Koruyucu Ruh Sağlığı ve Dayanıklılık 2025-2026 Vize Soruları

Giriş

Koruyucu ruh sağlığı, bireyin psikolojik dayanıklılığını artırmayı ve ruhsal bozuklukları ortaya çıkmadan önlemeyi amaçlayan bir yaklaşımdır. Yaşam boyunca ortaya çıkan psikiyatrik bozuklukların “yaklaşık yarısının” ilk olarak çocukluk çağında ortaya çıktığı bilinmektedir. Bu nedenle, koruyucu müdahalelerin temeli erken çocukluk döneminde atılmalıdır. Bu makalede, erken çocukluk dönemindeki gelişim süreçleri, bağlanma teorisi ve koruyucu faktörler incelenecektir.

Büyüme, Gelişme ve Temel Kavramlar

“Büyüme”, bireyin ölçülebilir fiziksel parametrelerindeki artışı ifade eder. “Gelişme” ise, doğum öncesinden ölüme kadar devam eden, yapı ve fonksiyonların olgunlaşması yönündeki değişimlerdir. İnsanlarda beyin gelişimi ve sinir hücrelerinin esnekliği (plastisite), diğer canlılarla kıyaslandığında “daha kısa sürmez”, aksine daha uzun sürer. Koruyucu ruh sağlığı açısından erken çocukluk dönemi (oyun dönemi), becerilerin kazanılması için en hassas dönemdir. Hz. Muhammed’in (s.a.v.) “Kimin bir çocuğu varsa onunla çocuklaşsın” sözü de bu dönemin temel etkinliği olan oyuna vurgu yapar.

Gebelik ve Doğum Öncesi Önlemler

Koruyucu ruh sağlığı doğumdan önce başlar. Gebeliğe hazırlık sürecindeki bütüncül önlemler arasında; ebeveynlerin duygusal olarak hazırlanması, eşler arası ilişkinin iyileştirilmesi ve beklenmeyen gebeliklerin erken fark edilmesi yer alır. Gebelikte annenin beslenmesi de kritiktir; demir ihtiyacı artar ve “folik asit desteği” nöral tüp defektlerini önler. Gebelikte “az miktarda sigara veya alkol kullanmanın sakıncası olmadığı” veya “kalori ihtiyacının artmadığı” yönündeki inanışlar kesinlikle yanlıştır.

Bağlanma Teorisi

Bebek ile bakım veren arasındaki duygusal bağ olan bağlanma, bireyin hayat boyu kuracağı ilişkileri şekillendirir. Bağlanma “tek taraflı bir süreç değildir”, karşılıklı bir etkileşimdir.

• Bağlanma Süreci: Bağlanmanın tam olarak biçimlenmesi ve annenin geri döneceği güveninin oluşması “18-24 aylar” arasında gerçekleşir.
• Bağlanma Stilleri (Yabancı Durum Testi):
  • Güvenli Bağlanma: Anne gidince huzursuzlanır, dönünce sevinir.
  • Güvensiz-Kaçıngan Bağlanma: Anne gidince tepkisiz kalır, dönünce anneye karşı “soğuk ve reddedici” davranır.
  • Güvensiz-Kararsız (Kaygılı) Bağlanma: Anneden ayrılmaya “aşırı tepki” gösterir, anne dönünce ise “öfkeli ve reddedici” (çelişkili) tepkiler verir.
• Bağlanma Bozuklukları: Pek çok psikiyatrik bozukluğun temelinde yer alabilir, ancak erken müdahale ile “geri dönüşümsüz değildir”.

Koruyucu Beceriler ve Öz Güven

Koruyucu ruh sağlığı, çocuklara belirli becerilerin kazandırılmasını hedefler. Erken çocukluk döneminde “dürtü kontrolü” ve “biyolojik cinsiyetiyle uyumlu kimlik gelişimi” beklenen kazanımlardandır. “Okul çağında” ise “sağlıklı öz güven”, “spor ve sanatsal ilgiler”, “sağlıklı eğlence anlayışı” ve “etkili sorun çözme” becerilerinin edinilmesi beklenir.

