Ceza Hukuku 2023-2024 Vize Soruları

Giriş

Ceza hukuku, toplum düzenini korumak amacıyla suç teşkil eden fiilleri ve bu fiillere uygulanacak yaptırımları belirleyen bir kamu hukuku dalıdır. Bu hukuk dalı; Maddi Ceza Hukuku (Genel ve Özel Hükümler), Ceza Muhakemesi Hukuku ve Ceza İnfaz Hukuku gibi bölümlerden oluşur; “idari ceza hukuku” ise bu ana bölümlerden biri olarak kabul edilmez. Bu makalede, ceza hukukunun temel ilkeleri, suçun unsurları ve ceza sorumluluğunu etkileyen nedenler incelenecektir.

Suçta ve Cezada Kanunilik İlkesi

Ceza hukukunun temel taşı “kanunilik ilkesidir” (Nullum crimen, nulla poena sine lege). Bu ilkenin çeşitli sonuçları vardır:

• Kaynaklar: Suç ve cezaların tek kaynağı kanundur. Anayasa ve uluslararası antlaşmalar da temel kaynaklardandır. Ancak, “örf ve adetler” ceza hukukunun kaynakları arasında yer almaz.
• İdarenin Rolü: İdarenin düzenleyici işlemleriyle (yönetmelik vb.) suç ve ceza konulamaz.
• Yorum ve Kıyas: Ceza kanunlarında yorum yapılması yasak değildir; ancak kıyas (benzetme) yoluyla yeni bir suç yaratılamaz.
• Geçmişe Yürüme Yasağı: Kanunilik ilkesi, bir fiilin işlendiği zaman yürürlükte olmayan bir kanunla cezalandırılmasına “engel teşkil eder”.
• Yargı Kararları: Hâkimler, kanunları yorumlarken doktrin (bilimsel görüşler) ve içtihatlardan (yargı kararları) yararlanır. Ancak Yargıtay’ın İçtihadı Birleştirme Kararları dışındaki kararları, diğer hâkimler için “bağlayıcı nitelikte değildir”.

Ceza Kanunlarının Uygulanması (Yer Bakımından)

Ceza kanunlarının yer bakımından uygulanmasında temel ilke “mülkilik (ülkesellik)” ilkesidir (TCK md. 8). Bu ilkeye göre, Türkiye’de suç işleyen bir yabancı, vatandaşlığına bakılmaksızın “Türk kanunlarına göre” cezalandırılır. Türkiye’nin deniz ülkesi sınırları Karadeniz ve Akdeniz’de 12 mil iken, Ege’de 6 mildir; dolayısıyla “tüm denizlerde 12 mil” olduğu bilgisi yanlıştır. Mülkilik ilkesinin yanı sıra şahsilik ve evrensellik gibi ilkeler de mevcuttur.

Suçun Unsurları

Bir fiilin suç sayılabilmesi için maddi ve manevi unsurları taşıması gerekir.

• Maddi Unsurlar: Fiilin dış dünyadaki görünüşüdür. Suçun faili kural olarak sadece “gerçek bir kişi” olabilir. Hareket, “icrai” (bir şeyi yapmak, örn: askerî yasak bölgeye girmek) veya “ihmali” (bir şeyi yapmamak, örn: kamu görevlisinin suçu bildirmemesi) şeklinde olabilir. Failin sorumlu tutulması için fiili ile netice arasında “illiyet (nedensellik) bağı” bulunmalıdır.
• Manevi Unsurlar: Failin fiili işlerken sahip olduğu iradedir.
  • Kast: Suçu bilerek ve isteyerek işlemektir. “Olası kasıt” durumunda, doğrudan kasta kıyasla daha “az ceza” verilir.
  • Taksir: Dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılıktır. Taksir, istisnai bir sorumluluk şeklidir ve kanunda açıkça belirtilen hallerde cezalandırılır. Eğer fail neticeyi öngörmüş ancak istememişse “bilinçli taksir” söz konusudur ve bu durumda ceza indirilir değil, “artırılır”.

Ceza Sorumluluğunu Etkileyen Haller

Bazı durumlar, fiilin suç teşkil etmesini engeller veya failin kusurunu ortadan kaldırır.

• Hukuka Uygunluk Nedenleri: Fiilin hukuka aykırılığını ortadan kaldırarak onu “hukuk düzenine uygun hâle getirir”. Bunlar; meşru savunma, ilgilinin rızası, kanunun hükmünü yerine getirme ve hakkın kullanılmasıdır. Meşru savunma, sadece hayata veya vücut bütünlüğüne değil, “bir hakka” yönelik haksız bir saldırıya karşı da yapılabilir.
• Kusurluluğu Etkileyen Nedenler: Fiilin haksızlığını ortadan kaldırmaz, ancak failin iradesi sakatlandığı için ceza verilmesini engeller. “Cebir, şiddet ve tehdit” ile “yaş küçüklüğü” ve “sağır ve dilsizlik” bu nedenlerdendir.

