Acil Durum Yönetimi 2025-2026 Vize Soruları

Giriş

Acil durum yönetimi, afetlerin etkilerini azaltmak, hazırlıklı olmak ve afet anında etkili müdahalede bulunmak için yürütülen kapsamlı bir süreçtir. Türkiye’de bu koordinasyondan sorumlu en üst kurum, İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD)’dır. AFAD bünyesindeki Afet ve Acil Durum Kurulu’nda birçok bakanlık yer alırken, “Kültür ve Turizm Bakanlığı” bu kurulda görev almaz. Bu makalede, acil durum yönetiminin temel aşamaları, risk odaklı yaklaşım ve kurumsal sorumluluklar incelenecektir.

Afet Türleri ve Riskler

Afetler, kökenlerine ve gelişim hızlarına göre sınıflandırılır. Deprem, çığ ve sel gibi olaylar “ani gelişen” doğal afetlerken, “kıtlık” yavaş gelişen bir afettir. Kökenlerine göre ise; deprem ve volkan jeolojik, fırtına ve sel meteorolojik afetlerdir. “Deprem sonrası tsunami” de doğal bir tehlike olup, insan kaynaklı değildir. İnsan kaynaklı tehlikeler arasında ise, bireyin performansını düşüren alkol, uykusuzluk ve yorgunluk gibi faktörler yer alır; “iklimlendirme” ise çevresel bir faktördür.

Acil Durum Yönetiminin Aşamaları

Acil durum yönetimi, birbirini takip eden dört temel aşamadan oluşur:

1. Risk Azaltma (Zarar Azaltma): Afet öncesinde riskleri belirleyip azaltmayı hedefler. Risk odaklı yönetimde, “artan risklerin göz ardı edilmesi” söz konusu olamaz.
2. Hazırlık: Planlama, eğitim, tatbikat ve kaynakların belirlenmesini içerir. “Zarara uğrayan bireyleri tedavi ettirmek” bu aşamanın değil, müdahale aşamasının bir parçasıdır.
3. Müdahale: Kriz anında yapılan, hayat kurtarmaya yönelik eylemlerdir. Kriz yönetiminde temel anlayış, “olaya tek otoriteden doğrudan müdahale edilmesidir”.
4. İyileştirme: Afet sonrası hayatın normale dönmesini sağlar. “Rehabilitasyon” çalışmaları bu aşamada yer alır, afet öncesinde değil.

Kurumsal Yapı ve Görevler

Afet yönetiminde farklı birimlerin belirli görevleri vardır:

• Afet ve Acil Durum Yönetim Merkezi (AADYM): Afet yönetiminin ana hizmet birimidir.
• Bilgi ve Planlama Servisi: Veri toplar ve analiz eder; ancak “lojistik destek sağlamak” Lojistik Servisi’nin görevidir.
• Bilgi Sistemleri ve Haberleşme Dairesi: İletişim standartlarını belirler; “hayatın normale dönmesini sağlayıcı tedbirleri almak” ise İyileştirme Dairesi’nin görevidir.
• İl Afet ve Acil Durum Koordinasyon Kurulu (İAADKK): Yerel düzeyde planlamaları onaylar; “ulusal düzey olay türü planını” hazırlamak merkez teşkilatının görevidir.

Sigorta ve Risk Transferi

Afet risklerinin mali etkilerini azaltmak için Doğal Afet Sigortaları Kurumu (DASK) kurulmuştur. DASK’ın amacı, risk paylaşımını ortadan kaldırmak değil, aksine “yurt içinde risk paylaşımını” sağlayarak devletin mali yükünü hafifletmektir.

Sonuç

Acil durum planları dinamik olmalı ve kurum binası veya üretim biçimi gibi temel unsurlar değiştiğinde revize edilmelidir; ancak sadece “güvenlik görevlilerinin vardiya takvimi değiştiğinde” revizyona gerek yoktur. Başarılı bir acil durum yönetimi, risk analiziyle belirlenen “kabul edilebilir riskler” çerçevesinde iş sürekliliğini sağlamayı hedefler.

