Yönetim ve Organizasyon 2024-2025 Final Sınav Soruları (Bahar)

Giriş

Yönetim ve organizasyon, işletmelerin belirlenen amaçlara ulaşması için kaynakların etkin ve verimli bir şekilde planlanması, örgütlenmesi, yöneltilmesi ve kontrol edilmesi sürecidir. Bu süreç, farklı yönetim kademelerinde farklı sorumluluklar gerektirir. Yönetim kurulu başkanları ve genel müdürler “tepe yöneticileri” olarak stratejik kararları alırken, bölüm müdürleri “orta kademe”, ustabaşılar ve formenler ise operasyonel işleri denetleyen “alt kademe yöneticileri” arasında yer alır. Bu makalede, yönetimin temel fonksiyonları olan planlama, örgütleme ve yöneltme (liderlik, iletişim, motivasyon) incelenecektir.

Yönetim Düşüncesinin Evrimi

Yönetim anlayışı zamanla evrim geçirmiştir:

• Klasik Yaklaşım: Frederick Taylor’ın “Bilimsel Yönetim Yaklaşımı”, işin bilimsel olarak incelenmesiyle verimliliği artırmayı ve “tek bir doğru yolu” bulmayı amaçlamıştır. Bu yaklaşım, işin işçinin inisiyatifine bırakılmasını reddeder. Henry Fayol’un ilkelerinden olan “emir birliği” de bu döneme aittir.
• Neo-Klasik (İnsan İlişkileri) Yaklaşımı: Douglas McGregor’un “X Teorisi”, klasik yaklaşımın insanı tembel ve sorumluluktan kaçan bir varlık olarak gördüğünü öne sürer. Chris Argyris ise, çalışanlara daha fazla sorumluluk verilmesinin onları “olgunlaştıracağını” savunmuştur.
• Modern Yaklaşım (Durumsallık): Tom Burns ve G.M. Stalker’ın araştırmaları, “en iyi” tek bir organizasyon yapısı olmadığını, yapının çevre koşullarına (durgun çevre veya hızlı değişen çevre) uygun olması gerektiğini göstermiştir.

Planlama ve Karar Verme

Planlama, gelecekte nereye ve nasıl ulaşılmak istendiğinin kararlaştırılmasıdır. İşletmenin varoluş nedenini tanımlayan ifade “misyon”dur. Hedefler ise amaçlara ulaşmak için belirlenen somut çıktılardır; örneğin kısa vadeli ve ölçülebilir sonuçlar “operasyonel amaçları” ifade eder. Herbert Simon’ın Sınırlı Rasyonellik modeline göre, karar vericiler karmaşık problemler karşısında en iyiyi aramak yerine, minimum yeterliliğe sahip ilk çözümü kabul ederler; bu duruma “tatmin olma” denir. Karar vericinin bilgiye sahip olmadığı ve geleceğin tahmin edilemediği ortamlar ise “belirsizlik derecesi yüksek” koşullar olarak adlandırılır.

Örgütleme

Örgütleme, belirlenen işleri ve bu işleri yapacak kişileri yapılandırma sürecidir. Şemada görüldüğü gibi, işletmenin Üretim, Pazarlama, Finans gibi temel işlevlerine göre ayrılması “fonksiyonel organizasyon yapısına” örnektir. Farklı bölümlerde olsalar bile aynı pozisyondaki çalışanların kurduğu iletişim “yatay iletişimdir”. Matriks organizasyonlar ise, bir çalışanın hem fonksiyonel hem de proje yöneticisine bağlı olmasını gerektirir ve bu durum, Fayol’un “emir birliği” ilkesiyle uyuşmaz.

Yöneltme (Liderlik, İletişim, Motivasyon)

Yöneltme, çalışanları hedeflere doğru harekete geçirme fonksiyonudur.

