İş Sağlığı ve Güvenliği 2024-2025 Vize Soruları (Güz)

Giriş

İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG), çalışanların işyerindeki tehlikelerden korunmasını, sağlıklı ve güvenli bir ortamda çalışmalarını sağlamayı amaçlayan bir bilim dalıdır. İSG’nin temel amaçları arasında “çalışanları korumak, üretim güvenliğini sağlamak ve iş yeri güvenliğini sağlamak” yer alır. Bu disiplin, hem teknik hem de sağlık personeli ile yürütülür; örneğin İSG hizmetlerinde iş yeri hekimi ve ergonomist gibi uzmanların yanı sıra “öğretmen” gibi sağlık dışı bir meslek grubu yer almaz.

Temel İSG Kavramları

• Güvensiz Koşul ve Güvensiz Davranış: İş kazalarının temel nedenleridir. Kaygan zemin veya gürültü gibi çevresel faktörler “güvencesiz koşul” iken, çalışanın “kişisel koruyucu donanım kullanmaması” gibi eylemleri “güvensiz davranış” olarak adlandırılır.
• Risk Değerlendirmesi: İşyerindeki tehlikeleri belirleme ve derecelendirme sürecidir. İşyerinde bir kaza veya meslek hastalığı meydana gelmesi, risk değerlendirmesinin “tekrarlanmasını” gerektiren durumlardandır. Ancak “İSG uzmanının değişmesi” tek başına yenileme nedeni değildir. Bu süreçte oluşturulan ekibe “çalışan temsilcisinin” katılması zorunludur.
• Kaza Teorileri: İş kazalarının nedenlerini açıklamak için geliştirilmiştir. İlk teoriler, kazaları ardışık olaylar zinciriyle açıklayan “Doğrusal Modeller”dir. Bu modellerin en bilineni, Herbert Heinrich tarafından geliştirilen “Domino Teorisi”dir.
• Kişisel Koruyucu Donanım (KKD): Riskleri kaynağında yok etmenin mümkün olmadığı durumlarda kullanılır. Hayati tehlike oluşturan ve geriye dönüşü mümkün olmayan zararlara karşı koruyan karmaşık yapıdaki KKD’ler “Kategori-III” olarak sınıflandırılır.

İSG Risk Etmenleri

İşyerindeki tehlikeler fiziksel, kimyasal ve biyolojik olarak sınıflandırılır.

• Fiziksel Etmenler: Gürültü sonucu işitme kaybı, titreşim sonucu kemik-eklem zararları ve radyasyon (iyonlayıcı ışınlar) bu gruba girer.
• Kimyasal Etmenler: Kalay maruziyetine bağlı gelişen pnömokonyoza “stannozis” denir. Kimyasalların tümünün zehirli olduğu bilgisi yanlıştır.
• Biyolojik Etmenler: Zararlı bakteriler, virüsler ve mantarlar gibi mikroorganizmalardan kaynaklanır. “Antibakteriyel jeller” bir risk değil, bir korunma yöntemidir. “Lejyonellozis” ve “Tüberküloz” ise bakteriyel kaynaklı meslek hastalıklarıdır.

İSG’nin Yasal Çerçevesi

Türkiye’de çalışma hayatını düzenleyen yasal metinler, Cumhuriyet öncesi ve sonrası olarak ikiye ayrılır. 1865 tarihli “Dilaver Paşa Nizamnamesi” Cumhuriyet öncesi döneme aitken, 1930 tarihli “Umumi Hıfzıssıhha Kanunu” Cumhuriyet dönemine aittir. Küresel düzeyde ise çalışma standartlarını belirleyen en önemli kurum, 1919 yılında kurulan Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO)‘dur. ILO’nun çalışma hayatında ayrımcılığı önlemeye yönelik temel sözleşmesi “111 numaralı sözleşme”dir.