1. Aşağıda verilenlerden hangisi ceza kanunlarının yer bakımından uygulanmasında esas alınan ilkelerden biri değildir?

A) Evrensellik
B) Mülkilik
C) Şahsilik
D) İkame yargı
E) Mütekabiliyet

Cevap : E) Mütekabiliyet

Açıklama :

2. Suçta ve cezada kanunilik ilkesine ilişkin aşağıda verilenlerden hangisi yanlıştır?

A) Kanunsuz suç olmaz.
B) Örf ve adet hukuku ile ceza konulamaz.
C) Kanunsuz ceza olmaz.
D) Ceza kanunlarında yorum yapılamaz.
E) Kimse işlediği zaman yürürlükte olmayan bir kanuna göre cezalandırılamaz.

Cevap : D) Ceza kanunlarında yorum yapılamaz.

Açıklama : Suçta ve cezada kanunilik ilkesi (dar yorum ilkesi), **sanık lehine** olmak koşuluyla kıyas yasağına aykırı olmayan **yorum yapılmasına** izin verir. Yorumun tamamen yasaklanması yanlıştır.

3. Türkiye’de suç işleyen bir yabancının Türkiye’de cezalandırılmasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Hiçbir şekilde Türkiye’de cezalandırılamaz.
B) Vatandaşı olduğu ülke ya da Türkiye arasında bu konuda bir antlaşma olması şartıyla Türk kanunlarına göre cezalandırılır.
C) Vatandaşı olduğu ülkenin kanunlarına göre cezalandırılır.
D) Türk kanunlarına göre cezalandırılır.
E) Vatandaşı olduğu ülke ya da Türk kanunlarından sanığın lehine olan kanuna göre cezalandırılır.

Cevap : D) Türk kanunlarına göre cezalandırılır.

Açıklama : Ceza kanunlarının yer bakımından uygulanmasında temel ilke **mülkilik** (ülkesellik) ilkesidir (TCK md. 8). Buna göre, Türkiye’de işlenen her suç, failin uyruğuna bakılmaksızın **Türk kanunlarına göre** cezalandırılır.

4. Ceza hukukunun kaynaklarına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Doğrudan kaynaklar bağlayıcıdır.
B) TCK’nin genel hükümleri, diğer kanunlarda yer alan ceza normlarına da uygulanır.
C) Dolaylı kaynaklar bağlayıcı değildir.
D) Yargıtay’ın verdiği kararlar hâkim bakımından bağlayıcı niteliktedir.
E) Doktrin görüşleri yardımcı kaynak niteliğindedir.

Cevap : D) Yargıtay’ın verdiği kararlar hâkim bakımından bağlayıcı niteliktedir.

Açıklama : Hukuk sistemimizde, **Yargıtay’ın kararları** (içtihatları) kural olarak diğer hâkimler bakımından **bağlayıcı nitelikte değildir**. Bağlayıcı olan tek istisna, **İçtihadı Birleştirme Kararları**dır.

5. Kasta ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Kast, doğrudan kasıt ve olası kasıt olmak üzere ikiye ayrılır.
B) Neticenin gerçekleşmesinin muhtemel olduğu hallerde olası kasıt gündeme gelir.
C) Bir hareketin suçu tamamlaması muhakkak ise, fail neticeyi istemese de doğrudan kasıtla hareket etmiştir.
D) Bir suç tipinde suçun kasten işlenen bir suç olduğunun açıkça belirtilmesine gerek yoktur.
E) Olası kasıtta doğrudan kasta kıyasla daha fazla ceza verilir.

Cevap : E) Olası kasıtta doğrudan kasta kıyasla daha fazla ceza verilir.

Açıklama : Türk Ceza Hukukunda **olası kasıt**, **doğrudan kasta** kıyasla daha **az ceza** verilmesini gerektiren bir sorumluluk şeklidir. Doğrudan kasta daha fazla ceza verilir (TCK md. 21/2).

6. Hukuka uygunluk nedenlerine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Hukuka uygunluk nedeninin varlığı, fiili hukuk düzenine uygun hâle getirir.
B) Hukuka uygunluk nedenleri ile kusurluluğu etkileyen hallerin doğurdukları sonuç aynıdır.
C) Hukuka uygunluk nedenleri, fail hakkında yapılan değerlendirmenin konusunu oluşturur.
D) Hukuka uygunluk nedenleri, suç teşkil eden fiile ceza verilmesine engel teşkil eder.
E) Hukuka uygunluk nedenleri cezai sorumluluğu kaldırmaz.