1. Aşağıdaki bakanlıklardan hangisi Afet ve Acil Durum Kurulunda görev almamaktadır?

A) Kültür ve Turizm Bakanlığı
B) Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
C) Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
D) Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
E) Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı

Cevap : A) Kültür ve Turizm Bakanlığı

Açıklama : Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının (AFAD) merkez teşkilatında yer alan Afet ve Acil Durum Kurulu’nda, Çevre ve Şehircilik, Ulaştırma ve Altyapı, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlıkları görev alırken, **Kültür ve Turizm Bakanlığı** (A) görev almamaktadır.

2. Aşağıdakilerden hangisi ani gelişen doğal afetlerden biri değildir?

A) Çığ
B) Deprem
C) Kıtlık
D) Seller, su taşkınları
E) Toprak kaymaları, kaya düşmeleri

Cevap : C) Kıtlık

Açıklama : Çığ, deprem, seller ve toprak kaymaları gibi olaylar genellikle **ani gelişen** doğal afetlerdir. **Kıtlık** (C) ise uzun süreli kuraklık ve tarımsal verimsizlik gibi nedenlerle **yavaş gelişen** doğal afetlerdendir.

3. Aşağıdakilerden hangisi 5902 sayılı Yasa’da Planlama ve Zarar Azaltma Dairesi Başkanlığının görevleri arasında belirtilmemiştir?

A) Yurt içi ve yurt dışında meydana gelen afet ve acil durumlarla ilgili bilgileri toplamak ve değerlendirmek
B) Muhtemel afet ve acil durum bölgelerini tespit etmek ve önleyici tedbirleri ilan etmek
C) Hizmet standartlarını ve akreditasyon esaslarını belirlemek ve denetlemek
D) Afet ve acil durumlar hakkında halkı bilgilendirme, bilinçlendirme ve eğitim çalışmaları yapmak
E) İçişleri Bakanlığı afet ve acil durum yönetimi merkezini idare etmek

Cevap : E) İçişleri Bakanlığı afet ve acil durum yönetimi merkezini idare etmek

Açıklama :

4. Aşağıdakilerden hangisi İl Afet Ve Acil Durum Koordinasyon Kurulunun (İAADKK) görevlerinden biri değildir?

A) Ulusal düzey olay türü planının hazırlanmasına karar vermek ve bu planı hazırlamak veya hazırlatmak
B) Afet ve acil durum hazırlıklarını yapmak veya yaptırmak ve alınacak önlemleri belirlemek
C) İl hizmet grubu operasyon planlarını hazırlatmak ve onaylamak
D) Hizmet grubu planlarının il afet müdahale planına entegrasyonunu gerçekleştirmek
E) Yerel düzey olay türü planının hazırlanmasına karar vermek ve bu planı hazırlamak veya hazırlatmak

Cevap : A) Ulusal düzey olay türü planının hazırlanmasına karar vermek ve bu planı hazırlamak veya hazırlatmak

Açıklama : **İl Afet ve Acil Durum Koordinasyon Kurulu (İAADKK)**, yetki alanı itibarıyla **yerel düzey** (E) planlarının hazırlanmasına karar verir. **Ulusal düzey** (A) planları ise AFAD Başkanlığı bünyesinde (merkezde) hazırlanır.

5. Aşağıdakilerden hangisi teknoloji veya insan kaynaklı bir tehlike değildir?

A) Planlama ve yönetim zafiyetlerinden kaynaklanan tehlikeler
B) Kentin genel yerleşme düzeninden kaynaklanan tehlikeler
C) Ulaşım sistemi ve altyapılardan kaynaklanan tehlikeler
D) Deprem sonrası görülebilecek tsunami kaynaklı tehlikeler
E) Kentsel dokunun oluşturduğu tehlikeler

Cevap : D) Deprem sonrası görülebilecek tsunami kaynaklı tehlikeler

Açıklama : **Deprem sonrası görülebilecek tsunami kaynaklı tehlikeler** (D), doğrudan jeolojik veya deniz kökenli **doğal** bir tehlikedir. Diğer şıklar (A, B, C, E) ise insan kararları, hataları veya kentsel planlama/altyapıdan kaynaklanan (teknoloji veya insan kaynaklı) tehlikelerdir.

