Üretim Yönetimi 2024-2025 Final Soruları (Güz)

Giriş

Üretim yönetimi, girdileri (hammadde, emek, enerji) çıktılara (ürün veya hizmet) dönüştürme sürecini etkin ve verimli bir şekilde planlama, yürütme ve denetleme faaliyetidir. Bu süreçte temel hedeflerden biri “verimlilik”tir; yani üretim sırasındaki çıktı ile girdi arasındaki ilişkinin optimize edilmesidir. Bu makalede, üretim yönetimine dair temel kavramlar, üretim sistemleri, proje planlaması ve tedarik zinciri yönetimi ele alınacaktır.

Üretim Sistemleri ve Yerleşim Tipleri

Üretim sistemleri, talebin hacmine ve ürünün çeşidine göre farklılık gösterir. Aynı ürünün montaj hatlarında tekrar tekrar üretilmesine “kitle üretim” (veya yinelemeli üretim) denir. Eğer üretim, müşterinin özel talebine ve siparişine göre (gemi, uçak, inşaat vb.) yapılıyorsa buna “Sipariş Maliyetleme Yöntemi” uygulanır. Ürün çeşidinin çok, üretim miktarının az veya orta büyüklükte olduğu sistem ise “parti üretimi”dir.

Bu sistemler, farklı fabrika yerleşim düzenleri gerektirir:

• Ürün Yerleşimi (Montaj Hattı): Bir ürünün A’dan Z’ye doğrusal bir hat üzerinde üretildiği (örn: otomobil montajı), otomasyonun yüksek, esnekliğin ise düşük olduğu yerleşim tipidir.
• Proses Yerleşimi (Atölye Tipi): Benzer işlevlere sahip makinelerin (örn: tüm torna tezgahları) aynı bölümde (departmanda) toplandığı yerleşim tipidir.
• Hücresel Yerleşim: Ürün ve proses yerleşiminin avantajlarını birleştiren, benzer parçaları üreten makinelerin bir “hücre” içinde toplandığı düzendir.
• Sabit Yerleşim: Ürünün (gemi, bina vb.) sabit durduğu, makine ve işgücünün ürünün etrafına geldiği yerleşim tipidir.

Proje Yönetimi

Projeler, belirli bir başlangıcı ve bitişi olan, benzersiz çıktılar üreten faaliyetlerdir. “Proje planlama”, projenin amaçlarının net bir şekilde tanımlandığı ve yönetici ile ekipten ne beklendiğinin belirlendiği aşamadır. Bu aşamanın ögeleri arasında amaçları, faaliyetleri, süreleri ve öncelik ilişkilerini belirlemek yer alır; “proje ekibi kurmak” ise daha çok örgütleme aşamasıyla ilgilidir. Küçük projelerde Gantt şeması yeterliyken, çok faaliyetli büyük projelerde faaliyetler arası öncelik ilişkilerini gösteren CPM/PERT gibi ağ teknikleri kullanılır.

Üretim Teknolojileri ve Tasarım

Modern üretim, bilgisayar destekli teknolojilere dayanır. Bilgisayar Sayısal Kontrol (CNC), torna veya freze gibi makinelerin, “hareketlerini kontrol etmek için önceden belirlenmiş kodlanmış komutları kullanan” bir teknolojidir. Bu makineler hassas üretim yaparlar; “mekanik öğütücüler” gibi manuel makineler CNC ile kontrol edilmez.

Ürünün tasarımı ise kalite ve maliyet üzerinde doğrudan etkilidir. Tüketiciler “kaliteyi”, bir ürünün kendi amaçlarını ne kadar iyi karşıladığına göre değerlendirir. Bir kuruluşun “çıktı maliyeti” ise, o ürünün fiyatlandırma kararlarını ve kârlılığını etkileyen en önemli değişkendir.

Kapasite ve Malzeme Planlama

Üretim yönetimi, ne kadar üretim yapılacağına (kapasite) ve bu üretim için ne kadar malzeme gerektiğine (stok) karar vermelidir.