• Liderlik: “Lider”, başkalarını belirli amaçlar doğrrasyonel bakış açısına sahip olan “stratejik liderlik”tir.
• İletişim: Bir mesajın etkin olması için açık, anlaşılır ve doğru zamanda iletilmesi gerekir; “herhangi bir zamanda iletilmesi” etkinliği azaltır. Örgüt içinde “şirket telefonlarıyla yapılan kişisel görüşmeler”, resmî değil, gayriresmî iletişim kanallarına örnektir.
• Motivasyon (Güdüleme): Çalışanları harekete geçiren içsel ve dışsal faktörler bütünüdür.
  • Maslow: İhtiyaçlar hiyerarşisinin en alt basamağında “fizyolojik” (açlık, susuzluk), en üst basamağında ise “kendini gerçekleştirme” ihtiyacı yer alır.
  • Herzberg’in Çift Faktör Teorisi: “Ücret ve maaş” ile “çalışma koşulları” hijyen faktörleridir (motive etmez ama yokluğu mutsuzluk yaratır). “Takdir edilme” ise motive edici bir faktördür.
  • McClelland: Tepe yöneticilerin yüksek “güç” ihtiyacına, ancak düşük “ilişki kurma” ihtiyacına sahip olmaları gerektiğini belirtmiştir.

Sonuç

Yönetim ve organizasyon, Peter Senge’nin “öğrenen kurum” disiplinlerinden biri olan “zihinsel modeller” (önyargı ve varsayımlardan kurtulma) gibi modern kavramlarla sürekli gelişen bir alandır. Yöneticilerin “insan ilişkileri becerisi” (başkalarını anlama ve iyi geçinebilme), bu dinamik süreçte başarı için kritik öneme sahip olmaya devam etmektedir.

1. Argyris’e göre çalışanların işletme içindeki sorumluluklarının artması çalışanları ……
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) sakinleştirmektedir.
B) yormaktadır.
C) olgunlaştırmaktadır.
D) etkilememektedir.
E) telaşlandırmaktadır.

Cevap : C) olgunlaştırmaktadır.

Açıklama : Chris Argyris’in teorisine göre, çalışanlara daha fazla sorumluluk ve bağımsızlık verilmesi, onların **olgunlaşmamış** durumdan **olgun** duruma geçişini (bağımsız, aktif, kendine ilgili) teşvik eder ve onları **olgunlaştırmaktadır**.

2. …….. disiplini insanların önyargılar gibi kalıplardan ve varsayımlardan kurtulmalarını sağlamaya yöneliktir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere Peter Senge’nin tanımladığı aşağıdaki hangi disiplin yazılmalıdır?

A) Takım halinde öğrenme
B) Zihinsel modeller
C) Stratejik konumlandırma
D) Paylaşılan vizyon
E) Sistem düşüncesi

Cevap : B) Zihinsel modeller

Açıklama : Peter Senge’nin **Beş Disiplin**’inden biri olan **Zihinsel Modeller**, insanların düşünce ve hareketlerini belirleyen kalıpların, önyargıların ve varsayımların farkına varılmasını ve bunların sorgulanmasını sağlamaya yöneliktir.

3. Matriks organizasyonlar, Henry Fayol’un klasik yönetim düşüncesinde ortaya koyduğu hangi temel ilkeyle uyuşmamaktadır?

A) Emir birliği
B) Disiplin
C) Yönetim birliği
D) Fayol köprüsü
E) Takım ruhu

Cevap : A) Emir birliği

Açıklama : Matriks organizasyon yapısında, bir çalışan aynı anda hem fonksiyonel yöneticisine hem de proje yöneticisine bağlıdır. Bu durum, Fayol’un “bir çalışan sadece tek bir üstten emir almalıdır” ilkesi olan **Emir Birliği** ilkesi ile **uyuşmamaktadır**.