6. Aşağıdakilerden hangisi kriz yönetimi sürecinde yer almaktadır?

A) Müdahale
B) Risk değerlendirme
C) Hazırlık
D) Zarar azaltma
E) Risk yönetimi

Cevap : A) Müdahale

Açıklama : Kriz yönetimi süreçleri genellikle; **Zarar Azaltma** (öncesi), **Hazırlık** (öncesi), **Müdahale** (kriz anı) ve **İyileştirme/İyileşme** (sonrası) aşamalarından oluşur. Kriz anında yapılan eylem olan **Müdahale** (A), kriz yönetimi sürecinde yer alır.

7. Aşağıdakilerden hangisi insan hatasına sebep olan insan kaynaklı faktörlerden biri değildir?

A) İklimlendirme
B) Aşırı yorgunluk
C) Alkol alışkanlığı
D) Uykusuzluk
E) Tütün bağımlılığı

Cevap : A) İklimlendirme

Açıklama : **Aşırı yorgunluk**, **Alkol/Tütün bağımlılığı** ve **Uykusuzluk** gibi faktörler, bireyin bilişsel ve fiziksel performansını düşürerek insan hatasına neden olan **bireysel/insan kaynaklı** faktörlerdir. **İklimlendirme** (A) ise **çevresel/fiziksel** bir faktördür.

8. Aşağıdakilerden hangisi acil durum yönetiminde yer alan bilgi ve planlama servisinin görevleri arasında yer almaz?

A) Acil durumu değerlendirmek için ihtiyaç duyulan veri kaynaklarını belirlemek
B) Acil duruma dair keşif yapmak ve durum hakkında bilgi sağlamak
C) Acil durum müdahale süresince veri toplamak ve analiz etmek
D) Acil durumları belgelemek ve raporlamak
E) Acil durum sırasında lojistik destek sağlamak

Cevap : E) Acil durum sırasında lojistik destek sağlamak

Açıklama : **Acil durum sırasında lojistik destek sağlamak** (E), bilgi ve planlama servisinin değil, **Lojistik Destek Servisi’nin** görevididir. Bilgi ve Planlama Servisi; veri toplama, analiz etme, belgelemek ve raporlama (A, B, C, D) gibi görevleri üstlenir.

9. Aşağıdakilerden hangisi acil durum yönetiminde hazırlık aşamasında gerçekleştirilmez?

A) Afet ve acil durumlara karşı plan yapmak
B) Mevcut kaynakları belirlemek
C) Zarara uğrayan bireyleri tedavi ettirmek
D) Eğitim ve tatbikatlar düzenlemek
E) Alet-ekipman ve araçları hazırlamak

Cevap : C) Zarara uğrayan bireyleri tedavi ettirmek

Açıklama : **Hazırlık aşaması**, afet **öncesinde** yapılan planlama, eğitim ve kaynak geliştirme (A, B, D, E) faaliyetlerini içerir. **Zarara uğrayan bireyleri tedavi ettirmek** (C) ise afet **sırasında** veya hemen **sonrasında** (müdahale/iyileştirme aşamaları) gerçekleştirilen bir eylemdir.

10. Türkiye Cumhuriyeti’nde afet ve acil durum hizmetlerinin koordinasyonundan, eğitim politikalarının oluşturulmasından ve bu konularda mevzuat düzenlemeleri yapılmasından hangi kurum sorumludur?

A) Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü
B) Uluslararası Güvenlik İşleri Genel Müdürlüğü
C) Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü
D) İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD)
E) Türkiye Radyo Televizyon Genel Müdürlüğü

Cevap : D) İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD)

Açıklama : Türkiye Cumhuriyeti’nde afet ve acil durum hizmetlerinin **koordinasyonundan**, eğitim politikalarından ve mevzuat düzenlemelerinden sorumlu olan en üst kurum **İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD)**’dır.

11. Aşağıdakilerden hangisi risk odaklı acil durum yönetiminin özelliklerinden biri değildir?

A) Etki analizinin yapılması
B) Tehlikelerin belirlenmesi
C) Belirsizliklerin algılanması
D) Risk analizinin yapılması
E) Artan risklerin göz ardı edilmesi

Cevap : E) Artan risklerin göz ardı edilmesi

Açıklama : **Risk odaklı yönetim**, tehlikeleri belirlemeyi (B), belirsizlikleri algılamayı (C) ve risk analizini (D) temel alır. **Artan risklerin göz ardı edilmesi** (E), risk odaklı yönetimin değil, bu yaklaşımın temel ilkelerine aykırı bir davranıştır.