• Kapasite Planlaması: Kapasitenin ne kadar artırılacağı kararı; beklenen talep hacmine, stratejik amaçlara ve işlem maliyetlerine bağlıdır.
• Malzeme İhtiyaç Planlaması (MRP): Bir son ürünün üretimi için gerekli tüm bileşenleri ve alt montaj gruplarını gösteren listeye “Malzeme Listesi” (Bill of Materials – BOM) denir.
• Stok Yönetimi: Stok yönetiminin cevap aradığı iki temel soru vardır: “Ne kadar ve ne zaman sipariş verilecek?”

Tedarik Zinciri Yönetimi

Tedarik zinciri, hammaddeden nihai tüketiciye kadar olan tüm akışı kapsar. Ürünlerin şirketten müşteriye ulaştırılması süreci “Giden (outbound) lojistik”, müşteriden şirkete geri dönmesi süreci ise “Tersine lojistik” olarak adlandırılır. Bu zincirdeki tüm faaliyetler (taşıma, stok, üretim) arasındaki bağı kuran en önemli unsur “bilgi” akışıdır. Tedarik zincirinde stokları optimize etmek için Just-in-Time (JIT) ve Tedarikçi Yönetimli Stok (VMI) gibi sürekli yenileme stratejileri kullanılır.

1. Aşağıdakilerden hangisi proje planlama prosesinin ögelerinden biri değildir?

A) Proje amacını amaçlarını belirlemek

B) Süre tahminlerini gerçekleştirmek

C) Faaliyetleri belirlemek

D) Proje ekibi kurmak

E) Öncelik ilişkilerini kurmak

Cevap : D) Proje ekibi kurmak

Açıklama : Proje planlama prosesi (süreci), projenin ne olduğunu ve nasıl yapılacağını tanımlar. Amaçları belirlemek (A), faaliyetleri belirlemek (C), bu faaliyetlerin sürelerini tahmin etmek (B) ve aralarındaki öncelik ilişkilerini kurmak (E) bu sürecin temel ögeleridir. “Proje ekibi kurmak” ise planlama aşamasından çok, projenin “örgütlenmesi” ve “yürütülmesi” aşamalarıyla ilgili bir adımdır.

2. Tüketiciler….., bir ürün veya hizmetin tüketicinin amacımı ne kadar iyi karşıladığına göre değerlendirir.
Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) Piyasaya hızlı tepki vermeyi

B) Kaliteyi

C) Ürün ve hizmet tasarımını

D) Konumu

E) Bir kuruluşun çıktı maliyetini

Cevap : B) Kaliteyi

Açıklama : Bir ürün veya hizmetin, tüketicinin beklentilerini ve amaçlarını (kullanım amacını) ne kadar iyi karşıladığı, o ürünün “kalitesi” olarak tanımlanır. Bu tanım, modern kalite yönetimi anlayışının temelidir (kullanıma uygunluk).

3. Aşağıdakilerden hangisi tedarik zincirindeki tüm faaliyet ve operasyonlar arasında bağ kurmayı sağlar?

A) Konum

B) Stok

C) Bilgi

D) Ürün

E) Taşıma

Cevap : C) Bilgi

Açıklama : Modern tedarik zinciri yönetiminde, tedarikçiden üreticiye, dağıtımcıdan müşteriye kadar tüm faaliyetlerin (taşıma, stoklama vb.) birbiriyle entegre ve koordineli çalışmasını sağlayan temel bağ “bilgi” akışıdır (örn: sipariş bilgisi, talep tahmini, stok seviyeleri).

4. ….. fiyatlandırma kararlarını ve karlarını etkileyen önemli bir değişkendir.
Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) Kalite

B) Ürün ve hizmet tasarımı

C) Piyasaya hızlı tepki verme

D) Konum

E) Bir kuruluşun çıktı maliyeti

Cevap : E) Bir kuruluşun çıktı maliyeti

Açıklama : Bir ürünün fiyatı belirlenirken (fiyatlandırma), o ürünün üretim “maliyeti” dikkate alınmak zorundadır. Fiyat, maliyetin üzerine eklenecek kâr marjını belirler. Dolayısıyla maliyet, hem fiyatlandırma kararlarını hem de kârlılığı doğrudan etkileyen temel değişkendir.