Sağlıklı öz güven, bir sonuçtur ve sadece akademik başarıya bağlı değildir. Bir çocuğun “mutlaka başarılı bir öğrenci olması” öz güven için bir şart değildir; aksine her çocuğun potansiyeli çerçevesinde teşvik edilmesi gerekir. En uygun aile tipi ise “sevgiye dayalı, destekleyici ve örnek davranışlar sergileyen” ailedir.

Riskler ve Zorluklar

Çocukluk döneminde koruyucu önlemler alınmazsa çeşitli zorluklar ortaya çıkabilir.

• Çevresel Faktörler: “Akran zorbalığı”, ruh sağlığı için önemli bir risk faktörüdür; güvenli sosyal çevre ise koruyucudur.
• Özgül Öğrenme Bozukluğu (ÖÖB): ÖÖB olan çocuklar okul çağında “akademik zorluklar”, “düşük benlik saygısı” ve “arkadaşları tarafından dışlanma” gibi muhtemel zorluklar yaşarlar.
• Psikiyatrik Bozukluklar: “Travma sonrası stres bozukluğu” (TSSB), belirli bir çevresel sebebe (travma) bağlı olarak geliştiği için önlenmesi kısmen mümkün olan bir bozukluktur. Okul çağı çocuklarında herhangi bir psikiyatrik bozukluk görülme sıklığı ise “yüzde 8-18” aralığındadır.

1. Öz güven ve sağlıklı öz güven hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Bir çocuğun kendine güvenmesi için mutlaka başarılı bir öğrenci olması gerekir.
B) Her çocuk sahip olduğu özellikler, ilgi ve yetenekleri ve potansiyeli çerçevesinde sağlıklı öz güven gelişimi için teşvik edilmelidir.
C) Akademik başarı sağlıklı öz güven gelişiminin yalnızca bir bileşenidir.
D) Sağlıklı öz güven bir amaç olmaktan ziyade bir sonuçtur.
E) Herhangi bir başarı veya erdeme bağlı olmayan öz güven, yıkıcı bir silaha dönüşebilir.

Cevap : A) Bir çocuğun kendine güvenmesi için mutlaka başarılı bir öğrenci olması gerekir.

Açıklama : Sağlıklı öz güven, yalnızca akademik başarıya (C) veya tek bir erdeme bağlı değildir (E); kişinin potansiyeli ve yetenekleri çerçevesinde teşvik edilmesiyle (B) oluşan bir **sonuçtur** (D). Bir çocuğun kendine güvenmesi için **mutlaka başarılı bir öğrenci olması gerekmez** (A şıkkı söylenemez).

2. I. Gebelikte demir ihtiyacının artmasına bağlı olarak demir eksikliği görülebilir.
II. Gebelikte az miktarda sigara veya alkol kullanmanın bir sakıncası yoktur.
III. Folik asit desteği nöral tüp defektlerinin önlenmesinde önemlidir
IV. Gebelikte annenin günlük besin ve kalori ihtiyacı artmaz.
Gebelikte beslenme ihtiyacı ve alışkanlıkları hakkında hangileri söylenemez?

A) I ve IV
B) III ve IV
C) II ve IV
D) II ve III
E) I ve III

Cevap : C) II ve IV

Açıklama : Gebelikte **az miktarda sigara veya alkol kullanmanın sakıncası yoktur** (II) ifadesi yanlıştır, çünkü alkol ve sigara fetüs için zararlıdır. Gebelikte annenin günlük besin ve kalori ihtiyacı **artmaz** (IV) ifadesi de yanlıştır, aksine artar. Bu nedenle **II ve IV** söylenemez.

3. I. Ebeveynlerin gebelik öncesinde ebeveynlik rollerine duygusal açıdan hazırlanması
II. Bebekle konuşma, fiziksel temas, bebeğe isim verme gibi, ebeveyn ile bebek arasındaki bağlanmayı arttırmaya yönelik fırsatların arttırılması
III. Kaçırılmış ve beklenmeyen gebeliklerin beden ve ruh sağlığı çalışanları tarafından erken dönemde fark edilmesi
IV. Eşlere çevreleri tarafından verilecek olan sosyal desteğin önemsenmemesi
V. Eşler arasındaki ilişkinin değerlendirilip iyilik halinin arttırılmasına çaba sarf edilmesi
Yukarıdaki ifadelerden hangileri gebeliğe hazırlık sürecindeki bütüncül önlemler arasında yer alır?

