden hangisi bilgisayar donanımının temel bileşenlerinden biri değildir?

A) Girdi cihazları
B) Veri yolu
C) Çıktı cihazları
D) İç bellek
E) Merkezi işlem birimi

Cevap : B) Veri yolu

Açıklama : Bilgisayar donanımının temel mimarisi Girdi Cihazları, Çıktı Cihazları, Merkezi İşlem Birimi (CPU) ve Bellek (İç/Dış) birimlerinden oluşur. **Veri Yolu (Bus)**, bu bileşenler arasında veri transferini sağlayan bir **bağlantı elemanıdır**, temel bileşenlerden biri değildir.

6. Aşağıdakilerden hangisi pazara yeni rakip girişinin engellenmesini sağlar?

A) Vergilerin yükseltilmesi
B) Maliyetlerin yüksek olması
C) Patent ve telif hakkı alınması
D) Rakiplerle ittifak oluşturulması
E) Girdi maliyetlerinin düşürülmesi

Cevap : C) Patent ve telif hakkı alınması

Açıklama : **Patent ve telif hakkı** (fikri mülkiyet korumaları), yasal engeller oluşturarak rakiplerin benzer ürün veya hizmetlerle **pazara girişini engellemeyi** sağlayan temel araçlardandır.

7. Aşağıdakilerden hangisi, “business intelligence” teriminin Türkçedeki karşılığı olarak kullanılabilmektedir?

A) Enformasyon toplama ve değerleme sistemi
B) Müşteri ilişkileri yönetim sistemleri
C) Karar destek sistemleri
D) Finans enformasyon sistemleri
E) Muhasebe enformasyon sistemleri

Cevap : A) Enformasyon toplama ve değerleme sistemi

Açıklama : **Business Intelligence (İş Zekası)**, verileri toplayıp işleyerek anlamlı **enformasyona** ve bilgiye dönüştüren, karar verme süreçlerini destekleyen sistemler ve araçlar bütünüdür. Enformasyon toplama ve değerleme sistemi, bu kavramı en iyi karşılayan ifadedir.

8. Aşağıdakilerden hangisi yönetim işlevlerinden biri değildir?

A) Koordinasyon
B) Örgütleme
C) Denetleme
D) Satın alma
E) Planlama

Cevap : D) Satın alma

Açıklama : Yönetimin klasik işlevleri **Planlama, Örgütleme, Yürütme (Yöneltme), Koordinasyon ve Denetleme** olarak sıralanır. **Satın alma** ise bir **işletme fonksiyonudur** (Üretim, Pazarlama gibi), yönetim işlevi değildir.

9. İğneli yazıcılar hangi grup içerisinde yer almaktadır?

A) Mürekkep püskürtmeli yazıcılar
B) Vuruşlu yazıcılar
C) Vuruşsuz yazıcılar
D) Matris yazıcılar
E) Lazer yazıcılar

Cevap : B) Vuruşlu yazıcılar

Açıklama : **İğneli (nokta vuruşlu/dot matrix)** yazıcılar, kâğıda doğrudan temas ederek (vurarak) baskı yaptıkları için **Vuruşlu Yazıcılar** grubunda yer alırlar. Lazer ve mürekkep püskürtmeli yazıcılar ise vuruşsuz yazıcılardır.

10. Aşağıdakilerden hangisi planlama ve karar verme için yapılan veri analizinde görüntüleme teknolojisini kullanan sistemlerden biridir?

A) Karar destek sistemleri
B) Coğrafi enformasyon sistemleri
C) Muhasebe enformasyon sistemleri
D) Mühendislik enformasyon sistemi
E) Müşteri İlişkileri yönetim sistemleri

Cevap : B) Coğrafi enformasyon sistemleri

Açıklama : **Coğrafi Enformasyon Sistemleri (GIS)**, mekânsal (coğrafi) verileri toplar, saklar, analiz eder ve harita/görüntüleme teknolojisini kullanarak karar vericilere sunar.

11. Linux işletim sistemi aşağıdakilerin hangisi tarafından geliştirilmiştir?

A) Bill Gates
B) Linus Tovards ve Bil Gates
C) Steve Jobs
D) Linus Tovards
E) Linus Tovards ve ardından anonim katkılarla.

Cevap : E) Linus Tovards ve ardından anonim katkılarla.

Açıklama : Linux işletim sisteminin çekirdeği (Kernel), **Linus Torvalds** (Tovards olarak yazılmış) tarafından geliştirilmiş, ancak açık kaynak kodlu olması nedeniyle sonraki gelişim süreci dünya çapında birçok anonim (veya gönüllü) geliştiricinin **katkılarıyla** devam etmiştir.

12. Aşağıdakilerden hangisinde müşterinin satın alma davranışlarının ve bir rakibe kayabilme durumlarının analiz edilebilmesi için müşteri kayıtları saklanır?

A) Mühendislik enformasyon sistemi
B) Karar destek sistemleri
C) Muhasebe enformasyon sistemleri
D) Finans enformasyon sistemleri
E) Müşteri ilişkileri yönetim sistemleri

Cevap : E) Müşteri ilişkileri yönetim sistemleri

Açıklama : **Müşteri İlişkileri Yönetimi Sistemleri (CRM)**, müşteri verilerini toplayarak müşteri sadakati, satın alma davranışları ve kayıp riskleri gibi konularda analiz yapmayı sağlar.

13. Tüketicinin çoğu zaman gerçekten daha kaliteli olmayan bir ürünün öyle olduğuna ikna edilmesi aşağıdakilerden hangisi ile ilgilidir?