5. Aşağıdakilerden hangisi ürün yerleşimi türünün özelliklerinden biri değildir?

A) Etkilidir ve kolay kullanımlıdır.

B) Esnektir.

C) İnsan işgücü çok azdır.

D) Yüksek düzeyde talep.

E) Otomatiktir.

Cevap : B) Esnektir.

Açıklama : “Ürün yerleşimi” (montaj hattı düzeni), belirli bir ürünün yüksek miktarlarda (yüksek talep) üretimi için tasarlanmış, genellikle otomatik (E) ve insan işgücünün az olduğu (C), verimli (etkili) bir yerleşim tipidir. Ancak bu düzen, sadece o ürüne özel olduğu için farklı ürünler üretme konusunda “esnek değildir”. Esneklik, “proses yerleşimi”nin (atölye tipi) özelliğidir.

6. Hizmet üretimine ilişkin tüm tesis, faaliyet ve etkinlikler kapsamına verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Geri bildirim zinciri

B) Üretim zinciri

C) Hizmet zinciri

D) Tedarik zinciri

E) Dönüşüm zinciri

Cevap : D) Tedarik zinciri

Açıklama :

7. Yinelemeli üretim olarak adlandırılan üretim tipi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sipariş üzerine üretim

B) Sürekli üretim

C) Parti üretimi

D) Kitle üretim

E) Proje tipi üretim

Cevap : D) Kitle üretim

Açıklama : “Yinelemeli üretim” (Repetitive Production), aynı ürünün montaj hatlarında tekrar tekrar, büyük miktarlarda ve standart olarak üretilmesi anlamına gelir. Bu, “kitle üretim” (mass production) modelinin bir diğer adıdır.

8. Bir bilgisayarın bataryası 20 saatte 4 kez bitiyorsa arıza oranı aşağıdakilerden hangisidir?

A) yüzde 30

B) yüzde 80

C) yüzde 20

D) yüzde 25

E) yüzde 50

Cevap : C) yüzde 20

Açıklama : Arıza oranı, toplam arıza sayısının toplam çalışma süresine bölünmesiyle bulunur. Arıza Oranı = 4 arıza / 20 saat = 0,20 arıza/saat. Yüzdesel olarak ifade edildiğinde %20’dir.

9. Yönetici ve ekipten ne yapılmasının beklendiğinin belirlenebilmesi için projenin amaçları açık bir şekilde tanımlanmaktadır.
Yukarıdaki ifadede aşağıdaki proje yönetim elemanlarından hangisi tanımlanmıştır?

A) Proje kontrolü

B) Proje sermayesi

C) Proje ekibi

D) Görev ayrımı yapısı

E) Proje planlama

Cevap : E) Proje planlama

Açıklama : Proje yönetiminin “planlama” aşaması, projenin hedeflerinin ve amaçlarının net bir şekilde tanımlandığı, neyin, ne zaman ve kim tarafından yapılacağının belirlendiği aşamadır. İfade, planlama aşamasının temel amaç tanımını yapmaktadır.

10.

Yukarıdaki üretim yerleşim türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Hücresel yerleşim

B) Sabit yerleşim

C) Ürün yerleşimi

D) Proses yerleşim

E) Bilgisayarlı yerleşim

Cevap : C) Ürün yerleşimi

Açıklama : Görsel, bir ürünün üretim için “In” (Giriş) noktasından başlayıp sırasıyla A, B, C, D, E istasyonlarından geçtiği ve “Out” (Çıkış) noktasından çıktığı doğrusal bir akışı göstermektedir. Bu, standart bir ürünün üretildiği montaj hattı düzeni olan “Ürün Yerleşimi”ni (Product Layout) temsil eder.