Cevap : A) Hukuka uygunluk nedeninin varlığı, fiili hukuk düzenine uygun hâle getirir.

Açıklama : Hukuka uygunluk nedeni (Meşru Savunma, İlgilinin Rızası vb.) bir fiile uygulandığında, o fiil hukuki normlar alanında suç olmaktan çıkar, yani **hukuk düzeninin tamamına uygun hale gelir**.

7. Suç ve suçun unsurlarına ilişkin olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Failin hareketi olmasaydı netice yine de gerçekleşirdi denilebiliyorsa, failin fiili ile netice arasında nedensellik bağı bulunur.
B) İlliyet bağı, fiil ile netice arasındaki bağdır.
C) Gerçekleşen neticenin faile, onun bir eseri olarak yüklenebilmesi gerekir.
D) Failin hareketi neticenin gerçekleşmesine yönelik hukuken önemsenmeyecek derece bir tehlike teşkil ediyorsa, fail neticeden sorumlu tutulmaz.
E) Failin meydana gelen neticeden sorumlu tutulması için illiyet bağının varlığı gerekir.

Cevap : A) Failin hareketi olmasaydı netice yine de gerçekleşirdi denilebiliyorsa, failin fiili ile netice arasında nedensellik bağı bulunur.

Açıklama : Nedensellik (İlliyet) bağının tespiti, genellikle “şart teorisi”ne dayanır: **”Failin hareketi olmasaydı, netice gerçekleşmezdi.”** (Conditio sine qua non). Eğer hareket olmasaydı netice *yine de* gerçekleşecek idiyse, nedensellik bağı *yoktur*. Bu nedenle A şıkkı yanlıştır.

8. Aşağıdakilerden hangisi kusurluluğu etkileyen nedenlerden biridir?

A) Cebir, şiddet ve tehdit
B) İlgilinin rızası
C) Meşru müdafaa
D) Hakkın kullanılması
E) Kanunun hükmünü yerine getirme

Cevap : A) Cebir, şiddet ve tehdit

Açıklama : **Cebir, şiddet ve tehdit** altında işlenen fiillerde, failin iradesi sakatlandığı için **kusurluluğu etkileyen** (ceza sorumluluğunu ortadan kaldıran veya azaltan) nedenlerdendir. Diğer şıklar (B, C, D, E) ise **Hukuka Uygunluk Nedenleri**dir.

9. Ceza kanunlarının yer bakımından uygulanmasına ilişkin olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Yabancıların ülkemizde işlediği fiillerde, kişinin vatandaşı olduğu ülke kanunları değil Türk kanunları uygulanır.
B) Ülkemize ait askeri deniz ve hava taşıtlarında işlenen tüm fiiller farazi anlamda ülke kavramı dâhilinde ülkemizde işlenmiş sayılır.
C) Türkiye’de zehirlenen ancak Almanya’da ölen kişi hakkında Türkiye’de yargılama yapılabilir.
D) Deniz ülkesinin sınırları karasularından ibarettir. Bu sınırlar ülkemizdeki tüm denizlerde 12 mildir.
E) Mağdura göre şahsilik kurallarının işletilebilmesi için vatandaşın şikâyeti gereklidir.

Cevap : D) Deniz ülkesinin sınırları karasularından ibarettir. Bu sınırlar ülkemizdeki tüm denizlerde 12 mildir.

Açıklama : Türkiye’nin **Ege Denizi’ndeki karasuları** kural olarak 6 mil iken, diğer denizlerde (Karadeniz ve Akdeniz) 12 mildir. Tüm denizlerde 12 mil olduğu bilgisi yanlıştır. Ayrıca deniz ülkesi, karasularının yanı sıra iç suları ve limanları da kapsar.

10. Aşağıdakilerden hangisi suçta ve cezada kanunilik ilkesinin neticelerinden biri değildir?

A) Geçmişe yürüme yasağı ilkesi
B) İleriye yürüme ilkesi
C) İdarenin düzenleyici işlemleriyle suç ve ceza konulamaz ilkesi
D) Kanunsuz ceza olmaz ilkesi
E) Belirlilik ilkesi

Cevap : B) İleriye yürüme ilkesi

Açıklama : Suçta ve cezada kanunilik ilkesi, **geçmişe yürüme yasağı** (kanunun yürürlüğe girmesinden önce işlenen fiile uygulanamaması), idarenin düzenleyici işlemiyle ceza konulamaması ve **belirlilik** gibi ilkeleri doğurur. **İleriye yürüme ilkesi** (yani kanunun gelecekteki fiillere uygulanması) zaten hukukun doğası gereğidir ve bu ilkenin özel bir neticesi değildir.