A) I, II, III ve V
B) I, II ve III
C) I, III ve IV
D) III ve IV
E) I, II, III ve IV

Cevap : A) I, II, III ve V

Açıklama : Bütüncül önlemler; ebeveynlik rollerine duygusal hazırlık (I), bağlanmayı artıran fırsatlar (II), gebeliklerin erken dönemde fark edilmesi (III) ve eşler arasındaki ilişkinin iyileştirilmesi (V)  gibi psikolojik ve sosyal faktörleri kapsar. **Sosyal desteğin önemsenmemesi** (IV) bir önlem değil, kaçınılması gereken bir durumdur. Bu nedenle **I, II, III ve V** yer alır.

4. Erken çocukluk döneminde, koruyucu ruh sağlığı ve dayanıklılık açısından en uygun aile tipi aşağıdakilerden hangisi olabilir?

A) Otoriter-katı kuralcı aile
B) İlgisiz ve kayıtsız aile
C) Sevgiye dayalı, destekleyici, örnek davranışlar sergileyen aile
D) Kararsız ve tutarsız aile
E) Aşırı koruyucu aile

Cevap : C) Sevgiye dayalı, destekleyici, örnek davranışlar sergileyen aile

Açıklama : Koruyucu ruh sağlığı ve dayanıklılık açısından, çocuğun duygusal ihtiyaçlarını karşılayan, **sevgiye dayalı, destekleyici** ve model oluşturan ebeveynlik (C), en uygun aile tipidir. Diğer tipler (A, B, D, E) çocukta sorunlara yol açabilir.

5. Erken çocukluk döneminde koruyucu ruh sağlığı ve dayanıklılık açısından önemli becerilerin kazanılması ve gelişmesi açısından hangisi söylenemez?

A) Bu dönemde öğrenilmiş/kazanılmış becerilerin hayat boyu kalıcı olma ihtimali yüksektir.
B) Anne baba başta olmak üzere güzel örnek teşkil eden çevre bu becerilerin kazanılmasında oldukça önemlidir.
C) Bu dönem çocuklarında gözlemleme, taklit etme, özdeşim kurma en önemli öğrenme yöntemleridir.
D) Pek çok tutum ve becerinin kazanılabilmesi açısından hassas bir dönemdir
E) Bu dönemde öğrenilmeyen becerilerin ileriki yaşlarda öğrenilmesi mümkün değildir.

Cevap : E) Bu dönemde öğrenilmeyen becerilerin ileriki yaşlarda öğrenilmesi mümkün değildir.

Açıklama : Erken çocukluk dönemi, beceri kazanımı için **hassas bir dönem** (D) olsa ve öğrenilenler kalıcı olma ihtimali yüksek olsa (A, C, B), öğrenilmeyen becerilerin ileriki yaşlarda öğrenilmesi **mümkün değildir** (E) ifadesi yanlıştır. Öğrenme yaşam boyu devam eder.

6. Büyüme ve gelişmeyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Her insanın büyüme ve gelişimi doğum öncesi dönemden başlar
B) Beklenmeyen gebelikler bebeğin fiziksel ve ruhsal sağlığı açısından olumsuz sonuçlarla ilişkilendirilmiştir.
C) Travmatik toplumsal olayların olduğu bir ortam bir bebeğin gelişiminin farklı yönlerde etkileyebilir.
D) İnsanlarda beyin gelişimi ve sinir hücrelerinin esnekliği diğer canlılarla kıyaslandığında daha kısa sürer.
E) Ebeveynlerinin gebelik döneminde içinde bulundukları sosyal çevre ve koşullar bebeğin psikolojik gelişiminde etkilidir.

Cevap : D) İnsanlarda beyin gelişimi ve sinir hücrelerinin esnekliği diğer canlılarla kıyaslandığında daha kısa sürer.

Açıklama : İnsanlarda beyin gelişimi, diğer canlılarla kıyaslandığında **daha uzun sürer** ve sinir hücrelerinin **esnekliği (plastisitesi) oldukça yüksektir**. Bu nedenle D şıkkı yanlıştır. Diğer şıklar genel gelişim ve koruyucu ruh sağlığı ilkeleri açısından doğrudur.