11. Müşterinin sipariş ettiği az veya orta büyüklükteki ürün miktarını ve çok çeşitli kısa üretim koşumu ve değişken ürün talebi ile nitelendirilen üretim tipi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Parti üretimi

B) Sürekli üretim

C) Sipariş üzerine üretim

D) Stok için üretim

E) Proje tipi üretim

Cevap : A) Parti üretimi

Açıklama : Tanım, “Parti Tipi Üretim”i (Batch Production) açıklamaktadır. Bu üretim tipinde, bir üründen belirli bir miktar (parti) üretilir, daha sonra üretim hattı farklı bir ürün üretmek için ayarlanır. Az/orta miktarda, ancak yüksek çeşitlilikte üretim yapılır (örn: mobilya, giyim).

12. Bir birimin son ürünün üretimi için gerekli malzemelerin, bileşenlerin ve alt-montaj gruplarını ve bunların kullanım miktarlarını gösteren listelere verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Stok kayıtları

B) Rota

C) Malzeme listesi

D) Akış şeması

E) Değişiklik raporları

Cevap : C) Malzeme listesi

Açıklama : Bir son ürünün (örn: bisiklet) üretilmesi için gereken tüm hammaddelerin, parçaların, bileşenlerin ve alt montaj gruplarının (örn: 1 gidon, 2 tekerlek, 1 sele) miktar ve kodlarını gösteren reçeteye “Ürün Ağacı” veya “Malzeme Listesi” (Bill of Materials – BOM) denir.

13. Bilgisayar Sayısal Kontrol (CNC) makinesi tanımı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yalnızca basit şekiller ve tasarımlar üretebilen bir makine

B) Aynı anda birden fazla işlemi yapabilen makine

C) İnsan operatörler tarafından manuel olarak çalıştırılan bir makine

D) Hareketlerini kontrol etmek için önceden belirlenmiş kodlanmış komutları kullanan bir makine

E) Yukarıdakilerin hiçbiri

Cevap : D) Hareketlerini kontrol etmek için önceden belirlenmiş kodlanmış komutları kullanan bir makine

Açıklama : CNC (Computer Numerical Control), bir takım tezgahının (torna, freze vb.) hareketlerinin, bir bilgisayar tarafından okunan önceden programlanmış kodlanmış komutlar (G kodları gibi) aracılığıyla otomatik olarak kontrol edildiği üretim yöntemidir.

14. Stok yönetiminde cevabı aranan temel sorular aşağıdakilerden hangisidir?

A) Nasıl ve kim sipariş verecek?

B) Ne kadar ve ne zaman sipariş verilecek?

C) Nasıl ve ne zaman sipariş verilecek?

D) Nereye ve ne zaman sipariş verilecek?

E) Neden ve ne zaman sipariş verilecek?

Cevap : B) Ne kadar ve ne zaman sipariş verilecek?

Açıklama : Stok yönetiminin amacı, stok bulundurma maliyeti ile stoksuz kalma maliyetini dengelemektir. Bu dengeyi sağlamak için cevaplanması gereken iki temel soru vardır: Sipariş verme zamanı geldi mi? (Ne zaman?) ve sipariş verilecekse Ne kadar? (Ekonomik Sipariş Miktarı).

15. Gantt şeması öncelik ilişkilerini net bir şekilde gösterememekte ve dolayısıyla kullanımı küçük projelerle sınırlanmaktadır.
Ağ içindeki öncelik ilişkisini görmek daha kolay olduğundan çok faaliyetli büyük projelerde kullanılan teknik aşağıdakilerden hangisidir?

A) POM/QM for Windows

B) CPM/PERT

C) AOA

D) AON

E) Ağ

Cevap : B) CPM/PERT

Açıklama : Gantt şeması basit projeler için kullanılır ancak faaliyetler arası öncelik ilişkilerini (bağımlılıkları) göstermede zayıftır. Büyük ve karmaşık projelerde, faaliyetleri ve aralarındaki öncelik ilişkilerini bir “ağ” (network) diyagramı üzerinde gösteren CPM (Kritik Yol Metodu) ve PERT (Proje Değerlendirme ve Gözden Geçirme Tekniği) kullanılır.

16.
I. McDonald’s’ın öğleden önceki saatlerde mutfaklarını meşgul tutmak adına kahvaltı hizmeti sunması
II. Krep restoranlarının öğle ve akşam yemeği verinesi
III. Ocak ayında mayo satışı yapılması.
Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri talep yönetimi konusunda kaynak atıllığına örnektir?