İSG Profesyonellerinin Görevleri

• İş Yeri Hekimi: Temel görevi önleyici sağlık hizmetidir; rehberlik, sağlık gözetimi ve risk değerlendirmesine katılmak görevleriyken, “meslek hastalığı tedavisi” yapmak birincil görevi değildir.
• İş Yeri Hemşiresi: İSG hizmetlerinin planlanmasında hekimle birlikte çalışır ve çalışan temsilcilerine destek olur. Ancak, “doktor olmadığı zaman muayene yapmak” gibi bir görevi yoktur.

Özel Risk Grupları

İşverenler, gebe, yeni doğum yapmış ve emziren çalışanları belirli risklere karşı korumakla yükümlüdür. Bu çalışanların kanserojen maddelerle ve (KKD kullansalar dahi) benzen gibi kimyasallarla teması yasaktır. İşverenlerin ayrıca, engelli çalıştırma yükümlülüklerini “Türkiye İş Kurumu’na (İŞKUR)” bildirmeleri gerekmektedir.

1. I. İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin planlanması, değerlendirilmesi, izlenmesi ve yönlendirilmesinde iş yeri hekimi ile birlikte çalışmak, veri toplamak ve gerekli kayıtları tutmak
II. Çalışanların muayenelerini doktor olmadığı zaman yapmak
III. İş yerinde görevli çalışan temsilcisi ve destek elemanlarının çalışmalarına destek sağlamak ve bu kişilerle iş birliği yapmak
Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri iş yeri hemşiresi ve sağlık memurunun görevleri arasındadır?

A) I ve II
B) Yalnız I
C) II ve III
D) Yalnız III
E) I ve III

Cevap : E) I ve III

Açıklama : İş yeri hemşiresinin görevleri arasında İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) hizmetlerinin planlanması, izlenmesi ve yönlendirilmesinde işyeri hekimi ile birlikte çalışmak (I) ve çalışan temsilcisi ve destek elemanlarının çalışmalarına destek sağlamak (III) bulunur. Hemşirenin, doktor olmadığı zaman muayene yapmak (II) gibi bir yetki veya görevi yoktur.

2. Aşağıda verilen yasal düzenlemelerin hangisi Cumhuriyet öncesi dönemde uygulamaya kovulmamıştır?

A) Tersane-i Amiriye ve Mensip İşçilerin Emeklilikleri Hakkında Tüzük
B) Umumi Hıfzıssıhha Kanunu
C) Maden Nizamnamesi
D) Askerî Fabrikalar Tüzüğü
E) Hicaz Demir Yolu Memur ve Hizmetlerinde Hastalık ve Kaza Hâllerinde Yardım Tüzüğü

Cevap : B) Umumi Hıfzıssıhha Kanunu

Açıklama : **Umumi Hıfzıssıhha Kanunu** (1930), Cumhuriyet döneminde çıkarılan ve iş sağlığı ve güvenliği hükümlerini de içeren yasal düzenlemelerden biridir. Diğerleri (Tersane-i Amiriye, Maden Nizamnamesi vb.) Osmanlı İmparatorluğu dönemine ait yasal düzenlemelerdir.

3. Çalışma hayatında ayrımcılığın önlenmesi için çıkarılan ve Türkiye’nin de taraf olduğu ILO sözleşmesi aşağıdakilerden hangisidir?

A) 111 numaralı sözleşme
B) 55 numaralı sözleşme
C) 156 numaralı sözleşme
D) 159 numaralı sözleşme
E) 122 numaralı sözleşme

Cevap : A) 111 numaralı sözleşme

Açıklama : Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO)’nun, çalışma hayatında ayrımcılığın (istihdam ve meslekte) önlenmesine yönelik temel sözleşmesi **111 numaralı sözleşme**’dir (1958).