12. Aşağıdakilerden hangisi meteorolojik kökenli doğal afet değildir?

A) Sel
B) Hortum
C) Sis
D) Kuraklık
E) Volkan

Cevap : E) Volkan

Açıklama : **Volkan** (E), yer kabuğunun hareketleri sonucu oluşan **jeolojik kökenli** doğal bir afettir. Sel, hortum, sis ve kuraklık ise atmosfer ve iklim olaylarıyla ilgili **meteorolojik** kökenlidir.

13. Aşağıdakilerden hangisi jeolojik kökenli doğal afet değildir?

A) Heyelan
B) Fırtına
C) Volkan
D) Deprem
E) Toprak kayması

Cevap : B) Fırtına

Açıklama : Heyelan, volkan, deprem ve toprak kayması yerkabuğu hareketleriyle ilgili **jeolojik** kökenlidir. **Fırtına** (B) ise atmosferik olaylarla ilgili **meteorolojik** kökenli bir afettir.

14. Aşağıdakilerden hangisinde kriz yönetimindeki temel anlayış doğrudan ifade edilmiştir?

A) Sorumlu yerel yönetimler ve paydaşlar ile zarar azaltma çalışmaları yapılması
B) Dinamik, çoklu risk yaklaşımı ve gelişmiş senaryolar oluşturulması
C) Farklı birimlerle ortaklaşa hazırlık yapılması
D) Olaya tek otoriteden doğrudan müdahale edilmesi
E) Zarar görebilirlik ve risk odaklı yaklaşımlar hazırlanması

Cevap : D) Olaya tek otoriteden doğrudan müdahale edilmesi

Açıklama : Kriz yönetiminin temel anlayışı, **kriz anında** hızlı, merkezi ve etkili karar almayı gerektiren, **Olaya tek otoriteden doğrudan müdahale edilmesi** (D) ilkesini içerir. (Ancak modern afet yönetimi bu ilkeyi aşmaya çalışır).

15. Aşağıdakilerden hangisi Bilgi Sistemleri ve Haberleşme Dairesi Başkanlığının görevlerinden biri değildir?

A) Afet ve acil durum yönetim merkezlerinin, ortak haberleşme ve bilgi sistemlerinin standardını belirlemek ve denetlemek
B) E-Devlet uygulamalarının Başkanlık ile ilgili çalışmalarını yapmak, koordine etmek ve yürütmek
C) Afet ve acil durum sonrası hayatın normale dönmesini sağlayıcı tedbirleri almak
D) Afet ve acil durumlara yönelik coğrafi bilgi sistemini kurmak veya kurdurmak, formatlarını hazırlamak
E) İl afet ve acil durum müdürlükleri arasındaki bilgi standartlarını oluşturmak

Cevap : C) Afet ve acil durum sonrası hayatın normale dönmesini sağlayıcı tedbirleri almak

Açıklama : **Afet ve acil durum sonrası hayatın normale dönmesini sağlayıcı tedbirleri almak** (C), **İyileştirme Dairesi Başkanlığının** görevidir. Bilgi Sistemleri ve Haberleşme Dairesi Başkanlığı; sistem standartları, E-Devlet uygulamaları ve coğrafi bilgi sistemleri (A, B, D, E) gibi teknik görevleri üstlenir.

16. Kurumlar için yapılan acil durum planlarının aşağıdaki durumların hangisinde bir değişiklik olursa revize edilmesine gerek yoktur?

A) Kurum binası değiştiğinde
B) Kurumda çalışan güvenlik görevlilerinin vardiya takvimi değiştiğinde
C) Kurumda çalışanların büyük çoğunluğu değiştiğinde
D) Kurumda üretim biçimi değiştiğinde
E) Kurumda üretilen ürün değiştiğinde

Cevap : B) Kurumda çalışan güvenlik görevlilerinin vardiya takvimi değiştiğinde

Açıklama :

17. Aşağıdakilerden hangisinin bir afet veya acil durum sırasında ya da sonrasında Yüksek Öğretim Kurulu Başkanlığı tarafından yapılması beklenmez?

