HiT102U Halkla İlişkiler Ünite 5

Giriş

Halkla ilişkiler disiplini, tarihsel süreç içerisinde farklı amaçlara ve yöntemlere sahip modellerle gelişim göstermiştir. Grunig ve Hunt tarafından geliştirilen bu dört temel model, kurumların iletişim stratejilerini anlamak için bir çerçeve sunar. Aynı zamanda halkla ilişkiler faaliyetleri, hedef kitlenin konumuna göre “Kurum İçi” ve “Kurum Dışı” olmak üzere iki ana uygulama alanına ayrılır.

Tarihsel Halkla İlişkiler Modelleri

Halkla ilişkilerin evrimini açıklayan dört temel model ve bir modern yaklaşım şunlardır:

• Basın Ajansı / Tanıtım Modeli: P.T. Barnum ile özdeşleşen bu model, halkla ilişkilerin ilk dönemlerini yansıtır. Temel amaç, doğruluk kaygısı gütmeden, abartılı şovlarla basının ilgisini çekmek ve tanıtım yapmaktır. İletişim tek yönlüdür.
• Kamuyu Bilgilendirme Modeli: Ivy Lee’nin öncülüğünü yaptığı bu modelde amaç, ikna etmek değil, kuruluş hakkında doğru ve objektif bilgiyi yaymaktır. Halkla ilişkiler uzmanı adeta bir gazeteci gibi çalışır.
• İki Yönlü Asimetrik Model: “Bilimsel ikna” dönemidir. Kurumun hedef kitleyi anlaması için araştırmaların yapılmaya başlandığı ilk modeldir. Ancak amaç, geri bildirimleri kullanarak hedef kitleyi kurumun istediği yönde değiştirmektir (Asimetrik).
• İki Yönlü Simetrik Model: Çağdaş halkla ilişkiler anlayışıdır. Amaç, kurum ile hedef kitle arasında karşılıklı anlayış ve uyum sağlamaktır. Sosyal sorumluluk projeleri, kurumun toplumla bütünleşmesini hedeflediği için bu modelin en tipik uygulama alanıdır.
• Durumsal Model: Grunig’in oyun teorisine dayandırdığı bu yaklaşım, çatışma durumlarında karşı tarafın bakış açısını anlayarak avantaj sağlamayı hedefler.

Kurum İçi ve Kurum Dışı Halkla İlişkiler

Halkla ilişkiler faaliyetleri, hedef kitlenin niteliğine göre araçlarını belirler.

1. Kurum İçi Halkla İlişkiler:

Çalışanlar ve kurumun en yakın çevresine yöneliktir.

• Sözlü Araçlar: Seminerler, toplantılar.
• Yazılı Araçlar: Çalışan el kitabı, kurum gazetesi, mektuplar.

2. Kurum Dışı Halkla İlişkiler:

Kurumun dış çevresindeki paydaşlarla iletişimini kapsar.

• Hedef Kitleler: Tedarikçiler, dağıtımcılar ve finans çevreleri kurumla doğrudan/zorunlu bağlantısı olan “Yakın Dış Çevre”dir. Tüketiciler ise genellikle doğrudan ve zorunlu bağlantısı olmayan “Diğer Dış Çevre” grubunda değerlendirilir. Ayrıca, görüşleriyle kitleleri etkileyebilen Kanaat Önderleri (yazarlar, akademisyenler vb.) de önemli bir dış hedef kitledir.
• Araçlar: Basın bültenleri, basın kitleri ve turları medya ile ilişkilerde kullanılır. Bültenler yazılı bir araçken; sergiler, geziler ve yarışmalar organizasyon faaliyetleridir.

1. Barnum’un temsilcisi olduğu model aşağıdakilerden hangisidir?

A) Durumsal model
B) Kamuyu bilgilendirme modeli
C) İki yönlü simetrik model
D) Basın ajansı/tanıtım modeli
E) İki yönlü asimetrik model

Cevap : D) Basın ajansı/tanıtım modeli

Açıklama : Halkla ilişkilerin ortaya çıkmaya başladığı ilk dönemleri içeren **Basın ajansı/tanıtım modeli**nde amaç, basının ilgisini çekerek bir konunun tanıtımının yapılmasıdır. Bu modelde iletişim tek yönlüdür ve doğruluk şartı aranmaz. Modelin en tanınmış uygulayıcısı, abartılı şovlarla basında yer almayı başaran **Phineas Taylor Barnum**’dur. (B) Kamuyu Bilgilendirme Modeli’nin öncüsü Ivy Lee’dir.