4. Vroom’un teorisine göre aşağıdakilerden hangisi ödüllendirilme olasılığıdır?

A) Motivasyon
B) Nedensellik
C) Bekleyiş
D) Valens
E) Araçsallık

Cevap : C) Bekleyiş

Açıklama :

5. Çalışanın başarılı bir iş yaptıktan sonra daha büyük bir ofise geçirilmesi aşağıdakilerden hangisine örnektir?

A) Geleneksel ödül
B) Kurgusal ödül
C) Sinerji
D) İçsel ödül
E) Dışsal ödül

Cevap : E) Dışsal ödül

Açıklama : **Dışsal ödüller**, bireyin dışında, başkaları tarafından sağlanan, somut ve görülebilir ödüllerdir. Daha büyük bir ofise geçirilmek, somut ve dışarıdan gelen bir takdir göstergesi olduğu için dışsal ödüle örnektir.

6. Ohio State Üniversitesi çalışmalarına göre ….. liderler astlarının duyguları ve fikirlerini önemser ve aralarında güven ortamı yaratılmasını sağlar.
Bu liderler arkadaşça davranarak, açık iletişim gerçekleştirerek ve takım çalışmasını güçlendirerek astlarının refahını arttırmaya çalışır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Süreci dikate alan
B) Etkileşimci
C) Kişiyi dikkate alan
D) Karizmatik
E) İşi dikkate alan

Cevap : C) Kişiyi dikkate alan

Açıklama : Ohio State Üniversitesi’nin liderlik çalışmalarına göre, astların duygularını, fikirlerini önemseyen, güven ve arkadaşlık ortamı yaratan liderlik boyutu **Kişiyi Dikkate Alan** (Consideration) liderliktir.

7.

Yukarıda verilen dâhili şebeke organizasyonundaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Brokerlik
B) Finans
C) Bilişim
D) İnsan kaynakları
E) Muhasebe

Cevap : A) Brokerlik

Açıklama : Dahili şebeke (ağ) organizasyonlarında, farklı fonksiyonlar (Üretim, Pazarlama, Satınalma, Dizayn) arasında koordinasyonu ve kaynak transferini sağlayan ve ağı yöneten merkezi unsura **Brokerlik** (Aracılık) birimi adı verilir.

8. Aşağıdakilerden hangisi kendine güvenen meraklı ve sahip olduğu vizyonun ne kadar iyi ve önemli olduğu konusunda takip edenlerinin kabul ve desteğini kazanma yeteneğine sahip bireydir?

A) Dönüşümcü lider
B) Demokratik lider
C) Etkileşimci lider
D) Karizmatik lider
E) Etik lider

Cevap : D) Karizmatik lider

Açıklama : **Karizmatik liderler**, kendine güvenen, meraklı ve güçlü bir vizyona sahip oldukları için, takipçilerinin kabul ve desteğini kazanma yeteneğine sahiptirler.

9. İnsanlar rasyonel süreci takip ederek karmaşık problemleri çözmek için yeterli zamana, bilgiye veya yeteneğe sahip olmadıkları için minimum yeterliliğe sahip mevcut durumu kabul ederler.
Bu durum Simon’ın normatif karar alma modeline göre aşağıdakilerden hangisine örnektir?

A) Kestirmelerin kullanılması
B) Tümevarım
C) Tatmin olma
D) Kritik olma
E) Sınırlı bilgi işleme

Cevap : C) Tatmin olma

Açıklama : Herbert Simon’ın Sınırlı Rasyonellik kavramına göre, karar vericiler en iyi çözümü bulmak yerine, **minimum yeterliliğe sahip** ilk uygun çözümü kabul ederler. Bu duruma **Tatmin Olma** (Satisficing) denir.