4. Aşağıdakilerden hangisi iş yeri hekimlerinin görevlerinden değildir?

A) Rehberlik
B) Eğitim ve Bilgilendirme
C) Sağlık Gözetimi
D) Meslek Hastalığı Tedavisi
E) Risk Değerlendirmesi

Cevap : D) Meslek Hastalığı Tedavisi

Açıklama : İş yeri hekimlerinin temel görevleri; rehberlik, sağlık gözetimi, eğitim ve bilgilendirme ile risk değerlendirmesi çalışmalarına katılmaktır. **Meslek hastalığı tedavisi** ise bir kamu sağlık kuruluşunun (hastane) görevidir, işyeri hekiminin asıl görevi tedavi değil, **önleyici** (koruyucu) sağlık hizmetleridir.

5. Aşağıdakilerden hangisi işverenin iş sağlığı ve güvenliği sorumluluklarını yerine getirmek amacıyla yaptığı faaliyetler arasında yer almaz?

A) Çalışanların görüşlerinin alınması
B) Çalışanlara bireysel emeklilik sigortası yaptırarak sosyal güvence sağlanması
C) Çalışanları her türlü risk ve tehlikelerden koruyacak önlemlerin alınması
D) Çalışana iş verirken sağlık ve güvenlik yönünden işe uygunluğunun göz önüne alınması
E) Acil durumlara yönelik çalışmalar yapılması

Cevap : B) Çalışanlara bireysel emeklilik sigortası yaptırarak sosyal güvence sağlanması

Açıklama : İşverenin İSG sorumlulukları, çalışanları sağlık ve güvenlik yönünden korumayı, risk değerlendirmesi yapmayı, görüş almayı ve acil durumlara hazırlanmayı içerir. **Bireysel emeklilik sigortası** (B) yaptırmak, işverenin **sosyal güvenlik** sorumlulukları veya ek menfaatleridir, doğrudan İSG sorumluluğu kapsamında yer **almaz**.

6. Tasarımcı tarafından ani olarak ortaya çıkabilecek tehlikelere, kullanıcının zamanında fark edemeyeceği düşünülen durumlara ve hayati tehlike oluşturarak sağlığa geriye dönüşü mümkün olmayacak derecede zarar verebilecek risklere karşı koruma sağlayan, karmaşık yapıdaki kişisel koruyucu donanımlar hangi kategoride sınıflandırılmaktadır?

A) Kategori-IV
B) Kategori-VI
C) Kategori-V
D) Kategori-II
E) Kategori-III

Cevap : E) Kategori-III

Açıklama : Kişisel Koruyucu Donanımlar (KKD), risk seviyesine göre sınıflandırılır. Hayati tehlike oluşturan, karmaşık yapıda olan ve kullanıcıyı ciddi, geriye dönüşü olmayan zararlara karşı koruyan donanımlar **Kategori-III**’te yer alır.

7. Aşağıdakilerden hangisi güvencesiz koşul olarak tanımlanamaz?

A) Aydınlatma
B) Düşük duyu-motor aktivite
C) Kaygan zemin
D) Termal konfor
E) Gürültü

Cevap : B) Düşük duyu-motor aktivite

Açıklama : **Güvencesiz koşullar**, iş kazasına veya meslek hastalığına yol açabilecek **fiziki veya çevresel faktörlerdir** (Gürültü, kaygan zemin, yetersiz aydınlatma, termal konfor). **Düşük duyu-motor aktivite** ise çalışanın kişisel özelliği veya ergonomik bir sorunun sonucu olabilir, doğrudan çevresel bir güvencesiz koşul değildir.

8. L. Kanserojen, mutajen, çok toksik, toksik, zararı, alerjik, üreme için toksik kimyasalların üretildiği işlerde gebe, yeni doğum yapmış ve emziren çalışanın çalıştırılması yasaktır.
II. Gebe çalışanların KKD kullanımı durumunda dahi benzen veya benzen buharı ile doğrudan teması kısıtlanmalıdır.
III. Gebe çalışanların kapalı sistem çalışma yönteminde çalışmaları yasaklanmıştır.
Kadın İşçilerin Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Hakkında Yönetmelik’e göre yukarıda verilen yargılardan hangisi veya hangileri doğrudur?