11. Aşağıdakilerden hangisi icrai bir suçtur?

A) Sefer görev emrini yerine getirmemek
B) Kamu görevlisinin suçu bildirmemesi
C) Askerî yasak bölgeye girmek
D) İnşaatla ilgili yıkım emniyet tedbirlerini almamak
E) Acildeki hastaya doktorun bakmaması

Cevap : C) Askerî yasak bölgeye girmek

Açıklama : **İcrai suçlar**, kanuni tipte belirtilen yasaklanmış bir **hareketi yapmak** suretiyle işlenir. Askerî yasak bölgeye girmek, aktif bir hareket (girme) gerektirdiği için icrai bir suçtur. Diğer şıklar (A, B, D, E) ise bir şeyi **yapmama** (ihmal etme) şeklinde işlenebilecek ihmali suçlardır.

12. Meşru savunmanın şartlarına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Savunma saldırı ile orantılı olmalıdır.
B) Saldırı hayata, vücut bütünlüğüne ya da ırza yönelik olmalıdır.
C) Bir saldırı bulunmalıdır.
D) Saldırı kendisine ya da bir başkasına yönelmiş olmalıdır.
E) Savunma gerekli olmalıdır.

Cevap : B) Saldırı hayata, vücut bütünlüğüne ya da ırza yönelik olmalıdır.

Açıklama : TCK’ya göre **meşru savunma**, yalnızca hayata, vücut bütünlüğüne veya ırza yönelik olmak zorunda değildir; faile veya bir başkasına ait **bir hakka** yönelmiş haksız bir saldırı bulunması yeterlidir (TCK md. 25).

13. Aşağıdakilerden hangisi hukuka uygunluk nedenlerinden biri değildir?

A) Yaş küçüklüğü
B) İlgilinin rızası
C) Kanunun hükmünü yerine getirme
D) Meşru savunma
E) Hakkın kullanılması

Cevap : A) Yaş küçüklüğü

Açıklama : **Yaş küçüklüğü**, fiilin hukuka aykırılığını (suçun maddi unsurunu) değil, failin fiilinin anlamını kavrama yeteneği eksik olduğu için **kusurluluğu etkileyen** (ceza sorumluluğunu kaldıran/azaltan) bir nedendir. Diğer şıklar (B, C, D, E) ise **Hukuka Uygunluk Nedenleri**dir.

14. Suçta ve cezada kanunilik ilkesinin neticelerine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Suçların ve karşılığında öngörülen cezaların şüpheye yer bırakmayacak şekilde açık ve anlaşılır düzenlenmesi gerekir.
B) Suçta ve cezada kanunilik ilkesi, kanunun çıkarılmasından önce işlenen ağır ve aleni haksızlıkların cezalandırılmasına engel değildir.
C) Örf ve adet kuralları ile suç ve ceza konulamaz.
D) Kural olarak kanunu bilmemek mazeret sayılmaz.
E) Kural olarak idarenin düzenleyici işlemleri ile suç ve ceza konulamaz.

Cevap : B) Suçta ve cezada kanunilik ilkesi, kanunun çıkarılmasından önce işlenen ağır ve aleni haksızlıkların cezalandırılmasına engel değildir.

Açıklama : Suçta ve cezada kanunilik ilkesi (TCK md. 2), **geçmişe yürüme yasağı** ilkesini (Nulla poena sine lege praevia) içerir. Bu ilke, ağır haksızlıklar olsa dahi, işlendiği zaman yürürlükte olmayan bir kanunla cezalandırılmaya **engel teşkil eder**. Bu nedenle B şıkkı yanlıştır.

15. Suçun manevi unsurları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Suçun kanuni tanımındaki unsurları bilerek ve isteyerek hareket eden kimse, fiili kasten işlemiş sayılır.
B) Bilinçli taksir, olası kasta göre daha hafif bir sorumluluk şeklidir.
C) Taksir, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı bir davranışla, suçun neticesinin öngörülmeyerek gerçekleştirilmesidir.
D) Taksirle işlenen fiiller, kanunun açıkça belirttiği hallerde cezalandırılır.
E) Bilinçli taksir durumunda faile verilecek ceza indirilir.

Cevap : E) Bilinçli taksir durumunda faile verilecek ceza indirilir.