2. Sosyal sorumluluk projeleri hangi modelin uygulamalarına bir örnektir?

A) Durumsal model
B) Kamuyu bilgilendirme modeli
C) İki yönlü simetrik model
D) Basın ajansı/tanıtım modeli
E) İki yönlü asimetrik model

Cevap : C) İki yönlü simetrik model

Açıklama : **İki yönlü simetrik model**, hedef kitlenin görüşlerini değerlendirmesi ve **kurumun sosyal sorumluluğunu uygulaması** açısından 21. yüzyılın çağdaş halkla ilişkiler anlayışını ortaya koyar. Bu modelde amaç, karşılıklı anlayış geliştirmek ve kurumun hedef kitleden gelen tepkiler doğrultusunda politika ve davranışlarını değiştirmesidir. **Sosyal sorumluluk projeleri** de kurum ile toplum arasında karşılıklı uyum ve fayda yaratmayı hedeflediği için bu modelin en yoğun kullanıldığı alandır.

3. Kurumun hedef kitleyi anlaması için araştırmalar yapması hangi model ile başlamıştır?

A) Durumsal model
B) Basın ajansı/tanıtım modeli
C) İki yönlü simetrik model
D) Kamuyu bilgilendirme modeli
E) İki yönlü asimetrik model

Cevap : E) İki yönlü asimetrik model

Açıklama : **İki yönlü asimetrik model**, halkla ilişkilerin profesyonelleştiği dönemi içerir. Bu modelin temel amacı **bilimsel ikna** olduğu için, hedef kitleyi ikna edebilmek amacıyla **araştırmalardan yoğun olarak yararlanılmaya** başlanmıştır. Araştırmalardan elde edilen geri bildirimler, hedef kitlenin tutum ve davranışlarını kurumun istediği yönde değiştirmek için kullanılmıştır. (B) Basın Ajansı ve (D) Kamuyu Bilgilendirme modellerinde ise araştırmaya çok az yer verilmiştir.

4. Bir çatışma durumunda diğer tarafın bakış açısını anlayarak bir avantaj oluşturmayı amaçlayan model aşağıdakilerden hangisidir?

A) İki yönlü asimetrik model
B) Basın ajansı/tanıtım modeli
C) İki yönlü simetrik model
D) Kamuyu bilgilendirme modeli
E) Durumsal model

Cevap : E) Durumsal model

Açıklama : Grunig’in “Mükemmel Halkla İlişkiler Araştırması” sonucunda ortaya çıkan **Durumsal model** (veya Yeni İki Yönlü Simetrik Model), **oyun teorisinden** hareket ederek, bir **çatışma durumunda diğer tarafın bakış açısını anlayarak bir avantaj oluşturmayı** amaçlar. Bu model, duruma göre hem simetrik hem de asimetrik yaklaşımları bir arada kullanmayı önerir ve her iki tarafın da çözümlerine ulaşmasına odaklıdır.

5. Kamuyu bilgilendirme modelinin en temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tarafsız tutumları olumluya dönüştürmek, olumsuz tutumları ortadan kaldırmak
B) Hem kurum hem de hedef kitlede gerekli olan fikir, davranış ve tutum değişikliğini yaratmak
C) Kuruluşun kendisi ve faaliyetleri hakkında hedef kitlesine bilgi vermek
D) İknayı bilimsel verilere dayanarak gerçekleştirmek
E) Basının ilgisini çekerek bir konunun tanıtımını yapmak

Cevap : C) Kuruluşun kendisi ve faaliyetleri hakkında hedef kitlesine bilgi vermek

Açıklama : **Kamuyu bilgilendirme modelinin** (1900-1920) temel amacı, ikna etme niyeti olmaksızın, **kuruluşun kendisi ve faaliyetleri hakkında hedef kitlesine doğru ve objektif bilgi yayılmasıdır**. Bu modelde halkla ilişkiler görevlisi bir gazeteci gibi çalışır. (A, B, D) İki Yönlü Asimetrik Model ve İki Yönlü Simetrik Model’in amaçlarıdır. (E) Basın Ajansı/Tanıtım Modeli’nin amacıdır.