7. I. Biyolojik cinsiyetiyle uyumlu cinsel kimlik gelişimi
II. Dürtü kontrolü ve zevk erteleme
III. Alkol madde karşıtı tutum ve davranışlar
IV. Spor ve sanatsal ilgiler
Yukarıdakilerden hangileri erken çocukluk döneminde gerçekleşmesi beklenilen koruyucu beceri veya kazanımlardandır?

A) III ve IV
B) II ve III
C) II, III ve IV
D) I ve II
E) I, II ve IV

Cevap : D) I ve II

Açıklama : **Erken çocukluk döneminde** (0-6 yaş); **Biyolojik cinsiyetiyle uyumlu cinsel kimlik gelişimi** (I) ve **Dürtü kontrolü/zevk erteleme** (II) gibi temel koruyucu becerilerin kazanılması beklenir. **Alkol/madde karşıtı tutum** (III) ve **Spor/sanatsal ilgiler** (IV) ise daha çok **okul çağı** ve ergenlik döneminde edinilmesi beklenen kazanımlardır.

8. Bağlanmanın tam olarak biçimlenmesi…. aylar arasındaki dönemde gerçekleşir. Bu dönemde anneden ayrılmayla görülen huzursuzluk azalır, çocuk annesiyle kısa süreli ayrılık dönemleri yaşasa da annesinin eninde sonunda geri döneceğini bilir.
Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) 24-48
B) 0-6
C) 12-18
D) 6-12
E) 18-24

Cevap : E) 18-24

Açıklama : Bağlanmanın **tam olarak biçimlenmesi** ve annenin eninde sonunda geri döneceği inancının (Nesne sürekliliği ve güven duygusunun gelişimi) oluştuğu dönem **18-24 aylar** arasındaki dönemdir.

9. Konuyla ilgili bilimsel çalışmalar yaşam boyunca ortaya çıkan bütün psikiyatrik bozuklukların ….. ilk olarak çocukluk çağında ortaya çıktığını göstermektedir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) üçte birinin
B) dörtte birinin
C) yarısından fazlasının
D) yaklaşık yarısının
E) büyük bir kısmının

Cevap : D) yaklaşık yarısının

Açıklama :

10. Bakım veren ile çocuk arasındaki bağlanma ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Erken çocukluk dönemi öz kontrol becerilerinin kazanılmasında en hassas dönemlerdendir.
B) Bebeklik dönemi güvenli bağlanma için çok önemlidir.
C) Bağlanma bozuklukları birçok psikiyatrik bozukluğun etiyolojisinde yer almaktadır
D) Bağlanma bozuklukları geri dönüşümsüzdür.
E) Kritik dönemler aniden başlayıp bitme eğilimindedirler

Cevap : D) Bağlanma bozuklukları geri dönüşümsüzdür.

Açıklama : Bağlanma bozuklukları, erken müdahale ve destekleyici çevre ile **geri döndürülebilir** veya iyileştirilebilir. **Geri dönüşümsüzdür** (D) ifadesi bu nedenle yanlıştır.

11. Bağlanma ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Annesinden “Ben buradayım, seni duyuyorum, ihtiyaçlarını anlıyorum, seni önemsiyorum” mesajlarını alanı, anlaşıldığını ve kabul edildiğini hisseden çocuğun değerli olma ve güvende hissetme duygusu desteklenmiş olacaktır.
B) Anne ve bebek arasındaki erken sosyal ve duygusal etkileşim, bireyin hayat boyu diğer insanlarla ilişki kurma biçimini de şekillendirir.
C) Bağlanma tek taraflı bir süreçtir, annenin bebeğe bağlanmasının düzeyi, bebeğin anneye olan bağlanmasını etkilemez
D) Bağlanma doğum öncesi dönemden başlar, bebeklik ve erken çocukluk döneminde de devam eder.
E) Gebeliğin yirmi altıncı haftasında bebeğin algılama, tepki ve yakalama yeteneği ile annenin duygularına yanıt verdiği bilinmektedir

Cevap : C) Bağlanma tek taraflı bir süreçtir, annenin bebeğe bağlanmasının düzeyi, bebeğin anneye olan bağlanmasını etkilemez

Açıklama : Bağlanma **karşılıklı** (çift taraflı) bir süreçtir. Annenin bebeğe bağlanmasının düzeyi, bebeğin anneye olan bağlanmasını ve aralarındaki ilişki kalitesini **etkiler**. Bu nedenle C şıkkı yanlıştır.