Açıklama : TCK md. 22/3’e göre, bilinçli taksir halinde (neticeyi öngörmesine rağmen istememek) faile verilecek ceza **üçte birden yarısına kadar artırılır**, ceza **indirilmez**.

16. Suçun maddi unsurlarına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Bazen fiilin icrası (yapılması), bazen de ihmali (yapılmaması) suç teşkil eder.
B) Failin gerçekleşen neticeden sorumlu tutulabilmesi için nedensel bir hareketin varlığı ve neticenin faile hareketinin bir eseri olarak yüklenebilmesi gerekir.
C) Hareket birden fazla ise her zaman suç da birden fazladır.
D) Suçun faili kural olarak gerçek bir kişi olabilir.
E) Bazı suçlar, sırf hareketin gerçekleştirilmesiyle tamamlanır; neticenin gerçekleşmesi aranmaz.

Cevap : C) Hareket birden fazla ise her zaman suç da birden fazladır.

Açıklama : Bir failin birden fazla hareket yapması durumunda bile, bu hareketler tek bir kanuni tanımı ihlal ediyorsa (örneğin zincirleme suç veya kesintisiz suç), tek bir suç oluşur. **Her zaman birden fazla suç** oluşması şartı yanlıştır.

17. Kusurluluğu etkileyen hâllere ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Alkol istem dışı alınsa dahi ceza sorumluluğuna etki etmez.
B) İradi olarak alkol alan kişinin ceza sorumluluğu yoktur.
C) Görme yetisini kaybedenlerin ceza sorumluluğu sağlıklı insanlara göre daha azdır.
D) Dilsiz olanların ceza sorumluluğu diğer yetişkinlerle aynı kurallara tabidir.
E) Sağır ve dilsizlik kusurluluğu etkiler.

Cevap : E) Sağır ve dilsizlik kusurluluğu etkiler.

Açıklama : TCK md. 33’e göre **sağır ve dilsizler**in kusur yeteneği, yaş küçüklüğüne benzer kademelerle (15-18 yaş gibi) değerlendirilir ve ceza sorumluluğu (kusurluluk) diğer yetişkinlere göre **etkilenir** (azaltılır veya kaldırılır).

18. Aşağıda verilenlerden hangisi ceza hukukunun kaynakları arasında yer almaz?

A) Uluslararası andlaşmalar
B) Temel hak ve özgürlüklere ilişkin uluslararası sözleşmeler
C) Örf ve adetler
D) Anayasa
E) Kanunlar

Cevap : C) Örf ve adetler

Açıklama : Suçta ve cezada kanunilik ilkesi gereği (Nullum crimen sine lege), ceza hukuku alanında doğrudan kaynak olarak **örf ve adetler** (teamül hukuku) kullanılamaz ve bu kurallarla suç veya ceza konulamaz.

19. Aşağıda verilenlerden hangisi ceza hukukunun bölümleri arasında yer almaz?

A) Ceza infaz hukuku
B) İdari ceza hukuku
C) Ceza muhakemesi hukuku
D) Ceza hukuku – Özel hükümler
E) Ceza hukuku – Genel hükümler

Cevap : B) İdari ceza hukuku

Açıklama : Ceza hukukunun ana bölümleri; **Maddi Ceza Hukuku** (Genel ve Özel Hükümler), **Ceza Muhakemesi Hukuku** ve **Ceza İnfaz Hukuku**’dur. **İdari ceza hukuku** ise idare hukuku ile ceza hukuku arasında yer alan, yaptırımları idari organlarca uygulanan ayrı bir hukuk disiplinidir.

20. Suçun manevi unsurlarıyla ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Bilinçli taksirde netice fail tarafından öngörülmüştür.
B) Taksirle işlenen suçtan dolayı verilecek olan ceza failin kusuruna göre belirlenir.
C) Neticesi sebebiyle ağırlaşmış suçlarda failin neticeden sorumlu tutulması için, ağır netice açısından failin en azından olası kastla hareket etmiş olması gerekir.
D) Bilinçli taksir durumunda ceza taksirli fiile verilecek cezanın artırılması suretiyle verilir.
E) Taksir, istisnai bir sorumluluk şeklidir.

Cevap : C) Neticesi sebebiyle ağırlaşmış suçlarda failin neticeden sorumlu tutulması için, ağır netice açısından failin en azından olası kastla hareket etmiş olması gerekir.

Açıklama : Neticesi sebebiyle ağırlaşmış suçlarda failin **ağır neticeden** sorumlu tutulması için bu netice bakımından **en azından taksirle** hareket etmiş olması gerekir (TCK md. 23). Olası kasıt aranması (C şıkkı) daha ağır bir şarttır ve yanlıştır.