10. Woodward araştırmasına göre….. çok büyük miktarlarda üretim yapan işletmelerin kullandığı üretim teknolojisidir.
Bunlar üretimleri sırasında son derece karmaşık, gelişmiş makine ve teçhizat kullanırlar.
Üretim sürecindeki kullanılan makine, teçhizat ve süreç önceden belirli ve sürekli olarak tekrarlanan özelliktedir. Bunun sonucunda çıktılar da standarttır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) parça üretimi
B) değişken üretim
C) birim üretim
D) kitle üretimi
E) süreç üretimi

Cevap : E) süreç üretimi

Açıklama :

11. Koordinasyonun sağlanması ve işlerin etkin olarak yapılabilmesi için aynı pozisyonda yer alan çalışanların farklı bölümlerde olmalarına rağmen iletişim kurmaları gerekmektedir.
Bu durum aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilebilir?

A) Zincirleme emir
B) Yatay iletişim
C) Geri besleme
D) Semantizm
E) Kısmi anlaşılma

Cevap : B) Yatay iletişim

Açıklama : Aynı pozisyonda (benzer hiyerarşik seviyede) yer alan çalışanların farklı bölümler arasında kurduğu iletişim, örgüt şemasında yatay olarak ilerlediği için **Yatay İletişim** olarak adlandırılır.

12. “Bu tarz liderler tüm yetki ve sorumlulukları kendilerinde toplarlar. Lider grubun amaç ve politikalarını saptayarak hangi işin, ne zaman, nasıl yapılacağını kendi başına saptar ve astlar için gelecek açısından bir belirsizlik ortaya çıkar. ”
Yukarıda tanımlanan liderlik tarzı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Gerçekçi liderlik
B) Stratejik liderlik
C) Hizmetkâr liderlik
D) Otokratik liderlik
E) Düşmancıl liderlik

Cevap : D) Otokratik liderlik

Açıklama : Tanımlanan liderlik tarzı, tüm yetki ve sorumlulukları **kendinde toplayan**, karar ve politikaları **kendi başına saptayan** ve astların katılımına izin vermeyen **Otokratik liderlik** tarzıdır.

13. McClelland’a göre tepe yöneticiler yüksek …… ihtiyacı, ancak düşük…… ihtiyacı olan kişiler olmalıdır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) ilişki kurma- başarma
B) ilişki kurma- güç
C) başarma- içsel motivasyon
D) güç- başarma
E) güç- ilişki kurma

Cevap : E) güç- ilişki kurma

Açıklama : McClelland’a göre, tepe yöneticileri etkin bir yönetim sergileyebilmek için yüksek **güç** ihtiyacına, ancak karar alma süreçlerinde objektif kalabilmek adına düşük **ilişki kurma** ihtiyacına sahip olmalıdır.

14.

Yukarıdaki yapı, aşağıdaki organizasyon yapılarından hangisine bir örnektir?

A) Fonksiyonel organizasyon yapısı
B) Şebeke organizasyon yapısı
C) Kolayda organizasyon yapısı
D) Sistematik organizasyon yapısı
E) Mekanik organizasyon yapısı

Cevap : A) Fonksiyonel organizasyon yapısı

Açıklama : Verilen organizasyon şemasında, işletme temel işlevlerine (Üretim, Pazarlama, Finans, İnsan Kaynakları) göre bölümlere ayrılmıştır ve dikey bir hiyerarşi mevcuttur. Bu yapı **Fonksiyonel organizasyon yapısına** bir örnektir.

15. Etkileşimci liderlerin, işi ve standartları belirledikten sonra süreci izleyerek sorun ortaya çıktığında sürece müdahale etme ve düzeltme faaliyetlerini gerçekleştirmesine ne ad verilir?

A) İstisnalarla yönetim (aktif)
B) Durumsal ödül
C) İstisnalarla yönetim (pasif)
D) Cezalandırma
E) Yetkilendirme

Cevap : A) İstisnalarla yönetim (aktif)

Açıklama :

16.