A) Afet sonrasında ivedilikle eğitim ve öğretim hizmetlerinin sürekliliğini sağlaması
B) Yeterli sayıda idare amirine AFAD ile koordinasyon hâlinde oryantasyon eğitimi verip afet anında bölgeye intikal ettirmesi
C) Afetler öncesi üniversitelerde afet gönüllüsü gençler yetiştirmek üzere çalışmalar yapması
D) Afetler öncesi her üniversitenin ve bağlı birimlerinin afet ve acil durum planları yapmasını sağlaması
E) Afet anında üniversite yurtlarında barınan ve üniversitelerde eğitimde olan öğrencilerin tahliyesi

Cevap : B) Yeterli sayıda idare amirine AFAD ile koordinasyon hâlinde oryantasyon eğitimi verip afet anında bölgeye intikal ettirmesi

Açıklama : **Yüksek Öğretim Kurulu Başkanlığı** (YÖK) (B) doğrudan **idare amirlerine** oryantasyon eğitimi verip afet anında bölgeye intikal ettirme gibi operasyonel bir görevi üstlenmez. Bu tür görevler daha çok AFAD’ın kendi bünyesindeki veya bağlı birimlerin (İl Müdürlükleri, gönüllüler) görevidir.

18. Aşağıdakilerden hangisi ülkemizde zorunlu deprem sigortası edindirme, uygulama ve yönetimi faaliyetlerinden sorumlu tüzel kimlikli bir kamu kuruluşu olan Doğal Afet Sigortaları Kurumunun (DASK) hedefleri arasında yer almamaktadır?

A) Devletin mali yüklerinden kaynaklanan vatandaşa yansıyacak muhtemel ek vergilerin önlenmesi
B) Deprem hasarlarının karşılanmasında uzun vadeli kaynak birikiminin temin edilmesi
C) Sigorta sisteminin sağlıklı yapıların üretiminde teşvik edici bir araç olarak kullanılması
D) Afet ve acil durum sonrası yurt içinde risk paylaşımının ortadan kaldırılması
E) Kapsamdaki bütün konutların ödenebilir seviyedeki primlerle depreme karşı güvence altına alınması

Cevap : D) Afet ve acil durum sonrası yurt içinde risk paylaşımının ortadan kaldırılması

Açıklama : DASK’ın temel hedeflerinden biri, riski geniş bir kitleye yayarak (yani **risk paylaşımı** yaparak) devletin mali yükünü azaltmaktır (A, B, E). **Risk paylaşımının ortadan kaldırılması** (D) değil, aksine sağlanması DASK’ın varoluş nedenidir.

19. Aşağıdakilerden hangisi risk odaklı acil durum yönetiminin ana elemanlarından afet öncesi aşamasında yer almamaktadır?

A) Risk tanımlaması çalışmaları
B) Rehabilitasyon ve iyileştirme çalışmaları
C) Zarar azaltma çalışmaları
D) Hazırlık çalışmaları
E) Risk transferi çalışmaları

Cevap : B) Rehabilitasyon ve iyileştirme çalışmaları

Açıklama : **Afet öncesi** aşamalar; Risk tanımlaması (A), Zarar azaltma (C), Hazırlık (D) ve Risk transferi (E) gibi önleyici ve planlama çalışmalarını içerir. **Rehabilitasyon ve iyileştirme çalışmaları** (B) ise afet **sonrası** aşamada gerçekleştirilir.

20. Aşağıdakilerden hangisi afet bölgesinde İl Afet ve Acil Durum Yönetim Merkezi (İAADYM) içinde yer alan gezici ilk tespit ekibinde yer almaz?

A) Diğer kamu personeli
B) Jandarma
C) İçişleri Bakanlığı AADYM
D) Emniyet
E) Askerî birlikler

Cevap : C) İçişleri Bakanlığı AADYM

Açıklama : **İl Afet ve Acil Durum Yönetim Merkezi (İAADYM)**, afet yönetiminde koordinasyonun sağlandığı merkezdir. **İçişleri Bakanlığı AADYM** (C) ise merkezi yönetimde yer alan yapıdır. **Gezici ilk tespit ekibinde** ise Jandarma, Emniyet, Askeri birlikler ve diğer kamu personelleri yer alır.