6. Aşağıdakilerden hangisinin kurumla doğrudan ve zorunlu bağlantısı yoktur?

A) Tüketiciler
B) Toplumsal çevre
C) Finans çevreleri
D) Tedarikçiler
E) Dağıtımcılar

Cevap : A) Tüketiciler

Açıklama : **Kurum dışı halkla ilişkiler**de hedef kitle, kurumun yakın ve diğer dış çevresi olarak ikiye ayrılır. **Tüketiciler** (A), genel olarak **diğer dış çevre** kapsamında yer alır, yani kurumla doğrudan ve zorunlu bir bağlantısı yoktur. (B, C, D, E) Toplumsal çevre, Finans çevreleri, Tedarikçiler ve Dağıtımcılar ise genellikle kurumla **doğrudan ve zorunlu bağlantısı olan** **yakın dış çevreyi** oluşturur.

7. Aşağıdakilerden hangisi kurum içi halkla ilişkilerin sözlü araçlarından biridir?

A) Çalışan el kitabı
B) Seminerler
C) Çalışma raporları
D) Bilgilendirici mektuplar
E) Kurum yayını

Cevap : B) Seminerler

Açıklama : Kurum içi halkla ilişkiler araçları yazılı, sözlü ve görsel olmak üzere üç gruba ayrılır. **Seminerler** ve **toplantılar** yüz yüze ve **sözlü iletişim** kurulan ortamlardır. (A) Çalışan el kitabı, (C) Çalışma raporları, (D) Bilgilendirici mektuplar ve (E) Kurum yayını (gazete/dergi) ise **yazılı araçlardır**.

8. Aşağıdakilerden hangisi yazılı ve basılı kurum dışı halkla ilişkiler araçlarından biridir?

A) Sergiler
B) Geziler
C) Toplantılar
D) Bültenler
E) Yarışmalar

Cevap : D) Bültenler

Açıklama : Kurum dışı halkla ilişkilerde kullanılan **yazılı ve basılı araçlar** arasında; Gazeteler, Dergiler, Kitaplar, El kitapları, Broşürler, **Haber bültenleri** (**D**), Yıllıklar, Raporlar ve Mektuplar sayılabilir. Diğer seçenekler (A, B, C, E) ise **organizasyon faaliyetleri** (etkinlikler) kapsamında yer alan sözlü ve görsel araç/ortamlardır.

9. Aşağıdakilerden hangisi basınla kurulacak ilişkide kullanılabilecek halkla ilişkiler araçlarından biri değildir?

A) Basın kiti
B) Basın bültenleri
C) Basın bildirileri
D) Basın turları
E) Çalışan el kitabı

Cevap : E) Çalışan el kitabı

Açıklama : **Basınla kurulacak ilişkide** amaç, kurum hakkındaki haberin medyada yer almasını sağlamaktır. Bu amaçla; **Basın kiti** (A), **Basın bültenleri** (B), **Basın bildirileri** (C), **Basın turları** (D), basın konferansları ve röportajlar gibi araçlar kullanılır. **Çalışan el kitabı** (E) ise, kuruma yeni başlayan çalışanları bilgilendirmeye yönelik bir **kurum içi halkla ilişkiler** aracıdır.

10. Açıkladıkları olumlu ya da olumsuz görüşlerle insanları etkileyebilen bireylere ne ad verilir?

A) Toplumsal çevre
B) Kanaat önderleri
C) Finans çevreleri
D) Dağıtımcılar
E) Hizmet sağlayanlar

Cevap : B) Kanaat önderleri

Açıklama : **Kanaat önderleri** (örneğin akademisyenler, politikacılar, yazarlar, gazeteciler), açıkladıkları olumlu ya da olumsuz görüşlerle geniş kitlelerin fikirlerini ve kamuoyunu **etkileyebilen** bireylerdir. Halkla ilişkilerde bu kişiler, dış çevredeki önemli hedef kitlelerdendir. Diğer seçenekler ise farklı dış çevre kategorileridir.