Yukarıdaki modelde A ve B ile gösterilen faktörler aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) A: Sosyal faktörler – B: Fizyolojik faktörler
B) A: İkincil ödül – B: Birincil ödül
C) A: Motivasyon faktörü – B: Hijyen faktörü
D) A: Bilgi ve yetenek – B: Algılanan rol
E) A: Talep – B: Fayda

Cevap : D) A: Bilgi ve yetenek – B: Algılanan rol

Açıklama : Performansı etkileyen temel faktörler şunlardır: Gayret (Motivasyon), **Bilgi ve Yetenek** ve **Algılanan Rol**. Bu nedenle, doğru seçenek A: Bilgi ve yetenek ve B: Algılanan roldür.

17. Genellikle sayısal olarak ifade edilebilir ve ölçülebilir unsurlar olan, bireylerden, çalışma grupları ve bölümlerden beklenen spesifik sonuçlar aşağıdaki amaçlardan hangisini ifade etmektedir?

A) Taktik
B) Değerli
C) İdari
D) Stratejik
E) Operasyonel

Cevap : E) Operasyonel

Açıklama : **Operasyonel amaçlar**, örgütün en alt seviyesinde, kısa vadeli ve **sayısal olarak ifade edilebilir, ölçülebilir** spesifik sonuçları ifade eder.

18. Aşağıdakilerden hangisi bölge esasına göre bölümlere ayırmanın sakıncalarından biri değildir?

A) Tepe yönetimin koordinasyon ve kontrol faaliyetleri çalışmalar geniş bir alana yayıldığı için zorlaşır.
B) Büyük ölçeğin sağladığı maliyet düşüşünden yararlanılamaz.
C) İşletmenin genel amaç ve hedefleri yerine bölgesel işletmelerin amaç ve hedefleri daha önemli hâle gelebilir.
D) Ürüne bağlı faaliyetlerin koordinasyonu kolayca sağlanabilir.
E) Bazı işlerin iki kez yapılması söz konusu olabilir. Bu nedenle kaynakların gereksiz kullanılmasına neden olabilir.

Cevap : D) Ürüne bağlı faaliyetlerin koordinasyonu kolayca sağlanabilir.

Açıklama : Bölge esasına göre bölümlere ayırmada, odak noktası bölge olduğundan **ürüne bağlı faaliyetlerin koordinasyonu zorlaşır**. Ürüne bağlı koordinasyonun kolaylaşması, ürün bazlı bölümlendirmenin avantajıdır.

19. …… temel amacı, çalışan verimliliğinin işin sistemli ya da bilimsel olarak incelenmesiyle arttırılmasıdır. İşin yapılış biçimine ilişkin bulunabilecek “tek bir doğru yol” üzerine odaklanılmıştır ve bu yol bulunup uygulandığında çalışanın verimliliği dolayısıyla geliri artacaktır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Öngörüsel yaklaşımın
B) Bilimsel yönetim yaklaşımının
C) Süreç odaklı yaklaşımın
D) Kârlılık odaklı yaklaşımın
E) İnsan odaklı yaklaşımın

Cevap : B) Bilimsel yönetim yaklaşımının

Açıklama : Tanımı yapılan yaklaşım, işin **sistemli/bilimsel olarak incelenmesiyle verimliliği artırmayı** ve “tek bir doğru yolu” (one best way) bulmayı amaçlayan **Bilimsel Yönetim Yaklaşımı**’dır.

20. Aşağıdakilerden hangisi işletme içi resmî iletişim kanallarından biri değildir?

A) Prosedürler
B) Şirket telefonlarıyla yapılan kişisel görüşmeler
C) Faaliyet raporları
D) İşletme gazetesi
E) Raporlama sistemleri

Cevap : B) Şirket telefonlarıyla yapılan kişisel görüşmeler

Açıklama : **Resmî iletişim kanalları**, örgüt hiyerarşisi ve kuralları dahilinde gerçekleşen araçlardır. Şirket telefonlarıyla yapılan **kişisel (gayriresmî) görüşmeler** ise resmî iletişim kanalı değildir.