A) Mal ve hizmetlerin geliştirilmesi
B) Yeni mal veya hizmet sunulması
C) Değiştirme maliyetinin yükselmesi
D) Pazara rakiplerin girişinin engellenmesi
E) Mal ve hizmetlerin farklılaştırılması

Cevap : E) Mal ve hizmetlerin farklılaştırılması

Açıklama : Bir işletmenin ürününü rakiplerinden daha kaliteli ya da farklı algılatarak (çoğu zaman algılatarak) tüketicinin gözünde benzersiz kılma çabası **Mal ve hizmetlerin farklılaştırılması** stratejisi ile ilgilidir.

14. 10 TB aşağıdaki seçeneklerden hangisine eşdeğerdir?

A) 1024×1024×1024  MB
B) 10×1024×1024×8  Bit
C) 1024×1024×1024×1024  Byte
D) 10×1024×1024×1024 ×1024×8 Bit
E) 10×1024×1024  KB

Cevap : D) 10×1024×1024×1024 ×1024×8 Bit

Açıklama :

15. Amerika Birleşik Devletleri’ndeki bankalarda, konut kredisinde masadan masaya yaklaşımı çalışma hücresi veya takım yaklaşımıyla yer değiştirdi. Böylece 3000 Dolar olan maliyetlerin 1000 Dolara ve kredi talebinin değerlendirme süresi olan 6-8 haftanın da yaklaşık bir haftaya indirilmesini sağladılar.
Bu vaka aşağıdakilerden hangisinin bir örneğidir?

A) Sistem tasarımı
B) İş analizi
C) Sistem analizi
D) İş süreçlerinin yeniden yapılanması
E) Enformasyon sistem planı

Cevap : D) İş süreçlerinin yeniden yapılanması

Açıklama : Bu vaka, iş yapış biçiminin (masadan masaya yerine takım yaklaşımı) kökten değiştirilerek maliyetlerde ve sürede büyük düşüşler sağlandığını göstermektedir. Bu durum **İş süreçlerinin yeniden yapılanması (Reengineering)** stratejisinin tipik bir örneğidir.

16. Aşağıdakilerden hangisi “Pixel” teriminin karşılığıdır?

A) İki görüntü öğesi arasındaki uzaklıktır.
B) Katot ışınlı tüp teknolojisidir.
C) Bir görüntü öğesinin renk sayısıdır.
D) Profilli düz ekran teknolojisidir.
E) Bir ekrandaki en küçük görüntü ögesidir.

Cevap : E) Bir ekrandaki en küçük görüntü ögesidir.

Açıklama : **Piksel**, dijital bir görüntüdeki veya ekrandaki görüntüyü oluşturan, kontrol edilebilir en küçük nokta (görüntü öğesi) anlamına gelir.

17. Aşağıdakilerden hangisi kaynaktan girdi cihazıdır?

A) İç bellek
B) Klavye
C) Fare
D) Optik işaret tanıma cihazları
E) Tarayıcı

Cevap : D) Optik işaret tanıma cihazları

Açıklama : **Optik İşaret Tanıma Cihazları (OMR)**, doğrudan kaynaktan (kâğıt formlar) veriyi bilgisayar ortamına girdi olarak aktarır. Diğerleri dolaylı girdi cihazlarıdır (B, C, E) veya temel donanım bileşenidir (A).

18. Hangi aşamada, ortaya konulan sistemin özelliklerine uygun yazılım geliştirilir?

A) Üretim ve bakım
B) Dönüşüm
C) Programlama
D) Sistem tasarımı
E) Sistem analizi

Cevap : C) Programlama

Açıklama : Bir sistemin analizi ve tasarımı yapıldıktan sonra, sistemin özelliklerine uygun kodun yazılması ve yazılımın geliştirilmesi aşaması **Programlama** aşamasıdır.

19. Enformasyon toplama ve saklama organizasyonlar için neden çok önemlidir?

A) İleriye yönelik olarak enformasyon ve bilgi tahmini yapabilmek için
B) Yöneticiler enformasyona önem verdiği ve onu kolay elde edemediği için
C) Problem çözme ve karar verme süreçleri enformasyona ihtiyaç duyduğu için
D) Geçmiş deneyimlerden yararlanmak enformasyon gerektirdiği için
E) Kârlılığı arttırabilmek enformasyona ihtiyaç duyduğu için

Cevap : C) Problem çözme ve karar verme süreçleri enformasyona ihtiyaç duyduğu için

Açıklama : Enformasyonun toplanması ve saklanmasının organizasyonlar için kritik önemi, elde edilen bu bilgilerin, yöneticilerin temel görevleri olan **problem çözme ve karar verme süreçlerini** desteklemesi (C) ve iyileştirmesi nedeniyledir.

20. Sindirim kapasitesi kavramı aşağıdakilerden hangisi ile ilişkilidir?

A) Bir analiz yöntemidir; bu analiz sonucunda işletmenin bilişim yetkinliği ölçülür.
B) Teknolojik yeterliği gösteren, özel bazı hesaplamalarla belirlenen bir ölçüttür.
C) Bilişim teknolojisinin anlaşılması ve kabul edilmesi seviyesini gösterir.
D) İşletmenin ekonomik olarak teknolojik yatırım gücünü gösteren bir ölçüttür.
E) Çalışanların teknolojik olarak almış olduğu eğitim ve bilgi birikimidir.

Cevap : C) Bilişim teknolojisinin anlaşılması ve kabul edilmesi seviyesini gösterir.

Açıklama : **Sindirim Kapasitesi (Absorption Capacity)**, işletmenin dışarıdan gelen (veya içeride üretilen) yeni bilgiyi, yeniliği veya bilişim teknolojisini **anlama, kabul etme ve kendi süreçlerine dahil etme** seviyesini gösteren bir kavramdır.