A) Yalnız II
B) Yalnız I
C) I ve II
D) II ve III
E) I ve III

Cevap : C) I ve II

Açıklama : Gebe, yeni doğum yapmış ve emziren çalışanların kimyasal risklerin yüksek olduğu işlerde çalıştırılması yasaktır (I doğru). Benzen gibi zararlı kimyasallarla KKD kullanımına rağmen temas kısıtlanmıştır (II doğru). Ancak **kapalı sistemde çalışma** (III), işçinin maruziyetini azalttığı için **yasaklanmamıştır**, tam tersine teşvik edilebilir.

9. Uluslararası Çalışma Örgütü kaç yılında faaliyete başlamıştır?

A) 1929
B) 1946
C) 1923
D) 1919
E) 1949

Cevap : D) 1919

Açıklama : **Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO)**, Birinci Dünya Savaşı’nı bitiren Versailles Barış Antlaşması’nın bir parçası olarak **1919** yılında kurulmuş ve faaliyete başlamıştır.

10. Aşağıdakilerden hangisi risk değerlendirmesinin tekrarlanmasını gerektirecek durumlardan biri değildir?

A) Üretim yönteminde değişiklikler olması
B) İş sağlığı ve güvenliği uzmanın değişmesi
C) İş kazası, meslek hastalığı veya ramak kala olay meydana gelmesi
D) İş yerinin taşınması
E) İş yerinde uygulanan teknoloji, kullanılan madde ve ekipmanlarda değişiklikler meydana gelmesi

Cevap : B) İş sağlığı ve güvenliği uzmanın değişmesi

Açıklama : Risk değerlendirmesi (RD), işyerindeki risk faktörlerinde veya işin niteliğinde bir değişiklik olduğunda (A, C, D, E) tekrarlanır. **İş sağlığı ve güvenliği uzmanının değişmesi** ise RD’nin tekrarlanmasını gerektiren doğrudan bir durum **değildir**.

11. Cumhuriyet dönemi sonrasında çıkarılan, kadın ve çocuk işçileri iş sağlığı ve güvenliği açısından koruyan hükümler içeren yasa aşağıdakilerden hangisidir?

A) 1475 Sayılı İş Kanunu
B) Borçlar Kanunu
C) 3008 Sayılı İş Kanunu
D) Umumi Hıfzıssıhha Kanunu
E) Hafta Tatili Yasası

Cevap : D) Umumi Hıfzıssıhha Kanunu

Açıklama :

12. Aşağıdakilerden hangisi el, kol ve vücut koruması için gerekli materyallerden biri değildir?

A) Metal örgülü eldivenler
B) Ateşe dayanıklı koruyucu giysi
C) Deri önlükler
D) Delinmeye dayanıklı önlükler
E) Yün korse

Cevap : E) Yün korse

Açıklama : **Metal örgülü eldivenler, önlükler ve ateşe dayanıklı giysiler**, el, kol ve vücut koruması için kullanılan KKD’lerdir. **Yün korse** ise omurga desteği için kullanılır, doğrudan dış tehlikelere karşı koruyucu bir materyal değildir.

13. Kaza sebep teorilerini ilk olarak oluşturan model aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kombinasyon Modelleri
B) Enerji-Hasar Modelleri
C) Rezonans Modelleri
D) Epidemiyolojik Modeller
E) Doğrusal Modeller

Cevap : E) Doğrusal Modeller

Açıklama : Kaza sebep teorileri, ilk olarak kazaların ardışık olaylar zinciriyle gerçekleştiğini savunan **Doğrusal Modeller** (örneğin Domino Teorisi) ile ortaya çıkmıştır.