12. Yüksek gelirli ülkelerde yapılan epidemiyolojik çalışmalar, okul çağı çocuklarında herhangi bir psikiyatrik bozukluk görülme sıklığının…… oranında olduğunu bildirmektedir.
Yukarıdaki metinde boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) yüzde 5-10
B) yüzde 8-18
C) yüzde 30-40
D) yüzde 20-30
E) yüzde 1-10

Cevap : B) yüzde 8-18

Açıklama : Yüksek gelirli ülkelerde yapılan epidemiyolojik çalışmalar, okul çağı çocuklarında herhangi bir psikiyatrik bozukluk görülme sıklığının **yüzde 8-18** aralığında olduğunu bildirmektedir.

13. Yabancı durum (ortam) testinde, anneden ayrılma anında sakin ve neredeyse tepkisizken, yeniden buluşma anında anneye karşı soğuk ve reddedici davranan bebeğin bağlanma şekli aşağıdakilerden hangisidir?

A) Güvenli bağlanma
B) Sorunsuz bağlanma
C) Güvensiz-kaçıngan bağlanma
D) Dezorganize bağlanma
E) Güvensiz-kararsız bağlanma

Cevap : C) Güvensiz-kaçıngan bağlanma

Açıklama : **Güvensiz-kaçıngan bağlanma** tipinde bebek, anneden ayrılmaya tepkisiz/sakin kalır ve geri döndüğünde ise anneyi **soğuk ve reddedici** bir tavırla karşılar. Bu durum, duygusal ihtiyaçlarını bastırdığını gösterir.

14. I. Akademik zorluklar
II. Düşük benlik saygısı
III. Arkadaşları tarafından kabul görmeme, dışlanma
IV. Alkol madde kullanımı
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri özgül öğrenme bozukluğu olan bir çocuğun okul çağında yaşaması muhtemel zorluklar arasında yer almaktadır?

A) I ve II
B) I, II ve III
C) I, III ve IV
D) II, III ve IV
E) Yalnız I

Cevap : B) I, II ve III

Açıklama : Özgül öğrenme bozukluğu (ÖÖB) olan çocuklar, akademik zorluklarla (I), buna bağlı olarak düşük benlik saygısıyla (II) ve akademik başarısızlık/farklılık nedeniyle akranları tarafından **kabul görmeme/dışlanma** (III) zorluklarıyla karşılaşabilirler. **Alkol madde kullanımı** (IV) ise genellikle ergenlik döneminin sonlarında ortaya çıkan bir risktir, okul çağında (ilkokul) beklenen muhtemel zorluk değildir.

15. Aşağıdaki çocukluk çağı psikiyatrik bozukluklarından hangisi belirli bir çevresel sebebe bağlı olarak gelişen ve koruyucu ruh sağlığı önlemleriyle önlenmesi belli ölçüde mümkün olan bir durumdur?

A) Bipolar bozukluk
B) Otizm spektrum bozukluğu
C) Özgül öğrenme bozukluğu
D) Şizofreni
E) Travma sonrası stres bozukluğu

Cevap : E) Travma sonrası stres bozukluğu

Açıklama : **Travma sonrası stres bozukluğu** (TSSB), tanım gereği **belirli bir çevresel sebebe** (travmatik olay) bağlı olarak gelişir ve koruyucu ruh sağlığı önlemleriyle (psikososyal destek) önlenmesi veya şiddetinin azaltılması belli ölçüde mümkündür. Diğerleri genetik ve nörogelişimsel faktörlerle daha güçlü ilişkilidir.

16. ….. bir insanın ölçülebilir fiziksel parametrelerindeki artışı ifade eder. ….. ise, bir insanın doğum öncesinden başlayıp ölümüne kadar geçirdiği, yapı ve fonksiyonlarının …. ya da farklılaşarak yetkinleşmesi yönündeki değişmeyi ifade eder.
Yukarıdaki boşluklara sırasıyla aşağıdakilerden hangilerinin getirilmelidir?