A) Yalnız III

B) Yalnız II

C) I ve III

D) Yalnız I

E) I ve II

Cevap : E) I ve II

Açıklama : “Kaynak atıllığı” (idle capacity), talebin düşük olduğu zamanlarda kapasitenin (mutfak, personel) boş kalmasıdır. Talep yönetimi, bu atıl kapasiteyi doldurmayı amaçlar. McDonald’s’ın normalde boş olan sabah saatlerinde kahvaltı sunması (I) ve krep restoranlarının normalde yoğun olmayan öğle/akşam saatlerine de yayılması (II), talep kaydırarak bu atıllığı önleme örnekleridir. Ocak ayında mayo satışı ise talep yönetimi değil, taleple ilgisiz bir satış stratejisidir.

17.
I. Hızlı yanıt
II. Just-in-time (tam zamanında üretim)
III. VMI (tedarikçinin yönettiği stok)
IV. Stoksuz envanter.
Yukarıdakilerden hangileri tedarik zinciri sürekli yenileme varyanslarındandır?

A) II, III ve IV

B) I, II ve IV

C) I, II ve III

D) I, III ve IV

E) I, II, III ve IV

Cevap : E) I, II, III ve IV

Açıklama : Tedarik zincirinde sürekli yenileme (Continuous Replenishment), stokları optimize etmek ve talebe hızlı cevap vermek için kullanılan stratejilerin bütünüdür. Tam Zamanında Üretim (JIT), Tedarikçi Yönetimli Stok (VMI), Hızlı Yanıt (QR) ve Stoksuz Envanter (veya Sıfır Stok) bu stratejilerin tamamını kapsayan farklı varyasyonlardır.

18. Aşağıdaki makine tiplerinden hangisi CNC teknolojisi ile kontrol edilmez?

A) Mekanik öğütücüler

B) Tornalar

C) Yönlendiriciler

D) Öğütücüler

E) Değirmenler

Cevap : A) Mekanik öğütücüler

Açıklama : CNC teknolojisi; Tornalar, Değirmenler (Freze), Öğütücüler (Taşlama) ve Yönlendiriciler (Router) gibi hassas hareket gerektiren takım tezgahlarını kontrol etmek için yaygın olarak kullanılır. “Mekanik öğütücüler” (örn: basit bir el matkabı veya eski tip bir torna) ise bilgisayar kontrolü olmayan, manuel çalışan makinelerdir.

19.

Yukarıdaki yerleşim türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Proses yerleşim

B) Hücresel yerleşim

C) Ürün yerleşimi

D) Bilgisayarlı yerleşim

E) Sabit yerleşim

Cevap : A) Proses yerleşim

Açıklama : Görsel, bir mağazada benzer işlevli ürünlerin (Kadın Ayakkabı, Kadın Kıyafetleri, Kozmetik, Spor Giyimi vb.) bir araya getirildiği “bölümleri” (departmanları) göstermektedir. Üretim sistemlerinde bu tip bir yerleşime, benzer işlemleri yapan makinelerin aynı bölümde toplandığı “Proses Yerleşim” (Process Layout) veya “Atölye Tipi Yerleşim” denir.

20.
I. Beklenen talep hacmi ve kesinliği
II. Büyüme, müşteri hizmetleri ve rekabet koşullarındaki stratejik amaçlar
III. Büyüme ve işlem maliyetleri
IV. Planlı üretim.
Kapasitenin ne kadar arttırılacağı yukarıdakilerden hangisi veya hangilerine bağlıdır?

A) I, II ve III

B) Yalnız I

C) Yalnız II

D) III ve IV

E) I ve II

Cevap : A) I, II ve III

Açıklama : Kapasite artırım kararı stratejik bir karardır. Bu kararı verirken; gelecekteki talep hacmi (I), firmanın büyüme gibi stratejik amaçları (II) ve bu artırımın getireceği maliyetler (III) dikkate alınır. “Planlı üretim” (IV) ise kapasite kararı sonrası yapılan operasyonel bir faaliyettir.