14. Aşağıdakilerden hangisi iş kazasına neden olan güvensiz davranışlardan biridir?

A) Kişisel koruyucu donanım kullanmamak
B) Kuralları önemsemek
C) Güvenlik kültürünü savunmak
D) İş disiplinini dikkate almak
E) Uyarılara duyarlı olmak

Cevap : A) Kişisel koruyucu donanım kullanmamak

Açıklama : **Güvensiz davranışlar**, çalışanın kaza riskini artıran kasıtlı veya kasıtsız eylemleridir. **Kişisel koruyucu donanım kullanmamak** bu tür güvensiz davranışlara örnektir. Diğer şıklar güvenli davranışlardır.

15. Aşağıdakilerden hangisi Heinrich’in geliştirdiği kaza teorilerinden biridir?

A) Domino
B) Çevre faktörü
C) Kaza faktörü
D) Sistem yaklaşımı
E) Zarar yaklaşımı

Cevap : A) Domino

Açıklama : İş kazası nedenlerini ardışık olaylar zinciriyle açıklayan, klasik kaza teorilerinden olan **Domino Teorisi**, Herbert Heinrich tarafından geliştirilmiştir.

16. Kamu ve özel sektör işvereni, engelli çalıştırma yükümlülüğü durumunu ortaya çıktığı andan itibaren hangi kuruma bildirmek zorundadır?

A) Türkiye İş Kurumu
B) Sosyal Güvenlik Kurumu
C) Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı
D) Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü
E) Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı

Cevap : A) Türkiye İş Kurumu

Açıklama : Engelli çalıştırma yükümlülüğüne tabi işverenler, bu yükümlülüğü **Türkiye İş Kurumu’na (İŞKUR)** bildirmek zorundadır.

17. Kaza nedensellik bilgisinin en iyi belgelenmiş uygulaması, 1802’de kazanın önlenmesi ve hafifletilmesi amacıyla hangi sanayinin kuruluşunda görülmüştür?

A) Maden
B) Kozmetik
C) Kimya
D) Kömür
E) Metal

Cevap : C) Kimya

Açıklama :

18. Aşağıdakilerden hangisi iş sağlığı hizmetlerinde yer alan sağlık insan gücü elemanlarından değildir?

A) Toksikolog
B) Ergonomist
C) İş yeri hekimi
D) Öğretmen
E) İş yeri hemşiresi

Cevap : D) Öğretmen

Açıklama : İş sağlığı hizmetlerinde yer alan sağlık insan gücü elemanları; İşyeri Hekimi, İşyeri Hemşiresi, Toksikolog ve Ergonomisttir. **Öğretmen** ise bu hizmet grubunda yer alan bir sağlık veya teknik eleman değildir.

19. Risk değerlendirme ekibinde aşağıdaki çalışanlardan hangisi görev almaktadır?

A) İnsan kaynakları uzmanı
B) Üretim müdürü
C) Çalışan temsilcisi
D) Sendika temsilcisi
E) Ustabaşı

Cevap : C) Çalışan temsilcisi

Açıklama : İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği’ne göre, risk değerlendirme ekibinde zorunlu olarak **Çalışan Temsilcisi** görev alır. Diğerleri (Üretim Müdürü, Ustabaşı, İK Uzmanı) de dahil olabilir ancak temel elemanlardan biri Çalışan Temsilcisidir.

20. Aşağıdakilerden hangisi biyolojik risklerden değildir?

A) Zararlı bakteriler
B) Zararı virüsler
C) Antibakteriyel jeller
D) Mantarlar
E) Mikrobiyolojik olmayan antijenler

Cevap : C) Antibakteriyel jeller

Açıklama : **Biyolojik riskler**, canlı organizmalardan kaynaklanan (bakteri, virüs, mantar, antijenler) ve sağlığa zarar verebilecek risklerdir. **Antibakteriyel jeller** ise bu risklerden korunmak için kullanılan bir üründür, biyolojik riskin kendisi değildir.