A) Büyüme / Gelişme / Olgunlaşma
B) Çoğalma / Olgunlaşma / Gelişim
C) Olgunlaşma / Gelişme / Büyüme
D) Büyüme / Olgunlaşma / Gelişim
E) Gelişme / Büyüme / Olgunlaşma

Cevap : A) Büyüme / Gelişme / Olgunlaşma

Açıklama :

17. I. Güvenli sosyal çevre
II. Güçlü sosyal ilişkiler
III. Akran zorbalığı
IV. Madde karşıtı dini-sosyal-kültürel yapı
Yukarıdakilerden hangileri çocuk ve ergenlerde ruh sağlığı ve dayanıklılık açısından koruyucu çevresel faktörlerdendir?

A) II ve I
B) I, III ve IV
C) III ve IV
D) I ve II
E) I, II ve IV

Cevap : E) I, II ve IV

Açıklama : **Koruyucu çevresel faktörler**; **Güvenli sosyal çevre** (I), **Güçlü sosyal ilişkiler** (II)  ve **Madde karşıtı yapı** (IV)  gibi destekleyici unsurlardır. **Akran zorbalığı** (III) ise ruh sağlığı açısından bir **risk faktörüdür**.

18. I. Sağlıklı öz güven
II. Spor ve sanatsal ilgiler
III. Sağlıklı eğlence anlayışı
IV. Etkili sorun çözme ve baş etme becerilerinin geliştirilmesi
V. Ekonomi ve ülke gündeminden haberdar olma
Yukarıdakilerden hangileri okul çağında edinilmesi gereken becerilerdendir?

A) I, IV ve V
B) I, II, III ve IV
C) IV ve V
D) I, II ve III
E) I, II, III ve V

Cevap : B) I, II, III ve IV

Açıklama : **Okul çağı dönemi** (6-12 yaş), çocuğun sosyal, bilişsel ve duygusal becerilerinin hızla geliştiği, öğrenmeye ve sosyalleşmeye odaklandığı dönemdir. **Sağlıklı öz güven** (I), **Spor ve sanatsal ilgiler** (II) , **Sağlıklı eğlence anlayışı** (III)  ve **Etkili sorun çözme becerileri** (IV) bu dönemde edinilmesi gereken temel becerilerdir. **Ekonomi ve ülke gündeminden haberdar olma** (V) ise daha çok ergenlik ve genç yetişkinlik dönemi kazanımıdır.

19. “Kimin bir çocuğu varsa onunla çocuklaşsın. (Hz. Muhammed)”
Çocuk gelişimi ve çocuk-ebeveyn ilişkisi açısından yukarıdaki Hadis-i Şerif’te vurgulanmak istenen çocukluk dönemi hangisidir?

A) Yenidoğan dönemi
B) Erken çocukluk (oyun) dönemi
C) Genç erişkin dönemi
D) Ergenlik dönemi
E) Bebeklik dönemi

Cevap : B) Erken çocukluk (oyun) dönemi

Açıklama : “Onunla çocuklaşsın” ifadesi, ebeveynin çocuğun dünyasına inmesini ve onunla **oyun** yoluyla etkileşim kurmasını teşvik eder. Oyun, **Erken çocukluk dönemi**nin (oyun dönemi) en temel özelliğidir.

20. Yabancı durum (ortam) testinde, anneden ayrılmaya aşırı tepki gösteren, anneyle kavuşmaya ise öfkeli ve reddedici tepki gösteren bebeğin bağlanma tipi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Güvensiz-kararsız bağlanma
B) Dezorganize bağlanma
C) Güvensiz-kaçıngan bağlanma
D) Güvenli bağlanma
E) Sorunsuz bağlanma

Cevap : A) Güvensiz-kararsız bağlanma

Açıklama : **Güvensiz-kararsız (Ambivalent) bağlanma** tipinde bebek, anneden ayrılmaya **aşırı tepki** gösterir ve anne geri döndüğünde ise hem ona yapışmak ister hem de ona karşı **öfkeli/reddedici** tepkiler sergiler (çelişkili davranış).